৭. মহাৰগ্গো

১. অস্সুতৰাসুত্তৰণ্ণনা

৬১. মহাৰগ্গস্স পঠমে অস্সুতৰাতি খন্ধধাতুআযতনপচ্চযাকারসতিপট্ঠানাদীসু উগ্গহপরিপুচ্ছাৰিনিচ্ছযরহিতো. পুথুজ্জনোতি পুথূনং নানপ্পকারানং কিলেসাদীনং জননাদিকারণেহি পুথুজ্জনো. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘পুথু কিলেসে জনেন্তীতি পুথুজ্জনা’’তি সব্বং ৰিত্থারেতব্বং. অপিচ পুথূনং গণনপথমতীতানং অরিযধম্মপরম্মুখানং নীচধম্মসমাচারানং জনানং অন্তোগধত্তাপি পুথুজ্জনো, পুথু ৰা অযং ৰিসুংযেৰ সঙ্খং গতো, ৰিসংসট্ঠো সীলসুতাদিগুণযুত্তেহি অরিযেহি জনোতি পুথুজ্জনো. এৰমেতেহি ‘‘অস্সুতৰা পুথুজ্জনো’’তি দ্ৰীহিপি পদেহি যে তে –

‘‘দুৰে পুথুজ্জনা ৰুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;

অন্ধো পুথুজ্জনো একো, কল্যাণেকো পুথুজ্জনো’’তি. (মহানি. ৯৪); –

দ্ৰে পুথুজ্জনা ৰুত্তা, তেসু অন্ধপুথুজ্জনো গহিতো. ইমস্মিন্তি পচ্চুপ্পন্নপচ্চক্খকাযং দস্সেতি. চাতুমহাভূতিকস্মিন্তি চতুমহাভূতকাযে চতুমহাভূতেহি নিব্বত্তে চতুমহাভূতমযেতি অত্থো. নিব্বিন্দেয্যাতি উক্কণ্ঠেয্য. ৰিরজ্জেয্যাতি ন রজ্জেয্য. ৰিমুচ্চেয্যাতি মুচ্চিতুকামো ভৰেয্য. আচযোতি ৰুড্ঢি. অপচযোতি পরিহানি. আদানন্তি নিব্বত্তি. নিক্খেপনন্তি ভেদো.

তস্মাতি যস্মা ইমে চত্তারো ৰুড্ঢিহানিনিব্বত্তিভেদা পঞ্ঞাযন্তি, তস্মা তংকারণাতি অত্থো. ইতি ভগৰা চাতুমহাভূতিকে কাযে রূপং পরিগ্গহেতুং অযুত্তরূপং কত্ৰা অরূপং পরিগ্গহেতুং যুত্তরূপং করোতি. কস্মা? তেসঞ্হি ভিক্খূনং রূপস্মিং গাহো বলৰা অধিমত্তো, তেন তেসং রূপে গাহস্স পরিগ্গহেতব্বরূপতং দস্সেত্ৰা নিক্কড্ঢন্তো অরূপে পতিট্ঠাপনত্থং এৰমাহ.

চিত্তন্তিআদি সব্বং মনাযতনস্সেৰ নামং. তঞ্হি চিত্তৰত্থুতায চিত্তগোচরতায সম্পযুত্তধম্মচিত্ততায চ চিত্তং, মননট্ঠেন মনো, ৰিজাননট্ঠেন ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰুচ্চতি. নালন্তি ন সমত্থো. অজ্ঝোসিতন্তি তণ্হায গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠপেত্ৰা গহিতং. মমাযিতন্তি তণ্হামমত্তেন মম ইদন্তি গহিতং. পরামট্ঠন্তি দিট্ঠিযা পরামসিত্ৰা গহিতং. এতং মমাতি তণ্হাগাহো, তেন অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতং গহিতং হোতি. এসোহমস্মীতি মানগাহো, তেন নৰ মানা গহিতা হোন্তি. এসো মে অত্তাতি দিট্ঠিগাহো, তেন দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো গহিতা হোন্তি. তস্মাতি যস্মা এৰং দীঘরত্তং গহিতং, তস্মা নিব্বিন্দিতুং ন সমত্থো.

ৰরং, ভিক্খৰেতি ইদং কস্মা আহ? পঠমঞ্হি তেন রূপং পরিগ্গহেতুং অযুত্তরূপং কতং, অরূপং যুত্তরূপং, অথ ‘‘তেসং ভিক্খূনং রূপতো গাহো নিক্খমিত্ৰা অরূপং গতো’’তি ঞত্ৰা তং নিক্কড্ঢিতুং ইমং দেসনং আরভি. তত্থ অত্ততো উপগচ্ছেয্যাতি অত্তাতি গণ্হেয্য. ভিয্যোপীতি ৰস্সসততো উদ্ধম্পি. কস্মা পন ভগৰা এৰমাহ? কিং অতিরেকৰস্সসতং তিট্ঠমানং রূপং নাম অত্থি? ননু পঠমৰযে পৰত্তং রূপং মজ্ঝিমৰযং ন পাপুণাতি, মজ্ঝিমৰযে পৰত্তং পচ্ছিমৰযং, পুরেভত্তে পৰত্তং পচ্ছাভত্তং, পচ্ছাভত্তে পৰত্তং পঠমযামং, পঠমযামে পৰত্তং মজ্ঝিমযামং, মজ্ঝিমযামে পৰত্তং পচ্ছিমযামং ন পাপুণাতি? তথা গমনে পৰত্তং ঠানং, ঠানে পৰত্তং নিসজ্জং, নিসজ্জায পৰত্তং সযনং ন পাপুণাতি. একইরিযাপথেপি পাদস্স উদ্ধরণে পৰত্তং অতিহরণং, অতিহরণে পৰত্তং ৰীতিহরণং, ৰীতিহরণে পৰত্তং ৰোস্সজ্জনং, ৰোস্সজ্জনে পৰত্তং সন্নিক্খেপনং, সন্নিক্খেপনে পৰত্তং সন্নিরুজ্ঝনং ন পাপুণাতি, তত্থ তত্থেৰ ওধি ওধি পব্বং পব্বং হুত্ৰা তত্তকপালে পক্খিত্ততিলা ৰিয পটপটাযন্তা সঙ্খারা ভিজ্জন্তীতি? সচ্চমেতং. যথা পন পদীপস্স জলতো জাতা তং তং ৰট্টিপ্পদেসং অনতিক্কমিত্ৰা তত্থ তত্থেৰ ভিজ্জতি, অথ চ পন পৰেণিসম্বন্ধৰসেন সব্বরত্তিং জলিতো পদীপোতি ৰুচ্চতি, এৰমিধাপি পৰেণিৰসেন অযম্পি কাযো এৰং চিরট্ঠিতিকো ৰিয কত্ৰা দস্সিতো.

রত্তিযা চ দিৰসস্স চাতি রত্তিম্হি চ দিৰসে চ. ভুম্মত্থে হেতং সামিৰচনং. অঞ্ঞদেৰ উপ্পজ্জতি, অঞ্ঞং নিরুজ্ঝতীতি যং রত্তিং উপ্পজ্জতি চ নিরুজ্ঝতি চ, ততো অঞ্ঞদেৰ দিৰা উপ্পজ্জতি চ নিরুজ্ঝতি চাতি অত্থো. অঞ্ঞং উপ্পজ্জতি, অনুপ্পন্নমেৰ অঞ্ঞং নিরুজ্ঝতীতি এৰং পন অত্থো ন গহেতব্বো. ‘‘রত্তিযা চ দিৰসস্স চা’’তি ইদং পুরিমপৰেণিতো পরিত্তকং পৰেণিং গহেত্ৰা পৰেণিৰসেনেৰ ৰুত্তং, একরত্তিং পন একদিৰসং ৰা একমেৰ চিত্তং ঠাতুং সমত্থং নাম নত্থি. একস্মিঞ্হি অচ্ছরাক্খণে অনেকানি চিত্তকোটিসতসহস্সানি উপ্পজ্জন্তি. ৰুত্তম্পি চেতং মিলিন্দপঞ্হে –

‘‘ৰাহসতং খো, মহারাজ, ৰীহীনং, অড্ঢচূল়ঞ্চ ৰাহা, ৰীহিসত্তম্বণানি, দ্ৰে চ তুম্বা, একচ্ছরাক্খণে পৰত্তস্স চিত্তস্স এত্তকা ৰীহী লক্খং ঠপীযমানা পরিক্খযং পরিযাদানং গচ্ছেয্যু’’ন্তি.

পৰনেতি মহাৰনে. তং মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞং গণ্হাতি, তং মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞং গণ্হাতীতি ইমিনা ন সো গণ্হিতব্বসাখং অলভিত্ৰা ভূমিং ওতরতি. অথ খো তস্মিং মহাৰনে ৰিচরন্তো তং তং সাখং গণ্হন্তোযেৰ চরতীতি অযমত্থো দস্সিতো.

এৰমেৰ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – অরঞ্ঞমহাৰনং ৰিয হি আরম্মণৰনং ৰেদিতব্বং. তস্মিং ৰনে ৰিচরণমক্কটো ৰিয আরম্মণৰনে উপ্পজ্জনকচিত্তং. সাখাগহণং ৰিয আরম্মণে লুব্ভনং. যথা সো অরঞ্ঞে ৰিচরন্তো মক্কটো তং তং সাখং পহায তং তং সাখং গণ্হাতি, এৰমিদং আরম্মণৰনে ৰিচরন্তং চিত্তম্পি কদাচি রূপারম্মণং গহেত্ৰা উপ্পজ্জতি, কদাচি সদ্দাদীসু অঞ্ঞতরং, কদাচি অতীতং, কদাচি অনাগতং ৰা পচ্চুপ্পন্নং ৰা, তথা কদাচি অজ্ঝত্তং, কদাচি বাহিরং. যথা চ সো অরঞ্ঞে ৰিচরন্তো মক্কটো সাখং অলভিত্ৰা ওরুয্হ ভূমিযং নিসিন্নোতি ন ৰত্তব্বো, একং পন পণ্ণসাখং গহেত্ৰাৰ নিসীদতি, এৰমেৰ আরম্মণৰনে ৰিচরন্তং চিত্তম্পি একং ওলুব্ভারম্মণং অলভিত্ৰা উপ্পন্নন্তি ন ৰত্তব্বং, একজাতিযং পন আরম্মণং গহেত্ৰাৰ উপ্পজ্জতীতি ৰেদিতব্বং. এত্তাৰতা চ পন ভগৰতা রূপতো নীহরিত্ৰা অরূপে গাহো পতিট্ঠাপিতো, অরূপতো নীহরিত্ৰা রূপে.

ইদানি তং উভযতো নিক্কড্ঢিতুকামো তত্র, ভিক্খৰে, সুতৰা অরিযসাৰকোতি দেসনং আরভি. অযং পনত্থো আসীৰিসদট্ঠূপমায দীপেতব্বো – একো কির পুরিসো আসীৰিসেন দট্ঠো, অথস্স ৰিসং হরিস্সামীতি ছেকো ভিসক্কো আগন্ত্ৰা ৰমনং কারেত্ৰা হেট্ঠা গরুল়ো, উপরি নাগোতি মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা ৰিসং উপরি আরোপেসি. সো যাৰ অক্খিপ্পদেসা আরুল়্হভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ইতো পরং অভিরুহিতুং ন দস্সামি, দট্ঠট্ঠানেযেৰ ঠপেস্সামী’’তি উপরি গরুল়ো, হেট্ঠা নাগোতি মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা কণ্ণে ধুমেত্ৰা দণ্ডকেন পহরিত্ৰা ৰিসং ওতারেত্ৰা দট্ঠট্ঠানেযেৰ ঠপেসি. তত্রস্স ঠিতভাৰং ঞত্ৰা অগদলেপেন ৰিসং নিম্মথেত্ৰা ন্হাপেত্ৰা ‘‘সুখী হোহী’’তি ৰত্ৰা যেনকামং পক্কামি.

তত্থ আসীৰিসেন দট্ঠস্স কাযে ৰিসপতিট্ঠানং ৰিয ইমেসং ভিক্খূনং রূপে অধিমত্তগাহকালো, ছেকো ভিসক্কো ৰিয তথাগতো, মন্তং পরিৰত্তেত্ৰা উপরি ৰিসস্স আরোপিতকালো ৰিয তথাগতেন তেসং ভিক্খূনং রূপতো গাহং নীহরিত্ৰা অরূপে পতিট্ঠাপিতকালো, যাৰ অক্খিপ্পদেসা আরুল়্হৰিসস্স উপরি অভিরুহিতুং অদত্ৰা পুন মন্তবলেন ওতারেত্ৰা দট্ঠট্ঠানেযেৰ ঠপনং ৰিয সত্থারা তেসং ভিক্খূনং অরূপতো গাহং নীহরিত্ৰা রূপে পতিট্ঠাপিতকালো. দট্ঠট্ঠানে ঠিতস্স ৰিসস্স অগদলেপেন নিম্মথনং ৰিয উভযতো গাহং নীহরণত্থায ইমিস্সা দেসনায আরদ্ধকালো ৰেদিতব্বো. তত্থ নিব্বিন্দং ৰিরজ্জতীতি ইমিনা মগ্গো কথিতো, ৰিরাগা ৰিমুচ্চতীতি ফলং, ৰিমুত্তস্মিন্তিআদিনা পচ্চৰেক্খণা. পঠমং.

২. দুতিযঅস্সুতৰাসুত্তৰণ্ণনা

৬২. দুতিযে সুখৰেদনিযন্তি সুখৰেদনায পচ্চযং. ফস্সন্তি চক্খুসম্ফস্সাদিং. ননু চ চক্খুসম্ফস্সো সুখৰেদনায পচ্চযো ন হোতীতি? সহজাতপচ্চযেন ন হোতি, উপনিস্সযপচ্চযেন পন জৰনৰেদনায হোতি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. সোতসম্ফস্সাদীসুপি এসেৰ নযো. তজ্জন্তি তজ্জাতিকং তস্সারুপ্পং, তস্স ফস্সস্স অনুরূপন্তি অত্থো. দুক্খৰেদনিযন্তিআদি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. সঙ্ঘট্টনসমোধানাতি সঙ্ঘট্টনেন চেৰ সমোধানেন চ, সঙ্ঘট্টনসম্পিণ্ডনেনাতি অত্থো. উস্মাতি উণ্হাকারো. তেজো অভিনিব্বত্ততীতি অগ্গিচুণ্ণো নিক্খমতীতি ন গহেতব্বং, উস্মাকারস্সেৰ পন এতং ৰেৰচনং. তত্থ দ্ৰিন্নং কট্ঠানন্তি দ্ৰিন্নং অরণীনং. তত্থ অধোঅরণী ৰিয ৰত্থু, উত্তরারণী ৰিয আরম্মণং, সঙ্ঘট্টনং ৰিয ফস্সো, উস্মাধাতু ৰিয ৰেদনা. দুতিযং.

৩. পুত্তমংসূপমসুত্তৰণ্ণনা

৬৩. ততিযে চত্তারোমে, ভিক্খৰে, আহারাতিআদি ৰুত্তনযমেৰ. যস্মা পনস্স অট্ঠুপ্পত্তিকো নিক্খেপো, তস্মা তং দস্সেত্ৰাৰেত্থ অনুপুব্বপদৰণ্ণনং করিস্সামি. কতরায পন ইদং অট্ঠুপ্পত্তিযা নিক্খিত্তন্তি? লাভসক্কারেন. ভগৰতো কির মহালাভসক্কারো উপ্পজ্জি, যথা তং চত্তারো অসঙ্খ্যেয্যে পূরিতদানপারমীসঞ্চযস্স. সব্বদিসাসু হিস্স যমকমহামেঘো ৰুট্ঠহিত্ৰা মহোঘং ৰিয সব্বপারমিযো ‘‘একস্মিং অত্তভাৰে ৰিপাকং দস্সামা’’তি সম্পিণ্ডিতা ৰিয লাভসক্কারমহোঘং নিব্বত্তযিংসু. ততো ততো অন্নপানযানৰত্থমালাগন্ধৰিলেপনাদিহত্থা খত্তিযব্রাহ্মণাদযো আগন্ত্ৰা, ‘‘কহং বুদ্ধো, কহং ভগৰা, কহং দেৰদেৰো নরাসভো পুরিসসীহো’’তি? ভগৰন্তং পরিযেসন্তি. সকটসতেহিপি পচ্চযে আহরিত্ৰা ওকাসং অলভমানা সমন্তা গাৰুতপ্পমাণম্পি সকটধুরেন সকটধুরং আহচ্চ তিট্ঠন্তি চেৰ অনুপ্পৰত্তন্তি চ অন্ধকৰিন্দব্রাহ্মণাদযো ৰিয. সব্বং খন্ধকে তেসু তেসু সুত্তেসু চ আগতনযেন ৰেদিতব্বং.

যথা ভগৰতো, এৰং ভিক্খুসঙ্ঘস্সাপি. ৰুত্তঞ্চেতং –

‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৰা সক্কতো হোতি গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৰর-পিণ্ডপাত-সেনাসন-গিলান-পচ্চয-ভেসজ্জ-পরিক্খারানং. ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো সক্কতো হোতি…পে… পরিক্খারান’’ন্তি (উদা. ১৪; সং. নি. ২.৭০).

তথা ‘‘যাৰতা খো, চুন্দ, এতরহি সঙ্ঘো ৰা গণো ৰা লোকে উপ্পন্নো, নাহং, চুন্দ, অঞ্ঞং একসঙ্ঘম্পি সমনুপস্সামি এৰং লাভগ্গযসগ্গপত্তং যথরিৰাযং, চুন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি (দী. নি. ৩.১৭৬).

স্ৰাযং ভগৰতো চ সঙ্ঘস্স চ উপ্পন্নো লাভসক্কারো একতো হুত্ৰা দ্ৰিন্নং মহানদীনং উদকং ৰিয অপ্পমেয্যো অহোসি. অথ সত্থা রহোগতো চিন্তেসি – ‘‘মহালাভসক্কারো অতীতবুদ্ধানম্পি এৰরূপো অহোসি, অনাগতানম্পি এৰরূপো ভৰিস্সতি. কিং নু খো ভিক্খূ আহারপরিগ্গাহকেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতা মজ্ঝত্তা নিচ্ছন্দরাগা হুত্ৰা আহারং পরিভুঞ্জিতুং সক্কোন্তি, ন সক্কোন্তী’’তি?

সো অদ্দস একচ্চে অধুনা পব্বজিতে কুলপুত্তে অপচ্চৰেক্খিত্ৰা আহারং পরিভুঞ্জমানে. দিস্ৰানস্স এতদহোসি – ‘‘মযা কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি পারমিযো পূরেন্তেন ন চীৰরাদিহেতু পূরিতা, উত্তমফলস্স পন অরহত্তস্সত্থায পূরিতা. ইমেপি ভিক্খূ মম সন্তিকে পব্বজন্তা ন চীৰরাদিহেতু পব্বজিতা, অরহত্তস্সেৰ পন অত্থায পব্বজিতা. তে ইদানি অসারমেৰ সারং অনত্থমেৰ চ অত্থং করোন্তী’’তি এৰমস্স ধম্মসংৰেগো উদপাদি. ততো চিন্তেসি – ‘‘সচে পঞ্চমং পারাজিকং পঞ্ঞপেতুং সক্কা অভৰিস্স, অপচ্চৰেক্খিতাহারপরিভোগো পঞ্চমং পারাজিকং কত্ৰা পঞ্ঞপেতব্বো ভৰেয্য. ন পন সক্কা এৰং কাতুং, ধুৰপটিসেৰনট্ঠানঞ্হেতং সত্তানং. যথা পন কথিতে পঞ্চমং পারাজিকং ৰিয নং পস্সিস্সন্তি. এৰং ধম্মাদাসং সংৰরং মরিযাদং ঠপেস্সামি, যং আৰজ্জিত্ৰা আৰজ্জিত্ৰা অনাগতে ভিক্খূ চত্তারো পচ্চযে পচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জিস্সন্তী’’তি. ইমায অট্ঠুপ্পত্তিযা ইমং পুত্তমংসূপমসুত্তন্তং নিক্খিপি. তত্থ চত্তারোমে, ভিক্খৰে, আহারাতিআদি হেট্ঠা ৰুত্তত্থমেৰ.

চত্তারো পন আহারে ৰিত্থারেত্ৰা ইদানি তেসু আদীনৰং দস্সেতুং কথঞ্চ, ভিক্খৰে, কবল়ীকারো আহারো দট্ঠব্বোতিআদিমাহ? তত্থ জাযম্পতিকাতি জাযা চেৰ পতি চ. পরিত্তং সম্বলন্তি পুটভত্তসত্তুমোদকাদীনং অঞ্ঞতরং অপ্পমত্তকং পাথেয্যং. কন্তারমগ্গন্তি কন্তারভূতং মগ্গং, কন্তারে ৰা মগ্গং. কন্তারন্তি চোরকন্তারং ৰাল়কন্তারং অমনুস্সকন্তারং নিরুদককন্তারং অপ্পভক্খকন্তারন্তি পঞ্চৰিধং. তেসু যত্থ চোরভযং অত্থি, তং চোরকন্তারং. যত্থ সীহব্যগ্ঘাদযো ৰাল়া অত্থি, তং ৰাল়কন্তারং. যত্থ বলৰামুখযক্খিনিআদীনং অমনুস্সানং ৰসেন ভযং অত্থি, তং অমনুস্সকন্তারং. যত্থ পাতুং ৰা ন্হাযিতুং ৰা উদকং নত্থি, তং নিরুদককন্তারং. যত্থ খাদিতব্বং ৰা ভুঞ্জিতব্বং ৰা অন্তমসো কন্দমূলাদিমত্তম্পি নত্থি, তং অপ্পভক্খকন্তারং নাম. যত্থ পনেতং পঞ্চৰিধম্পি ভযং অত্থি, তং কন্তারমেৰ. তং পনেতং একাহদ্ৰীহতীহাদিৰসেন নিত্থরিতব্বম্পি অত্থি, ন তং ইধ অধিপ্পেতং. ইধ পন নিরুদকং অপ্পভক্খং যোজনসতিককন্তারং অধিপ্পেতং. এৰরূপে কন্তারে মগ্গং. পটিপজ্জেয্যুন্তি ছাতকভযেন চেৰ রোগভযেন চ রাজভযেন চ উপদ্দুতা পটিপজ্জেয্যুং ‘‘এতং কন্তারং নিত্থরিত্ৰা ধম্মিকস্স রঞ্ঞো নিরুপদ্দৰে রট্ঠে সুখং ৰসিস্সামা’’তি মঞ্ঞমানা.

একপুত্তকোতি উক্খিপিত্ৰা গহিতো অনুকম্পিতব্বযুত্তো অথিরসরীরো একপুত্তকো. ৰল্লূরঞ্চ সোণ্ডিকঞ্চাতি ঘনঘনট্ঠানতো গহেত্ৰা ৰল্লূরং, অট্ঠিনিস্সিতসিরানিস্সিতট্ঠানানি গহেত্ৰা সূলমংসঞ্চাতি অত্থো. পটিপিসেয্যুন্তি পহরেয্যুং. কহং একপুত্তকাতি অযং তেসং পরিদেৰনাকারো.

অযং পনেত্থ ভূতমত্থং কত্ৰা আদিতো পট্ঠায সঙ্খেপতো অত্থৰণ্ণনা – দ্ৰে কির জাযম্পতিকা পুত্তং গহেত্ৰা পরিত্তেন পাথেয্যেন যোজনসতিকং কন্তারমগ্গং পটিপজ্জিংসু. তেসং পঞ্ঞাসযোজনানি গন্ত্ৰা পাথেয্যং নিট্ঠাসি, তে খুপ্পিপাসাতুরা ৰিরল়চ্ছাযাযং নিসীদিংসু. ততো পুরিসো ভরিযং আহ – ‘‘ভদ্দে ইতো সমন্তা পঞ্ঞাসযোজনানি গামো ৰা নিগমো ৰা নত্থি. তস্মা যং তং পুরিসেন কাতব্বং বহুম্পি কসিগোরক্খাদিকম্মং, ন দানি সক্কা তং মযা কাতুং, এহি মং মারেত্ৰা উপড্ঢমংসং খাদিত্ৰা উপড্ঢং পাথেয্যং কত্ৰা পুত্তেন সদ্ধিং কন্তারং নিত্থরাহী’’তি. পুন সাপি তং আহ – ‘‘সামি মযা দানি যং তং ইত্থিযা কাতব্বং বহুম্পি সুত্তকন্তনাদিকম্মং, তং কাতুং ন সক্কা, এহি মং মারেত্ৰা উপড্ঢমংসং খাদিত্ৰা উপড্ঢং পাথেয্যং কত্ৰা পুত্তেন সদ্ধিং কন্তারং নিত্থরাহী’’তি. পুন সোপি তং আহ – ‘‘ভদ্দে মাতুগামমরণেন দ্ৰিন্নং মরণং পঞ্ঞাযতি. ন হি মন্দো কুমারো মাতরা ৰিনা জীৰিতুং সক্কোতি. যদি পন মযং জীৰাম. পুন দারকং লভেয্যাম. হন্দ দানি পুত্তকং মারেত্ৰা, মংসং গহেত্ৰা কন্তারং নিত্থরামা’’তি. ততো মাতা পুত্তমাহ – ‘‘তাত, পিতুসন্তিকং গচ্ছা’’তি, সো অগমাসি. অথস্স পিতা, ‘‘মযা ‘পুত্তকং পোসেস্সামী’তি কসিগোরক্খাদীহি অনপ্পকং দুক্খমনুভূতং, ন সক্কোমি অহং পুত্তং মারেতুং, ত্ৰংযেৰ তৰ পুত্তং মারেহী’’তি ৰত্ৰা, ‘‘তাত মাতুসন্তিকং গচ্ছা’’তি আহ. সো অগমাসি. অথস্স মাতাপি, ‘‘মযা পুত্তং পত্থেন্তিযা গোৰতকুক্কুরৰতদেৰতাযাচনাদীহিপি তাৰ অনপ্পকং দুক্খমনুভূতং, কো পন ৰাদো কুচ্ছিনা পরিহরন্তিযা? ন সক্কোমি অহং পুত্তং মারেতু’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘তাত, পিতুসন্তিকমেৰ গচ্ছা’’তি আহ. এৰং সো দ্ৰিন্নমন্তরা গচ্ছন্তোযেৰ মতো. তে তং দিস্ৰা পরিদেৰিত্ৰা ৰুত্তনযেন মংসানি গহেত্ৰা খাদন্তা পক্কমিংসু.

তেসং সো পুত্তমংসাহারো নৰহি কারণেহি পটিকূলত্তা নেৰ দৰায হোতি, ন মদায, ন মণ্ডনায, ন ৰিভূসনায, কেৰলং কন্তারনিত্থরণত্থাযেৰ হোতি. কতমেহি নৰহি কারণেহি পটিকূলোতি চে? সজাতিমংসতায ঞাতিমংসতায পুত্তমংসতায পিযপুত্তমংসতায তরুণমংসতায আমকমংসতায অভোগমংসতায অলোণতায অধূপিততাযাতি. এৰঞ্হি তে নৰহি কারণেহি পটিকূলং তং পুত্তমংসং খাদন্তা ন সারত্তা গিদ্ধমানসা হুত্ৰা খাদিংসু, মজ্ঝত্তভাৰেযেৰ পন নিচ্ছন্দরাগপরিভোগে ঠিতা খাদিংসু. ন অট্ঠিন্হারুচম্মনিস্সিতট্ঠানানি অপনেত্ৰা থূলথূলং ৰরমংসমেৰ খাদিংসু, হত্থসম্পত্তং মংসমেৰ পন খাদিংসু. ন যাৰদত্থং কণ্ঠপ্পমাণং কত্ৰা খাদিংসু, থোকং থোকং পন একদিৰসং যাপনমত্তমেৰ খাদিংসু. ন অঞ্ঞমঞ্ঞং মচ্ছরাযন্তা খাদিংসু, ৰিগতমচ্ছেরমলেন পন পরিসুদ্ধেনেৰ চেতসা খাদিংসু. ন অঞ্ঞং কিঞ্চি মিগমংসং ৰা মোরমংসাদীনং ৰা অঞ্ঞতরং খাদামাতি সম্মূল়্হা খাদিংসু, পিযপুত্তমংসভাৰং পন জানন্তাৰ খাদিংসু. ন ‘‘অহো ৰত মযং পুনপি এৰরূপং পুত্তমংসং খাদেয্যামা’’তি পত্থনং কত্ৰা খাদিংসু, পত্থনং পন ৰীতিৰত্তাৰ হুত্ৰা খাদিংসু. ন ‘‘এত্তকং কন্তারে খাদিত্ৰা অৰসিট্ঠং কন্তারং অতিক্কম্ম লোণম্বিলাদীহি যোজেত্ৰা খাদিস্সামা’’তি সন্নিধিং অকংসু, কন্তারপরিযোসানে পন ‘‘পুরে মহাজনো পস্সতী’’তি ভূমিযং ৰা নিখণিংসু, অগ্গিনা ৰা ঝাপযিংসু. ন ‘‘কোচি অঞ্ঞো অম্হে ৰিয এৰরূপং পুত্তমংসং খাদিতুং ন লভতী’’তি মানং ৰা দপ্পং ৰা অকংসু, নিহতমানা পন নিহতদপ্পা হুত্ৰা খাদিংসু. ‘‘কিং ইমিনা অলোণেন অনম্বিলেন অধূপিতেন দুগ্গন্ধেনা’’তি ন হীল়েত্ৰা খাদিংসু, হীল়নং পন ৰীতিৰত্তা হুত্ৰা খাদিংসু. ন ‘‘তুয্হং ভাগো ময্হং ভাগো তৰ পুত্তো মম পুত্তো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং অতিমঞ্ঞিংসু. সমগ্গা পন সম্মোদমানা হুত্ৰা খাদিংসু. ইমং নেসং এৰরূপং নিচ্ছন্দরাগাদিপরিভোগং সম্পস্সমানো সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘম্পি তং কারণং অনুজানাপেন্তো তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, অপি নু তে দৰায ৰা আহারং আহারেয্যুন্তিআদিমাহ. তত্থ দৰায ৰাতিআদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১৮) ৰিত্থারিতানেৰ. কন্তারস্সাতি নিত্তিণ্ণাৰসেসস্স কন্তারস্স.

এৰমেৰ খোতি নৰন্নং পাটিকুল্যানং ৰসেন পিযপুত্তমংসসদিসো কত্ৰা দট্ঠব্বোতি অত্থো. কতমেসং নৰন্নং? গমনপাটিকুল্যতাদীনং. গমনপাটিকুল্যতং পচ্চৰেক্খন্তোপি কবল়ীকারাহারং পরিগ্গণ্হাতি, পরিযেসনপাটিকুল্যতং পচ্চৰেক্খন্তোপি, পরিভোগনিধানআসযপরিপক্কাপরিপক্কসম্মক্খণনিস্সন্দপাটিকুল্যতং পচ্চৰেক্খন্তোপি, তানি পনেতানি গমনপাটিকুল্যতাদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.২৯৪) আহারপাটিকুল্যতানিদ্দেসে ৰিত্থারিতানেৰ. ইতি ইমেসং নৰন্নং পাটিকুল্যানং ৰসেন পুত্তমংসূপমং কত্ৰা আহারো পরিভুঞ্জিতব্বো.

যথা তে জাযম্পতিকা পাটিকুল্যং পিযপুত্তমংসং খাদন্তা ন সারত্তা গিদ্ধমানসা হুত্ৰা খাদিংসু, মজ্ঝত্তভাৰেযেৰ নিচ্ছন্দরাগপরিভোগে ঠিতা খাদিংসু, এৰং নিচ্ছন্দরাগপরিভোগং কত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বো. যথা চ তে ন অট্ঠিন্হারুচম্মনিস্সিতং অপনেত্ৰা থূলথূলং ৰরমংসমেৰ খাদিংসু, হত্থসম্পত্তমেৰ পন খাদিংসু, এৰং সুক্খভত্তমন্দব্যঞ্জনাদীনি পিট্ঠিহত্থেন অপটিক্খিপিত্ৰা ৰট্টকেন ৰিয কুক্কুটেন ৰিয চ ওধিং অদস্সেত্ৰা ততো ততো সপ্পিমংসাদিসংসট্ঠৰরভোজনংযেৰ ৰিচিনিত্ৰা অভুঞ্জন্তেন সীহেন ৰিয সপদানং পরিভুঞ্জিতব্বো.

যথা চ তে ন যাৰদত্থং কণ্ঠপ্পমাণং খাদিংসু, থোকং থোকং পন একেকদিৰসং যাপনমত্তমেৰ খাদিংসু, এৰমেৰ আহরহত্থকাদিব্রাহ্মণানং অঞ্ঞতরেন ৰিয যাৰদত্থং উদরাৰদেহকং অভুঞ্জন্তেন চতুন্নং পঞ্চন্নং ৰা আলোপানং ওকাসং ঠপেত্ৰাৰ ধম্মসেনাপতিনা ৰিয পরিভুঞ্জিতব্বো. সো কির পঞ্চচত্তালীস ৰস্সানি তিট্ঠমানো ‘‘পচ্ছাভত্তে অম্বিলুগ্গারসমুট্ঠাপকং কত্ৰা একদিৰসম্পি আহারং ন আহারেসি’’ন্তি ৰত্ৰা সীহনাদং নদন্তো ইমং গাথমাহ –

‘‘চত্তারো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৰা উদকং পিৰে;

অলং ফাসুৰিহারায, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো’’তি. (থেরগা. ৯৮৩);

যথা চ তে ন অঞ্ঞমঞ্ঞং মচ্ছরাযন্তা খাদিংসু, ৰিগতমলমচ্ছেরেন পন পরিসুদ্ধেনেৰ চেতসা খাদিংসু, এৰমেৰ পিণ্ডপাতং লভিত্ৰা অমচ্ছরাযিত্ৰা ‘‘ইমং সব্বং গণ্হন্তস্স সব্বং দস্সামি, উপড্ঢং গণ্হন্তস্স উপড্ঢং, সচে গহিতাৰসেসো ভৰিস্সতি, অত্তনা পরিভুঞ্জিস্সামী’’তি সারণীযধম্মে ঠিতেনেৰ পরিভুঞ্জিতব্বো. যথা চ তে ন ‘‘অঞ্ঞং কিঞ্চি মযং মিগমংসং ৰা মোরমংসাদীনং ৰা অঞ্ঞতরং খাদামা’’তি সম্মূল়্হা খাদিংসু, পিযপুত্তমংসভাৰং পন জানন্তাৰ খাদিংসু, এৰমেৰ পিণ্ডপাতং লভিত্ৰা ‘‘অহং খাদামি ভুঞ্জামী’’তি অত্তূপলদ্ধিসম্মোহং অনুপ্পাদেত্ৰা ‘‘কবল়ীকারাহারো ন জানাতি ‘চাতুমহাভূতিককাযং ৰড্ঢেমী’তি, কাযোপি ন জানাতি ‘কবল়ীকারাহারো মং ৰড্ঢেতী’’’তি, এৰং সম্মোহং পহায পরিভুঞ্জিতব্বো. সতিসম্পজঞ্ঞৰসেনাপি চেস অসম্মূল়্হেনেৰ হুত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বো.

যথা চ তে ন ‘‘অহো ৰত মযং পুনপি এৰরূপং পুত্তমংসং খাদেয্যামা’’তি পত্থনং কত্ৰা খাদিংসু, পত্থনং পন ৰীতিৰত্তাৰ হুত্ৰা খাদিংসু, এৰমেৰ পণীতভোজনং লদ্ধা ‘অহো ৰতাহং স্ৰেপি পুনদিৰসেপি এৰরূপং লভেয্যং’, লূখং ৰা পন লদ্ধা ‘‘হিয্যো ৰিয মে অজ্জ পণীতভোজনং ন লদ্ধ’’ন্তি পত্থনং ৰা অনুসোচনং ৰা অকত্ৰা নিত্তণ্হেন –

‘‘অতীতং নানুসোচামি, নপ্পজপ্পামিনাগতং;

পচ্চুপ্পন্নেন যাপেমি, তেন ৰণ্ণো পসীদতী’’তি. (জা. ২.২২.৯০) –

ইমং ওৰাদং অনুস্সরন্তেন ‘‘পচ্চুপ্পন্নেনেৰ যাপেস্সামী’’তি পরিভুঞ্জিতব্বো.

যথা চ তে ন ‘‘এত্তকং কন্তারে খাদিত্ৰা অৰসিট্ঠং কন্তারং অতিক্কম্ম লোণম্বিলাদীহি যোজেত্ৰা খাদিস্সামা’’তি সন্নিধিং অকংসু, কন্তারপরিযোসানে পন ‘‘পুরে মহাজনো পস্সতী’’তি ভূমিযং ৰা নিখণিংসু, অগ্গিনা ৰা ঝাপযিংসু, এৰমেৰ –

‘‘অন্নানমথো পানানং,

খাদনীযানং অথোপি ৰত্থানং;

লদ্ধা ন সন্নিধিং কযিরা,

ন চ পরিত্তসে তানি অলভমানো’’তি. (সু. নি. ৯৩০); –

ইমং ওৰাদং অনুস্সরন্তেন চতূসু পচ্চযেসু যং যং লভতি, ততো ততো অত্তনো যাপনমত্তং গহেত্ৰা, সেসং সব্রহ্মচারীনং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সন্নিধিং পরিৰজ্জন্তেন পরিভুঞ্জিতব্বো. যথা চ তে ন ‘‘কোচি অঞ্ঞো অম্হে ৰিয এৰরূপং পুত্তমংসং খাদিতুং ন লভতী’’তি মানং ৰা দপ্পং ৰা অকংসু, নিহতমানা পন নিহতদপ্পা হুত্ৰা খাদিংসু, এৰমেৰ পণীতভোজনং লভিত্ৰা ‘‘অহমস্মি লাভী চীৰরপিণ্ডপাতাদীন’’ন্তি ন মানো ৰা দপ্পো ৰা কাতব্বো. ‘‘নাযং পব্বজ্জা চীৰরাদিহেতু, অরহত্তহেতু পনাযং পব্বজ্জা’’তি পচ্চৰেক্খিত্ৰা নিহতমানদপ্পেনেৰ পরিভুঞ্জিতব্বো.

যথা চ তে ‘‘কিং ইমিনা অলোণেন অনম্বিলেন অধূপিতেন দুগ্গন্ধেনা’’তি হীল়েত্ৰা ন খাদিংসু, হীল়নং পন ৰীতিৰত্তা হুত্ৰা খাদিংসু, এৰমেৰ পিণ্ডপাতং লভিত্ৰা ‘‘কিং ইমিনা অস্সগোণভত্তসদিসেন লূখেন নিরসেন, সুৰানদোণিযং তং পক্খিপথা’’তি এৰং পিণ্ডপাতং ৰা ‘‘কো ইমং ভুঞ্জিস্সতি, কাকসুনখাদীনং দেহী’’তি এৰং দাযকং ৰা অহীল়েন্তেন –

‘‘স পত্তপাণি ৰিচরন্তো, অমূগো মূগসম্মতো;

অপ্পং দানং ন হীল়েয্য, দাতারং নাৰজানিযা’’তি. (সু. নি. ৭১৮); –

ইমং ওৰাদং অনুস্সরন্তেন পরিভুঞ্জিতব্বো. যথা চ তে ন ‘‘তুয্হং ভাগো, ময্হং ভাগো, তৰ পুত্তো মম পুত্তো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং অতিমঞ্ঞিংসু, সমগ্গা পন, সম্মোদমানা হুত্ৰা খাদিংসু, এৰমেৰং পিণ্ডপাতং লভিত্ৰা যথা একচ্চো ‘‘কো তুম্হাদিসানং দস্সতি নিক্কারণা উম্মারেসু পক্খলন্তানং আহিণ্ডন্তানং ৰিজাতমাতাপি ৰো দাতব্বং ন মঞ্ঞতি, মযং পন গতগতট্ঠানে পণীতানি চীৰরাদীনি লভামা’’তি সীলৰন্তে সব্রহ্মচারী অতিমঞ্ঞতি, যং সন্ধায ৰুত্তং –

‘‘সো তেন লাভসক্কারসিলোকেন অভিভূতো পরিযাদিণ্ণচিত্তো অঞ্ঞে পেসলে ভিক্খূ অতিমঞ্ঞতি. তঞ্হি তস্স, ভিক্খৰে, মোঘপুরিসস্স হোতি দীঘরত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি (সং. নি. ২.১৬১).

এৰং কঞ্চি অনতিমঞ্ঞিত্ৰা সব্বেহি সব্রহ্মচারীহি সদ্ধিং সমগ্গেন সম্মোদমানেন হুত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং.

পরিঞ্ঞাতেতি ঞাতপরিঞ্ঞা তীরণপরিঞ্ঞা পহানপরিঞ্ঞাতি ইমাহি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিঞ্ঞাতে. কথং? ইধ ভিক্খু ‘‘কবল়ীকারাহারো নাম অযং সৰত্থুকৰসেন ওজট্ঠমকরূপং হোতি, ওজট্ঠমকরূপং কত্থ পটিহঞ্ঞতি? জিৰ্হাপসাদে, জিৰ্হাপসাদো কিন্নিস্সিতো? চতুমহাভূতনিস্সিতো. ইতি ওজট্ঠমকং জিৰ্হাপসাদো তস্স পচ্চযানি মহাভূতানীতি ইমে ধম্মা রূপক্খন্ধো নাম, তং পরিগ্গণ্হতো উপ্পন্না ফস্সপঞ্চমকা ধম্মা চত্তারো অরূপক্খন্ধা. ইতি সব্বেপিমে পঞ্চক্খন্ধা সঙ্খেপতো নামরূপমত্তং হোতী’’তি পজানাতি. সো তে ধম্মে সরসলক্খণতো ৰৰত্থপেত্ৰা তেসং পচ্চযং পরিযেসন্তো অনুলোমপটিলোমং পটিচ্চসমুপ্পাদং পস্সতি. এত্তাৰতানেন কবল়ীকারাহারমুখেন সপ্পচ্চযস্স নামরূপস্স যাথাৰতো দিট্ঠত্তা কবল়ীকারাহারো ঞাতপরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞাতো হোতি. সো তদেৰ সপ্পচ্চযং নামরূপং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি তীণি লক্খণানি আরোপেত্ৰা সত্তন্নং অনুপস্সনানং ৰসেন সম্মসতি. এত্তাৰতানেন সো তিলক্খণপটিৰেধসম্মসনঞাণসঙ্খাতায তীরণপরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞাতো হোতি. তস্মিংযেৰ নামরূপে ছন্দরাগাৰকড্ঢনেন অনাগামিমগ্গেন পরিজানতা পহানপরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞাতো হোতীতি.

পঞ্চকামগুণিকোতি পঞ্চকামগুণসম্ভৰো রাগো পরিঞ্ঞাতো হোতি. এত্থ পন তিস্সো পরিঞ্ঞা একপরিঞ্ঞা সব্বপরিঞ্ঞা মূলপরিঞ্ঞাতি. কতমা একপরিঞ্ঞা? যো ভিক্খু জিৰ্হাদ্ৰারে একরসতণ্হং পরিজানাতি, তেন পঞ্চকামগুণিকো রাগো পরিঞ্ঞাতোৰ হোতীতি. কস্মা? তস্সাযেৰ তত্থ উপ্পজ্জনতো. সাযেৰ হি তণ্হা চক্খুদ্ৰারে উপ্পন্না রূপরাগো নাম হোতি, সোতদ্ৰারাদীসু উপ্পন্না সদ্দরাগাদযো. ইতি যথা একস্সেৰ চোরস্স পঞ্চমগ্গে হনতো একস্মিং মগ্গে গহেত্ৰা সীসে ছিন্নে পঞ্চপি মগ্গা খেমা হোন্তি, এৰং জিৰ্হাদ্ৰারে রসতণ্হায পরিঞ্ঞাতায পঞ্চকামগুণিকো রাগো পরিঞ্ঞাতো হোতীতি অযং একপরিঞ্ঞা নাম.

কতমা সব্বপরিঞ্ঞা? পত্তে পক্খিত্তপিণ্ডপাতস্মিঞ্হি একস্মিংযেৰ পঞ্চকামগুণিকরাগো লব্ভতি. কথং? পরিসুদ্ধং তাৰস্স ৰণ্ণং ওলোকযতো রূপরাগো হোতি, উণ্হে সপ্পিম্হি তত্থ আসিঞ্চন্তে পটপটাতি সদ্দো উট্ঠহতি, তথারূপং খাদনীযং ৰা খাদন্তস্স মুরুমুরূতি সদ্দো উপ্পজ্জতি, তং অস্সাদযতো সদ্দরাগো. জীরকাদিৰসগন্ধং অস্সাদেন্তস্স গন্ধরাগো, সাদুরসৰসেন রসরাগো. মুদুভোজনং ফস্সৰন্তন্তি অস্সাদযতো ফোট্ঠব্বরাগো. ইতি ইমস্মিং আহারে সতিসম্পজঞ্ঞেন পরিগ্গহেত্ৰা নিচ্ছন্দরাগপরিভোগেন পরিভুত্তে সব্বোপি সো পরিঞ্ঞাতো হোতীতি অযং সব্বপরিঞ্ঞা নাম.

কতমা মূলপরিঞ্ঞা? পঞ্চকামগুণিকরাগস্স হি কবল়ীকারাহারো মূলং. কস্মা? তস্মিং সতি তস্সুপ্পত্তিতো. ব্রাহ্মণতিস্সভযে কির দ্ৰাদস ৰস্সানি জাযম্পতিকানং উপনিজ্ঝানচিত্তং নাম নাহোসি. কস্মা? আহারমন্দতায. ভযে পন ৰূপসন্তে যোজনসতিকো তম্বপণ্ণিদীপো দারকানং জাতমঙ্গলেহি একমঙ্গলো অহোসি. ইতি মূলভূতে আহারে পরিঞ্ঞাতে পঞ্চকামগুণিকো রাগো পরিঞ্ঞাতোৰ হোতীতি অযং মূলপরিঞ্ঞা নাম.

নত্থি তং সংযোজনন্তি তেন রাগেন সদ্ধিং পহানেকট্ঠতায পহীনত্তা নত্থি. এৰমযং দেসনা যাৰ অনাগামিমগ্গা কথিতা. ‘‘এত্তকেন পন মা ৰোসানং আপজ্জিংসূ’’তি এতেসংযেৰ রূপাদীনং ৰসেন পঞ্চসু খন্ধেসু ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা যাৰ অরহত্তা কথেতুং ৰট্টতীতি. পঠমাহারো (নিট্ঠিতো).

দুতিযে নিচ্চম্মাতি খুরতো পট্ঠায যাৰ সিঙ্গমূলা সকলসরীরতো উদ্দালিতচম্মা কিংসুকরাসিৰণ্ণা. কস্মা পন অঞ্ঞং হত্থিঅস্সগোণাদিউপমং অগহেত্ৰা নিচ্চম্মগাৰূপমা গহিতাতি? তিতিক্খিতুং অসমত্থভাৰদীপনত্থং. মাতুগামো হি উপ্পন্নং দুক্খৰেদনং তিতিক্খিতুং অধিৰাসেতুং ন সক্কোতি, এৰমেৰ ফস্সাহারো অবলো দুব্বলোতি দস্সনত্থং সদিসমেৰ উপমং আহরি. কুট্টন্তি সিলাকুট্টাদীনং অঞ্ঞতরং. কুট্টনিস্সিতা পাণা নাম উণ্ণনাভিসরবূমূসিকাদযো. রুক্খনিস্সিতাতি উচ্চালিঙ্গপাণকাদযো. উদকনিস্সিতাতি মচ্ছসুংসুমারাদযো. আকাসনিস্সিতাতি ডংসমকসকাককুললাদযো. খাদেয্যুন্তি লুঞ্চিত্ৰা খাদেয্যুং. সা তস্মিং তস্মিং ঠানে তং তংঠানসন্নিস্সযমূলিকং পাণখাদনভযং সম্পস্সমানা নেৰ অত্তনো সক্কারসম্মানং, ন পিট্ঠিপরিকম্মসরীরসম্বাহনউণ্হোদকানি ইচ্ছতি, এৰমেৰ ভিক্খু ফস্সাহারমূলকং কিলেসপাণকখাদনভযং সম্পস্সমানো তেভূমকফস্সেন অনত্থিকো হোতি.

ফস্সে, ভিক্খৰে, আহারে পরিঞ্ঞাতেতি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিঞ্ঞাতে. ইধাপি তিস্সো পরিঞ্ঞা. তত্থ ‘‘ফস্সো সঙ্খারক্খন্ধো, তংসম্পযুত্তা ৰেদনা ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞা সঞ্ঞাক্খন্ধো, চিত্তং ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো, তেসং ৰত্থারম্মণানি রূপক্খন্ধো’’তি এৰং সপ্পচ্চযস্স নামরূপস্স যাথাৰতো দস্সনং ঞাতপরিঞ্ঞা. তত্থেৰ তিলক্খণং আরোপেত্ৰা সত্তন্নং অনুপস্সনানং ৰসেন অনিচ্চাদিতো তুলনং তীরণপরিঞ্ঞা. তস্মিংযেৰ পন নামরূপে ছন্দরাগনিক্কড্ঢনো অরহত্তমগ্গো পহানপরিঞ্ঞা. তিস্সো ৰেদনাতি এৰং ফস্সাহারে তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিঞ্ঞাতে তিস্সো ৰেদনা পরিঞ্ঞাতাৰ হোন্তি তম্মূলকত্তা তংসম্পযুত্তত্তা চ. ইতি ফস্সাহারৰসেন দেসনা যাৰ অরহত্তা কথিতা. দুতিযাহারো.

ততিযে অঙ্গারকাসূতি অঙ্গারানং কাসু. কাসূতি রাসিপি ৰুচ্চতি আৰাটোপি.

‘‘অঙ্গারকাসুং অপরে ফুণন্তি,

নরা রুদন্তা পরিদড্ঢগত্তা;

ভযঞ্হি মং ৰিন্দতি সূত দিস্ৰা,

পুচ্ছামি তং মাতলি দেৰসারথী’’তি. (জা. ২.২২.৪৬২); –

এত্থ রাসি ‘‘কাসূ’’তি ৰুত্তো.

‘‘কিন্নু সন্তরমানোৰ, কাসুং খনসি সারথী’’তি? (জা. ২.২২.৩). –

এত্থ আৰাটো. ইধাপি অযমেৰ অধিপ্পেতো. সাধিকপোরিসাতি অতিরেকপোরিসা পঞ্চরতনপ্পমাণা. ৰীতচ্চিকানং ৰীতধূমানন্তি এতেনস্স মহাপরিল়াহতং দস্সেতি. জালায ৰা হি ধূমে ৰা সতি ৰাতো সমুট্ঠাতি, পরিল়াহো মহা ন হোতি, তদভাৰে ৰাতাভাৰতো পরিল়াহো মহা হোতি. আরকাৰস্সাতি দূরেযেৰ ভৰেয্য.

এৰমেৰ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – অঙ্গারকাসু ৰিয হি তেভূমকৰট্টং দট্ঠব্বং. জীৰিতুকামো পুরিসো ৰিয ৰট্টনিস্সিতো বালপুথুজ্জনো. দ্ৰে বলৰন্তো পুরিসা ৰিয কুসলাকুসলকম্মং. তেসং তং পুরিসং নানাবাহাসু গহেত্ৰা অঙ্গারকাসুং উপকড্ঢনকালো ৰিয পুথুজ্জনস্স কম্মাযূহনকালো. কম্মঞ্হি আযূহিযমানমেৰ পটিসন্ধিং আকড্ঢতি নাম. অঙ্গারকাসুনিদানং দুক্খং ৰিয কম্মনিদানং ৰট্টদুক্খং ৰেদিতব্বং.

পরিঞ্ঞাতেতি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিঞ্ঞাতে. পরিঞ্ঞাযোজনা পনেত্থ ফস্সে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. তিস্সো তণ্হাতি কামতণ্হা ভৰতণ্হা ৰিভৰতণ্হাতি ইমা পরিঞ্ঞাতা হোন্তি. কস্মা? তণ্হামূলকত্তা মনোসঞ্চেতনায. ন হি হেতুম্হি অপ্পহীনে ফলং পহীযতি. ইতি মনোসঞ্চেতনাহারৰসেনপি যাৰ অরহত্তা দেসনা কথিতা. ততিযাহারো.

চতুত্থে আগুচারিন্তি পাপচারিং দোসকারকং. কথং সো পুরিসোতি সো পুরিসো কথংভূতো, কিং যাপেতি, ন যাপেতীতি পুচ্ছতি? তথেৰ দেৰ জীৰতীতি যথা পুব্বে, ইদানিপি তথেৰ জীৰতি.

এৰমেৰ খোতি ইধাপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – রাজা ৰিয হি কম্মং দট্ঠব্বং, আগুচারী পুরিসো ৰিয ৰট্টসন্নিস্সিতো বালপুথুজ্জনো, তীণি সত্তিসতানি ৰিয পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং, আগুচারিং পুরিসং ‘‘তীহি সত্তিসতেহি হনথা’’তি রঞ্ঞা আণত্তকালো ৰিয কম্মরঞ্ঞা ৰট্টসন্নিস্সিতপুথুজ্জনং গহেত্ৰা পটিসন্ধিযং পক্খিপনকালো. তত্থ কিঞ্চাপি তীণি সত্তিসতানি ৰিয পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং, সত্তীসু পন দুক্খং নত্থি, সত্তীহি পহটৰণমূলকং দুক্খং, এৰমেৰ পটিসন্ধিযম্পি দুক্খং নত্থি, দিন্নায পন পটিসন্ধিযা পৰত্তে ৰিপাকদুক্খং সত্তিপহটৰণমূলকং দুক্খং ৰিয হোতি.

পরিঞ্ঞাতেতি তীহেৰ পরিঞ্ঞাহি পরিঞ্ঞাতে. ইধাপি পরিঞ্ঞাযোজনা ফস্সাহারে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. নামরূপন্তি ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং. ৰিঞ্ঞাণস্মিঞ্হি পরিঞ্ঞাতে তং পরিঞ্ঞাতমেৰ হোতি তম্মূলকত্তা সহুপ্পন্নত্তা চ. ইতি ৰিঞ্ঞাণাহারৰসেনপি যাৰ অরহত্তা দেসনা কথিতাতি. চতুত্থাহারো. ততিযং.

৪. অত্থিরাগসুত্তৰণ্ণনা

৬৪. চতুত্থে রাগোতিআদীনি লোভস্সেৰ নামানি. সো হি রঞ্জনৰসেন রাগো, নন্দনৰসেন নন্দী, তণ্হাযনৰসেন তণ্হাতি ৰুচ্চতি. পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং ৰিরূল়্হন্তি কম্মং জৰাপেত্ৰা পটিসন্ধিআকড্ঢনসমত্থতায পতিট্ঠিতঞ্চেৰ ৰিরূল়্হঞ্চ. যত্থাতি তেভূমকৰট্টে ভুম্মং, সব্বত্থ ৰা পুরিমপুরিমপদে এতং ভুম্মং. অত্থি তত্থ সঙ্খারানং ৰুদ্ধীতি ইদং ইমস্মিং ৰিপাকৰট্টে ঠিতস্স আযতিৰট্টহেতুকে সঙ্খারে সন্ধায ৰুত্তং. যত্থ অত্থি আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তীতি যস্মিং ঠানে আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি অত্থি.

এৰমেৰ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – রজকচিত্তকারা ৰিয হি সহকম্মসম্ভারং কম্মং, ফলকভিত্তিদুস্সপটা ৰিয তেভূমকৰট্টং. যথা রজকচিত্তকারা পরিসুদ্ধেসু ফলকাদীসু রূপং সমুট্ঠাপেন্তি, এৰমেৰ সসম্ভারককম্মং ভৰেসু রূপং সমুট্ঠাপেতি. তত্থ যথা অকুসলেন চিত্তকারেন সমুট্ঠাপিতং রূপং ৰিরূপং হোতি দুস্সণ্ঠিতং অমনাপং, এৰমেৰ একচ্চো কম্মং করোন্তো ঞাণৰিপ্পযুত্তেন চিত্তেন করোতি, তং কম্মং রূপং সমুট্ঠাপেন্তং চক্খাদীনং সম্পত্তিং অদত্ৰা দুব্বণ্ণং দুস্সণ্ঠিতং মাতাপিতূনম্পি অমনাপং রূপং সমুট্ঠাপেতি. যথা পন কুসলেন চিত্তকারেন সমুট্ঠাপিতং রূপং সুরূপং হোতি সুসণ্ঠিতং মনাপং, এৰমেৰ একচ্চো কম্মং করোন্তো ঞাণসম্পযুত্তেন চিত্তেন করোতি, তং কম্মং রূপং সমুট্ঠাপেন্তং চক্খাদীনং সম্পত্তিং দত্ৰা সুৰণ্ণং সুসণ্ঠিতং অলঙ্কতপটিযত্তং ৰিয রূপং সমুট্ঠাপেতি.

এত্থ চ আহারং ৰিঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সঙ্খিপিত্ৰা আহারনামরূপানং অন্তরে একো সন্ধি, ৰিপাকৰিধিং নামরূপেন সঙ্খিপিত্ৰা নামরূপসঙ্খারানং অন্তরে একো সন্ধি, সঙ্খারানঞ্চ আযতিভৰস্স চ অন্তরে একো সন্ধীতি ৰেদিতব্বো.

কূটাগারন্তি এককণ্ণিকং গাহাপেত্ৰা কতং অগারং. কূটাগারসালাতি দ্ৰে কণ্ণিকে গহেত্ৰা কতসালা. এৰমেৰ খোতি এত্থ খীণাসৰস্স কম্মং সূরিযরস্মিসমং ৰেদিতব্বং. সূরিযরস্মি পন অত্থি, সা কেৰলং পতিট্ঠায অভাৰেন অপ্পতিট্ঠা নাম জাতা, খীণাসৰস্স কম্মং নত্থিতায এৰ অপ্পতিট্ঠং. তস্স হি কাযাদযো অত্থি, তেহি পন কতকম্মং কুসলাকুসলং নাম ন হোতি, কিরিযমত্তে ঠত্ৰা অৰিপাকং হোতি. এৰমস্স কম্মং নত্থিতায এৰ অপ্পতিট্ঠং নাম জাতন্তি. চতুত্থং.

৫. নগরসুত্তৰণ্ণনা

৬৫. পঞ্চমে নামরূপে খো সতি ৰিঞ্ঞাণন্তি এত্থ ‘‘সঙ্খারেসু সতি ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি চ ‘‘অৰিজ্জায সতি সঙ্খারা’’তি চ ৰত্তব্বং ভৰেয্য, তদুভযম্পি ন ৰুত্তং. কস্মা? অৰিজ্জাসঙ্খারা হি ততিযো ভৰো, তেহি সদ্ধিং অযং ৰিপস্সনা ন ঘটীযতি. মহাপুরিসো হি পচ্চুপ্পন্নপঞ্চৰোকারৰসেন অভিনিৰিট্ঠোতি.

ননু চ অৰিজ্জাসঙ্খারেসু অদিট্ঠেসু ন সক্কা বুদ্ধেন ভৰিতুন্তি. সচ্চং ন সক্কা, ইমিনা পন তে ভৰউপাদানতণ্হাৰসেন দিট্ঠাৰ. তস্মা যথা নাম গোধং অনুবন্ধন্তো পুরিসো তং কূপং পৰিট্ঠং দিস্ৰা ওতরিত্ৰা পৰিট্ঠট্ঠানং খণিত্ৰা গোধং গহেত্ৰা পক্কমেয্য, ন পরভাগং খনেয্য, কস্মা? কস্সচি নত্থিতায. এৰং মহাপুরিসোপি গোধং অনুবন্ধন্তো পুরিসো ৰিয বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নো জরামরণতো পট্ঠায ‘‘ইমস্স অযং পচ্চযো, ইমস্স অযং পচ্চযো’’তি পরিযেসন্তো যাৰ নামরূপধম্মানং পচ্চযং দিস্ৰা তস্সপি পচ্চযং পরিযেসন্তো ৰিঞ্ঞাণমেৰ অদ্দস. ততো ‘‘এত্তকো পঞ্চৰোকারভৰৰসেন সম্মসনচারো’’তি ৰিপস্সনং পটিনিৰত্তেসি, পরতো তুচ্ছকূপস্স অভিন্নট্ঠানং ৰিয অৰিজ্জাসঙ্খারদ্ৰযং অত্থি, তদেতং হেট্ঠা ৰিপস্সনায গহিতত্তা পাটিযেক্কং সম্মসনূপগং ন হোতীতি ন অগ্গহেসি.

পচ্চুদাৰত্ততীতি পটিনিৰত্ততি. কতমং পনেত্থ ৰিঞ্ঞাণং পচ্চুদাৰত্ততীতি? পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণম্পি ৰিপস্সনাৰিঞ্ঞাণম্পি. তত্থ পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং পচ্চযতো পটিনিৰত্ততি, ৰিপস্সনাৰিঞ্ঞাণং আরম্মণতো. উভযম্পি নামরূপং নাতিক্কমতি, নামরূপতো পরং ন গচ্ছতি. এত্তাৰতা জাযেথ ৰাতিআদীসু ৰিঞ্ঞাণে নামরূপস্স পচ্চযে হোন্তে, নামরূপে ৰিঞ্ঞাণস্স পচ্চযে হোন্তে, দ্ৰীসুপি অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযেসু হোন্তেসু এত্তকেন জাযেথ ৰা উপপজ্জেথ ৰা. ইতো হি পরং কিমঞ্ঞং জাযেথ ৰা উপপজ্জেথ ৰা, ননু এতদেৰ জাযতি চ উপপজ্জতি চাতি?

এৰং সদ্ধিং অপরাপরচুতিপটিসন্ধীহি পঞ্চ পদানি দস্সেত্ৰা পুন তং এত্তাৰতাতি ৰুত্তমত্থং নিয্যাতেন্তো যদিদং নামরূপপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপন্তি ৰত্ৰা ততো পরং অনুলোমপচ্চযাকারৰসেন ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপমূলকং আযতিজরামরণং দস্সেতুং নামরূপপচ্চযা সল়াযতনন্তিআদিমাহ.

অঞ্জসন্তি মগ্গস্সেৰ ৰেৰচনং. উদ্ধাপৰন্তন্তি আপতো উগ্গতত্তা উদ্ধাপন্তি লদ্ধৰোহারেন পাকারৰত্থুনা সমন্নাগতং. রমণীযন্তি সমন্তা চতুন্নং দ্ৰারানং অব্ভন্তরে চ নানাভণ্ডানং সম্পত্তিযা রমণীযং. মাপেহীতি মহাজনং পেসেত্ৰা ৰাসং কারেহি. মাপেয্যাতি ৰাসং কারেয্য. কারেন্তো চ পঠমং অট্ঠারস মনুস্সকোটিযো পেসেত্ৰা ‘‘সম্পুণ্ণ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ন তাৰ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৰুত্তে অপরানি পঞ্চকুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ন তাৰ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৰুত্তে অপরানি পঞ্চপঞ্ঞাসকুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ন তাৰ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৰুত্তে অপরানি তিংস কুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ন তাৰ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৰুত্তে অপরং কুলসহস্সং পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ন তাৰ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৰুত্তে অপরানি একাদসনহুতানি কুলানি পেসেয্য. পুন পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ন তাৰ সম্পুণ্ণ’’ন্তি ৰুত্তে অপরানি চতুরাসীতিকুলসহস্সানি পেসেয্য. পুন ‘‘সম্পুণ্ণ’’ন্তি পুচ্ছিতে, ‘‘মহারাজ, কিং ৰদেসি? মহন্তং নগরং অসম্বাধং, ইমিনা নযেন কুলানি পেসেত্ৰা ন সক্কা পূরেতুং, ভেরিং পন চরাপেত্ৰা ‘অম্হাকং নগরং ইমায চ ইমায চ সম্পত্তিযা সম্পন্নং, যে তত্থ ৰসিতুকামা, যথাসুখং গচ্ছন্তু, ইমঞ্চিমঞ্চ পরিহারং লভিস্সন্তী’তি নগরস্স চেৰ ৰণ্ণং লোকস্স চ পরিহারলাভং ঘোসাপেথা’’তি ৰদেয্য. সো এৰং করেয্য. ততো মনুস্সা নগরগুণঞ্চেৰ পরিহারলাভঞ্চ সুত্ৰা সব্বদিসাহি সমোসরিত্ৰা নগরং পূরেয্যুং. তং অপরেন সমযেন ইদ্ধঞ্চেৰ অস্স ফীতঞ্চ. তং সন্ধায তদস্স নগরং অপরেন সমযেন ইদ্ধঞ্চেৰ ফীতঞ্চাতিআদি ৰুত্তং.

তত্থ ইদ্ধন্তি সমিদ্ধং সুভিক্খং. ফীতন্তি সব্বসম্পত্তীহি পুপ্ফিতং. বাহুজঞ্ঞন্তি বহূহি ঞাতব্বং, বহুজনানং হিতং ৰা. ‘‘বহুজন’’ন্তিপি পাঠো. আকিণ্ণমনুস্সন্তি মনুস্সেহি আকিণ্ণং নিরন্তরং ফুট্ঠং. ৰুড্ঢিৰেপুল্লপ্পত্তন্তি ৰুড্ঢিপ্পত্তঞ্চেৰ ৰেপুল্লপ্পত্তঞ্চ, সেট্ঠভাৰঞ্চেৰ ৰিপুলভাৰঞ্চ পত্তং, দসসহস্সচক্কৰাল়ে অগ্গনগরং জাতন্তি অত্থো.

এৰমেৰ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – অরঞ্ঞপৰনে চরমানপুরিসো ৰিয হি দীপঙ্করপাদমূলতো পট্ঠায পারমিযো পূরযমানো মহাপুরিসো দট্ঠব্বো, তস্স পুরিসস্স পুব্বকেহি মনুস্সেহি অনুযাতমগ্গদস্সনং ৰিয মহাসত্তস্স অনুপুব্বেন বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স পুব্বভাগে অট্ঠঙ্গিকস্স ৰিপস্সনামগ্গস্স দস্সনং, পুরিসস্স তং একপদিকমগ্গং অনুগচ্ছতো অপরভাগে মহামগ্গদস্সনং ৰিয মহাসত্তস্স উপরিৰিপস্সনায চিণ্ণন্তে লোকুত্তরমগ্গদস্সনং, পুরিসস্স তেনেৰ মগ্গেন গচ্ছতো পুরতো নগরদস্সনং ৰিয তথাগতস্স নিব্বাননগরদস্সনং, বহিনগরং পনেত্থ অঞ্ঞেন দিট্ঠং, অঞ্ঞেন মনুস্সৰাসং কতং, নিব্বাননগরং সত্থা সযমেৰ পস্সি, সযং ৰাসমকাসি. তস্স পুরিসস্স চতুন্নং দ্ৰারানং দিট্ঠকালো ৰিয তথাগতস্স চতুন্নং মগ্গানং দিট্ঠকালো, তস্স চতূহি দ্ৰারেহি নগরং পৰিট্ঠকালো ৰিয তথাগতস্স চতূহি মগ্গেহি নিব্বানং পৰিট্ঠকালো, তস্স নগরব্ভন্তরে ভণ্ডৰৰত্থানকালো ৰিয তথাগতস্স পচ্চৰেক্খণঞাণেন পরোপণ্ণাসকুসলধম্মৰৰত্থানকালো. নগরস্স অগারকরণত্থং কুলপরিযেসনকালো ৰিয সত্থু ফলসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ৰেনেয্যসত্তে ৰোলোকনকালো, তেন পুরিসেন যাচিতস্স রঞ্ঞো একং মহাকুটুম্বিকং দিট্ঠকালো ৰিয মহাব্রহ্মুনা যাচিতস্স ভগৰতো অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেরং দিট্ঠকালো, রঞ্ঞো মহাকুটুম্বিকং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘নগরৰাসং করোহী’’তি পহিতকালো ৰিয ভগৰতো একস্মিং পচ্ছাভত্তে অট্ঠারসযোজনমগ্গং গন্ত্ৰা আসাল়্হিপুণ্ণমদিৰসে বারাণসিযং ইসিপতনং পৰিসিত্ৰা থেরং কাযসক্খিং কত্ৰা ধম্মং দেসিতকালো, মহাকুটুম্বিকেন অট্ঠারস পুরিসকোটিযো গহেত্ৰা নগরং অজ্ঝাৰুট্ঠকালো ৰিয তথাগতেন ধম্মচক্কে পৰত্তিতে থেরস্স অট্ঠারসহি ব্রহ্মকোটীহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতকালো, এৰং নিব্বাননগরং পঠমং আৰাসিতং, ততো সম্পুণ্ণং নগরন্তি পুচ্ছিত্ৰা ন তাৰাতি ৰুত্তে পঞ্চ কুলানি আদিং কত্ৰা যাৰ চতুরাসীতিকুলসহস্সপেসনং ৰিয তথাগতস্স পঞ্চমদিৰসতো পট্ঠায অনত্তলক্খণসুত্তাদীনি দেসেত্ৰা পঞ্চৰগ্গিযে আদিং কত্ৰা যসপমুখা পঞ্চপণ্ণাস কুলপুত্তা, তিংস ভদ্দৰগ্গিযা, সহস্সপুরাণজটিলা, বিম্বিসারপমুখানি একাদসপুরিসনহুতানি, তিরোকুট্টানুমোদনে চতুরাসীতিসহস্সানীতি এত্তকস্স জনস্স অরিযমগ্গং ওতারেত্ৰা নিব্বাননগরং পেসিতকালো, অথ তেন নযেন নগরে অপূরিযমানে ভেরিং চরাপেত্ৰা নগরস্স ৰণ্ণঘোসনং কুলানং পরিহারলাভঘোসনং ৰিয চ মাসস্স অট্ঠ দিৰসে তত্থ তত্থ নিসীদিত্ৰা ধম্মকথিকানং নিব্বানৰণ্ণস্স চেৰ নিব্বানপ্পত্তানং জাতিকন্তারাদিনিত্থরণানিসংসস্স চ ঘোসনং, ততো সব্বদিসাহি আগন্ত্ৰা মনুস্সানং নগরসমোসরণং ৰিয তত্থ তত্থ ধম্মকথং সুত্ৰা ততো ততো নিক্খমিত্ৰা পব্বজ্জং আদিং কত্ৰা অনুলোমপটিপদং পটিপন্নানং অপরিমাণানং কুলপুত্তানং নিব্বানসমোসরণং দট্ঠব্বং.

পুরাণং মগ্গন্তি অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং. অযঞ্হি অরিযমগ্গো পৰারণসুত্তে (সং. নি. ১.২১৫) অৰত্তমানকট্ঠেন ‘‘অনুপ্পন্নমগ্গো’’তি ৰুত্তো, ইমস্মিং সুত্তে অৰল়ঞ্জনট্ঠেন ‘‘পুরাণমগ্গো’’তি. ব্রহ্মচরিযন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহং সকলসাসনং. ইদ্ধন্তি ঝানস্সাদেন সমিদ্ধং সুভিক্খং. ফীতন্তি অভিঞ্ঞাভরণেহি পুপ্ফিতং. ৰিত্থারিকন্তি ৰিত্থিণ্ণং. বাহুজঞ্ঞন্তি বহুজনৰিঞ্ঞেয্যং. যাৰ দেৰমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতন্তি যাৰ দসসহস্সচক্কৰাল়ে দেৰমনুস্সেহি পরিচ্ছেদো অত্থি, এতস্মিং অন্তরে সুপ্পকাসিতং সুদেসিতং তথাগতেনাতি. পঞ্চমং.

৬. সম্মসসুত্তৰণ্ণনা

৬৬. ছট্ঠে আমন্তেসীতি কস্মা আমন্তেসি? যস্মাস্স সুখুমা তিলক্খণাহতা ধম্মদেসনা উপট্ঠাসি. তস্মিং কির জনপদে মনুস্সা সহেতুকা পঞ্ঞৰন্তো. সিনিদ্ধানি কিরেত্থ ভোজনানি, তানিসেৰতো জনস্স পঞ্ঞা ৰড্ঢতি, তে গম্ভীরং তিলক্খণাহতং ধম্মকথং পটিৰিজ্ঝিতুং সমত্থা হোন্তি. তেনেৰ ভগৰা দীঘমজ্ঝিমেসু মহাসতিপট্ঠানানি (দী. নি. ২.৩৭২ আদযো) মহানিদানং (দী. নি. ২.৯৫ আদযো), আনেঞ্জসপ্পাযং (ম. নি. ৩.৬৬ আদযো), সংযুত্তকে চূল়নিদানাদিসুত্তন্তি এৰমাদীনি অঞ্ঞানি গম্ভীরানি সুত্তানি তত্থেৰ কথেসি. সম্মসথ নোতি সম্মসথ নু. অন্তরং সম্মসন্তি অব্ভন্তরং পচ্চযসম্মসনং. ন সো ভিক্খু ভগৰতো চিত্তং আরাধেসীতি পচ্চযাকারৰসেন ব্যাকারাপেতুকামস্স ভগৰতো তথা অব্যাকরিত্ৰা দ্ৰত্তিংসাকারৰসেন ব্যাকরোন্তো অজ্ঝাসযং গহেতুং নাসক্খি.

এতদৰোচাতি দেসনা যথানুসন্ধিং ন গতা, দেসনায যথানুসন্ধিগমনত্থং এতদৰোচ. তেনহানন্দ, সুণাথাতি ইদং তেপিটকে বুদ্ধৰচনে অসম্ভিন্নপদং. অঞ্ঞত্থ হি এৰং ৰুত্তং নাম নত্থি. উপধিনিদানন্তি খন্ধুপধিনিদানং. খন্ধপঞ্চকঞ্হেত্থ উপধীতি অধিপ্পেতং. উপ্পজ্জতীতি জাযতি. নিৰিসতীতি পুনপ্পুনং পৰত্তিৰসেন পতিট্ঠহতি.

যং খো লোকে পিযরূপং সাতরূপন্তি যং লোকস্মিং পিযসভাৰঞ্চেৰ মধুরসভাৰঞ্চ. চক্খুং লোকেতিআদীসু লোকস্মিঞ্হি চক্খাদীসু মমত্তেন অভিনিৰিট্ঠা সত্তা সম্পত্তিযং পতিট্ঠিতা অত্তনো চক্খুং আদাসাদীসু নিমিত্তগ্গহণানুসারেন ৰিপ্পসন্নপঞ্চপসাদং সুৰণ্ণৰিমানে উগ্ঘাটিতমণিসীহপঞ্জরং ৰিয মঞ্ঞন্তি, সোতং রজতপনাল়িকং ৰিয পামঙ্গসুত্তং ৰিয চ মঞ্ঞন্তি, তুঙ্গনাসাতি লদ্ধৰোহারং ঘানং ৰট্টেত্ৰা ঠপিতহরিতালৰট্টিং ৰিয মঞ্ঞন্তি, জিৰ্হং রত্তকম্বলপটলং ৰিয মুদুসিনিদ্ধমধুররসদং মঞ্ঞন্তি, কাযং সাললট্ঠিং ৰিয সুৰণ্ণতোরণং ৰিয চ মঞ্ঞন্তি, মনং অঞ্ঞেসং মনেন অসদিসং উল়ারং মঞ্ঞন্তি.

নিচ্চতো অদ্দক্খুন্তি নিচ্চন্তি অদ্দসংসু. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. ন পরিমুচ্চিংসু দুক্খস্মাতি সকলস্মাপি ৰট্টদুক্খা ন পরিমুচ্চিংসু. দক্খিস্সন্তীতি পস্সিস্সন্তি. আপানীযকংসোতি সরকস্স নামং. যস্মা পনেত্থ আপং পিৰন্তি, তস্মা ‘‘আপানীযো’’তি ৰুচ্চতি. আপানীযো চ সো কংসো চাতি আপানীযকংসো. সুরামণ্ডসরকস্সেতং নামং. ‘‘ৰণ্ণসম্পন্নো’’তিআদিৰচনতো পন কংসে ঠিতপানমেৰ এৰং ৰুত্তং. ঘম্মাভিতত্তোতি ঘম্মেন অভিতত্তো. ঘম্মপরেতোতি ঘম্মেন ফুট্ঠো, অনুগতোতি অত্থো. পিৰতো হি খো তং ছাদেস্সতীতি পিৰন্তস্স তং পানীযং ৰণ্ণাদিসম্পত্তিযা রুচ্চিস্সতি, সকলসরীরং ৰা ফরিত্ৰা তুট্ঠিং উপ্পাদযমানং ঠস্সতি. অপ্পটিসঙ্খাতি অপচ্চৰেক্খিত্ৰা.

এৰমেৰ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – আপানীযকংসো ৰিয হি লোকে পিযরূপং সাতরূপং আরম্মণং দট্ঠব্বং, ঘম্মাভিতত্তপুরিসো ৰিয ৰট্টনিস্সিতো পুথুজ্জনো, আপানীযকংসেন নিমন্তনপুরিসো ৰিয লোকে পিযরূপেন সাতরূপেন আরম্মণেন নিমন্তকজনো, আপানীযকংসে সম্পত্তিঞ্চ আদীনৰঞ্চ আরোচেন্তো আপানকমনুস্সো ৰিয আচরিযুপজ্ঝাযাদিকো কল্যাণমিত্তো. যথেৰ হি তস্স পুরিসস্স অপলোকিতমনুস্সো আপানীযকংসে গুণঞ্চ আদীনৰঞ্চ আরোচেতি, এৰমেৰ আচরিযো ৰা উপজ্ঝাযো ৰা ভিক্খুনো পঞ্চসু কামগুণেসু অস্সাদঞ্চ নিস্সরণঞ্চ কথেতি.

তত্থ যথা আপানীযকংসম্হি গুণে চ আদীনৰে চ আরোচিতে সো পুরিসো পিযৰণ্ণাদিসম্পদাযমেৰ সঞ্জাতৰেগো ‘‘সচে মরণং ভৰিস্সতি, পচ্ছা জানিস্সামী’’তি সহসা অপ্পটিসঙ্খায তং পিৰিত্ৰা মরণং ৰা মরণমত্তং ৰা দুক্খং নিগচ্ছতি, এৰমেৰ, ভিক্খু, ‘‘পঞ্চসু কামগুণেসু দস্সনাদিৰসেন উপ্পন্নসোমনস্সমত্তমেৰ অস্সাদো, আদীনৰো পন দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকো বহু নানপ্পকারো, অপ্পস্সাদা কামা বহুদুক্খা বহুপাযাসা’’তি এৰং আচরিযুপজ্ঝাযেহি আনিসংসঞ্চ আদীনৰঞ্চ কথেত্ৰা – ‘‘সমণপটিপদং পটিপজ্জ, ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো ভৰ ভোজনে মত্তঞ্ঞূ জাগরিযং অনুযুত্তো’’তি এৰং ওৰদিতোপি অস্সাদবদ্ধচিত্ততায ‘‘সচে ৰুত্তপ্পকারো আদীনৰো ভৰিস্সতি, পচ্ছা জানিস্সামী’’তি আচরিযুপজ্ঝাযে অপসাদেত্ৰা উদ্দেসপরিপুচ্ছাদীনি চেৰ ৰত্তপটিপত্তিঞ্চ পহায লোকামিসকথং কথেন্তো কামে পরিভুঞ্জিতুকামতায সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. ততো দুচ্চরিতানি পূরেন্তো সন্ধিচ্ছেদনাদিকালে ‘‘চোরো অয’’ন্তি গহেত্ৰা রঞ্ঞো দস্সিতো ইধেৰ হত্থপাদাদিছেদনং পত্ৰা সম্পরাযে চতূসু অপাযেসু মহাদুক্খং অনুভোতি.

পানীযেন ৰা ৰিনেতুন্তি সীতেন ৰারিনা হরিতুং. দধিমণ্ডকেনাতি দধিমণ্ডনমত্তেন. ভট্ঠলোণিকাযাতি সলোণেন সত্তুপানীযেন. লোণসোৰীরকেনাতি সব্বধঞ্ঞফলকল়ীরাদীনি পক্খিপিত্ৰা লোণসোৰীরকং নাম করোন্তি, তেন.

ওপম্মসংসন্দনং পনেত্থ – ঘম্মাভিতত্তপুরিসো ৰিয ৰট্টসন্নিস্সিতকালে যোগাৰচরো দট্ঠব্বো, তস্স পুরিসস্স পটিসঙ্খা আপানীযকংসং পহায পানীযাদীহি পিপাসস্স ৰিনোদনং ৰিয ভিক্খুনো আচরিযুপজ্ঝাযানং ওৰাদে ঠত্ৰা ছদ্ৰারাদীনি পরিগ্গহেত্ৰা অনুক্কমেন ৰিপস্সনং ৰড্ঢেন্তস্স অরহত্তফলাধিগমো, পানীযাদীনি চত্তারি পানানি ৰিয হি চত্তারো মগ্গা, তেসু অঞ্ঞতরং পিৰিত্ৰা সুরাপিপাসিতং ৰিনোদেত্ৰা সুখিনো যেন কামং গমনং ৰিয খীণাসৰস্স চতুমগ্গপানং পিৰিত্ৰা তণ্হং ৰিনোদেত্ৰা অগতপুব্বং নিব্বানদিসং গমনকালো ৰেদিতব্বো. ছট্ঠং.

৭. নল়কলাপীসুত্তৰণ্ণনা

৬৭. সত্তমে কিন্নু খো, আৰুসোতি কস্মা পুচ্ছতি? ‘‘এৰং পুট্ঠো কথং নু খো ব্যাকরেয্যা’’তি. থেরস্স অজ্ঝাসযজাননত্থং. অপিচ অতীতে দ্ৰে অগ্গসাৰকা ইমং পঞ্হং ৰিনিচ্ছযিংসূতি অনাগতে ভিক্খূ জানিস্সন্তীতিপি পুচ্ছতি. ইদানেৰ খো মযন্তি ইদং থেরো যস্স নামরূপস্স ৰিঞ্ঞাণং পচ্চযোতি ৰুত্তং, তদেৰ নামরূপং ৰিঞ্ঞাণস্স পচ্চযোতি ৰুত্তত্তা আহ. নল়কলাপিযোতি ইধ পন অযকলাপাদিৰসেন উপমং অনাহরিত্ৰা ৰিঞ্ঞাণনামরূপানং অবলদুব্বলভাৰদস্সনত্থং অযং উপমা আভতা.

নিরোধো হোতীতি এত্তকে ঠানে পচ্চযুপ্পন্নপঞ্চৰোকারভৰৰসেন দেসনা কথিতা. ছত্তিংসায ৰত্থূহীতি হেট্ঠা ৰিস্সজ্জিতেসু দ্ৰাদসসু পদেসু একেকস্মিং তিণ্ণং তিণ্ণং ৰসেন ছত্তিংসায কারণেহি. এত্থ চ পঠমো ধম্মকথিকগুণো, দুতিযা পটিপত্তি, ততিযং পটিপত্তিফলং. তত্থ পঠমনযেন দেসনাসম্পত্তি কথিতা, দুতিযেন সেক্খভূমি, ততিযেন অসেক্খভূমীতি. সত্তমং.

৮. কোসম্বিসুত্তৰণ্ণনা

৬৮. অট্ঠমে অঞ্ঞত্রেৰাতি একচ্চো হি পরস্স সদ্দহিত্ৰা যং এস ভণতি, তং ভূতন্তি গণ্হাতি. অপরস্স নিসীদিত্ৰা চিন্তেন্তস্স যং কারণং রুচ্চতি, সো ‘‘অত্থি এত’’ন্তি রুচিযা গণ্হাতি. একো ‘‘চিরকালতো পট্ঠায এৰং অনুস্সৰো অত্থি, ভূতমেত’’ন্তি অনুস্সৰেন গণ্হাতি. অঞ্ঞস্স ৰিতক্কযতো একং কারণং উপট্ঠাতি, সো ‘‘অত্থেত’’ন্তি আকারপরিৰিতক্কেন গণ্হাতি. অপরস্স চিন্তযতো একা দিট্ঠি উপ্পজ্জতি, যাযস্স তং কারণং নিজ্ঝাযন্তস্স খমতি, সো ‘‘অত্থেত’’ন্তি দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা গণ্হাতি. থেরো পন পঞ্চপি এতানি কারণানি পটিক্খিপিত্ৰা পচ্চক্খঞাণেন পটিৰিদ্ধভাৰং পুচ্ছন্তো অঞ্ঞত্রেৰ, আৰুসো মুসিল, সদ্ধাযাতিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞত্রেৰাতি সদ্ধাদীনি কারণানি ঠপেত্ৰা, ৰিনা এতেহি কারণেহীতি অত্থো. ভৰনিরোধো নিব্বানন্তি পঞ্চক্খন্ধনিরোধো নিব্বানং.

তুণ্হী অহোসীতি থেরো খীণাসৰো, অহং পন খীণাসৰোতি ৰা ন ৰাতি ৰা অৰত্ৰা তুণ্হীযেৰ অহোসি. আযস্মা নারদো আযস্মন্তং পৰিট্ঠং এতদৰোচাতি কস্মা অৰোচ? সো কির চিন্তেসি – ‘‘ভৰনিরোধো নিব্বানং নামাতি সেখেহিপি জানিতব্বো পঞ্হো এস, অযং পন থেরো ইমং থেরং অসেখভূমিযা কারেতি, ইমং ঠানং জানাপেস্সামী’’তি এতং অৰোচ.

সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠন্তি সহ ৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায সুট্ঠু দিট্ঠং. ন চম্হি অরহন্তি অনাগামিমগ্গে ঠিতত্তা অরহং ন হোমীতি দীপেতি. যং পনস্স ইদানি ‘‘ভৰনিরোধো নিব্বান’’ন্তি ঞাণং, তং একূনৰীসতিযা পচ্চৰেক্খণঞাণেহি ৰিমুত্তং পচ্চৰেক্খণঞাণং. উদপানোতি ৰীসতিংসহত্থগম্ভীরো পানীযকূপো. উদকৰারকোতি উদকউস্সিঞ্চনৰারকো. উদকন্তি হি খো ঞাণং অস্সাতি তীরে ঠিতস্স ওলোকযতো এৰং ঞাণং ভৰেয্য. ন চ কাযেন ফুসিত্ৰাতি উদকং পন নীহরিত্ৰা কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরিতুং ন সক্কুণেয্য. উদপানে উদকদস্সনং ৰিয হি অনাগামিনো নিব্বানদস্সনং, ঘম্মাভিতত্তপুরিসো ৰিয অনাগামী, উদকৰারকো ৰিয অরহত্তমগ্গো, যথা ঘম্মাভিতত্তপুরিসো উদপানে উদকং পস্সতি. এৰং অনাগামী পচ্চৰেক্খণঞাণেন ‘‘উপরি অরহত্তফলসমযো নাম অত্থী’’তি জানাতি. যথা পন সো পুরিসো উদকৰারকস্স নত্থিতায উদকং নীহরিত্ৰা কাযেন ফুসিতুং ন লভতি, এৰং অনাগামী অরহত্তমগ্গস্স নত্থিতায নিব্বানং আরম্মণং কত্ৰা অরহত্তফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদিতুং ন লভতি. অট্ঠমং.

৯. উপযন্তিসুত্তৰণ্ণনা

৬৯. নৰমে উপযন্তোতি উদকৰড্ঢনসমযে উপরি গচ্ছন্তো. মহানদিযোতি গঙ্গাযমুনাদিকা মহাসরিতাযো. উপযাপেতীতি উপরি যাপেতি, ৰড্ঢেতি পূরেতীতি অত্থো. অৰিজ্জা উপযন্তীতি অৰিজ্জা উপরি গচ্ছন্তী সঙ্খারানং পচ্চযো ভৰিতুং সক্কুণন্তী. সঙ্খারে উপযাপেতীতি সঙ্খারে উপরি যাপেতি ৰড্ঢেতি. এৰং সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. অপযন্তোতি অপগচ্ছন্তো ওসরন্তো. অৰিজ্জা অপযন্তীতি অৰিজ্জা অপগচ্ছমানা ওসরমানা উপরি সঙ্খারানং পচ্চযো ভৰিতুং ন সক্কুণন্তীতি অত্থো. সঙ্খারে অপযাপেতীতি সঙ্খারে অপগচ্ছাপেতি. এস নযো সব্বপদেসু. নৰমং.

১০. সুসিমসুত্তৰণ্ণনা

৭০. দসমে গরুকতোতি সব্বেহি দেৰমনুস্সেহি পাসাণচ্ছত্তং ৰিয চিত্তেন গরুকতো. মানিতোতি মনেন পিযাযিতো. পূজিতোতি চতুপচ্চযপূজায পূজিতো. অপচিতোতি নীচৰুত্তিকরণেন অপচিতো. সত্থারঞ্হি দিস্ৰা মনুস্সা হত্থিক্খন্ধাদীহি ওতরন্তি মগ্গং দেন্তি, অংসকূটতো সাটকং অপনেন্তি, আসনতো ৰুট্ঠহন্তি ৰন্দন্তি. এৰং সো তেহি অপচিতো নাম হোতি. সুসিমোতি এৰংনামকো ৰেদঙ্গেসু কুসলো পণ্ডিতপরিব্বাজকো. এহি ত্ৰন্তি তেসং কির এতদহোসি – ‘‘সমণো গোতমো ন জাতিগোত্তাদীনি আগম্ম লাভগ্গপ্পত্তো জাতো, কৰিসেট্ঠো পনেস উত্তমকৰিতায সাৰকানং গন্থং বন্ধিত্ৰা দেতি, তং তে উগ্গণ্হিত্ৰা উপট্ঠাকানং উপনিসিন্নকথম্পি অনুমোদনম্পি সরভঞ্ঞম্পীতি এৰমাদীনি কথেন্তি, তে তেসং পসন্না লাভং উপসংহরন্তি. সচে মযং যং সমণো গোতমো জানাতি, ততো থোকং জানেয্যাম, অত্তনো সমযং তত্থ পক্খিপিত্ৰা মযম্পি উপট্ঠাকানং কথেয্যাম, ততো এতেহি লাভিতরা ভৰেয্যাম. কো নু খো সমণস্স গোতমস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৰা খিপ্পমেৰ উগ্গণ্হিতুং সক্খিস্সতী’’তি. তে এৰং চিন্তেত্ৰা ‘‘সুসিমো পটিবলো’’তি দিস্ৰা তং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহংসু.

যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? এৰং কিরস্স অহোসি, ‘‘কস্স নু খো সন্তিকং গন্ত্ৰা অহং ইমং ধম্মং খিপ্পং লদ্ধুং সক্খিস্সামী’’তি? ততো চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো গরু তেজুস্সদো নিযমমনুযুত্তো, ন সক্কা অকালে উপসঙ্কমিতুং, অঞ্ঞেপি বহূ খত্তিযাদযো সমণং গোতমং উপসঙ্কমন্তি, তস্মিম্পি সমযে ন সক্কা উপসঙ্কমিতুং. সাৰকেসুপিস্স সারিপুত্তো মহাপঞ্ঞো ৰিপস্সনালক্খণম্হি এতদগ্গে ঠপিতো, মহামোগ্গল্লানো সমাধিলক্খণস্মিং এতদগ্গে ঠপিতো, মহাকস্সপো ধুতঙ্গধরেসু অনুরুদ্ধো দিব্বচক্খুকেসু, পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো ধম্মকথিকেসু, উপালিত্থেরো ৰিনযধরেসু এতদগ্গে ঠপিতো, অযং পন আনন্দো বহুস্সুতো তিপিটকধরো, সত্থাপিস্স তত্থ তত্থ কথিতং ধম্মং আহরিত্ৰা কথেতি, পঞ্চসু ঠানেসু এতদগ্গে ঠপিতো, অট্ঠন্নং ৰরানং লাভী, চতূহি অচ্ছরিযব্ভুতধম্মেহি সমন্নাগতো, তস্স সমীপং গতো খিপ্পং ধম্মং লদ্ধুং সক্খিস্সামী’’তি. তস্মা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি.

যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা সযং অপব্বাজেত্ৰা উপসঙ্কমি? এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অযং তিত্থিযসমযে পাটিযেক্কো ‘অহং সত্থা’তি পটিজানন্তো চরতি, পব্বজিত্ৰা সাসনস্স অলাভাযপি পরিসক্কেয্য. ন খো পনস্সাহং অজ্ঝাসযং আজানামি, সত্থা জানিস্সতী’’তি. তস্মা তং আদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি. তেনহানন্দ, সুসিমং পব্বাজেথাতি সত্থা কির চিন্তেসি – ‘‘অযং পরিব্বাজকো তিত্থিযসমযে ‘অহং পাটিযেক্কো সত্থা’তি পটিজানমানো চরতি, ‘ইধ মগ্গব্রহ্মচরিযং চরিতুং ইচ্ছামী’তি কির ৰদতি. কিং নু খো মযি পসন্নো, উদাহু ময্হং সাৰকেসু, উদাহু ময্হং ৰা মম সাৰকানং ৰা ধম্মকথায পসন্নো’’তি? অথস্স একট্ঠানেপি পসাদাভাৰং ঞত্ৰা, ‘‘অযং মম সাসনে ধম্মং থেনেস্সামীতি পব্বজতি. ইতিস্স আগমনং অপরিসুদ্ধং; নিপ্ফত্তি নু খো কীদিসা’’তি? ওলোকেন্তো ‘‘কিঞ্চাপি ‘ধম্মং থেনেস্সামী’তি পব্বজতি, কতিপাহেনেৰ পন ঘটেত্ৰা অরহত্তং গণ্হিস্সতী’’তি ঞত্ৰা ‘‘তেনহানন্দ, সুসিমং পব্বাজেথা’’তি আহ.

অঞ্ঞা ব্যাকতা হোতীতি তে কির ভিক্খূ সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা তেমাসং ৰস্সং ৰসন্তা তস্মিংযেৰ অন্তোতেমাসে ঘটেন্তা ৰাযমন্তা অরহত্তং পটিলভিংসু. তে ‘‘পটিলদ্ধগুণং সত্থু আরোচেস্সামা’’তি পৰারিতপৰারণা সেনাসনং সংসামেত্ৰা সত্থু সন্তিকং আগন্ত্ৰা অত্তনো পটিলদ্ধগুণং আরোচেসুং. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. অঞ্ঞাতি অরহত্তস্স নামং. ব্যাকতাতি আরোচিতা. অস্সোসীতি সো কির ওহিতসোতো হুত্ৰা তেসং তেসং ভিক্খূনং ঠিতট্ঠানং গচ্ছতি তং তং কথং সুণিতুকামো. যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? তং কিরস্স পৰত্তিং সুত্ৰা এতদহোসি – ‘‘অঞ্ঞা নাম ইমস্মিং সাসনে পরমপ্পমাণং সারভূতা আচরিযমুট্ঠি মঞ্ঞে ভৰিস্সতি, পুচ্ছিত্ৰা নং জানিস্সামী’’তি. তস্মা উপসঙ্কমি.

অনেকৰিহিতন্তি অনেকৰিধং. ইদ্ধিৰিধন্তি ইদ্ধিকোট্ঠাসং. আৰিভাৰং তিরোভাৰন্তি আৰিভাৰং গহেত্ৰা তিরোভাৰং, তিরোভাৰং গহেত্ৰা আৰিভাৰং কাতুং সক্কোথাতি পুচ্ছতি. তিরোকুট্টন্তি পরকুট্টং. ইতরপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. উম্মুজ্জনিমুজ্জন্তি উম্মুজ্জনঞ্চ নিমুজ্জনঞ্চ. পল্লঙ্কেনাতি পল্লঙ্কবন্ধনেন. কমথাতি নিসীদিতুং ৰা গন্তুং ৰা সক্কোথাতি পুচ্ছতি? পক্খী সকুণোতি পক্খযুত্তো সকুণো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পন ইমস্স ইদ্ধিৰিধস্স, ইতো পরেসং দিব্বসোতাদীনঞ্চ ৰণ্ণনানযো ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বোতি.

সন্তা ৰিমোক্খাতি অঙ্গসন্ততায চেৰ আরম্মণসন্ততায চ সন্তা আরুপ্পৰিমোক্খা. কাযেন ফুসিত্ৰাতি নামকাযেন ফুসিত্ৰা পটিলভিত্ৰা. পঞ্ঞাৰিমুত্তা খো মযং, আৰুসোতি, আৰুসো, মযং নিজ্ঝানকা সুক্খৰিপস্সকা পঞ্ঞামত্তেনেৰ ৰিমুত্তাতি দস্সেতি. আজানেয্যাসি ৰা ত্ৰং, আৰুসো সুসিম, ন ৰা ত্ৰং আজানেয্যাসীতি কস্মা এৰমাহংসু? এৰং কির নেসং অহোসি – ‘‘মযং ইমস্স অজ্ঝাসযং গহেত্ৰা কথেতুং ন সক্খিস্সাম, দসবলং পন পুচ্ছিত্ৰা নিক্কঙ্খো ভৰিস্সতী’’তি. ধম্মট্ঠিতিঞাণন্তি ৰিপস্সনাঞাণং, তং পঠমতরং উপ্পজ্জতি. নিব্বানে ঞাণন্তি ৰিপস্সনায চিণ্ণন্তে পৰত্তমগ্গঞাণং, তং পচ্ছা উপ্পজ্জতি. তস্মা ভগৰা এৰমাহ.

আজানেয্যাসি ৰাতিআদি কস্মা ৰুত্তং? ৰিনাপি সমাধিং এৰং ঞাণুপ্পত্তিদস্সনত্থং. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি – সুসিম, মগ্গো ৰা ফলং ৰা ন সমাধিনিস্সন্দো, ন সমাধিআনিসংসো, ন সমাধিস্স নিপ্ফত্তি, ৰিপস্সনায পনেসো নিস্সন্দো, ৰিপস্সনায আনিসংসো, ৰিপস্সনায নিপ্ফত্তি, তস্মা জানেয্যাসি ৰা ত্ৰং, ন ৰা ত্ৰং জানেয্যাসি, অথ খো ধম্মট্ঠিতিঞাণং পুব্বে, পচ্ছা নিব্বানে ঞাণন্তি.

ইদানিস্স পটিৰেধভব্বতং ঞত্ৰা তেপরিৰট্টং ধম্মদেসনং দেসেন্তো তং কিং মঞ্ঞসি, সুসিম? রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰাতিআদিমাহ? তে পরিৰট্টদেসনাৰসানে পন থেরো অরহত্তং পত্তো. ইদানিস্স অনুযোগং আরোপেন্তো জাতিপচ্চযা জরামরণন্তি, সুসিম, পস্সসীতিআদিমাহ. অপি পন ত্ৰং, সুসিমাতি ইদং কস্মা আরভি? নিজ্ঝানকানং সুক্খৰিপস্সকভিক্খূনং পাকটকরণত্থং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – ন কেৰলং ত্ৰমেৰ নিজ্ঝানকো সুক্খৰিপস্সকো, এতেপি ভিক্খূ এৰরূপাযেৰাতি. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৰাতি. দসমং.

মহাৰগ্গো সত্তমো.