৩. উপনিসসুত্তৰণ্ণনা
২৩. ততিযে ‘‘জানতো অহ’’ন্তিআদীসু জানতোতি জানন্তস্স. পস্সতোতি পস্সন্তস্স. দ্ৰেপি পদানি একত্থানি, ব্যঞ্জনমেৰ নানং. এৰং সন্তেপি ‘‘জানতো’’তি ঞাণলক্খণং উপাদায পুগ্গলং নিদ্দিসতি. জাননলক্খণঞ্হি ঞাণং. ‘‘পস্সতো’’তি ঞাণপ্পভাৰং উপাদায. পস্সনপ্পভাৰঞ্হি ঞাণং, ঞাণসমঙ্গীপুগ্গলো চক্খুমা ৰিয চক্খুনা রূপানি, ঞাণেন ৰিৰটে ধম্মে পস্সতি. আসৰানং খযন্তি এত্থ আসৰানং পহানং অসমুপ্পাদো খীণাকারো নত্থিভাৰোতি অযম্পি আসৰক্খযোতি ৰুচ্চতি, ভঙ্গোপি মগ্গফলনিব্বানানিপি. ‘‘আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তি’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৩৮; ৰিভ. ৮৩১) হি খীণাকারো আসৰক্খযোতি ৰুচ্চতি. ‘‘যো আসৰানং খযো ৰযো ভেদো পরিভেদো অনিচ্চতা অন্তরধান’’ন্তি (ৰিভ. ৩৫৪) এত্থ ভঙ্গো.
‘‘সেক্খস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসারিনো;
খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তরা’’তি. (ইতিৰু. ৬২); –
এত্থ মগ্গো. সো হি আসৰে খেপেন্তো ৰূপসমেন্তো উপ্পজ্জতি, তস্মা আসৰানং খযোতি ৰুত্তো. ‘‘আসৰানং খযা সমণো হোতী’’তি এত্থ ফলং. তঞ্হি আসৰানং খীণন্তে উপ্পজ্জতি, তস্মা আসৰানং খযোতি ৰুত্তং.
‘‘আসৰা তস্স ৰড্ঢন্তি, আরা সো আসৰক্খযা’’তি; (ধ. প. ২৫৩) –
এত্থ নিব্বানং. তঞ্হি আগম্ম আসৰা খীযন্তি, তস্মা আসৰানং খযোতি ৰুত্তং. ইধ পন মগ্গফলানি অধিপ্পেতানি. নো অজানতো নো অপস্সতোতি যো পন ন জানাতি ন পস্সতি, তস্স নো ৰদামীতি অত্থো. এতেন যে অজানতো অপস্সতোপি সংসারাদীহিযেৰ সুদ্ধিং ৰদন্তি, তে পটিক্খিত্তা হোন্তি. পুরিমেন পদদ্ৰযেন উপাযো ৰুত্তো, ইমিনা অনুপাযং পটিসেধেতি.
ইদানি যং জানতো আসৰানং খযো হোতি, তং দস্সেতুকামো কিঞ্চ, ভিক্খৰে, জানতোতি পুচ্ছং আরভি. তত্থ জাননা বহুৰিধা. দব্বজাতিকো এৰ হি কোচি ভিক্খু ছত্তং কাতুং জানাতি, কোচি চীৰরাদীনং অঞ্ঞতরং, তস্স ঈদিসানি কম্মানি ৰত্তসীসে ঠত্ৰা করোন্তস্স সা জাননা সগ্গমগ্গফলানং পদট্ঠানং ন হোতীতি ন ৰত্তব্বং. যো পন সাসনে পব্বজিত্ৰা ৰেজ্জকম্মাদীনি কাতুং জানাতি, তস্সেৰং জানতো আসৰা ৰড্ঢন্তিযেৰ. তস্মা যং জানতো পস্সতো চ আসৰানং খযো হোতি, তদেৰ দস্সেন্তো ইতি রূপন্তিআদিমাহ. এৰং খো, ভিক্খৰে, জানতোতি এৰং পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযব্বযং জানন্তস্স. আসৰানং খযো হোতীতি আসৰানং খযন্তে জাতত্তা ‘‘আসৰানং খযো’’তি লদ্ধনামং অরহত্তং হোতি.
এৰং অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেত্ৰা ইদানি খীণাসৰস্স আগমনীযং পুব্বভাগপটিপদং দস্সেতুং যম্পিস্স তং, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ খযস্মিং খযেঞাণন্তি আসৰক্খযসঙ্খাতে অরহত্তফলে পটিলদ্ধে সতি পচ্চৰেক্খণঞাণং. তঞ্হি অরহত্তফলসঙ্খাতে খযস্মিং পঠমৰারং উপ্পন্নে পচ্ছা উপ্পন্নত্তা খযেঞাণন্তি ৰুচ্চতি. সউপনিসন্তি সকারণং সপ্পচ্চযং. ৰিমুত্তীতি অরহত্তফলৰিমুত্তি. সা হিস্স উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো হোতি. এৰং ইতো পরেসুপি লব্ভমানৰসেন পচ্চযভাৰো ৰেদিতব্বো.
ৰিরাগোতি মগ্গো. সো হি কিলেসে ৰিরাজেন্তো খেপেন্তো উপ্পন্নো, তস্মা ৰিরাগোতি ৰুচ্চতি. নিব্বিদাতি নিব্বিদাঞাণং. এতেন বলৰৰিপস্সনং দস্সেতি. বলৰৰিপস্সনাতি ভযতূপট্ঠানে ঞাণং আদীনৰানুপস্সনে ঞাণং মুঞ্চিতুকম্যতাঞাণং সঙ্খারুপেক্খাঞাণন্তি চতুন্নং ঞাণানং অধিৰচনং. যথাভূতঞাণদস্সনন্তি যথাসভাৰজাননসঙ্খাতং দস্সনং. এতেন তরুণৰিপস্সনং দস্সেতি. তরুণৰিপস্সনা হি বলৰৰিপস্সনায পচ্চযো হোতি. তরুণৰিপস্সনাতি সঙ্খারপরিচ্ছেদে ঞাণং কঙ্খাৰিতরণে ঞাণং সম্মসনে ঞাণং মগ্গামগ্গে ঞাণন্তি চতুন্নং ঞাণানং অধিৰচনং. সমাধীতি পাদকজ্ঝানসমাধি. সো হি তরুণৰিপস্সনায পচ্চযো হোতি. সুখন্তি অপ্পনায পুব্বভাগসুখং. তঞ্হি পাদকজ্ঝানস্স পচ্চযো হোতি. পস্সদ্ধীতি দরথপটিপ্পস্সদ্ধি. সা হি অপ্পনাপুব্বভাগস্স সুখস্স পচ্চযো হোতি. পীতীতি বলৰপীতি. সা হি দরথপটিপ্পস্সদ্ধিযা পচ্চযো হোতি. পামোজ্জন্তি দুব্বলপীতি. সা হি বলৰপীতিযা পচ্চযো হোতি. সদ্ধাতি অপরাপরং উপ্পজ্জনসদ্ধা. সা হি দুব্বলপীতিযা পচ্চযো হোতি. দুক্খন্তি ৰট্টদুক্খং. তঞ্হি অপরাপরসদ্ধায পচ্চযো হোতি. জাতীতি সৰিকারা খন্ধজাতি. সা হি ৰট্টদুক্খস্স পচ্চযো হোতি. ভৰোতি কম্মভৰো. (সো হি সৰিকারায জাতিযা পচ্চযো হোতি.) এতেনুপাযেন সেসপদানিপি ৰেদিতব্বানি.
থুল্লফুসিতকেতি মহাফুসিতকে. পব্বতকন্দরপদরসাখাতি এত্থ কন্দরং নাম ‘ক’ন্তিলদ্ধনামেন উদকেন দারিতো উদকভিন্নো পব্বতপদেসো, যো ‘‘নিতম্বো’’তিপি ‘‘নদীকুঞ্ছো’’তিপি ৰুচ্চতি. পদরং নাম অট্ঠমাসে দেৰে অৰস্সন্তে ফলিতো ভূমিপ্পদেসো. সাখাতি কুসুম্ভগামিনিযো খুদ্দকমাতিকাযো. কুসোব্ভাতি খুদ্দকআৰাটা. মহাসোব্ভাতি মহাআৰাটা. কুন্নদিযোতি খুদ্দকনদিযো. মহানদিযোতি গঙ্গাযমুনাদিকা মহাসরিতা. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অৰিজ্জূপনিসা সঙ্খারাতিআদীসু অৰিজ্জা পব্বতোতি দট্ঠব্বা. অভিসঙ্খারা মেঘোতি, ৰিঞ্ঞাণাদিৰট্টং কন্দরাদযোতি, ৰিমুত্তি সাগরোতি.
যথা পব্বতমত্থকে দেৰো ৰস্সিত্ৰা পব্বতকন্দরাদীনি পূরেন্তো অনুপুব্বেন মহাসমুদ্দং সাগরং পূরেতি, এৰং অৰিজ্জাপব্বতমত্থকে তাৰ অভিসঙ্খারমেঘস্স ৰস্সনং ৰেদিতব্বং. অস্সুতৰা হি বালপুথুজ্জনো অৰিজ্জায অঞ্ঞাণী হুত্ৰা তণ্হায অভিলাসং কত্ৰা কুসলাকুসলকম্মং আযূহতি, তং কুসলাকুসলকম্মং পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণস্স পচ্চযো হোতি, পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণাদীনি নামরূপাদীনং. ইতি পব্বতমত্থকে ৰুট্ঠদেৰস্স কন্দরাদযো পূরেত্ৰা মহাসমুদ্দং আহচ্চ ঠিতকালো ৰিয অৰিজ্জাপব্বতমত্থকে ৰুট্ঠস্স অভিসঙ্খারমেঘস্স পরম্পরপচ্চযতায অনুপুব্বেন ৰিঞ্ঞাণাদিৰট্টং পূরেত্ৰা ঠিতকালো. বুদ্ধৰচনং পন পাল়িযং অগহিতম্পি ‘‘ইধ তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি, অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতী’’তি ইমায পাল়িযা ৰসেন গহিতমেৰাতি ৰেদিতব্বং. যা হি তস্স কুলগেহে নিব্বত্তি, সা কম্মভৰপচ্চযা সৰিকারা জাতি নাম. সো বুদ্ধানং ৰা বুদ্ধসাৰকানং ৰা সম্মুখীভাৰং আগম্ম ৰট্টদোসদীপকং লক্খণাহটং ধম্মকথং সুত্ৰা ৰট্টৰসেন পীল়িতো হোতি, এৰমস্স সৰিকারা খন্ধজাতি ৰট্টদুক্খস্স পচ্চযো হোতি. সো ৰট্টদুক্খেন পীল়িতো অপরাপরং সদ্ধং জনেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি, এৰমস্স ৰট্টদুক্খং অপরাপরসদ্ধায পচ্চযো হোতি. সো পব্বজ্জামত্তেনেৰ অসন্তুট্ঠো ঊনপঞ্চৰস্সকালে নিস্সযং গহেত্ৰা ৰত্তপটিপত্তিং পূরেন্তো দ্ৰেমাতিকা পগুণং কত্ৰা কম্মাকম্মং উগ্গহেত্ৰা যাৰ অরহত্তা নিজ্জটং কত্ৰা কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা অরঞ্ঞে ৰসন্তো পথৰীকসিণাদীসু কম্মং আরভতি, তস্স কম্মট্ঠানং নিস্সায দুব্বলপীতি উপ্পজ্জতি. তদস্স সদ্ধূপনিসং পামোজ্জং, তং বলৰপীতিযা পচ্চযো হোতি. বলৰপীতি দরথপটিপ্পস্সদ্ধিযা, সা অপ্পনাপুব্বভাগসুখস্স, তং সুখং পাদকজ্ঝানসমাধিস্স. সো সমাধিনা চিত্তকল্লতং জনেত্ৰা তরুণৰিপস্সনায কম্মং করোতি. ইচ্চস্স পাদকজ্ঝানসমাধি তরুণৰিপস্সনায পচ্চযো হোতি, তরুণৰিপস্সনা বলৰৰিপস্সনায, বলৰৰিপস্সনা মগ্গস্স, মগ্গো ফলৰিমুত্তিযা, ফলৰিমুত্তি পচ্চৰেক্খণঞাণস্সাতি. এৰং দেৰস্স অনুপুব্বেন সাগরং পূরেত্ৰা ঠিতকালো ৰিয খীণাসৰস্স ৰিমুত্তিসাগরং পূরেত্ৰা ঠিতকালো ৰেদিতব্বোতি. ততিযং.