৭. অচেলকস্সপসুত্তৰণ্ণনা
১৭. সত্তমে অচেলো কস্সপোতি লিঙ্গেন অচেলো নিচ্চেলো, নামেন কস্সপো. দূরতোৰাতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন পরিৰুতং আগচ্ছন্তং দূরতো এৰ অদ্দস. কিঞ্চিদেৰ দেসন্তি কিঞ্চিদেৰ কারণং. ওকাসন্তি পঞ্হব্যাকরণস্স খণং কালং. অন্তরঘরন্তি ‘‘ন পল্লত্থিকায অন্তরঘরে নিসীদিস্সামী’’তি এত্থ অন্তোনিৰেসনং অন্তরঘরং. ‘‘ওক্খিত্তচক্খু অন্তরঘরে গমিস্সামী’’তি এত্থ ইন্দখীলতো পট্ঠায অন্তোগামো. ইধাপি অযমেৰ অধিপ্পেতো. যদাকঙ্খসীতি যং ইচ্ছসি.
কস্মা পন ভগৰা কথেতুকামো যাৰততিযং পটিক্খিপীতি? গারৰজননত্থং. দিট্ঠিগতিকা হি খিপ্পং কথিযমানে গারৰং ন করোন্তি, ‘‘সমণং গোতমং উপসঙ্কমিতুম্পি পুচ্ছিতুম্পি সুকরং, পুচ্ছিতমত্তেযেৰ কথেতী’’তি ৰচনম্পি ন সদ্দহন্তি. দ্ৰে তযো ৰারে পটিক্খিত্তে পন গারৰং করোন্তি, ‘‘সমণং গোতমং উপসঙ্কমিতুম্পি পঞ্হং পুচ্ছিতুম্পি দুক্কর’’ন্তি যাৰততিযং যাচিতে কথিযমানং সুস্সূসন্তি সদ্দহন্তি. ইতি ভগৰা ‘‘অযং সুস্সূসিস্সতি সদ্দহিস্সতী’’তি যাৰততিযং যাচাপেত্ৰা কথেসি. অপিচ যথা ভিসক্কো তেলং ৰা ফাণিতং ৰা পচন্তো মুদুপাকখরপাকানং পাককালং আগমযমানো পাককালং অনতিক্কমিত্ৰাৰ ওতারেতি. এৰং ভগৰা সত্তানং ঞাণপরিপাকং আগমযমানো ‘‘এত্তকেন কালেন ইমস্স ঞাণং পরিপাকং গমিস্সতী’’তি ঞত্ৰাৰ যাৰততিযং যাচাপেসি.
মা হেৰং, কস্সপাতি, কস্সপ, মা এৰং ভণি. সযংকতং দুক্খন্তি হি ৰত্তুং ন ৰট্টতি, অত্তা নাম কোচি দুক্খস্স কারকো নত্থীতি দীপেতি. পরতোপি এসেৰ নযো. অধিচ্চসমুপ্পন্নন্তি অকারণেন যদিচ্ছায উপ্পন্নং. ইতি পুট্ঠো সমানোতি কস্মা এৰমাহ? এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অযং ‘সযংকতং দুক্খ’ন্তিআদিনা পুট্ঠো ‘মা হেৰ’ন্তি ৰদতি, ‘নত্থী’তি পুট্ঠো ‘অত্থী’তি ৰদতি. ‘ভৰং গোতমো দুক্খং ন জানাতি ন পস্সতী’তি পুট্ঠো ‘জানামি খ্ৰাহ’ন্তি ৰদতি. কিঞ্চি নু খো মযা ৰিরজ্ঝিত্ৰা পুচ্ছিতো’’তি মূলতো পট্ঠায অত্তনো পুচ্ছমেৰ সোধেন্তো এৰমাহ. আচিক্খতু চ মে, ভন্তে, ভগৰাতি ইধ সত্থরি সঞ্জাতগারৰো ‘‘ভৰ’’ন্তি অৰত্ৰা ‘‘ভগৰা’’তি ৰদতি.
সো করোতীতিআদি, ‘‘সযংকতং দুক্খ’’ন্তি লদ্ধিযা পটিসেধনত্থং ৰুত্তং. এত্থ চ সতোতি ইদং ভুম্মত্থে সামিৰচনং, তস্মা এৰমত্থো দট্ঠব্বো – সো করোতি সো পটিসংৰেদযতীতি খো, কস্সপ, আদিম্হিযেৰ এৰং সতি পচ্ছা সযংকতং দুক্খন্তি অযং লদ্ধি হোতি. এত্থ চ দুক্খন্তি ৰট্টদুক্খং অধিপ্পেতং. ইতি ৰদন্তি এতস্স পুরিমেন আদিসদ্দেন অনন্তরেন চ সস্সতসদ্দেন সম্বন্ধো হোতি. ‘‘দীপেতি গণ্হাতী’’তি অযং পনেত্থ পাঠসেসো. ইদঞ্হি ৰুত্তং হোতি – ইতি এৰং ৰদন্তো আদিতোৰ সস্সতং দীপেতি, সস্সতং গণ্হাতি. কস্মা? তস্স হি তং দস্সনং এতং পরেতি, কারকঞ্চ ৰেদকঞ্চ একমেৰ গণ্হন্তং এতং সস্সতং উপগচ্ছতীতি অত্থো.
অঞ্ঞো করোতীতিআদি পন ‘‘পরংকতং দুক্খ’’ন্তি লদ্ধিযা পটিসেধনত্থং ৰুত্তং. ‘‘আদিতো সতো’’তি ইদং পন ইধাপি আহরিতব্বং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – অঞ্ঞো করোতি অঞ্ঞো পটিসংৰেদিযতীতি খো পন, কস্সপ, আদিম্হিযেৰ এৰং সতি, পচ্ছা ‘‘কারকো ইধেৰ উচ্ছিজ্জতি, তেন কতং অঞ্ঞো পটিসংৰেদিযতী’’তি এৰং উপ্পন্নায উচ্ছেদদিট্ঠিযা সদ্ধিং সম্পযুত্তায ৰেদনায অভিতুন্নস্স ৰিদ্ধস্স সতো ‘‘পরংকতং দুক্খ’’ন্তি অযং লদ্ধি হোতীতি. ইতি ৰদন্তিআদি ৰুত্তনযেনেৰ যোজেতব্বং. তত্রাযং যোজনা – এৰঞ্চ ৰদন্তো আদিতোৰ উচ্ছেদং দীপেতি, উচ্ছেদং গণ্হাতি. কস্মা? তস্স হি তং দস্সনং এতং পরেতি, এতং উচ্ছেদং উপগচ্ছতীতি অত্থো.
এতে তেতি যে সস্সতুচ্ছেদসঙ্খাতে উভো অন্তে (অনুপগম্ম তথাগতো ধম্মং দেসেতি, এতে তে, কস্সপ, উভো অন্তে) অনুপগম্ম পহায অনল্লীযিত্ৰা মজ্ঝেন তথাগতো ধম্মং দেসেতি, মজ্ঝিমায পটিপদায ঠিতো দেসেতীতি অত্থো. কতরং ধম্মন্তি চে? যদিদং অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতি. এত্থ হি কারণতো ফলং, কারণনিরোধেন চস্স নিরোধো দীপিতো, ন কোচি কারকো ৰা ৰেদকো ৰা নিদ্দিট্ঠো. এত্তাৰতা সেসপঞ্হা পটিসেধিতা হোন্তি. উভো অন্তে অনুপগম্মাতি ইমিনা হি ততিযপঞ্হো পটিক্খিত্তো. অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতি ইমিনা অধিচ্চসমুপ্পন্নতা চেৰ অজাননঞ্চ পটিক্খিত্তন্তি ৰেদিতব্বং.
লভেয্যন্তি ইদং সো ভগৰতো সন্তিকে ভিক্খুভাৰং পত্থযমানো আহ. অথ ভগৰা যোনেন খন্ধকে তিত্থিযপরিৰাসো (মহাৰ. ৮৬) পঞ্ঞত্তো, যং অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো সামণেরভূমিযং ঠিতো ‘‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে আকঙ্খামি উপসম্পদং. স্ৰাহং, ভন্তে, সঙ্ঘং চত্তারো মাসে পরিৰাসং যাচামী’’তিআদিনা নযেন সমাদিযিত্ৰা পরিৰসতি, তং সন্ধায যো খো, কস্সপ, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বোতিআদিমাহ. তত্থ পব্বজ্জন্তি ৰচনসিলিট্ঠতাৰসেন ৰুত্তং. অপরিৰসিত্ৰাযেৰ হি পব্বজ্জং লভতি. উপসম্পদত্থিকেন পন নাতিকালেন গামপ্পৰেসনাদীনি অট্ঠ ৰত্তানি পূরেন্তেন পরিৰসিতব্বং. আরদ্ধচিত্তাতি অট্ঠৰত্তপূরণেন তুট্ঠচিত্তা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনেস তিত্থিযপরিৰাসো সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায পব্বজ্জক্খন্ধকৰণ্ণনাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ৮৬) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
অপিচ মযাতি অযমেত্থ পাঠো, অঞ্ঞত্থ পন ‘‘অপিচ মেত্থা’’তি. পুগ্গলৰেমত্ততা ৰিদিতাতি পুগ্গলনানত্তং ৰিদিতং. ‘‘অযং পুগ্গলো পরিৰাসারহো, অযং ন পরিৰাসারহো’’তি ইদং ময্হং পাকটন্তি দস্সেতি. ততো কস্সপো চিন্তেসি – ‘‘অহো অচ্ছরিযং বুদ্ধসাসনং, যত্থ এৰং ঘংসিত্ৰা কোট্টেত্ৰা যুত্তমেৰ গণ্হন্তি, অযুত্তং ছড্ডেন্তী’’তি. ততো সুট্ঠুতরং পব্বজ্জায সঞ্জাতুস্সাহো সচে, ভন্তেতিআদিমাহ. অথ ভগৰা তস্স তিব্বচ্ছন্দতং ৰিদিত্ৰা ‘‘ন কস্সপো পরিৰাসং অরহতী’’তি অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ, ভিক্খু, কস্সপং নহাপেত্ৰা পব্বাজেত্ৰা আনেহী’’তি. সো তথা কত্ৰা তং পব্বাজেত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং অগমাসি. ভগৰা গণে নিসীদিত্ৰা উপসম্পাদেসি. তেন ৰুত্তং অলত্থ খো অচেলো কস্সপো ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদন্তি. অচিরূপসম্পন্নোতিআদি সেসং ব্রাহ্মণসংযুত্তে (সং. নি. ১.১৮৭) ৰুত্তমেৰাতি. সত্তমং.