২. ৰিভঙ্গসুত্তৰণ্ণনা

২. দুতিযেপি ৰুত্তনযেনেৰ সুত্তনিক্খেপো ৰেদিতব্বো. অযং পন ৰিসেসো – পঠমং উগ্ঘটিতঞ্ঞূপুগ্গলানং ৰসেন সঙ্খেপতো দস্সিতং, ইদং ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূনং ৰসেন ৰিত্থারতোতি. ইমস্মিঞ্চ পন সুত্তে চতস্সো ৰল্লিহারকপুরিসূপমা ৰত্তব্বা, তা ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তা এৰ. যথা হি ৰল্লিহারকো পুরিসো ৰল্লিযা অগ্গং দিস্ৰা তদনুসারেন মূলং পরিযেসন্তো তং দিস্ৰা ৰল্লিং মূলে ছেত্ৰা আদায কম্মে উপনেয্য, এৰং ভগৰা ৰিত্থারদেসনং দেসেন্তো পটিচ্চসমুপ্পাদস্স অগ্গভূতা জরামরণা পট্ঠায যাৰ মূলভূতং অৰিজ্জাপদং, তাৰ দেসনং আহরিত্ৰা পুন ৰট্টৰিৰট্টং দেসেন্তো নিট্ঠপেসি.

তত্রাযং জরামরণাদীনং ৰিত্থারদেসনায অত্থনিচ্ছযো – জরামরণনিদ্দেসে তাৰ তেসং তেসন্তি অযং সঙ্খেপতো অনেকেসং সত্তানং সাধারণনিদ্দেসোতি ৰিঞ্ঞাতব্বো. যা দেৰদত্তস্স জরা, যা সোমদত্তস্সাতি এৰঞ্হি দিৰসম্পি কথেন্তস্স নেৰ সত্তা পরিযাদানং গচ্ছন্তি. ইমেহি পন দ্ৰীহি পদেহি ন কোচি সত্তো অপরিযাদিন্নো হোতি. তস্মা ৰুত্তং, ‘‘অযং সঙ্খেপতো অনেকেসং সত্তানং সাধারণনিদ্দেসো’’তি. তম্হি তম্হীতি অযং গতিজাতিৰসেন অনেকেসং সত্তনিকাযানং সাধারণনিদ্দেসো. সত্তনিকাযেতি সাধারণনিদ্দেসেন নিদ্দিট্ঠস্স সরূপনিদস্সনং. জরা জীরণতাতিআদীসু পন জরাতি সভাৰনিদ্দেসো. জীরণতাতি আকারনিদ্দেসো. খণ্ডিচ্চন্তিআদযো তযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা, পচ্ছিমা দ্ৰে পকতিনিদ্দেসা. অযঞ্হি জরাতি ইমিনা পদেন সভাৰতো দীপিতা, তেনস্সাযং সভাৰনিদ্দেসো. জীরণতাতি ইমিনা আকারতো, তেনস্সাযং আকারনিদ্দেসো. খণ্ডিচ্চন্তি ইমিনা কালাতিক্কমে দন্তনখানং খণ্ডিতভাৰকরণকিচ্চতো. পালিচ্চন্তি ইমিনা কেসলোমানং পলিতভাৰকরণকিচ্চতো. ৰলিত্তচতাতি ইমিনা মংসং মিলাপেত্ৰা তচৰলিভাৰকরণকিচ্চতো দীপিতা. তেনস্সা ইমে খণ্ডিচ্চন্তিআদযো তযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা. তেহি ইমেসং ৰিকারানং দস্সনৰসেন পাকটীভূতা পাকটজরা দস্সিতা. যথেৰ হি উদকস্স ৰা ৰাতস্স ৰা অগ্গিনো ৰা তিণরুক্খাদীনং সংভগ্গপলিভগ্গতায ৰা ঝামতায ৰা গতমগ্গো পাকটো হোতি, ন চ সো গতমগ্গো তানেৰ উদকাদীনি, এৰমেৰ জরায দন্তাদীসু খণ্ডিচ্চাদিৰসেন গতমগ্গো পাকটো, চক্খুং উম্মীলেত্ৰাপি গয্হতি ন চ খণ্ডিচ্চাদীনেৰ জরা. ন হি জরা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা হোতি.

আযুনো সংহানি ইন্দ্রিযানং পরিপাকোতি ইমেহি পন পদেহি কালাতিক্কমেযেৰ অভিব্যত্তায আযুক্খয-চক্খাদিইন্দ্রিয-পরিপাকসঞ্ঞিতায পকতিযা দীপিতা. তেনস্সিমে পচ্ছিমা দ্ৰে পকতিনিদ্দেসাতি ৰেদিতব্বা. তত্থ যস্মা জরং পত্তস্স আযু হাযতি, তস্মা জরা ‘‘আযুনো সংহানী’’তি ফলূপচারেন ৰুত্তা. যস্মা চ দহরকালে সুপ্পসন্নানি সুখুমম্পি অত্তনো ৰিসযং সুখেনেৰ গণ্হনসমত্থানি চক্খাদীনি ইন্দ্রিযানি জরং পত্তস্স পরিপক্কানি আলুল়িতানি অৰিসদানি, ওল়ারিকম্পি অত্তনো ৰিসযং গহেতুং অসমত্থানি হোন্তি, তস্মা ‘‘ইন্দ্রিযানং পরিপাকো’’তি ফলূপচারেনেৰ ৰুত্তা.

সা পনাযং এৰং নিদ্দিট্ঠা সব্বাপি জরা পাকটা পটিচ্ছন্নাতি দুৰিধা হোতি. তত্থ দন্তাদীসু খণ্ডাদিভাৰদস্সনতো রূপধম্মেসু জরা পাকটজরা নাম, অরূপধম্মেসু পন জরা তাদিসস্স ৰিকারস্স অদস্সনতো পটিচ্ছন্নজরা নাম. তত্থ য্ৰাযং খণ্ডাদিভাৰো দিস্সতি, সো তাদিসানং দন্তাদীনং সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা ৰণ্ণোযেৰ, তং চক্খুনা দিস্ৰা মনোদ্ৰারেন চিন্তেত্ৰা ‘‘ইমে দন্তা জরায পহটা’’তি জরং জানাতি উদকট্ঠানে বদ্ধানি গোসীসাদীনি ওলোকেত্ৰা হেট্ঠা উদকস্স অত্থিভাৰং জাননং ৰিয. পুন অৰীচি সৰীচীতি এৰম্পি দুৰিধা হোতি. তত্থ মণি-কনক-রজত-পৰাল়চন্দসূরিযাদীনং ৰিয মন্দদসকাদীসু পাণীনং ৰিয চ পুপ্ফফলপল্লৰাদীসু চ অপাণীনং ৰিয অন্তরন্তরা ৰণ্ণৰিসেসাদীনং দুৰিঞ্ঞেয্যত্তা জরা অৰীচিজরা নাম, নিরন্তরজরাতি অত্থো. ততো অঞ্ঞেসু পন যথাৰুত্তেসু অন্তরন্তরা ৰণ্ণৰিসেসাদীনং সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা জরা সৰীচিজরা নামাতি ৰেদিতব্বা.

ইতো পরং তেসং তেসন্তিআদি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. চুতি চৰনতাতিআদীসু পন চুতীতি চৰনকৰসেন ৰুচ্চতি, একচতুপঞ্চক্খন্ধসামঞ্ঞৰচনমেতং. চৰনতাতি ভাৰৰচনেন লক্খণনিদস্সনং. ভেদোতি চুতিক্খন্ধানং ভঙ্গুপ্পত্তিপরিদীপনং. অন্তরধানন্তি ঘটস্সেৰ ভিন্নস্স ভিন্নানং চুতিক্খন্ধানং যেন কেনচি পরিযাযেন ঠানাভাৰপরিদীপনং. মচ্চু মরণন্তি মচ্চুসঙ্খাতং মরণং, তেন সমুচ্ছেদমরণাদীনি নিসেধেতি. কালো নাম অন্তকো, তস্স কিরিযা কালকিরিযা. এৰং তেন লোকসম্মুতিযা মরণং দীপেতি.

ইদানি পরমত্থেন দীপেতুং খন্ধানং ভেদোতিআদিমাহ. পরমত্থেন হি খন্ধাযেৰ ভিজ্জন্তি, ন সত্তো নাম কোচি মরতি. খন্ধেসু পন ভিজ্জমানেসু সত্তো মরতি, ভিন্নেসু মতোতি ৰোহারো হোতি. এত্থ চ চতুপঞ্চৰোকারৰসেন খন্ধানং ভেদো, একৰোকারৰসেন কল়েৰরস্স নিক্খেপো. চতুৰোকারৰসেন চ খন্ধানং ভেদো, সেসদ্ৰযৰসেন কল়েৰরস্স নিক্খেপো ৰেদিতব্বো. কস্মা? ভৰদ্ৰযেপি রূপকাযসঙ্খাতস্স কল়েৰরস্স সব্ভাৰতো. অথ ৰা যস্মা চাতুমহারাজিকাদীসু খন্ধা ভিজ্জন্তেৰ, ন কিঞ্চি নিক্খিপতি, তস্মা তেসং ৰসেন খন্ধানং ভেদো, মনুস্সাদীসু কল়েৰরস্স নিক্খেপো. এত্থ চ কল়েৰরস্স নিক্খেপকারণতো মরণং ‘‘কল়েৰরস্স নিক্খেপো’’তি ৰুত্তন্তি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. ইতি অযঞ্চ জরা ইদঞ্চ মরণং, ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰেতি ইদং উভযম্পি একতো কত্ৰা জরামরণন্তি কথীযতি.

জাতিনিদ্দেসে জাতি সঞ্জাতীতিআদীসু জাযনট্ঠেন জাতি, সা অপরিপুণ্ণাযতনৰসেন যুত্তা. সঞ্জাযনট্ঠেন সঞ্জাতি, সা পরিপুণ্ণাযতনৰসেন যুত্তা. ওক্কমনট্ঠেন ওক্কন্তি, সা অণ্ডজজলাবুজৰসেন যুত্তা. তে হি অণ্ডকোসঞ্চ ৰত্থিকোসঞ্চ ওক্কমন্তা পৰিসন্তা ৰিয পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. অভিনিব্বত্তনট্ঠেন অভিনিব্বত্তি, সা সংসেদজওপপাতিকৰসেন যুত্তা. তে হি পাকটাযেৰ হুত্ৰা নিব্বত্তন্তি. অযং তাৰ ৰোহারদেসনা.

ইদানি পরমত্থদেসনা হোতি. খন্ধাযেৰ হি পরমত্থতো পাতুভৰন্তি, ন সত্তো. তত্থ চ খন্ধানন্তি একৰোকারভৰে একস্স, চতুৰোকারভৰে চতুন্নং, পঞ্চৰোকারভৰে পঞ্চন্নম্পি গহণং ৰেদিতব্বং. পাতুভাৰোতি উপ্পত্তি. আযতনানন্তি এত্থ তত্র তত্র উপ্পজ্জমানাযতনৰসেন সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. পটিলাভোতি সন্ততিযং পাতুভাৰোযেৰ. পাতুভৰন্তানেৰ হি তানি পটিলদ্ধানি নাম হোন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, জাতীতি ইমিনা পদেন ৰোহারতো পরমত্থতো চ দেসিতায জাতিযা নিগমনং করোতীতি.

ভৰনিদ্দেসে কামভৰোতি কম্মভৰো চ উপপত্তিভৰো চ. তত্থ কম্মভৰো নাম কামভৰূপগকম্মমেৰ. তঞ্হি তত্থ উপপত্তিভৰস্স কারণত্তা ‘‘সুখো বুদ্ধানং উপ্পাদো (ধ. প. ১৯৪) দুক্খো পাপস্স উচ্চযো’’তিআদীনি (ধ. প. ১১৭) ৰিয ফলৰোহারেন ভৰোতি ৰুত্তং. উপপত্তিভৰো নাম তেন কম্মেন নিব্বত্তং উপাদিণ্ণক্খন্ধপঞ্চকং. তঞ্হি তত্থ ভৰতীতি কত্ৰা ভৰোতি ৰুত্তং. সব্বথাপি ইদং কম্মঞ্চ উপপত্তিঞ্চ উভযম্পেতমিধ ‘‘কামভৰো’’তি ৰুত্তং. এস নযো রূপারূপভৰেসূতি.

উপাদাননিদ্দেসে কামুপাদানন্তিআদীসু ৰত্থুকামং উপাদিযন্তি এতেন, সযং ৰা তং উপাদিযতীতি কামুপাদানং, কামো চ সো উপাদানঞ্চাতি কামুপাদানং. উপাদানন্তি দল়্হগ্গহণং ৰুচ্চতি. দল়্হত্থো হি এত্থ উপসদ্দো উপাযাসউপকট্ঠাদীসু ৰিয. পঞ্চকামগুণিকরাগস্সেতং অধিৰচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পনেতং, ‘‘তত্থ কতমং কামুপাদানং? যো কামেসু কামচ্ছন্দো’’তি (ধ. স. ১২২০; ৰিভ. ৯৩৮) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

তথা দিট্ঠি চ সা উপাদানঞ্চাতি দিট্ঠুপাদানং. অথ ৰা দিট্ঠিং উপাদিযতি, উপাদিযন্তি ৰা এতেন দিট্ঠিন্তি দিট্ঠুপাদানং. উপাদিযতি হি পুরিমদিট্ঠিং উত্তরদিট্ঠি, উপাদিযন্তি চ তায দিট্ঠিং. যথাহ – ‘‘সস্সতো অত্তা চ লোকো চ ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তিআদি (ম. নি. ৩.২৭). সীলব্বতুপাদানঅত্তৰাদুপাদানৰজ্জস্স সব্বদিট্ঠিগতস্সেতং অধিৰচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনেতং, ‘‘তত্থ কতমং দিট্ঠুপাদানং? নত্থি দিন্ন’’ন্তি (ধ. স. ১২২১) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

তথা সীলব্বতমুপাদিযন্তি এতেন, সযং ৰা তং উপাদিযতি, সীলব্বতঞ্চ তং উপাদানঞ্চাতি ৰা সীলব্বতুপাদানং. গোসীলগোৰতাদীনি হি ‘‘এৰং সুদ্ধী’’তি (ধ. স. ১২২২; ৰিভ. ৯৩৮) অভিনিৰেসতো সযমেৰ উপাদানানীতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনেতং, ‘‘তত্থ কতমং সীলব্বতুপাদানং? ইতো বহিদ্ধা সমণব্রাহ্মণানং সীলেন সুদ্ধী’’তি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

ইদানি ৰদন্তি এতেনাতি ৰাদো, উপাদিযন্তি এতেনাতি উপাদানং, কিং ৰদন্তি উপাদিযন্তি ৰা? অত্তানং. অত্তনো ৰাদুপাদানং অত্তৰাদুপাদানং. অত্তৰাদমত্তমেৰ ৰা অত্তাতি উপাদিযন্তি এতেনাতি অত্তৰাদুপাদানং. ৰীসতিৰত্থুকায সক্কাযদিট্ঠিযা এতং অধিৰচনং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনেতং, ‘‘তত্থ কতমং অত্তৰাদুপাদানং? ইধ অস্সুতৰা পুথুজ্জনো অরিযানং অদস্সাৰী’’তি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

তণ্হানিদ্দেসে রূপতণ্হা…পে… ধম্মতণ্হাতি এতং চক্খুদ্ৰারাদীসু জৰনৰীথিযা পৰত্তায তণ্হায ‘‘সেট্ঠিপুত্তো ব্রাহ্মণপুত্তো’’তি এৰমাদীসু পিতিতো নামং ৰিয পিতিসদিসারম্মণতো নামং. এত্থ চ রূপারম্মণা তণ্হা, রূপে তণ্হাতি রূপতণ্হা. সা কামরাগভাৰেন রূপং অস্সাদেন্তী পৰত্তমানা কামতণ্হা, সস্সতদিট্ঠিসহগতরাগভাৰেন ‘‘রূপং নিচ্চং ধুৰং সস্সত’’ন্তি এৰং অস্সাদেন্তী পৰত্তমানা ভৰতণ্হা, উচ্ছেদদিট্ঠিসহগতরাগভাৰেন ‘‘রূপং উচ্ছিজ্জতি ৰিনস্সতি পেচ্চ ন ভৰতী’’তি এৰং অস্সাদেন্তী পৰত্তমানা ৰিভৰতণ্হাতি রূপতণ্হা এৰং তিৰিধা হোতি. যথা চ রূপতণ্হা, তথা সদ্দতণ্হাদযোপীতি এৰং তানি অট্ঠারস তণ্হাৰিচরিতানি হোন্তি. তানি অজ্ঝত্তরূপাদীসু অট্ঠারস, বহিদ্ধারূপাদীসু অট্ঠারসাতি ছত্তিংস. ইতি অতীতানি ছত্তিংস, অনাগতানি ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্নানি ছত্তিংসাতি এৰং অট্ঠসতং তণ্হাৰিচরিতানি হোন্তি. ‘‘অজ্ঝত্তিকস্স উপাদায অস্মীতি হোতি, ইত্থস্মীতি হোতী’’তি (ৰিভ. ৯৭৩) ৰা এৰমাদীনি অজ্ঝত্তিকরূপাদিনিস্সিতানি অট্ঠারস, ‘‘বাহিরস্স উপাদায ইমিনা অস্মীতি হোতি, ইমিনা ইত্থস্মীতি হোতী’’তি (ৰিভ. ৯৭৫) ৰা এৰমাদীনি বাহিররূপাদিনিস্সিতানি অট্ঠারসাতি ছত্তিংস, ইতি অতীতানি ছত্তিংস, অনাগতানি ছত্তিংস, পচ্চুপ্পন্নানি ছত্তিংসাতি এৰম্পি অট্ঠসতং তণ্হাৰিচরিতানি হোন্তি. পুন সঙ্গহে করিযমানে রূপাদীসু আরম্মণেসু ছল়েৰ তণ্হাকাযা তিস্সোযেৰ কামতণ্হাদযো হোন্তীতি. এৰং –

‘‘নিদ্দেসত্থেন নিদ্দেস, ৰিত্থারা ৰিত্থারস্স চ;

পুন সঙ্গহতো তণ্হা, ৰিঞ্ঞাতব্বা ৰিভাৰিনা’’তি.

ৰেদনানিদ্দেসে ৰেদনাকাযাতি ৰেদনাসমূহা. চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনা…পে… মনোসম্ফস্সজাৰেদনাতি এতং ‘‘চক্খুসম্ফস্সজাৰেদনা অত্থি কুসলা, অত্থি অকুসলা, অত্থি অব্যাকতা’’তি এৰং ৰিভঙ্গে (ৰিভ. ৩৪) আগতত্তা চক্খুদ্ৰারাদীসু পৰত্তানং কুসলাকুসলাব্যাকতৰেদনানং ‘‘সারিপুত্তো মন্তাণিপুত্তো’’তি এৰমাদীসু মাতিতো নামং ৰিয মাতিসদিসতো ৰত্থুতো নামং. ৰচনত্থো পনেত্থ – চক্খুসম্ফস্সহেতু জাতা ৰেদনা চক্খুসম্ফস্সজা ৰেদনাতি. এসেৰ নযো সব্বত্থ. অযং তাৰেত্থ সব্বসঙ্গাহিকা কথা. ৰিপাকৰসেন পন চক্খুদ্ৰারে দ্ৰে চক্খুৰিঞ্ঞাণানি, দ্ৰে মনোধাতুযো, তিস্সো মনোৰিঞ্ঞাণধাতুযোতি এতাহি সম্পযুত্তৰসেন ৰেদনা ৰেদিতব্বা. এসেৰ নযো সোতদ্ৰারাদীসু. মনোদ্ৰারে মনোৰিঞ্ঞাণধাতুসম্পযুত্তাৰ.

ফস্সনিদ্দেসে চক্খুসম্ফস্সোতি চক্খুম্হি সম্ফস্সো. এস নযো সব্বত্থ. চক্খুসম্ফস্সো…পে… কাযসম্ফস্সোতি এত্তাৰতা চ কুসলাকুসলৰিপাকা পঞ্চৰত্থুকা দস ফস্সা ৰুত্তা হোন্তি. মনোসম্ফস্সোতি ইমিনা সেসবাৰীসতিলোকিযৰিপাকমনসম্পযুত্তা ফস্সা.

সল়াযতননিদ্দেসে চক্খাযতনন্তিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং ৰিসুদ্ধিমগ্গে খন্ধনিদ্দেসে চেৰ আযতননিদ্দেসে চ ৰুত্তমেৰ.

নামরূপনিদ্দেসে নমনলক্খণং নামং. রুপ্পনলক্খণং রূপং. ৰিভজনে পনস্স ৰেদনাতি ৰেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাতি সঞ্ঞাক্খন্ধো, চেতনা ফস্সো মনসিকারোতি সঙ্খারক্খন্ধো ৰেদিতব্বো. কামঞ্চ অঞ্ঞেপি সঙ্খারক্খন্ধসঙ্গহিতা ধম্মা সন্তি, ইমে পন তযো সব্বদুব্বলেসুপি চিত্তেসু সন্তি, তস্মা এতেসংযেৰ ৰসেনেত্থ সঙ্খারক্খন্ধো দস্সিতো. চত্তারো চ মহাভূতাতি এত্থ চত্তারোতি গণনপরিচ্ছেদো. মহাভূতাতি পথৰীআপতেজৰাযানমেতং অধিৰচনং. যেন পন কারণেন তানি মহাভূতানীতি ৰুচ্চন্তি, যো চেত্থ অঞ্ঞো ৰিনিচ্ছযনযো, সো সব্বো ৰিসুদ্ধিমগ্গে রূপক্খন্ধনিদ্দেসে ৰুত্তো. চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযাতি এত্থ পন চতুন্নন্তি উপযোগত্থে সামিৰচনং, চত্তারি মহাভূতানীতি ৰুত্তং হোতি. উপাদাযাতি উপাদিযিত্ৰা, গহেত্ৰাতি অত্থো. নিস্সাযাতিপি একে. ‘‘ৰত্তমান’’ন্তি অযঞ্চেত্থ পাঠসেসো. সমূহত্থে ৰা এতং সামিৰচনং, চতুন্নং মহাভূতানং সমূহং উপাদায ৰত্তমানং রূপন্তি এত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. এৰং সব্বথাপি যানি চ চত্তারি পথৰীআদীনি মহাভূতানি, যঞ্চ চতুন্নং মহাভূতানং উপাদায ৰত্তমানং চক্খাযতনাদিভেদেন অভিধম্মপাল়িযমেৰ ৰুত্তং তেৰীসতিৰিধং রূপং, তং সব্বম্পি রূপন্তি ৰেদিতব্বং.

ৰিঞ্ঞাণনিদ্দেসে চক্খুৰিঞ্ঞাণন্তি চক্খুম্হি ৰিঞ্ঞাণং, চক্খুতো ৰা জাতং ৰিঞ্ঞাণন্তি চক্খুৰিঞ্ঞাণং. এৰং সোতঘানজিৰ্হাকাযৰিঞ্ঞাণানি. ইতরং পন মনোযেৰ ৰিঞ্ঞাণন্তি মনোৰিঞ্ঞাণং. দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণৰজ্জিততেভূমকৰিপাকচিত্তস্সেতং অধিৰচনং.

সঙ্খারনিদ্দেসে অভিসঙ্খরণলক্খণো সঙ্খারো. ৰিভজনে পনস্স কাযসঙ্খারোতি কাযতো পৰত্তসঙ্খারো. কাযদ্ৰারে চোপনৰসেন পৰত্তানং কামাৰচরকুসলতো অট্ঠন্নং, অকুসলতো দ্ৰাদসন্নন্তি ৰীসতিযা কাযসঞ্চেতনানমেতং অধিৰচনং. ৰচীসঙ্খারোতি ৰচনতো পৰত্তসঙ্খারো, ৰচীদ্ৰারে ৰচনভেদৰসেন পৰত্তানং ৰীসতিযা এৰ ৰচীসঞ্চেতনানমেতং অধিৰচনং. চিত্তসঙ্খারোতি চিত্ততো পৰত্তসঙ্খারো, কাযৰচীদ্ৰারে চোপনং অকত্ৰা রহো নিসীদিত্ৰা চিন্তেন্তস্স পৰত্তানং লোকিযকুসলাকুসলৰসেন একূনতিংসমনোসঞ্চেতনানমেতং অধিৰচনং.

অৰিজ্জানিদ্দেসে দুক্খে অঞ্ঞাণন্তি দুক্খসচ্চে অঞ্ঞাণং, মোহস্সেতং অধিৰচনং. এস নযো দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণন্তিআদীসু. তত্থ চতূহি কারণেহি দুক্খে অঞ্ঞাণং ৰেদিতব্বং অন্তোগধতো ৰত্থুতো আরম্মণতো পটিচ্ছাদনতো চ. তথা হি তং দুক্খসচ্চপরিযাপন্নত্তা দুক্খে অন্তোগধং, দুক্খসচ্চঞ্চস্স নিস্সযপচ্চযভাৰেন ৰত্থু, আরম্মণপচ্চযভাৰেন আরম্মণং, দুক্খসচ্চং এতং পটিচ্ছাদেতি তস্স যাথাৰলক্খণপটিৰেধনিৰারণেন ঞাণপ্পৰত্তিযা চেত্থ অপ্পদানেন.

দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং তীহি কারণেহি ৰেদিতব্বং ৰত্থুতো আরম্মণতো পটিচ্ছাদনতো চ. নিরোধে পটিপদায চ অঞ্ঞাণং একেনেৰ কারণেন ৰেদিতব্বং পটিচ্ছাদনতো. নিরোধপটিপদানঞ্হি পটিচ্ছাদকমেৰ অঞ্ঞাণং তেসং যাথাৰলক্খণপটিৰেধনিৰারণেন তেসু চ ঞাণপ্পৰত্তিযা অপ্পদানেন. ন পন তং তত্থ অন্তোগধং তস্মিং সচ্চদ্ৰযে অপরিযাপন্নত্তা, ন তস্স তং সচ্চদ্ৰযং ৰত্থু অসহজাতত্তা, নারম্মণং, তদারব্ভ অপ্পৰত্তনতো. পচ্ছিমঞ্হি সচ্চদ্ৰযং গম্ভীরত্তা দুদ্দসং, ন তত্থ অন্ধভূতং অঞ্ঞাণং পৰত্ততি. পুরিমং পন ৰচনীযত্তেন সভাৰলক্খণস্স দুদ্দসত্তা গম্ভীরং, তত্থ ৰিপল্লাসগাহৰসেন পৰত্ততি.

অপিচ ‘‘দুক্খে’’তি এত্তাৰতা সঙ্গহতো ৰত্থুতো আরম্মণতো কিচ্চতো চ অৰিজ্জা দীপিতা. ‘‘দুক্খসমুদযে’’তি এত্তাৰতা ৰত্থুতো আরম্মণতো কিচ্চতো চ. ‘‘দুক্খনিরোধে দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদাযা’’তি এত্তাৰতা কিচ্চতো. অৰিসেসতো পন ‘‘অঞ্ঞাণ’’ন্তি এতেন সভাৰতো নিদ্দিট্ঠাতি ঞাতব্বা.

ইতি খো, ভিক্খৰেতি এৰং খো, ভিক্খৰে. নিরোধো হোতীতি অনুপ্পাদো হোতি. অপিচেত্থ সব্বেহেৰ তেহি নিরোধপদেহি নিব্বানং দেসিতং. নিব্বানঞ্হি আগম্ম তে তে ধম্মা নিরুজ্ঝন্তি, তস্মা তং তেসং তেসং নিরোধোতি ৰুচ্চতি. ইতি ভগৰা ইমস্মিং সুত্তে দ্ৰাদসহি পদেহি ৰট্টৰিৰট্টং দেসেন্তো অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসনং নিট্ঠপেসি. দেসনাপরিযোসানে ৰুত্তনযেনেৰ পঞ্চসতা ভিক্খূ অরহত্তে পতিট্ঠহিংসূতি.

ৰিভঙ্গসুত্তং দুতিযং.