২. দুতিযৰগ্গো
১. পাসাণসুত্তৰণ্ণনা
১৪৭. দুতিযৰগ্গস্স পঠমে নিসিন্নোতি পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ পধানং পরিগ্গণ্হন্তো নিসিন্নো. মারোপিস্স সুখনিসিন্নভাৰং ঞত্ৰা ঘট্টযিস্সামীতি উপসঙ্কমন্তো. পদালেসীতি পব্বতপিট্ঠে ঠত্ৰা পৰিজ্ঝি. পাসাণা নিরন্তরা অঞ্ঞমঞ্ঞং অভিহনন্তা পতন্তি. কেৰলন্তি সকলং. সব্বন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং. পঠমং.
২. কিন্নুসীহসুত্তৰণ্ণনা
১৪৮. দুতিযে ৰিচক্খুকম্মাযাতি পরিসায পঞ্ঞাচক্খুং ৰিনাসেতুকম্যতায. বুদ্ধানং পনেস পঞ্ঞাচক্খুং ৰিনাসেতুং ন সক্কোতি, পরিসায ভেরৰারম্মণং সাৰেন্তো ৰা দস্সেন্তো ৰা সক্কোতি. ৰিজিতাৰী নু মঞ্ঞসীতি কিং নু ত্ৰং ‘‘ৰিজিতৰিজযো অহ’’ন্তি মঞ্ঞসি? মা এৰং মঞ্ঞি, নত্থি তে জযো. পরিসাসূতি, অট্ঠসু পরিসাসু. বলপ্পত্তাতি দসবলপ্পত্তা. দুতিযং.
৩. সকলিকসুত্তৰণ্ণনা
১৪৯. ততিযে মন্দিযা নূতি মন্দভাৰেন মোমূহভাৰেন. উদাহু কাৰেয্যমত্তোতি উদাহু যথা কৰি কব্বং চিন্তেন্তো তেন কব্বকরণেন মত্তো সযতি, এৰং সযসি. সম্পচুরাতি বহৰো. কিমিদং সোপ্পসে ৰাতি কস্মা ইদং সোপ্পং সোপ্পসিযেৰ? অত্থং সমেচ্চাতি অত্থং সমাগন্ত্ৰা পাপুণিত্ৰা. ময্হং হি অসঙ্গহো নাম সঙ্গহৰিপন্নো ৰা অত্থো নত্থি. সল্লন্তি তিখিণং সত্তিসল্লং. জগ্গং ন সঙ্কেতি যথা একচ্চো সীহপথাদীসু জগ্গন্তো সঙ্কতি, তথা অহং জগ্গন্তোপি ন সঙ্কামি. নপি ভেমি সোত্তুন্তি যথা একচ্চো সীহপথাদীসুযেৰ সুপিতুং ভাযতি, এৰং অহং সুপিতুম্পি ন ভাযামি. নানুতপন্তি মামন্তি যথা আচরিযস্স ৰা অন্তেৰাসিকস্স ৰা অফাসুকে জাতে উদ্দেসপরিপুচ্ছায ঠিতত্তা অন্তেৰাসিং রত্তিন্দিৰা অতিক্কমন্তা অনুতপন্তি, এৰং মং নানুতপন্তি. ন হি ময্হং কিঞ্চি অপরিনিট্ঠিতকম্মং নাম অত্থি. তেনেৰাহ হানিং ন পস্সামি কুহিঞ্চি লোকেতি. ততিযং.
৪. পতিরূপসুত্তৰণ্ণনা
১৫০. চতুত্থে অনুরোধৰিরোধেসূতি রাগপটিঘেসু. মা সজ্জিত্থো তদাচরন্তি এৰং ধম্মকথং আচরন্তো মা লগ্গি. ধম্মকথং কথেন্তস্স হি একচ্চে সাধুকারং দদন্তি, তেসু রাগো উপ্পজ্জতি. একচ্চে অসক্কচ্চং সুণন্তি, তেসু পটিঘো উপ্পজ্জতি. ইতি ধম্মকথিকো অনুরোধৰিরোধেসু সজ্জতি নাম. ত্ৰং এৰং মা সজ্জিত্থোতি ৰদতি. যদঞ্ঞমনুসাসতীতি যং অঞ্ঞং অনুসাসতি, তং. সম্বুদ্ধো হিতানুকম্পী হিতেন অনুপকম্পতি. যস্মা চ হিতানুকম্পী, তস্মা অনুরোধৰিরোধেহি ৰিপ্পমুত্তো তথাগতোতি. চতুত্থং.
৫. মানসসুত্তৰণ্ণনা
১৫১. পঞ্চমে আকাসে চরন্তেপি বন্ধতীতি অন্তলিক্খচরো. পাসোতি রাগপাসো. মানসোতি মনসম্পযুত্তো. পঞ্চমং.
৬. পত্তসুত্তৰণ্ণনা
১৫২. ছট্ঠে পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং উপাদাযাতি পঞ্চ উপাদানক্খন্ধে আদিযিত্ৰা, সভাৰসামঞ্ঞলক্খণৰসেন নানপ্পকারতো ৰিভজিত্ৰা দস্সেন্তো. সন্দস্সেতীতি খন্ধানং সভাৰলক্খণাদীনি দস্সেতি. সমাদপেতীতি গণ্হাপেতি. সমুত্তেজেতীতি সমাদানম্হি উস্সাহং জনেতি. সম্পহংসেতীতি পটিৰিদ্ধগুণেন ৰোদাপেতি জোতাপেতি. অট্ঠিং কত্ৰাতি অত্থিকং কত্ৰা, ‘‘অযং নো অধিগন্তব্বো অত্থো’’তি এৰং সল্লক্খেত্ৰা তায দেসনায অত্থিকা হুত্ৰা. মনসি কত্ৰাতি চিত্তে ঠপেত্ৰা. সব্বচেতসো সমন্নাহরিত্ৰাতি সব্বেন তেন কম্মকারকচিত্তেন সমন্নাহরিত্ৰা. ওহিতসোতাতি ঠপিতাসোতা. অব্ভোকাসে নিক্খিত্তাতি ওতাপনত্থায ঠপিতা.
রূপং ৰেদযিতং সঞ্ঞান্তি, এতে রূপাদযো তযো খন্ধা. যঞ্চ সঙ্খতন্তি ইমিনা সঙ্খারক্খন্ধো গহিতো. এৰং তত্থ ৰিরজ্জতীতি ‘‘এসো অহং ন হোমি, এতং ময্হং ন হোতী’’তি পস্সন্তো এৰং তেসু খন্ধেসু ৰিরজ্জতি. খেমত্তন্তি খেমীভূতং অত্তভাৰং. ইমিনা ফলক্খণং দস্সেতি. অন্ৰেসন্তি ভৰযোনিগতিঠিতিসত্তাৰাসসঙ্খাতেসু সব্বট্ঠানেসু পরিযেসমানা. নাজ্ঝগাতি ন পস্সীতি. ছট্ঠং.
৭. ছফস্সাযতনসুত্তৰণ্ণনা
১৫৩. সত্তমে ফস্সাযতনানন্তি সঞ্জাতিসমোসরণট্ঠেন ছদ্ৰারিকস্স ফস্সস্স আযতনানং. ভযভেরৰং সদ্দন্তি মেঘদুন্দুভিঅসনিপাতসদ্দসদিসং ভযজনকং সদ্দং. পথৰী মঞ্ঞে উন্দ্রীযতীতি অযং মহাপথৰী পটপটসদ্দং কুরুমানা ৰিয অহোসি. এত্থ লোকো ৰিমুচ্ছিতোতি এতেসু ছসু আরম্মণেসু লোকো অধিমুচ্ছিতো. মারধেয্যন্তি মারস্স ঠানভূতং তেভূমকৰট্টং. সত্তমং.
৮. পিণ্ডসুত্তৰণ্ণনা
১৫৪. অট্ঠমে পাহুনকানি ভৰন্তীতি তথারূপে নক্খত্তে তত্থ তত্থ পেসেতব্বানি পাহুনকানি ভৰন্তি, আগন্তুকপণ্ণাকারদানানি ৰা. সযংচরণদিৰসে সমৰযজাতিগোত্তা কুমারকা ততো ততো সন্নিপতন্তি. কুমারিকাযোপি অত্তনো অত্তনো ৰিভৰানুরূপেন অলঙ্কতা তহং তহং ৰিচরন্তি. তত্র কুমারিকাযোপি যথারুচিকানং কুমারকানং পণ্ণাকারং পেসেন্তি, কুমারকাপি কুমারিকানং অঞ্ঞস্মিং অসতি অন্তমসো মালাগুল়েনপি পরিক্খিপন্তি. অন্ৰাৰিট্ঠাতি অনু আৰিট্ঠা. তংদিৰসং কির পঞ্চসতা কুমারিকাযো উয্যানকীল়ং গচ্ছন্তিযো পটিপথে সত্থারং দিস্ৰা ছণপূৰং দদেয্যুং. সত্থা তাসং দানানুমোদনত্থং পকিণ্ণকধম্মদেসনং দেসেয্য, দেসনাপরিযোসানে সব্বাপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহেয্যুং. মারো তাসং সম্পত্তিযা অন্তরাযং করিস্সামীতি অন্ৰাৰিসি. পাল়িযং পন মা সমণো গোতমো পিণ্ডমলত্থাতি এত্তকংযেৰ ৰুত্তন্তি.
কিং পন সত্থা মারাৰট্টনং অজানিত্ৰা পৰিট্ঠোতি? আম অজানিত্ৰা. কস্মা? অনাৰজ্জনতায. বুদ্ধানঞ্হি – ‘‘অসুকট্ঠানে ভত্তং লভিস্সাম, ন লভিস্সামা’’তি আৰজ্জনং ন অননুচ্ছৰিকং. পৰিট্ঠো পন মনুস্সানং উপচারভেদং দিস্ৰা, ‘‘কিং ইদ’’ন্তি? আৰজ্জেন্তো ঞত্ৰা, ‘‘আমিসত্থং মারাৰট্টনং ভিন্দিতুং অননুচ্ছৰিক’’ন্তি অভিন্দিত্ৰাৰ নিক্খন্তো.
উপসঙ্কমীতি অমিত্তৰিজযেন ৰিয তুট্ঠো সকলগামে কটচ্ছুমত্তম্পি ভত্তং অলভিত্ৰা গামতো নিক্খমন্তং ভগৰন্তং গামিযমনুস্সৰেসেন উপসঙ্কমি. তথাহং করিস্সামীতি ইদং সো মুসা ভাসতি. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘মযা এৰং ৰুত্তে পুন পৰিসিস্সতি, অথ নং গামদারকা ‘সকলগামে চরিত্ৰা কটচ্ছুভিক্খম্পি অলভিত্ৰা গামতো নিক্খম্ম পুন পৰিট্ঠোসী’তিআদীনি ৰত্ৰা উপ্পণ্ডেস্সন্তী’’তি. ভগৰা পন – ‘‘সচাযং মং এৰং ৰিহেঠেস্সতি মুদ্ধমস্সেৰ সত্তধা ফলিস্সতী’’তি তস্মিং অনুকম্পায অপৰিসিত্ৰা গাথাদ্ৰযমাহ.
তত্থ পসৰীতি জনেসি নিপ্ফাদেসি. আসজ্জাতি আসাদেত্ৰা ঘট্টেত্ৰা. ন মে পাপং ৰিপচ্চতীতি মম পাপং ন পচ্চতি. নিপ্ফলং এতন্তি কিং নু ত্ৰং এৰং মঞ্ঞসি? মা এৰং মঞ্ঞি, অত্থি তযা কতস্স পাপস্স ফলন্তি দীপেতি. কিঞ্চনন্তি মদ্দিতুং সমত্থং রাগকিঞ্চনাদি কিলেসজাতং. আভস্সরা যথাতি যথা আভস্সরা দেৰা সপ্পীতিকজ্ঝানেন যাপেন্তা পীতিভক্খা নাম হোন্তি, এৰং ভৰিস্সামাতি. অট্ঠমং.
৯. কস্সকসুত্তৰণ্ণনা
১৫৫. নৰমে নিব্বানপটিসংযুত্তাযাতি নিব্বানং অপদিসিত্ৰা পৰত্তায. হটহটকেসোতি পুরিমকেসে পচ্ছতো, পচ্ছিমকেসে পুরতো ৰামপস্সকেসে দক্খিণতো, দক্খিণপস্সকেসে ৰামতো ফরিত্ৰা ফরিত্ৰা ৰিপ্পকিণ্ণকেসো. মম চক্খুসম্ফস্সৰিঞ্ঞাণাযতনন্তি চক্খুৰিঞ্ঞাণেন সম্পযুত্তো চক্খুসম্ফস্সোপি ৰিঞ্ঞাণাযতনম্পি মমেৰাতি. এত্থ চ চক্খুসম্ফস্সেন ৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তকা ধম্মা গহিতা, ৰিঞ্ঞাণাযতনেন সব্বানিপি চক্খুদ্ৰারে উপ্পন্নানি আৰজ্জনাদিৰিঞ্ঞাণানি. সোতদ্ৰারাদীসুপি এসেৰ নযো. মনোদ্ৰারে পন মনোতি সাৰজ্জনকং ভৰঙ্গচিত্তং. ধম্মাতি আরম্মণধম্মা. মনোসম্ফস্সোতি সাৰজ্জনেন ভৰঙ্গেন সম্পযুত্তফস্সো. ৰিঞ্ঞাণাযতনন্তি জৰনচিত্তং তদারম্মণম্পি ৰট্টতি.
তৰেৰ পাপিম, চক্খূতি যং লোকে তিমিরকাচাদীহি উপদ্দুতং অনেকরোগাযতনং উপক্কৰিপক্কং অন্তমসো কাণচক্খুপি, সব্বং তং তৰেৰ ভৰতু. রূপাদীসুপি এসেৰ নযো.
যং ৰদন্তীতি যং ভণ্ডকং ‘‘মম ইদ’’ন্তি ৰদন্তি. যে ৰদন্তি মমন্তি চাতি যে চ পুগ্গলা ‘‘মম’’ন্তি ৰদন্তি. এত্থ চে তে মনো অত্থীতি এতেসু চ ঠানেসু যদি চিত্তং অত্থি. ন মে সমণ মোক্খসীতি সমণ ময্হং ৰিসযতো ন মুচ্চিস্সসি. যং ৰদন্তীতি যং ভণ্ডকং ৰদন্তি, ন তং ময্হং. যে ৰদন্তীতি যেপি পুগ্গলা এৰং ৰদন্তি, ন তে অহং. ন মে মগ্গম্পি দক্খসীতি ভৰযোনিগতিআদীসু ময্হং গতমগ্গম্পি ন পস্সসি. নৰমং.
১০. রজ্জসুত্তৰণ্ণনা
১৫৬. দসমে অহনং অঘাতযন্তি অহনন্তেন অঘাতযন্তেন. অজিনং অজাপযন্তি পরস্স ধনজানিং অকরোন্তেন অকারাপেন্তেন. অসোচং অসোচাপযন্তি অসোচন্তেন অসোচাপযন্তেন. ইতি ভগৰা অধম্মিকরাজূনং রজ্জে ৰিজিতে দণ্ডকরপীল়িতে মনুস্সে দিস্ৰা কারুঞ্ঞৰসেন এৰং চিন্তেসি. উপসঙ্কমীতি ‘‘সমণো গোতমো ‘সক্কা নু খো রজ্জং কারেতু’ন্তি চিন্তেসি, রজ্জং কারেতুকামো ভৰিস্সতি, রজ্জঞ্চ নামেতং পমাদট্ঠানং, রজ্জং কারেন্তে সক্কা ওতারং লভিতুং, গচ্ছামি উস্সাহমস্স জনেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা উপসঙ্কমি. ইদ্ধিপাদাতি ইজ্ঝনককোট্ঠাসা. ভাৰিতাতি ৰড্ঢিতা. বহুলীকতাতি পুনপ্পুনং কতা. যানীকতাতি যুত্তযানং ৰিয কতা. ৰত্থুকতাতি পতিট্ঠট্ঠেনৰত্থুকতা. অনুট্ঠিতাতি অৰিজহিতা নিচ্চানুবদ্ধা. পরিচিতাতি সাতচ্চকিরিযায সুপরিচিতা কতা ইস্সাসস্স অৰিরাধিতৰেধিহত্থো ৰিয. সুসমারদ্ধাতি সুট্ঠু সমারদ্ধা পরিপুণ্ণভাৰনা. অধিমুচ্চেয্যাতি চিন্তেয্য.
পব্বতস্সাতি পব্বতো ভৰেয্য. দ্ৰিত্তাৰাতি তিট্ঠতু একো পব্বতো, দ্ৰিক্খত্তুম্পি তাৰ মহন্তো সুৰণ্ণপব্বতো একস্স নালং, ন পরিযত্তোতি অত্থো. ইতি ৰিদ্ৰা সমঞ্চরেতি এৰং জানন্তো সমং চরেয্য. যতোনিদানন্তি দুক্খং নাম পঞ্চকামগুণনিদানং, তং যতোনিদানং হোতি, এৰং যো অদক্খি. কথং নমেয্যাতি সো জন্তু তেসু দুক্খস্স নিদানভূতেসু কামেসু কেন কারণেন নমেয্য. উপধিং ৰিদিত্ৰাতি কামগুণউপধিং ‘‘সঙ্গো এসো, লগ্গনমেত’’ন্তি এৰং ৰিদিত্ৰা. তস্সেৰ জন্তু ৰিনযায সিক্খেতি তস্সেৰ উপধিস্স ৰিনযায সিক্খেয্য. দসমং.
দুতিযো ৰগ্গো.