৯. যঞ্ঞসুত্তৰণ্ণনা

১২০. নৰমে থূণূপনীতানীতি থূণং উপনীতানি, থূণায বদ্ধানি হোন্তি. পরিকম্মানি করোন্তীতি এত্তাৰতা তেহি ভিক্খূহি রঞ্ঞো আরদ্ধযঞ্ঞো তথাগতস্স আরোচিতো. কস্মা পন রঞ্ঞা অযং যঞ্ঞো আরদ্ধো? দুস্সুপিনপটিঘাতায. একদিৰসং কির রাজা সব্বালঙ্কারপ্পটিমণ্ডিতো হত্থিক্খন্ধৰরগতো নগরং অনুসঞ্চরন্তো ৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা ওলোকযমানং একং ইত্থিং দিস্ৰা তস্সা পটিবদ্ধচিত্তো ততোৰ পটিনিৰত্তিত্ৰা অন্তেপুরং পৰিসিত্ৰা একস্স পুরিসস্স তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘গচ্ছ তস্সা সস্সামিকভাৰং ৰা অস্সামিকভাৰং ৰা জানাহী’’তি পেসেসি. সো গন্ত্ৰা পুচ্ছি. সা ‘‘এসো মে সামিকো আপণে নিসিন্নো’’তি দস্সেসি. রাজপুরিসো রঞ্ঞো তমত্থং আচিক্খি. রাজা তং পুরিসং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘মং উপট্ঠহা’’তি আহ. ‘‘নাহং, দেৰ, উপট্ঠহিতুং জানামী’’তি চ ৰুত্তে ‘‘উপট্ঠানং নাম ন আচরিযস্স সন্তিকে উগ্গহেতব্ব’’ন্তি বলক্কারেন আৰুধফলকং গাহাপেত্ৰা উপট্ঠাকং অকাসি. উপট্ঠহিত্ৰা গেহং গতমত্তমেৰ চ নং পুন পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘উপট্ঠাকেন নাম রঞ্ঞো ৰচনং কত্তব্বং, গচ্ছ ইতো যোজনমত্তে অম্হাকং সীসধোৰনপোক্খরণী অত্থি, ততো অরুণমত্তিকঞ্চ লোহিতুপ্পলমালঞ্চ গণ্হিত্ৰা এহি. সচে অজ্জেৰ নাগচ্ছসি, রাজদণ্ডং করিস্সামী’’তি ৰত্ৰা পেসেসি. সো রাজভযেন নিক্খমিত্ৰা গতো.

রাজাপি তস্মিং গতে দোৰারিকং পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘অজ্জ সাযন্হেযেৰ দ্ৰারং পিদহিত্ৰা ‘অহং রাজদূতো’তি ৰা ‘উপরাজদূতো’তি ৰা ভণন্তানম্পি মা ৰিৰরী’’তি আহ. সো পুরিসো মত্তিকঞ্চ উপ্পলানি চ গহেত্ৰা দ্ৰারে পিহিতমত্তে আগন্ত্ৰা বহুং ৰদন্তোপি দ্ৰারং অলভিত্ৰা পরিস্সযভযেন জেতৰনং গতো. রাজাপি রাগপরিল়াহেন অভিভূতো কালে নিসীদতি, কালে তিট্ঠতি, কালে নিপজ্জতি, সন্নিট্ঠানং অলভন্তো যত্থ কত্থচি নিসিন্নকোৰ মক্কটনিদ্দায নিদ্দাযতি.

পুব্বে চ তস্মিংযেৰ নগরে চত্তারো সেট্ঠিপুত্তা পরদারিককম্মং কত্ৰা নন্দোপনন্দায নাম লোহকুম্ভিযা নিব্বত্তিংসু. তে ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানা তিংসৰস্সসহস্সানি হেট্ঠা গচ্ছন্তা কুম্ভিযা তলং পাপুণন্তি, তিংসৰস্সসহস্সানি উপরি গচ্ছন্তা মত্থকং পাপুণন্তি. তে তং দিৰসং আলোকং ওলোকেত্ৰা অত্তনো দুক্কটভযেন একেকং গাথং ৰত্তুকামা ৰত্তুং অসক্কোন্তা একেকং অক্খরমেৰ আহংসু. একো স-কারং, একো সো-কারং, একো ন-কারং, একো দু-কারং আহ. রাজা তেসং নেরযিকসত্তানং সদ্দং সুতকালতো পট্ঠায সুখং অৰিন্দমানোৰ তংরত্তাৰসেসং ৰীতিনামেসি.

অরুণে উট্ঠিতে পুরোহিতো আগন্ত্ৰা তং সুখসেয্যং পুচ্ছি. সো ‘‘কুতো মে, আচরিয, সুখ’’ন্তি? ৰত্ৰা, ‘‘সুপিনে এৰরূপে সদ্দে অস্সোসি’’ন্তি আচিক্খি. ব্রাহ্মণো – ‘‘ইমস্স রঞ্ঞো ইমিনা সুপিনেন ৰুড্ঢি ৰা হানি ৰা নত্থি, অপিচ খো পন যং ইমস্স গেহে অত্থি, তং সমণস্স গোতমস্স হোতি, গোতমসাৰকানং হোতি, ব্রাহ্মণা কিঞ্চি ন লভন্তি, ব্রাহ্মণানং ভিক্খং উপ্পাদেস্সামী’’তি, ‘‘ভারিযো অযং, মহারাজ, সুপিনো তীসু জানীসু একা পঞ্ঞাযতি, রজ্জন্তরাযো ৰা ভৰিস্সতি জীৰিতন্তরাযো ৰা, দেৰো ৰা ন ৰস্সিস্সতী’’তি আহ. কথং সোত্থি ভৰেয্য আচরিযাতি? ‘‘মন্তেত্ৰা ঞাতুং সক্কা, মহারাজাতি. গচ্ছথ আচরিযেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা অম্হাকং সোত্থিং করোথা’’তি.

সো সিৰিকসালাযং ব্রাহ্মণে সন্নিপাতেত্ৰা তমত্থং আরোচেত্ৰা, ‘‘ৰিসুং ৰিসুং গন্ত্ৰা এৰং ৰদথা’’তি তযো ৰগ্গে অকাসি. ব্রাহ্মণা পৰিসিত্ৰা রাজানং সুখসেয্যং পুচ্ছিংসু. রাজা পুরোহিতস্স কথিতনিযামেনেৰ কথেত্ৰা ‘‘কথং সোত্থি ভৰেয্যা’’তি পুচ্ছি. মহাব্রাহ্মণা – ‘‘সব্বপঞ্চসতং যঞ্ঞং যজিত্ৰা এতস্স কম্মস্স সোত্থি ভৰেয্য, এৰং, মহারাজ, আচরিযা কথেন্তী’’তি আহংসু. রাজা তেসং সুত্ৰা অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা তুণ্হী অহোসি. অথ দুতিযৰগ্গব্রাহ্মণাপি আগন্ত্ৰা তত্থেৰ কথেসুং. তথা ততিযৰগ্গব্রাহ্মণাপি. অথ রাজা ‘‘যঞ্ঞং করোন্তূ’’তি আণাপেসি. ততো পট্ঠায ব্রাহ্মণা উসভাদযো পাণে আহরাপেসুং. নগরে মহাসদ্দো উদপাদি. তং পৰত্তিং ঞত্ৰা মল্লিকা রাজানং তথাগতস্স সন্তিকং পেসেসি. সো গন্ত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. অথ নং ভগৰা – ‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৰং, মহারাজ, আগচ্ছসি দিৰাদিৰস্সা’’তি আহ. রাজা – ‘‘অজ্জ মে, ভন্তে, সুপিনকে চত্তারো সদ্দা সুতা, সোহং ব্রাহ্মণে পুচ্ছিং. ব্রাহ্মণা ‘ভারিযো, মহারাজ, সুপিনো, সব্বপঞ্চসতং যঞ্ঞং যজিত্ৰা পটিকম্মং করোমাতি আরদ্ধা’’’তি আহ. কিন্তি তে, মহারাজ, সদ্দা সুতাতি. সো যথাসুতং আরোচেসি. অথ নং ভগৰা আহ – পুব্বে, মহারাজ, ইমস্মিংযেৰ নগরে চত্তারো সেট্ঠিপুত্তা পরদারিকা হুত্ৰা নন্দোপনন্দায লোহকুম্ভিযা নিব্বত্তা সট্ঠিৰস্সসহস্সমত্থকে উগ্গচ্ছিংসু.

তত্থ একো –

‘‘সট্ঠিৰস্সসহস্সানি, পরিপুণ্ণানি সব্বসো;

নিরযে পচ্চমানানং, কদা অন্তো ভৰিস্সতী’’তি.(পে. ৰ. ৮০২; জা. ১.৪.৫৪) –

ইমং গাথং ৰত্থুকামো অহোসি. দুতিযো –

‘‘সোহং নূন ইতো গন্ত্ৰা, যোনিং লদ্ধান মানুসিং;

ৰদঞ্ঞূ সীলসম্পন্নো, কাহামি কুসলং বহু’’ন্তি. (পে. ৰ. ৮০৫; জা. ১.৪.৫৬) –

ইমং গাথং ৰত্থুকামো অহোসি. ততিযো –

‘‘নত্থি অন্তো কুতো অন্তো, ন অন্তো পটিদিস্সতি;

তদা হি পকতং পাপং, মম তুয্হঞ্চ মারিসা’’তি. (পে. ৰ. ৮০৩; জা. ১.৪.৫৫) –

ইমং গাথং ৰত্থুকামো অহোসি. চতুত্থো –

‘‘দুজ্জীৰিতমজীৰিম্হা, যে সন্তে ন দদম্হসে;

ৰিজ্জমানেসু ভোগেসু, দীপং নাকম্হ অত্তনো’’তি. (পে. ৰ. ৮০৪; জা. ১.৪.৫৩) –

ইমং. তে ইমা গাথা ৰত্তুং অসক্কোন্তা একেকং অক্খরং ৰত্ৰা তত্থেৰ নিমুগ্গা. ইতি, মহারাজ, তে নেরযিকসত্তা যথাকম্মেন ৰিরৰিংসু. তস্স সদ্দস্স সুতপচ্চযা তুয্হং হানি ৰা ৰুড্ঢি ৰা নত্থি. এত্তকানং পন পসূনং ঘাতনকম্মং নাম ভারিযন্তি নিরযভযেন তজ্জেত্ৰা ধম্মকথং কথেসি. রাজা দসবলে পসীদিত্ৰা, ‘‘মুঞ্চামি, নেসং জীৰিতং দদামি, হরিতানি চেৰ তিণানি খাদন্তু, সীতলানি চ পানীযানি পিৰন্তু, সীতো চ নেসং ৰাতো উপৰাযতূ’’তি ৰত্ৰা, ‘‘গচ্ছথ হারেথা’’তি মনুস্সে আণাপেসি. তে গন্ত্ৰা ব্রাহ্মণে পলাপেত্ৰা তং পাণসঙ্ঘং বন্ধনতো মোচেত্ৰা নগরে ধম্মভেরিং চরাপেসুং.

অথ রাজা দসবলস্স সন্তিকে নিসিন্নো আহ – ‘‘ভন্তে, একরত্তি নাম তিযামা হোতি, ময্হং পন অজ্জ দ্ৰে রত্তিযো একতো ঘটিতা ৰিয অহেসু’’ন্তি. সোপি পুরিসো তত্থেৰ নিসিন্নো আহ – ‘‘ভন্তে, যোজনং নাম চতুগাৰুতং হোতি, ময্হং পন অজ্জ দ্ৰে যোজনানি একতো কতানি ৰিয অহেসু’’ন্তি. অথ ভগৰা – ‘‘জাগরস্স তাৰ রত্তিযা দীঘভাৰো পাকটো, সন্তস্স যোজনস্স দীঘভাৰো পাকটো, ৰট্টপতিতস্স পন বালপুথুজ্জনস্স অনমতগ্গসংসারৰট্টং একন্তদীঘমেৰা’’তি রাজানঞ্চ তঞ্চ পুরিসং নেরযিকসত্তে চ আরব্ভ ধম্মপদে ইমং গাথং অভাসি –

‘‘দীঘা জাগরতো রত্তি, দীঘং সন্তস্স যোজনং;

দীঘো বালানং সংসারো, সদ্ধম্মং অৰিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৬০);

গাথাপরিযোসানে সো ইত্থিসামিকো পুরিসো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং কারণং জানিত্ৰা.

অস্সমেধন্তিআদীসু – পোরাণরাজকালে কির সস্সমেধং পুরিসমেধং সম্মাপাসং ৰাচাপেয্যন্তি চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনি অহেসুং, যেহি রাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে মেধাৰিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্ত-ৰেতনানুপ্পদানং পুরিসমেধং নাম, পুরিসসঙ্গণ্হনে মেধাৰিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং হত্থতো লেখং গহেত্ৰা তীণি ৰস্সানি ৰিনাৰ ৰড্ঢিযা সহস্সদ্ৰিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি, হদযে বন্ধিত্ৰা ৰিয ঠপেতি, তস্মা সম্মাপাসন্তি ৰুচ্চতি. ‘‘তাত মাতুলা’’তিআদিনা নযেন সণ্হৰাচাভণনং ৰাচাপেয্যং নাম, পিযৰাচাতি অত্থো. এৰং চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি সঙ্গহিতং রট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৰ হোতি ফীতঞ্চ পহূতঅন্নপানং খেমং নিরব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উরে পুত্তে নচ্চেন্তা অপারুতঘরদ্ৰারা ৰিহরন্তি. ইদং ঘরদ্ৰারেসু অগ্গল়ানং অভাৰতো নিরগ্গল়ন্তি ৰুচ্চতি. অযং পোরাণিকা পৰেণী.

অপরভাগে পন ওক্কাকরাজকালে ব্রাহ্মণা ইমানি চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনি ইমঞ্চ রট্ঠসম্পত্তিং পরিৰত্তেত্ৰা উদ্ধংমূলকং কত্ৰা অস্সমেধং পুরিসমেধন্তি আদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. তেসু অস্সমেত্থ মেধন্তি ৰধন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৰীহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৰীসতিযূপস্স একস্মিং মজ্ঝিমদিৰসেযেৰ সত্তনৰুতিপঞ্চপসুসতঘাতভিংসনস্স ঠপেত্ৰা ভূমিঞ্চ পুরিসে চ অৰসেসসব্বৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. পুরিসমেত্থ মেধন্তীতি পুরিসমেধো. চতূহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. সম্মমেত্থ পাসেন্তীতি সম্মাপাসো. দিৰসে দিৰসে সম্মং খিপিত্ৰা তস্স পতিতোকাসে ৰেদিং কত্ৰা সংহারিমেহি যূপাদীহি সরস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্রযাগস্সেতং অধিৰচনং. ৰাজমেত্থ পিৰন্তীতি ৰাজপেয্যো. একেন পরিযঞ্ঞেন সত্তরসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৰযূপস্স সত্তরসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. নত্থি এত্থ অগ্গল়াতি নিরগ্গল়ো. নৰহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা চ পুরিসেহি চ অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স সব্বমেধপরিযাযনামস্স অস্সমেধৰিকপ্পস্সেৰেতং অধিৰচনং. মহারম্ভাতি মহাকিচ্চা মহাকরণীযা. সম্মগ্গতাতি সম্মা পটিপন্না বুদ্ধাদযো. নিরারম্ভাতি অপ্পত্থা অপ্পকিচ্চা. যজন্তি অনুকুলন্তি অনুকুলেসু যজন্তি, যং নিচ্চভত্তাদি পুব্বপুরিসেহি পট্ঠপিতং, তং অপরাপরং অনুপচ্ছিন্নত্তা মনুস্সা দদন্তীতি অত্থো. নৰমং.