৩. কোসলসংযুত্তং

১. পঠমৰগ্গো

১. দহরসুত্তৰণ্ণনা

১১২. কোসলসংযুত্তস্স পঠমে ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদীতি যথা খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তো ভগৰা তেন, এৰং সোপি ভগৰতা সদ্ধিং সমপ্পৰত্তমোদো অহোসি. সীতোদকং ৰিয উণ্হোদকেন সম্মোদিতং একীভাৰং অগমাসি. যায চ – ‘‘কচ্চি, ভো গোতম, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ভোতো চ গোতমস্স সাৰকানঞ্চ অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারো’’তিআদিকায কথায সম্মোদি, তং পীতিপামোজ্জসঙ্খাতসম্মোদজননতো সম্মোদিতুং যুত্তভাৰতো চ সম্মোদনীযং, অত্থব্যঞ্জনমধুরতায চিরম্পি কালং সারেতুং নিরন্তরং পৰত্তেতুং অরহরূপতো সরিতব্বভাৰতো চ সারণীযং. সুয্যমানসুখতো চ সম্মোদনীযং, অনুস্সরিযমানসুখতো সারণীযং. তথা ব্যঞ্জনপরিসুদ্ধতায সম্মোদনীযং, অত্থপরিসুদ্ধতায সারণীযন্তি এৰং অনেকেহি পরিযাযেহি সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা পরিযোসাপেত্ৰা নিট্ঠপেত্ৰা ইতো পুব্বে তথাগতস্স অদিট্ঠত্তা গুণাগুণৰসেন গম্ভীরভাৰং ৰা উত্তানভাৰং ৰা অজানন্তো একমন্তং নিসীদি, একমন্তং নিসিন্নো খো যং ওৰট্টিকসারং কত্ৰা আগতো লোকনিস্সরণভৰোক্কন্তিপঞ্হং সত্থু সম্মাসম্বুদ্ধতং পুচ্ছিতুং ভৰম্পি নোতিআদিমাহ.

তত্থ ভৰম্পীতি পি-কারো সম্পিণ্ডনত্থে নিপাতো, তেন চ ছ সত্থারে সম্পিণ্ডেতি. যথা পূরণাদযো ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধম্হা’’তি পটিজানন্তি, এৰং ভৰম্পি নু পটিজানাতীতি অত্থো. ইদং পন রাজা ন অত্তনো লদ্ধিযা, লোকে মহাজনেন গহিতপটিঞ্ঞাৰসেন পুচ্ছতি. অথ ভগৰা বুদ্ধসীহনাদং নদন্তো যং হি তং মহারাজাতিআদিমাহ. তত্থ অহং হি মহারাজাতি অনুত্তরং সব্বসেট্ঠং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসঙ্খাতং সম্মাসম্বোধিং অহং অভিসম্বুদ্ধোতি অত্থো. সমণব্রাহ্মণাতি পব্বজ্জূপগমনেন সমণা, জাতিৰসেন ব্রাহ্মণা. সঙ্ঘিনোতিআদীসু পব্বজিতসমূহসঙ্খাতো সঙ্ঘো এতেসং অত্থীতি সঙ্ঘিনো. স্ৰেৰ গণো এতেসং অত্থীতি গণিনো. আচারসিক্খাপনৰসেন তস্স গণস্স আচরিযাতি গণাচরিযা. ঞাতাতি পঞ্ঞাতা পাকটা. ‘‘অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা অপ্পিচ্ছতায ৰত্থম্পি ন নিৰাসেন্তী’’তি এৰং সমুগ্গতো যসো এতেসং অত্থীতি যসস্সিনো. তিত্থকরাতি লদ্ধিকরা. সাধুসম্মতাতি ‘‘সন্তো সপ্পুরিসা’’তি এৰং সম্মতা. বহুজনস্সাতি অস্সুতৰতো অন্ধবালপুথুজ্জনস্স. পূরণোতিআদীনি তেসং নামগোত্তানি. পূরণোতি হি নামমেৰ. তথা, মক্খলীতি. সো পন গোসালায জাতত্তা গোসালোতি ৰুত্তো. নাটপুত্তোতি নাটস্স পুত্তো. বেলট্ঠপুত্তোতি বেলট্ঠস্স পুত্তো. কচ্চাযনোতি পকুধস্স গোত্তং. কেসকম্বলস্স ধারণতো অজিতো কেসকম্বলোতি ৰুত্তো.

তেপি মযাতি কপ্পকোলাহলং বুদ্ধকোলাহলং চক্কৰত্তিকোলাহলন্তি তীণি কোলাহলানি. তত্থ ‘‘ৰস্সসতসহস্সমত্থকে কপ্পুট্ঠানং ভৰিস্সতী’’তি কপ্পকোলাহলং নাম হোতি – ‘‘ইতো ৰস্সসতসহস্সমত্থকে লোকো ৰিনস্সিস্সতি, মেত্তং মারিসা, ভাৰেথ, করুণং মুদিতং উপেক্খ’’ন্তি মনুস্সপ্পথে দেৰতা ঘোসেন্তিযো ৰিচরন্তি. ‘‘ৰস্সসহস্সমত্থকে পন বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি বুদ্ধকোলাহলং নাম হোতি – ‘‘ইতো ৰস্সসহস্সমত্থকে বুদ্ধো উপ্পজ্জিত্ৰা ধম্মানুধম্মপটিপদং পটিপন্নেন সঙ্ঘরতনেন পরিৰারিতো ধম্মং দেসেন্তো ৰিচরিস্সতী’’তি দেৰতা উগ্ঘোসেন্তি. ‘‘ৰস্সসতমত্থকে পন চক্কৰত্তী উপ্পজ্জিস্সতী’’তি চক্কৰত্তিকোলাহলং নাম হোতি – ‘‘ইতো ৰস্সসতমত্থকে সত্তরতনসম্পন্নো চতুদ্দীপিস্সরো সহস্স পুত্তপরিৰারো ৰেহাসঙ্গমো চক্কৰত্তিরাজা উপ্পজ্জিস্সতী’’তি দেৰতা উগ্ঘোসেন্তি.

ইমেসু তীসু কোলাহলেসু ইমে ছ সত্থারো বুদ্ধকোলাহলং সুত্ৰা আচরিযে পযিরুপাসিত্ৰা চিন্তামাণিৰিজ্জাদীনি উগ্গণ্হিত্ৰা – ‘‘মযং বুদ্ধম্হা’’তি পটিঞ্ঞং কত্ৰা মহাজনপরিৰুতা জনপদং ৰিচরন্তা অনুপুব্বেন সাৰত্থিযং পত্তা. তেসং উপট্ঠাকা রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘মহারাজ, পূরণো কস্সপো…পে… অজিতো কেসকম্বলো বুদ্ধো কির সব্বঞ্ঞূ কিরা’’তি আরোচেসুং. রাজা ‘‘তুম্হেৰ নে নিমন্তেত্ৰা আনেথা’’তি আহ. তে গন্ত্ৰা তেহি, ‘‘রাজা ৰো নিমন্তেতি. রঞ্ঞো গেহে ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৰুত্তা গন্তুং ন উস্সহন্তি, পুনপ্পুনং ৰুচ্চমানা উপট্ঠাকানং চিত্তানুরক্খণত্থায অধিৰাসেত্ৰা সব্বে একতোৰ অগমংসু. রাজা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা ‘‘নিসীদন্তূ’’তি আহ. নিগ্গুণানং অত্তভাৰে রাজুস্মা নাম ফরতি, তে মহারহেসু আসনেসু নিসীদিতুং অসক্কোন্তা ফলকেসু চেৰ ভূমিযং চ নিসীদিংসু.

রাজা ‘‘এত্তকেনেৰ নত্থি তেসং অন্তো সুক্কধম্মো’’তি ৰত্ৰা আহারং অদত্ৰাৰ তালতো পতিতং মুগ্গরেন পোথেন্তো ৰিয ‘‘তুম্হে বুদ্ধা, ন বুদ্ধা’’তি পঞ্হং পুচ্ছি. তে চিন্তযিংসু – ‘‘সচে ‘বুদ্ধম্হা’তি ৰক্খাম, রাজা বুদ্ধৰিসযে পঞ্হং পুচ্ছিত্ৰা কথেতুং অসক্কোন্তে ‘তুম্হে মযং বুদ্ধাতি মহাজনং ৰঞ্চেত্ৰা আহিণ্ডথা’তি জিৰ্হম্পি ছিন্দাপেয্য, অঞ্ঞম্পি অনত্থং করেয্যা’’তি সকপটিঞ্ঞায এৰ ‘ন মযং বুদ্ধা’তি ৰদিংসু. অথ নে রাজা গেহতো নিকড্ঢাপেসি. তে রাজঘরতো নিক্খন্তে উপট্ঠাকা পুচ্ছিংসু – ‘‘কিং আচরিযা রাজা তুম্হে পঞ্হং পুচ্ছিত্ৰা সক্কারসম্মানং অকাসী’’তি? রাজা ‘‘বুদ্ধা তুম্হে’’তি পুচ্ছি, ততো মযং – ‘‘সচে অযং রাজা বুদ্ধৰিসযে পঞ্হং কথিযমানং অজানন্তো অম্হেসু মনং পদোসেস্সতি, বহুং অপুঞ্ঞং পসৰিস্সতী’’তি রঞ্ঞো অনুকম্পায ‘ন মযং বুদ্ধা’তি ৰদিম্হা, মযং পন বুদ্ধা এৰ, অম্হাকং বুদ্ধভাৰো, উদকেন ধোৰিত্ৰাপি হরিতুং ন সক্কাতি. ইতি বহিদ্ধা ‘বুদ্ধম্হা’তি আহংসু – রঞ্ঞো সন্তিকে ‘ন মযং বুদ্ধা’তি ৰদিংসূতি, ইদং গহেত্ৰা রাজা এৰমাহ. তত্থ কিং পন ভৰং গোতমো দহরো চেৰ জাতিযা, নৰো চ পব্বজ্জাযাতি ইদং অত্তনো পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা ৰদতি. তত্থ কিন্তি পটিক্খেপৰচনং. এতে জাতিমহল্লকা চ চিরপব্বজিতা চ ‘‘বুদ্ধম্হা’’তি ন পটিজানন্তি, ভৰং গোতমো জাতিযা চ দহরো পব্বজ্জায চ নৰো কিং পটিজানাতি? মা পটিজানাহীতি অত্থো.

ন উঞ্ঞাতব্বাতি ন অৰজানিতব্বা. ন পরিভোতব্বাতি ন পরিভৰিতব্বা. কতমে চত্তারোতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. খত্তিযোতি রাজকুমারো. উরগোতি আসীৰিসো. অগ্গীতি অগ্গিযেৰ. ভিক্খূতি ইমস্মিং পন পদে দেসনাকুসলতায অত্তানং অব্ভন্তরং কত্ৰা সীলৰন্তং পব্বজিতং দস্সেতি. এত্থ চ দহরং রাজকুমারং দিস্ৰা, উক্কমিত্ৰা মগ্গং অদেন্তো, পারুপনং অনপনেন্তো, নিসিন্নাসনতো অনুট্ঠহন্তো, হত্থিপিট্ঠাদীহি অনোতরন্তো, হেট্ঠা কত্ৰা মঞ্ঞনৰসেন অঞ্ঞম্পি এৰরূপং অনাচারং করোন্তো খত্তিযং অৰজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৰতাযং রাজকুমারো, মহাকণ্ডো মহোদরো – কিং নাম যংকিঞ্চি চোরূপদ্দৰং ৰূপসমেতুং যত্থ কত্থচি ঠানে রজ্জং অনুসাসিতুং সক্খিস্সতী’’তিআদীনি ৰদন্তো পরিভোতি নাম. অঞ্জনিসলাকমত্তম্পি আসীৰিসপোতকং কণ্ণাদীসু পিল়ন্ধন্তো অঙ্গুলিম্পি জিৰ্হম্পি ডংসাপেন্তো উরগং অৰজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৰতাযং আসীৰিসো উদকদেড্ডুভো ৰিয কিং নাম কিঞ্চিদেৰ ডংসিতুং কস্সচিদেৰ কাযে ৰিসং ফরিতুং সক্খিস্সতী’’তিআদীনি ৰদন্তো পরিভোতি নাম. খজ্জোপনকমত্তম্পি অগ্গিং গহেত্ৰা হত্থেন কীল়ন্তো ভণ্ডুক্খলিকায খিপন্তো চূল়ায ৰা সযনপিট্ঠসাটকপসিব্বকাদীসু ৰা ঠপেন্তো অগ্গিং অৰজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৰতাযং অগ্গি কতরং নু খো যাগুভত্তং পচিস্সতি, কতরং মচ্ছমংসং, কস্স সীতং ৰিনোদেস্সতী’’তিআদীনি ৰদন্তো পরিভোতি নাম. দহরসামণেরম্পি পন দিস্ৰা উক্কমিত্ৰা মগ্গং অদেন্তোতি রাজকুমারে ৰুত্তং অনাচারং করোন্তো ভিক্খুং অৰজানাতি নাম. ‘‘ভদ্দকো ৰতাযং সামণেরো মহাকণ্ঠো মহোদরো যংকিঞ্চি বুদ্ধৰচনং উগ্গহেতুং যংকিঞ্চি অরঞ্ঞং অজ্ঝোগাহেত্ৰা ৰসিতুং সক্খিস্সতি, সঙ্ঘত্থেরকালে মনাপো ভৰিস্সতী’’তিআদীনি ৰদন্তো পরিভোতি নাম. তং সব্বম্পি ন কাতব্বন্তি দস্সেন্তো ন উঞ্ঞাতব্বো ন পরিভোতব্বোতি আহ.

এতদৰোচাতি এতং গাথাবন্ধং অৰোচ. গাথা চ নামেতা তদত্থদীপনাপি হোন্তি ৰিসেসত্থদীপনাপি, তত্রিমা তদত্থম্পি ৰিসেসত্থম্পি দীপেন্তিযেৰ. তত্থ খত্তিযন্তি খেত্তানং অধিপতিং. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘খেত্তানং অধিপতীতি খো, ৰাসেট্ঠ, ‘খত্তিযো খত্তিযো’ত্ৰেৰ দুতিযং অক্খরং উপনিব্বত্ত’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৩১). জাতিসম্পন্নন্তি তাযেৰ খত্তিযজাতিযা জাতিসম্পন্নং. অভিজাতন্তি তীণি কুলানি অতিক্কমিত্ৰা জাতং.

ঠানং হীতি কারণং ৰিজ্জতি. মনুজিন্দোতি মনুস্সজেট্ঠকো. রাজদণ্ডেনাতি রঞ্ঞো উদ্ধটদণ্ডেন, সো অপ্পকো নাম ন হোতি, দসসহস্সৰীসতিসহস্সপ্পমাণো হোতিযেৰ. তস্মিং পক্কমতে ভুসন্তি তস্মিং পুগ্গলে বলৰউপক্কমং উপক্কমতি. রক্খং জীৰিতমত্তনোতি অত্তনো জীৰিতং রক্খমানো তং খত্তিযং পরিৰজ্জেয্য ন ঘট্টেয্য.

উচ্চাৰচেহীতি নানাৰিধেহি. ৰণ্ণেহীতি সণ্ঠানেহি. যেন যেন হি ৰণ্ণেন চরন্তো গোচরং লভতি, যদি সপ্পৰণ্ণেন, যদি দেড্ডুভৰণ্ণেন, যদি ধমনিৰণ্ণেন, অন্তমসো কলন্দকৰণ্ণেনপি চরতিযেৰ. আসজ্জাতি পত্ৰা. বালন্তি যেন বালেন ঘট্টিতো, তং বালং নরং ৰা নারিং ৰা ডংসেয্য.

পহূতভক্খন্তি বহুভক্খং. অগ্গিস্স হি অভক্খং নাম নত্থি. জালিনন্তি জালৰন্তং. পাৰকন্তি অগ্গিং. পাৰগন্তিপি পাঠো. কণ্হৰত্তনিন্তি ৰত্তনীতি মগ্গো, অগ্গিনা গতমগ্গো কণ্হো হোতি কাল়কো, তস্মা ‘‘কণ্হৰত্তনী’’তি ৰুচ্চতি.

মহা হুত্ৰানাতি মহন্তো হুত্ৰা. অগ্গি হি একদা যাৰব্রহ্মলোকপ্পমাণোপি হোতি. জাযন্তি তত্থ পারোহাতি তত্থ অগ্গিনা দড্ঢৰনে পারোহা জাযন্তি. পারোহাতি তিণরুক্খাদযো ৰুচ্চন্তি. তে হি অগ্গিনা দড্ঢট্ঠানে মূলমত্তেপি অৰসিট্ঠে পাদতো রোহন্তি জাযন্তি ৰড্ঢন্তি, তস্মা ‘‘পারোহা’’তি ৰুচ্চন্তি. পুন রোহনত্থেন ৰা পারোহা. অহোরত্তানমচ্চযেতি রত্তিন্দিৰানং অতিক্কমে. নিদাঘেপি দেৰে ৰুট্ঠমত্তে জাযন্তি.

ভিক্খু ডহতি তেজসাতি এত্থ অক্কোসন্তং পচ্চক্কোসন্তো ভণ্ডন্তং পটিভণ্ডন্তো পহরন্তং পটিপহরন্তো ভিক্খু নাম কিঞ্চি ভিক্খুতেজসা ডহিতুং ন সক্কোতি. যো পন অক্কোসন্তং ন পচ্চক্কোসতি, ভণ্ডন্তং ন পটিভণ্ডতি. পহরন্তং ন পটিপহরতি, তস্মিং ৰিপ্পটিপন্নো তস্স সীলতেজেন ডয্হতি. তেনেৰেতং ৰুত্তং. ন তস্স পুত্তা পসৰোতি তস্স পুত্তধীতরোপি গোমহিংসকুক্কুটসূকরাদযো পসৰোপি ন ভৰন্তি, ৰিনস্সন্তীতি অত্থো. দাযাদা ৰিন্দরে ধনন্তি তস্স দাযাদাপি ধনং ন ৰিন্দন্তি. তালাৰত্থূ ভৰন্তি তেতি তে ভিক্খুতেজসা দড্ঢা ৰত্থুমত্তাৰসিট্ঠো মত্থকচ্ছিন্নতালো ৰিয ভৰন্তি, পুত্তধীতাদিৰসেন ন ৰড্ঢন্তীতি অত্থো.

তস্মাতি যস্মা সমণতেজেন দড্ঢা মত্থকচ্ছিন্নতালো ৰিয অৰিরুল়্হিধম্মা ভৰন্তি, তস্মা. সম্মদেৰ সমাচরেতি সম্মা সমাচরেয্য. সম্মা সমাচরন্তেন পন কিং কাতব্বন্তি? খত্তিযং তাৰ নিস্সায লদ্ধব্বং গামনিগমযানৰাহনাদিআনিসংসং, উরগং নিস্সায তস্স কীল়াপনেন লদ্ধব্বং ৰত্থহিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিআনিসংসং অগ্গিং নিস্সায তস্সানুভাৰেন পত্তব্বং যাগুভত্তপচনসীতৰিনোদনাদিআনিসংসং, ভিক্খুং নিস্সায তস্স ৰসেন পত্তব্বং অসুতসৰনসুতপরিযোদপন-সগ্গমগ্গাধিগমাদিআনিসংসং সম্পস্সমানেন ‘‘এতে নিস্সায পুব্বে ৰুত্তপ্পকারো আদীনৰো অত্থি. কিং ইমেহী’’তি? ন সব্বসো পহাতব্বা. ইস্সরিযত্থিকেন পন ৰুত্তপ্পকারং অৰজাননঞ্চ পরিভৰনঞ্চ অকত্ৰা পুব্বুট্ঠাযিপচ্ছানিপাতিতাদীহি উপাযেহি খত্তিযকুমারো তোসেতব্বো, এৰং ততো ইস্সরিযং অধিগমিস্সতি. অহিতুণ্ডিকেন উরগে ৰিস্সাসং অকত্ৰা নাগৰিজ্জং পরিৰত্তেত্ৰা অজপদেন দণ্ডেন গীৰায গহেত্ৰা ৰিসহরেন মূলেন দাঠা ধোৰিত্ৰা পেল়াযং পক্খিপিত্ৰা কীল়াপেন্তেন চরিতব্বং. এৰং তং নিস্সায ঘাসচ্ছাদনাদীনি লভিস্সতি. যাগুপচনাদীনি কত্তুকামেন অগ্গিং ৰিস্সাসেন ভণ্ডুক্খলিকাদীসু অপক্খিপিত্ৰা হত্থেহি অনামসন্তেন গোমযচুণ্ণাদীহি জালেত্ৰা যাগুপচনাদীনি কত্তব্বানি, এৰং তং নিস্সায আনিসংসং লভিস্সতি. অসুতসৰনাদীনি পত্থযন্তেনপি ভিক্খুং অতিৰিস্সাসেন ৰেজ্জকম্মনৰকম্মাদীসু অযোজেত্ৰা চতূহি পচ্চযেহি সক্কচ্চং উপট্ঠাতব্বো, এৰং তং নিস্সায অসুতপুব্বং বুদ্ধৰচনং অসুতপুব্বং পঞ্হাৰিনিচ্ছযং দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকং অত্থং তিস্সো কুলসম্পত্তিযো ছ কামসগ্গানি নৰ চ ব্রহ্মলোকে পত্ৰা অমতমহানিব্বানদস্সনম্পি লভিস্সতীতি ইমমত্থং সন্ধায সম্মদেৰ সমাচরেতি আহ.

এতদৰোচাতি ধম্মদেসনং সুত্ৰা পসন্নো পসাদং আৰিকরোন্তো এতং ‘‘অভিক্কন্ত’’ন্তিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ অভিক্কন্তন্তি অভিকন্তং অতিইট্ঠং অতিমনাপং, অতিসুন্দরন্তি অত্থো. এত্থ একেন অভিক্কন্তসদ্দেন দেসনং থোমেতি ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৰতো ধম্মদেসনা’’তি. একেন অত্তনো পসাদং ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৰতো ধম্মদেসনং আগম্ম মম পসাদো’’তি.

ততো পরং চতূহি উপমাহি দেসনংযেৰ থোমেতি. তত্থ নিক্কুজ্জিতন্তি অধোমুখঠপিতং, হেট্ঠামুখজাতং ৰা. উক্কুজ্জেয্যাতি উপরিমুখং করেয্য. পটিচ্ছন্নন্তি তিণপণ্ণাদিছাদিতং. ৰিৰরেয্যাতি উগ্ঘাটেয্য. মূল়্হস্সাতি দিসামূল়্হস্স. মগ্গং আচিক্খেয্যাতি হত্থে গহেত্ৰা ‘‘এস মগ্গো’’তি ৰদেয্য. অন্ধকারেতি কাল়পক্খচাতুদ্দসী অড্ঢরত্তঘনৰনসণ্ড মেঘপটলেহি চতুরঙ্গে তমে. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্য, এৰং সদ্ধম্মৰিমুখং অসদ্ধম্মে পতিতং মং অসদ্ধম্মা ৰুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৰিৰরেয্য, এৰং কস্সপস্স ভগৰতো সাসনন্তরধানা পভুতি মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্নং সাসনং ৰিৰরন্তেন, যথা মূল়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৰং কুম্মগ্গমিচ্ছামগ্গপটিপন্নস্স মে সগ্গমোক্খমগ্গং আৰিকরোন্তেন, যথা অন্ধকারে তেলপজ্জোতং ধারেয্য, এৰং মোহন্ধকারে নিমুগ্গস্স মে বুদ্ধাদিরতনরূপানি অপস্সতো তপ্পটিচ্ছাদকমোহন্ধকারৰিদ্ধংসকদেসনাপজ্জোতং ধারেন্তেন ময্হং ভগৰতা এতেহি পরিযাযেহি পকাসিতত্তা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতোতি.

এৰং দেসনং থোমেত্ৰা ইমায দেসনায রতনত্তযে পসন্নচিত্তো পসন্নাকারং করোন্তো এসাহন্তিআদিমাহ. তত্থ এসাহন্তি এসো অহং. ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চাতি ভগৰন্তঞ্চ ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চাতি ইমং রতনত্তযং সরণং গচ্ছামি. উপাসকং মং, ভন্তে, ভগৰা ধারেতূতি মং ভগৰা ‘উপাসকো অয’ন্তি এৰং ধারেতু, জানাতূতি অত্থো. অজ্জতগ্গেতি অজ্জতং আদিং কত্ৰা. অজ্জদগ্গেতি ৰা পাঠো, দ-কারো পদসন্ধিকরো, অজ্জ অগ্গং কত্ৰাতি অত্থো. পাণুপেতন্তি পাণেহি উপেতং যাৰ মে জীৰিতং পৰত্ততি, তাৰ উপেতং অনঞ্ঞসত্থুকং তীহি সরণগমনেহি সরণং গতং উপাসকং কপ্পিযকারকং মং ভগৰা ধারেতূতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায সামঞ্ঞফলসুত্তে সব্বাকারেন ৰুত্তোতি. পঠমং.

২. পুরিসসুত্তৰণ্ণনা

১১৩. দুতিযে অভিৰাদেত্ৰাতি পুরিমসুত্তে সরণগতত্তা ইধ অভিৰাদেসি. অজ্ঝত্তন্তি নিযকজ্ঝত্তং, অত্তনো সন্তানে উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. লোভাদীসু লুব্ভনলক্খণো লোভো, দুস্সনলক্খণো দোসো, মুয্হনলক্খণো মোহোতি. হিংসন্তীতি ৰিহেঠেন্তি নাসেন্তি ৰিনাসেন্তি. অত্তসম্ভূতাতি অত্তনি সম্ভূতা. তচসারংৰ সম্ফলন্তি যথা তচসারং ৰেল়ুং ৰা নল়ং ৰা অত্তনো ফলং হিংসতি ৰিনাসেতি, এৰং হিংসন্তি ৰিনাসেন্তীতি. দুতিযং.

৩. জরামরণসুত্তৰণ্ণনা

১১৪. ততিযে অঞ্ঞত্র জরামরণাতি জরামরণতো মুত্তো নাম অত্থীতি ৰুচ্চতি. খত্তিযমহাসালাতি খত্তিযমহাসালা নাম মহাসারপ্পত্তা খত্তিযা. যেসং হি খত্তিযানং হেট্ঠিমন্তেন কোটিসতং নিধানগতং হোতি, তযো কহাপণকুম্ভা ৰলঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে রাসিং কত্ৰা ঠপিতা হোন্তি, তে খত্তিযমহাসালা নাম. যেসং ব্রাহ্মণানং অসীতিকোটিধনং নিহিতং হোতি, দিযড্ঢো কহাপণকুম্ভো ৰলঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে রাসিং কত্ৰা ঠপিতো হোতি, তে ব্রাহ্মণমহাসালা নাম. যেসং গহপতীনং চত্তালীসকোটিধনং নিহিতং হোতি, কহাপণকুম্ভো ৰলঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে রাসিং কত্ৰা ঠপিতো হোতি, তে গহপতিমহাসালা নাম.

অড্ঢাতি ইস্সরা. নিধানগতধনস্স মহন্ততায মহদ্ধনা. সুৰণ্ণরজতভাজনাদীনং উপভোগভণ্ডানং মহন্ততায মহাভোগা. অনিধানগতস্স জাতরূপরজতস্স পহূততায, পহূতজাতরূপরজতা. ৰিত্তূপকরণস্স তুট্ঠিকরণস্স পহূততায পহূতৰিত্তূপকরণা. গোধনাদীনঞ্চ সত্তৰিধধঞ্ঞানঞ্চ পহূততায পহূতধনধঞ্ঞা. তেসম্পি জাতানং নত্থি অঞ্ঞত্র জরামরণাতি তেসম্পি এৰং ইস্সরানং জাতানং নিব্বত্তানং নত্থি অঞ্ঞত্র জরামরণা, জাতত্তাযেৰ জরামরণতো মোক্খো নাম নত্থি, অন্তোজরামরণেযেৰ হোতি.

অরহন্তোতিআদীসু আরকা কিলেসেহীতি অরহন্তো. খীণা এতেসং চত্তারো আসৰাতি খীণাসৰা. ব্রহ্মচরিযৰাসং ৰুট্ঠা পরিনিট্ঠিতৰাসাতি ৰুসিতৰন্তো. চতূহি মগ্গেহি করণীযং এতেসং কতন্তি কতকরণীযা. খন্ধভারো কিলেসভারো অভিসঙ্খারভারো কামগুণভারোতি, ইমে ওহিতা ভারা এতেসন্তি ওহিতভারা. অনুপ্পত্তো অরহত্তসঙ্খাতো সকো অত্থো এতেসন্তি অনুপ্পত্তসদত্থা. দসৰিধম্পি পরিক্খীণং ভৰসংযোজনং এতেসন্তি পরিক্খীণভৰসংযোজনা. সম্মা কারণেহি জানিত্ৰা ৰিমুত্তাতি সম্মদঞ্ঞাৰিমুত্তা. মগ্গপঞ্ঞায চতুসচ্চধম্মং ঞত্ৰা ফলৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তাতি অত্থো. ভেদনধম্মোতি ভিজ্জনসভাৰো. নিক্খেপনধম্মোতি নিক্খিপিতব্বসভাৰো. খীণাসৰস্স হি অজীরণধম্মোপি অত্থি, আরম্মণতো পটিৰিদ্ধং নিব্বানং, তং হি ন জীরতি. ইধ পনস্স জীরণধম্মং দস্সেন্তো এৰমাহ. অত্থুপ্পত্তিকো কিরস্স সুত্তস্স নিক্খেপো. সিৰিকসালায নিসীদিত্ৰা কথিতন্তি ৰদন্তি. তত্থ ভগৰা চিত্রানি রথযানাদীনি দিস্ৰা দিট্ঠমেৰ উপমং কত্ৰা, ‘‘জীরন্তি ৰে রাজরথা’’তি গাথমাহ.

তত্থ জীরন্তীতি জরং পাপুণন্তি. রাজরথাতি রঞ্ঞো অভিরূহনরথা. সুচিত্তাতি সুৰণ্ণরজতাদীহি সুট্ঠু চিত্তিতা. অথো সরীরম্পি জরং উপেতীতি এৰরূপেসু অনুপাদিণ্ণকেসু সারদারুমযেসু রথেসু জীরন্তেসু ইমস্মিং অজ্ঝত্তিকে উপাদিণ্ণকে মংসলোহিতাদিমযে সরীরে কিং ৰত্তব্বং? সরীরম্পি জরং উপেতিযেৰাতি অত্থো. সন্তো হৰে সব্ভি পৰেদযন্তীতি সন্তো সব্ভীহি সদ্ধিং সতং ধম্মো ন জরং উপেতীতি এৰং পৰেদযন্তি. ‘‘সতং ধম্মো নাম নিব্বানং, তং ন জীরতি, অজরং অমতন্তি এৰং কথেন্তী’’তি অত্থো. যস্মা ৰা নিব্বানং আগম্ম সীদনসভাৰা কিলেসা ভিজ্জন্তি, তস্মা তং সব্ভীতি ৰুচ্চতি. ইতি পুরিমপদস্স কারণং দস্সেন্তো ‘‘সন্তো হৰে সব্ভি পৰেদযন্তী’’তি আহ. ইদং হি ৰুত্তং হোতি – সতং ধম্মো ন জরং উপেতি, তস্মা সন্তো সব্ভি পৰেদযন্তি. অজরং নিব্বানং সতং ধম্মোতি আচিক্খন্তীতি অত্থো. সুন্দরাধিৰচনং ৰা এতং সব্ভীতি. যং সব্ভিধম্মভূতং নিব্বানং সন্তো পৰেদযন্তি কথযন্তি, সো সতং ধম্মো ন জরং উপেতীতিপি অত্থো. ততিযং.

৪. পিযসুত্তৰণ্ণনা

১১৫. চতুত্থে রহোগতস্সাতি রহসি গতস্স. পটিসল্লীনস্সাতি নিলীনস্স একীভূতস্স. এৰমেতং, মহারাজাতি ইধ ভগৰা ইমং সুত্তং সব্বঞ্ঞুভাসিতং করোন্তো আহ. অন্তকেনাধিপন্নস্সাতি মরণেন অজ্ঝোত্থটস্স. চতুত্থং.

৫. অত্তরক্খিতসুত্তৰণ্ণনা

১১৬. পঞ্চমে হত্থিকাযোতি হত্থিঘটা. সেসেসুপি এসেৰ নযো. সংৰরোতি পিদহনং. সাধু সব্বত্থ সংৰরোতি ইমিনা কম্মপথভেদং অপত্তস্স কম্মস্স সংৰরং দস্সেতি. লজ্জীতি হিরিমা. লজ্জীগহণেন চেত্থ ওত্তপ্পম্পি গহিতমেৰ হোতি. পঞ্চমং.

৬. অপ্পকসুত্তৰণ্ণনা

১১৭. ছট্ঠে উল়ারে উল়ারেতি পণীতে চ বহুকে চ. মজ্জন্তীতি মানমজ্জনেন মজ্জন্তি. অতিসারন্তি অতিক্কমং. কূটন্তি পাসং. পচ্ছাসন্তি পচ্ছা তেসং. ছট্ঠং.

৭. অড্ডকরণসুত্তৰণ্ণনা

১১৮. সত্তমে কামহেতূতি কামমূলকং. কামনিদানন্তি কামপচ্চযা. কামাধিকরণন্তি কামকারণা. সব্বানি হেতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানেৰ. ভদ্রমুখোতি সুন্দরমুখো. একদিৰসং কির রাজা অড্ডকরণে নিসীদি. তত্থ পঠমতরং লঞ্জং গহেত্ৰা নিসিন্না অমচ্চা অস্সামিকেপি সামিকে করিংসু. রাজা তং ঞত্ৰা – ‘‘ময্হং তাৰ পথৰিস্সরস্স সম্মুখাপেতে এৰং করোন্তি, পরম্মুখা কিং নাম ন করিস্সন্তি? পঞ্ঞাযিস্সতি দানি ৰিটটূভো সেনাপতি সকেন রজ্জেন, কিং ময্হং এৰরূপেহি লঞ্জখাদকেহি মুসাৰাদীহি সদ্ধিং একট্ঠানে নিসজ্জাযা’’তি চিন্তেসি. তস্মা এৰমাহ. খিপ্পংৰ ওড্ডিতন্তি কুমিনং ৰিয ওড্ডিতং. যথা মচ্ছা ওড্ডিতং কুমিনং পৰিসন্তা ন জানন্তি, এৰং সত্তা কিলেসকামেন ৰত্থুকামং ৰীতিক্কমন্তা ন জানন্তীতি অত্থো. সত্তমং.

৮. মল্লিকাসুত্তৰণ্ণনা

১১৯. অট্ঠমে অত্থি নু খো তে মল্লিকেতি কস্মা পুচ্ছতি? অযং কির মল্লিকা দুগ্গতমালাকারস্স ধীতা, একদিৰসং আপণতো পূৰং গহেত্ৰা ‘‘মালারামং গন্ত্ৰাৰ খাদিস্সামী’’তি গচ্ছন্তী পটিপথে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারং ভগৰন্তং ভিক্খাচারং পৰিসন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তা তং ভগৰতো অদাসি. সত্থা নিসীদনাকারং দস্সেসি. আনন্দত্থেরো চীৰরং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. ভগৰা তত্থ নিসীদিত্ৰা তং পূৰং পরিভুঞ্জিত্ৰা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা সিতং পাত্ৰাকাসি. থেরো ‘‘ইমিস্সা, ভন্তে, কো ৰিপাকো ভৰিস্সতী’’তি পুচ্ছি. আনন্দ, অজ্জেসা তথাগতস্স পঠমভোজনং অদাসি, অজ্জেৰ কোসলরঞ্ঞো অগ্গমহেসী ভৰিস্সতীতি. তংদিৰসমেৰ চ রাজা কাসিগামে ভাগিনেয্যেন যুদ্ধেন পরাজিতো পলাযিত্ৰা নগরং আগচ্ছন্তো মালারামং পৰিসিত্ৰা বলকাযস্স আগমনং আগমেসি. তস্স সা ৰত্তং অকাসি. সো তায ৰত্তে পসীদিত্ৰা তং অন্তেপূরং অতিহারাপেত্ৰা তং অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি.

অথেকদিৰসং চিন্তেসি – ‘‘মযা ইমিস্সা দুগ্গতকুলস্স ধীতুযা মহন্তং ইস্সরিযং দিন্নং, যংনূনাহং ইমং পুচ্ছেয্যং ‘কো তে পিযো’তি? সা ‘ত্ৰং মে, মহারাজ, পিযো’তি ৰত্ৰা পুন মং পুচ্ছিস্সতি. অথস্সাহং ‘ময্হম্পি ত্ৰংযেৰ পিযা’তি ৰক্খামী’’তি. ইতি সো অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিস্সাসজননত্থং সম্মোদনীযং কথং কথেন্তো পুচ্ছতি. সা পন দেৰী পণ্ডিতা বুদ্ধুপট্ঠাযিকা ধম্মুপট্ঠাযিকা সঙ্ঘুপট্ঠাযিকা মহাপঞ্ঞা, তস্মা এৰং চিন্তেসি – ‘‘নাযং পঞ্হো রঞ্ঞো মুখং ওলোকেত্ৰা কথেতব্বো’’তি. সা সরসেনেৰ কথেত্ৰা রাজানং পুচ্ছি. রাজা তায সরসেন কথিতত্তা নিৰত্তিতুং অলভন্তো সযম্পি সরসেনেৰ কথেত্ৰা ‘‘সকারণং ইদং, তথাগতস্স নং আরোচেস্সামী’’তি গন্ত্ৰা ভগৰতো আরোচেসি. নেৰজ্ঝগাতি নাধিগচ্ছতি. এৰং পিযো পুথু অত্তা পরেসন্তি যথা একস্স অত্তা পিযো, এৰং পরেসং পুথুসত্তানম্পি অত্তা পিযোতি অত্থো. অট্ঠমং.

৯. যঞ্ঞসুত্তৰণ্ণনা

১২০. নৰমে থূণূপনীতানীতি থূণং উপনীতানি, থূণায বদ্ধানি হোন্তি. পরিকম্মানি করোন্তীতি এত্তাৰতা তেহি ভিক্খূহি রঞ্ঞো আরদ্ধযঞ্ঞো তথাগতস্স আরোচিতো. কস্মা পন রঞ্ঞা অযং যঞ্ঞো আরদ্ধো? দুস্সুপিনপটিঘাতায. একদিৰসং কির রাজা সব্বালঙ্কারপ্পটিমণ্ডিতো হত্থিক্খন্ধৰরগতো নগরং অনুসঞ্চরন্তো ৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা ওলোকযমানং একং ইত্থিং দিস্ৰা তস্সা পটিবদ্ধচিত্তো ততোৰ পটিনিৰত্তিত্ৰা অন্তেপুরং পৰিসিত্ৰা একস্স পুরিসস্স তমত্থং আরোচেত্ৰা ‘‘গচ্ছ তস্সা সস্সামিকভাৰং ৰা অস্সামিকভাৰং ৰা জানাহী’’তি পেসেসি. সো গন্ত্ৰা পুচ্ছি. সা ‘‘এসো মে সামিকো আপণে নিসিন্নো’’তি দস্সেসি. রাজপুরিসো রঞ্ঞো তমত্থং আচিক্খি. রাজা তং পুরিসং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘মং উপট্ঠহা’’তি আহ. ‘‘নাহং, দেৰ, উপট্ঠহিতুং জানামী’’তি চ ৰুত্তে ‘‘উপট্ঠানং নাম ন আচরিযস্স সন্তিকে উগ্গহেতব্ব’’ন্তি বলক্কারেন আৰুধফলকং গাহাপেত্ৰা উপট্ঠাকং অকাসি. উপট্ঠহিত্ৰা গেহং গতমত্তমেৰ চ নং পুন পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘উপট্ঠাকেন নাম রঞ্ঞো ৰচনং কত্তব্বং, গচ্ছ ইতো যোজনমত্তে অম্হাকং সীসধোৰনপোক্খরণী অত্থি, ততো অরুণমত্তিকঞ্চ লোহিতুপ্পলমালঞ্চ গণ্হিত্ৰা এহি. সচে অজ্জেৰ নাগচ্ছসি, রাজদণ্ডং করিস্সামী’’তি ৰত্ৰা পেসেসি. সো রাজভযেন নিক্খমিত্ৰা গতো.

রাজাপি তস্মিং গতে দোৰারিকং পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘অজ্জ সাযন্হেযেৰ দ্ৰারং পিদহিত্ৰা ‘অহং রাজদূতো’তি ৰা ‘উপরাজদূতো’তি ৰা ভণন্তানম্পি মা ৰিৰরী’’তি আহ. সো পুরিসো মত্তিকঞ্চ উপ্পলানি চ গহেত্ৰা দ্ৰারে পিহিতমত্তে আগন্ত্ৰা বহুং ৰদন্তোপি দ্ৰারং অলভিত্ৰা পরিস্সযভযেন জেতৰনং গতো. রাজাপি রাগপরিল়াহেন অভিভূতো কালে নিসীদতি, কালে তিট্ঠতি, কালে নিপজ্জতি, সন্নিট্ঠানং অলভন্তো যত্থ কত্থচি নিসিন্নকোৰ মক্কটনিদ্দায নিদ্দাযতি.

পুব্বে চ তস্মিংযেৰ নগরে চত্তারো সেট্ঠিপুত্তা পরদারিককম্মং কত্ৰা নন্দোপনন্দায নাম লোহকুম্ভিযা নিব্বত্তিংসু. তে ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানা তিংসৰস্সসহস্সানি হেট্ঠা গচ্ছন্তা কুম্ভিযা তলং পাপুণন্তি, তিংসৰস্সসহস্সানি উপরি গচ্ছন্তা মত্থকং পাপুণন্তি. তে তং দিৰসং আলোকং ওলোকেত্ৰা অত্তনো দুক্কটভযেন একেকং গাথং ৰত্তুকামা ৰত্তুং অসক্কোন্তা একেকং অক্খরমেৰ আহংসু. একো স-কারং, একো সো-কারং, একো ন-কারং, একো দু-কারং আহ. রাজা তেসং নেরযিকসত্তানং সদ্দং সুতকালতো পট্ঠায সুখং অৰিন্দমানোৰ তংরত্তাৰসেসং ৰীতিনামেসি.

অরুণে উট্ঠিতে পুরোহিতো আগন্ত্ৰা তং সুখসেয্যং পুচ্ছি. সো ‘‘কুতো মে, আচরিয, সুখ’’ন্তি? ৰত্ৰা, ‘‘সুপিনে এৰরূপে সদ্দে অস্সোসি’’ন্তি আচিক্খি. ব্রাহ্মণো – ‘‘ইমস্স রঞ্ঞো ইমিনা সুপিনেন ৰুড্ঢি ৰা হানি ৰা নত্থি, অপিচ খো পন যং ইমস্স গেহে অত্থি, তং সমণস্স গোতমস্স হোতি, গোতমসাৰকানং হোতি, ব্রাহ্মণা কিঞ্চি ন লভন্তি, ব্রাহ্মণানং ভিক্খং উপ্পাদেস্সামী’’তি, ‘‘ভারিযো অযং, মহারাজ, সুপিনো তীসু জানীসু একা পঞ্ঞাযতি, রজ্জন্তরাযো ৰা ভৰিস্সতি জীৰিতন্তরাযো ৰা, দেৰো ৰা ন ৰস্সিস্সতী’’তি আহ. কথং সোত্থি ভৰেয্য আচরিযাতি? ‘‘মন্তেত্ৰা ঞাতুং সক্কা, মহারাজাতি. গচ্ছথ আচরিযেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা অম্হাকং সোত্থিং করোথা’’তি.

সো সিৰিকসালাযং ব্রাহ্মণে সন্নিপাতেত্ৰা তমত্থং আরোচেত্ৰা, ‘‘ৰিসুং ৰিসুং গন্ত্ৰা এৰং ৰদথা’’তি তযো ৰগ্গে অকাসি. ব্রাহ্মণা পৰিসিত্ৰা রাজানং সুখসেয্যং পুচ্ছিংসু. রাজা পুরোহিতস্স কথিতনিযামেনেৰ কথেত্ৰা ‘‘কথং সোত্থি ভৰেয্যা’’তি পুচ্ছি. মহাব্রাহ্মণা – ‘‘সব্বপঞ্চসতং যঞ্ঞং যজিত্ৰা এতস্স কম্মস্স সোত্থি ভৰেয্য, এৰং, মহারাজ, আচরিযা কথেন্তী’’তি আহংসু. রাজা তেসং সুত্ৰা অনভিনন্দিত্ৰা অপ্পটিক্কোসিত্ৰা তুণ্হী অহোসি. অথ দুতিযৰগ্গব্রাহ্মণাপি আগন্ত্ৰা তত্থেৰ কথেসুং. তথা ততিযৰগ্গব্রাহ্মণাপি. অথ রাজা ‘‘যঞ্ঞং করোন্তূ’’তি আণাপেসি. ততো পট্ঠায ব্রাহ্মণা উসভাদযো পাণে আহরাপেসুং. নগরে মহাসদ্দো উদপাদি. তং পৰত্তিং ঞত্ৰা মল্লিকা রাজানং তথাগতস্স সন্তিকং পেসেসি. সো গন্ত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. অথ নং ভগৰা – ‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৰং, মহারাজ, আগচ্ছসি দিৰাদিৰস্সা’’তি আহ. রাজা – ‘‘অজ্জ মে, ভন্তে, সুপিনকে চত্তারো সদ্দা সুতা, সোহং ব্রাহ্মণে পুচ্ছিং. ব্রাহ্মণা ‘ভারিযো, মহারাজ, সুপিনো, সব্বপঞ্চসতং যঞ্ঞং যজিত্ৰা পটিকম্মং করোমাতি আরদ্ধা’’’তি আহ. কিন্তি তে, মহারাজ, সদ্দা সুতাতি. সো যথাসুতং আরোচেসি. অথ নং ভগৰা আহ – পুব্বে, মহারাজ, ইমস্মিংযেৰ নগরে চত্তারো সেট্ঠিপুত্তা পরদারিকা হুত্ৰা নন্দোপনন্দায লোহকুম্ভিযা নিব্বত্তা সট্ঠিৰস্সসহস্সমত্থকে উগ্গচ্ছিংসু.

তত্থ একো –

‘‘সট্ঠিৰস্সসহস্সানি, পরিপুণ্ণানি সব্বসো;

নিরযে পচ্চমানানং, কদা অন্তো ভৰিস্সতী’’তি.(পে. ৰ. ৮০২; জা. ১.৪.৫৪) –

ইমং গাথং ৰত্থুকামো অহোসি. দুতিযো –

‘‘সোহং নূন ইতো গন্ত্ৰা, যোনিং লদ্ধান মানুসিং;

ৰদঞ্ঞূ সীলসম্পন্নো, কাহামি কুসলং বহু’’ন্তি. (পে. ৰ. ৮০৫; জা. ১.৪.৫৬) –

ইমং গাথং ৰত্থুকামো অহোসি. ততিযো –

‘‘নত্থি অন্তো কুতো অন্তো, ন অন্তো পটিদিস্সতি;

তদা হি পকতং পাপং, মম তুয্হঞ্চ মারিসা’’তি. (পে. ৰ. ৮০৩; জা. ১.৪.৫৫) –

ইমং গাথং ৰত্থুকামো অহোসি. চতুত্থো –

‘‘দুজ্জীৰিতমজীৰিম্হা, যে সন্তে ন দদম্হসে;

ৰিজ্জমানেসু ভোগেসু, দীপং নাকম্হ অত্তনো’’তি. (পে. ৰ. ৮০৪; জা. ১.৪.৫৩) –

ইমং. তে ইমা গাথা ৰত্তুং অসক্কোন্তা একেকং অক্খরং ৰত্ৰা তত্থেৰ নিমুগ্গা. ইতি, মহারাজ, তে নেরযিকসত্তা যথাকম্মেন ৰিরৰিংসু. তস্স সদ্দস্স সুতপচ্চযা তুয্হং হানি ৰা ৰুড্ঢি ৰা নত্থি. এত্তকানং পন পসূনং ঘাতনকম্মং নাম ভারিযন্তি নিরযভযেন তজ্জেত্ৰা ধম্মকথং কথেসি. রাজা দসবলে পসীদিত্ৰা, ‘‘মুঞ্চামি, নেসং জীৰিতং দদামি, হরিতানি চেৰ তিণানি খাদন্তু, সীতলানি চ পানীযানি পিৰন্তু, সীতো চ নেসং ৰাতো উপৰাযতূ’’তি ৰত্ৰা, ‘‘গচ্ছথ হারেথা’’তি মনুস্সে আণাপেসি. তে গন্ত্ৰা ব্রাহ্মণে পলাপেত্ৰা তং পাণসঙ্ঘং বন্ধনতো মোচেত্ৰা নগরে ধম্মভেরিং চরাপেসুং.

অথ রাজা দসবলস্স সন্তিকে নিসিন্নো আহ – ‘‘ভন্তে, একরত্তি নাম তিযামা হোতি, ময্হং পন অজ্জ দ্ৰে রত্তিযো একতো ঘটিতা ৰিয অহেসু’’ন্তি. সোপি পুরিসো তত্থেৰ নিসিন্নো আহ – ‘‘ভন্তে, যোজনং নাম চতুগাৰুতং হোতি, ময্হং পন অজ্জ দ্ৰে যোজনানি একতো কতানি ৰিয অহেসু’’ন্তি. অথ ভগৰা – ‘‘জাগরস্স তাৰ রত্তিযা দীঘভাৰো পাকটো, সন্তস্স যোজনস্স দীঘভাৰো পাকটো, ৰট্টপতিতস্স পন বালপুথুজ্জনস্স অনমতগ্গসংসারৰট্টং একন্তদীঘমেৰা’’তি রাজানঞ্চ তঞ্চ পুরিসং নেরযিকসত্তে চ আরব্ভ ধম্মপদে ইমং গাথং অভাসি –

‘‘দীঘা জাগরতো রত্তি, দীঘং সন্তস্স যোজনং;

দীঘো বালানং সংসারো, সদ্ধম্মং অৰিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৬০);

গাথাপরিযোসানে সো ইত্থিসামিকো পুরিসো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং কারণং জানিত্ৰা.

অস্সমেধন্তিআদীসু – পোরাণরাজকালে কির সস্সমেধং পুরিসমেধং সম্মাপাসং ৰাচাপেয্যন্তি চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনি অহেসুং, যেহি রাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে মেধাৰিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্ত-ৰেতনানুপ্পদানং পুরিসমেধং নাম, পুরিসসঙ্গণ্হনে মেধাৰিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং হত্থতো লেখং গহেত্ৰা তীণি ৰস্সানি ৰিনাৰ ৰড্ঢিযা সহস্সদ্ৰিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি, হদযে বন্ধিত্ৰা ৰিয ঠপেতি, তস্মা সম্মাপাসন্তি ৰুচ্চতি. ‘‘তাত মাতুলা’’তিআদিনা নযেন সণ্হৰাচাভণনং ৰাচাপেয্যং নাম, পিযৰাচাতি অত্থো. এৰং চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি সঙ্গহিতং রট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৰ হোতি ফীতঞ্চ পহূতঅন্নপানং খেমং নিরব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উরে পুত্তে নচ্চেন্তা অপারুতঘরদ্ৰারা ৰিহরন্তি. ইদং ঘরদ্ৰারেসু অগ্গল়ানং অভাৰতো নিরগ্গল়ন্তি ৰুচ্চতি. অযং পোরাণিকা পৰেণী.

অপরভাগে পন ওক্কাকরাজকালে ব্রাহ্মণা ইমানি চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনি ইমঞ্চ রট্ঠসম্পত্তিং পরিৰত্তেত্ৰা উদ্ধংমূলকং কত্ৰা অস্সমেধং পুরিসমেধন্তি আদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. তেসু অস্সমেত্থ মেধন্তি ৰধন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৰীহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৰীসতিযূপস্স একস্মিং মজ্ঝিমদিৰসেযেৰ সত্তনৰুতিপঞ্চপসুসতঘাতভিংসনস্স ঠপেত্ৰা ভূমিঞ্চ পুরিসে চ অৰসেসসব্বৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. পুরিসমেত্থ মেধন্তীতি পুরিসমেধো. চতূহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. সম্মমেত্থ পাসেন্তীতি সম্মাপাসো. দিৰসে দিৰসে সম্মং খিপিত্ৰা তস্স পতিতোকাসে ৰেদিং কত্ৰা সংহারিমেহি যূপাদীহি সরস্সতিনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্রযাগস্সেতং অধিৰচনং. ৰাজমেত্থ পিৰন্তীতি ৰাজপেয্যো. একেন পরিযঞ্ঞেন সত্তরসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৰযূপস্স সত্তরসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. নত্থি এত্থ অগ্গল়াতি নিরগ্গল়ো. নৰহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা চ পুরিসেহি চ অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স সব্বমেধপরিযাযনামস্স অস্সমেধৰিকপ্পস্সেৰেতং অধিৰচনং. মহারম্ভাতি মহাকিচ্চা মহাকরণীযা. সম্মগ্গতাতি সম্মা পটিপন্না বুদ্ধাদযো. নিরারম্ভাতি অপ্পত্থা অপ্পকিচ্চা. যজন্তি অনুকুলন্তি অনুকুলেসু যজন্তি, যং নিচ্চভত্তাদি পুব্বপুরিসেহি পট্ঠপিতং, তং অপরাপরং অনুপচ্ছিন্নত্তা মনুস্সা দদন্তীতি অত্থো. নৰমং.

১০. বন্ধনসুত্তৰণ্ণনা

১২১. দসমে ইধ, ভন্তে, রঞ্ঞাতি ইদং তে ভিক্খূ তেসু মনুস্সেসু আনন্দত্থেরস্স সুকতকারণং আরোচেন্তা আরোচেসুং. রঞ্ঞো কির সক্কেন কুসরাজস্স দিন্নো অট্ঠৰঙ্কো মণি পৰেণিযা আগতো. রাজা অলঙ্করণকালে তং মণিং আহরথাতি আহ. মনুস্সা ‘‘ঠপিতট্ঠানে ন পস্সামা’’তি আরোচেসুং. রাজা অন্তোঘরচারিনো ‘‘মণিং পরিযেসিত্ৰা দেথা’’তি বন্ধাপেসি. আনন্দত্থেরো তে দিস্ৰা মণিপটিসামকানং একং উপাযং আচিক্খি. তে রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা ‘‘পণ্ডিতো থেরো, থেরস্স ৰচনং করোথা’’তি. পটিসামকমনুস্সা রাজঙ্গণে উদকচাটিং ঠপেত্ৰা সাণিযা পরিক্খিপাপেত্ৰা তে মনুস্সে আহংসু – ‘‘সাটকং পারুপিত্ৰা এত্থ গন্ত্ৰা হত্থং ওতারেথা’’তি. মণিচোরো চিন্তেসি – ‘‘রাজভণ্ডং ৰিস্সজ্জেতুং ৰা ৰলঞ্জেতুং ৰা ন সক্কা’’তি. সো গেহং গন্ত্ৰা মণিং উপকচ্ছকে ঠপেত্ৰা সাটকং পারুপিত্ৰা আগম্ম উদকচাটিযং পক্খিপিত্ৰা পক্কামি. মহাজনে পটিক্কন্তে রাজমনুস্সা চাটিযং হত্থং ওতারেত্ৰা মণিং দিস্ৰা আহরিত্ৰা রঞ্ঞো অদংসু. ‘‘আনন্দত্থেরেন কির দস্সিতনযেন মণি দিট্ঠো’’তি মহাজনো কোলাহলং অকাসি. তে ভিক্খূ তং কারণং তথাগতস্স আরোচেন্তা ইমং পৰত্তিং আরোচেসুং. সত্থা – ‘‘অনচ্ছরিযং, ভিক্খৰে, যং আনন্দো মনুস্সানং হত্থারুল়্হমণিং আহরাপেয্য, যত্থ পুব্বে পণ্ডিতা অত্তনো ঞাণে ঠত্ৰা অহেতুকপটিসন্ধিযং নিব্বত্তানং তিরচ্ছানগতানম্পি হত্থারুল়্হং ভণ্ডং আহরাপেত্ৰা রঞ্ঞো অদংসূ’’তি ৰত্ৰা –

‘‘উক্কট্ঠে সূরমিচ্ছন্তি, মন্তীসু অকুতূহলং;

পিযঞ্চ অন্নপানম্হি, অত্থে জাতে চ পণ্ডিত’’ন্তি. (জা. ১.১.৯২) –

মহাসারজাতকং কথেসি.

ন তং দল়্হন্তি তং বন্ধনং থিরন্তি ন কথেন্তি. যদাযসন্তি যং আযসা কতং. সারত্তরত্তাতি সুট্ঠু রত্তরত্তা, সারত্তেন ৰা রত্তা সারত্তরত্তা, সারং ইদন্তি মঞ্ঞনায রত্তাতি অত্থো. অপেক্খাতি আলযো নিকন্তি. আহূতি কথেন্তি. ওহারিনন্তি চতূসু অপাযেসু আকড্ঢনকং. সিথিলন্তি ন আযসাদিবন্ধনং ৰিয ইরিযাপথং নিৰারেত্ৰা ঠিতং. তেন হি বন্ধনেন বদ্ধা পরদেসম্পি গচ্ছন্তিযেৰ. দুপ্পমুঞ্চন্তি অঞ্ঞত্র লোকুত্তরঞাণেন মুঞ্চিতুং অসক্কুণেয্যন্তি. দসমং.

পঠমো ৰগ্গো.

২. দুতিযৰগ্গো

১. সত্তজটিলসুত্তৰণ্ণনা

১২২. দুতিযৰগ্গস্স পঠমে পুব্বারামে মিগারমাতুপাসাদেতি পুব্বারামসঙ্খাতে ৰিহারে মিগারমাতুযা পাসাদে. তত্রাযং অনুপুব্বিকথা – অতীতে সতসহস্সকপ্পমত্থকে একা উপাসিকা পদুমুত্তরং ভগৰন্তং নিমন্তেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সতসহস্সদানং দত্ৰা ভগৰতো পাদমূলে নিপজ্জিত্ৰা – ‘‘অনাগতে তুম্হাদিসস্স বুদ্ধস্স অগ্গুপট্ঠাযিকা হোমী’’তি পত্থনং অকাসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৰেসু চ মনুস্সেসু চ সংসরিত্ৰা অম্হাকং ভগৰতো কালে ভদ্দিযনগরে মেণ্ডকপুত্তস্স ধনঞ্চযসেট্ঠিনো গেহে সুমনদেৰিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. জাতকালে চস্সা ৰিসাখাতি নামং অকংসু. সা যদা ভগৰা ভদ্দিযনগরং অগমাসি, তদা পঞ্চহি দারিকাসতেহি সদ্ধিং ভগৰতো পচ্চুগ্গমনং গতা পঠমদস্সনম্হিযেৰ সোতাপন্না অহোসি. অপরভাগে সাৰত্থিযং মিগারসেট্ঠিপুত্তস্স পুণ্ণৰড্ঢনকুমারস্স গেহং গতা. তত্থ নং মিগারসেট্ঠি মাতিট্ঠানে ঠপেসি, তস্মা মিগারমাতাতি ৰুচ্চতি. তায কারিতে পাসাদে.

বহি দ্ৰারকোট্ঠকেতি পাসাদদ্ৰারকোট্ঠকস্স বহি, ন ৰিহারদ্ৰারকোট্ঠকস্স. সো কির পাসাদো লোহপাসাদো ৰিয সমন্তা চতুদ্ৰারকোট্ঠকযুত্তেন পাকারেন পরিক্খিত্তো. তেসু পাচীনদ্ৰারকোট্ঠকস্স বহি পাসাদচ্ছাযাযং পাচীনলোকধাতুং ওলোকেন্তো পঞ্ঞত্তে ৰরবুদ্ধাসনে নিসিন্নো হোতি.

পরূল়্হকচ্ছনখলোমাতি পরূল়্হকচ্ছা পরূল়্হনখা পরূল়্হলোমা, কচ্ছাদীসু দীঘলোমা দীঘনখা চাতি অত্থো. খারিৰিৰিধন্তি ৰিৰিধখারিং নানপ্পকারকং পব্বজিতপরিক্খারভণ্ডকং. অৰিদূরে অতিক্কমন্তীতি অৰিদূরমগ্গেন নগরং পৰিসন্তি. রাজাহং, ভন্তেতি অহং, ভন্তে, রাজা পসেনদি কোসলো, ময্হং নামং তুম্হে জানাথাতি. কস্মা পন রাজা লোকে অগ্গপুগ্গলস্স সন্তিকে নিসিন্নো এৰরূপানং নগ্গভোগ্গনিস্সিরিকানং অঞ্জলিং পগ্গণ্হাতীতি. সঙ্গণ্হনত্থায. এৰং হিস্স অহোসি – ‘‘সচাহং এত্তকম্পি এতেসং ন করিস্সামি, ‘মযং পুত্তদারং পহায এতস্সত্থায দুব্ভোজনদুক্খসেয্যাদীনি অনুভোম, অযং অম্হাকং অঞ্জলিমত্তম্পি ন করোতী’তি অত্তনা দিট্ঠং সুতং পটিচ্ছাদেত্ৰা ন কথেয্যুং. এৰং কতে পন অনিগূহিত্ৰা কথেস্সন্তী’’তি. তস্মা এৰমকাসি. অপিচ সত্থু অজ্ঝাসযজাননত্থং এৰমকাসি.

কাসিকচন্দনন্তি সণ্হচন্দনং. মালাগন্ধৰিলেপনন্তি ৰণ্ণগন্ধত্থায মালং, সুগন্ধভাৰত্থায গন্ধং, ৰণ্ণগন্ধত্থায ৰিলেপনঞ্চ ধারেন্তেন.

সংৰাসেনাতি সহৰাসেন. সীলং ৰেদিতব্বন্তি অযং সুসীলো ৰা দুস্সীলো ৰাতি সংৰসন্তেন উপসঙ্কমন্তেন জানিতব্বো. তঞ্চ খো দীঘেন অদ্ধুনা ন ইত্তরন্তি তঞ্চ সীলং দীঘেন কালেন ৰেদিতব্বং, ন ইত্তরেন. দ্ৰীহতীহঞ্হি সংযতাকারো চ সংৰুতিন্দ্রিযাকারো চ ন সক্কা দস্সেতুং. মনসিকরোতাতি সীলমস্স পরিগ্গহেস্সামীতি মনসিকরোন্তেন পচ্চৰেক্খন্তেনেৰ সক্কা জানিতুং, ন ইতরেন. পঞ্ঞৰতাতি তম্পি সপ্পঞ্ঞেনেৰ পণ্ডিতেন. বালো হি মনসিকরোন্তোপি জানিতুং ন সক্কোতি.

সংৰোহারেনাতি কথনেন.

‘‘যো হি কোচি মনুস্সেসু, ৰোহারং উপজীৰতি;

এৰং ৰাসেট্ঠ জানাহি, ৰাণিজো সো ন ব্রাহ্মণো’’তি. (ম. নি. ২.৪৫৭) –

এত্থ হি ব্যৰহারো ৰোহারো নাম. ‘‘চত্তারো অরিযৰোহারা চত্তারো অনরিযৰোহারা’’তি (দী. নি. ৩.৩১৩) এত্থ চেতনা. ‘‘সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৰোহারো’’তি (ধ. স. ১৩১৩-১৩১৫) এত্থ পঞ্ঞত্তি. ‘‘ৰোহারমত্তেন সো ৰোহরেয্যা’’তি (সং. নি. ১.২৫) এত্থ কথা ৰোহারো. ইধাপি এসোৰ অধিপ্পেতো. একচ্চস্স হি সম্মুখা কথা পরম্মুখায কথায ন সমেতি, পরম্মুখা কথা চ সম্মুখায কথায, তথা পুরিমকথা চ পচ্ছিমকথায, পচ্ছিমকথা চ পুরিমকথায. সো কথেন্তেনেৰ সক্কা জানিতুং ‘‘অসুচি এসো পুগ্গলো’’তি. সুচিসীলস্স পন পুরিমং পচ্ছিমেন, পচ্ছিমঞ্চ পুরিমেন সমেতি, সম্মুখাকথিতং পরম্মুখাকথিতেন, পরম্মুখাকথিতঞ্চ সম্মুখাকথিতেন, তস্মা কথেন্তেন সক্কা সুচিভাৰো জানিতুন্তি পকাসেন্তো এৰমাহ.

থামোতি ঞাণথামো. যস্স হি ঞাণথামো নত্থি, সো উপ্পন্নেসু উপদ্দৰেসু গহেতব্বগ্গহণং কতব্বকিচ্চং অপস্সন্তো অদ্ৰারঘরং পৰিট্ঠো ৰিয চরতি. তেনাহ আপদাসু খো, মহারাজ, থামো ৰেদিতব্বোতি. সাকচ্ছাযাতি সংকথায. দুপ্পঞ্ঞস্স হি কথা উদকে গেণ্ডু ৰিয উপ্পলৰতি, পঞ্ঞৰতো কথেন্তস্স পটিভানং অনন্তরং হোতি. উদকৰিপ্ফন্দিতেনেৰ হি মচ্ছো খুদ্দকো ৰা মহন্তো ৰাতি ঞাযতি. ওচরকাতি হেট্ঠাচরকা. চরা হি পব্বতমত্থকেন চরন্তাপি হেট্ঠা – চরকাৰ হোন্তি. ওচরিত্ৰাতি অৰচরিত্ৰা ৰীমংসিত্ৰা, তং তং পৰত্তিং ঞত্ৰাতি অত্থো. রজোজল্লন্তি রজঞ্চ জল্লঞ্চ. ৰণ্ণরূপেনাতি ৰণ্ণসণ্ঠানেন. ইত্তরদস্সনেনাতি লহুকদস্সনেন. ৰিযঞ্জনেনাতি পরিক্খারভণ্ডকেন. পতিরূপকো মত্তিকাকুণ্ডলোৰাতি সুৰণ্ণকুণ্ডলপতিরূপকো মত্তিকাকুণ্ডলোৰ. লোহড্ঢমাসোতি লোহড্ঢমাসকো. পঠমং.

২. পঞ্চরাজসুত্তৰণ্ণনা

১২৩. দুতিযে রূপাতি নীলপীতাদিভেদং রূপারম্মণং. কামানং অগ্গন্তি এতং কামানং উত্তমং সেট্ঠন্তি রূপগরুকো আহ. সেসেসুপি এসেৰ নযো. যতোতি যদা. মনাপপরিযন্তন্তি মনাপনিপ্ফত্তিকং মনাপকোটিকং. তত্থ দ্ৰে মনাপানি পুগ্গলমনাপং সম্মুতিমনাপঞ্চ. পুগ্গলমনাপং নাম যং একস্স পুগ্গলস্স ইট্ঠং কন্তং হোতি, তদেৰ অঞ্ঞস্স অনিট্ঠং অকন্তং. পচ্চন্তৰাসীনঞ্হি গণ্ডুপ্পাদাপি ইট্ঠা হোন্তি কন্তা মনাপা, মজ্ঝিমদেসৰাসীনং অতিজেগুচ্ছা. তেসঞ্চ মোরমংসাদীনি ইট্ঠানি হোন্তি, ইতরেসং তানি অতিজেগুচ্ছানি. ইদং পুগ্গলমনাপং. ইতরং সম্মুতিমনাপং.

ইট্ঠানিট্ঠারম্মণং নাম লোকে পটিৰিভত্তং নত্থি, ৰিভজিত্ৰা পন দস্সেতব্বং. ৰিভজন্তেন চ ন অতিইস্সরানং মহাসম্মতমহাসুদস্সনধম্মাসোকাদীনং ৰসেন ৰিভজিতব্বং. তেসঞ্হি দিপ্পকপ্পম্পি আরম্মণং অমনাপং উপট্ঠাতি. অতিদুগ্গতানং দুল্লভন্নপানানং ৰসেনপি ন ৰিভজিতব্বং. তেসঞ্হি কণাজকভত্তসিত্থানিপি পূতিমংসস্স রসোপি অতিমধুরো অমতসদিসো হোতি. মজ্ঝিমানং পন গণকমহামত্তসেট্ঠি কুটুম্বিকৰাণিজাদীনং কালেন ইট্ঠং কালেন অনিট্ঠং লভমানানং ৰসেন ৰিভজিতব্বং. তঞ্চ পনেতং আরম্মণং জৰনং পরিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কোতি. জৰনঞ্হি ইট্ঠেপি রজ্জতি অনিট্ঠেপি, ইট্ঠেপি দুস্সতি অনিট্ঠেপি. একন্ততো পন ৰিপাকচিত্তং ইট্ঠানিট্ঠং পরিচ্ছিন্দতি. কিঞ্চাপি হি মিচ্ছাদিট্ঠিকা বুদ্ধং ৰা সঙ্ঘং ৰা মহাচেতিযাদীনি ৰা উল়ারানি আরম্মণানি দিস্ৰা অক্খীনি পিদহন্তি দোমনস্সং আপজ্জন্তি, ধম্মসদ্দং সুত্ৰা কণ্ণে থকেন্তি, চক্খুৰিঞ্ঞাণসোতৰিঞ্ঞাণানি পন তেসং কুসলৰিপাকানেৰ হোন্তি. কিঞ্চাপি গূথসূকরাদযো গূথগন্ধং ঘাযিত্ৰা খাদিতুং লভিস্সামাতি সোমনস্সজাতা হোন্তি, গূথদস্সনে পন নেসং চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তস্স গন্ধঘাযনে ঘানৰিঞ্ঞাণং, রসসাযনে জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণঞ্চ অকুসলৰিপাকমেৰ হোতি. ভগৰা পন পুগ্গলমনাপতং সন্ধায তে চ, মহারাজ, রূপাতিআদিমাহ.

চন্দনঙ্গলিকোতি ইদং তস্স উপাসকস্স নামং. পটিভাতি মং ভগৰাতি ভগৰা ময্হং একং কারণং উপট্ঠাতি পঞ্ঞাযতি. তস্স তে পঞ্চ রাজানো আমুত্তমণিকুণ্ডলে সজ্জিতায আপানভূমিযা নিসিন্নৰসেনেৰ মহতা রাজানুভাৰেন পরমেন ইস্সরিযৰিভৰেন আগন্ত্ৰাপি দসবলস্স সন্তিকে ঠিতকালতো পট্ঠায দিৰা পদীপে ৰিয উদকাভিসিত্তে অঙ্গারে ৰিয সূরিযুট্ঠানে খজ্জোপনকে ৰিয চ হতপ্পভে হতসোভে তং তথাগতঞ্চ তেহি সতগুণেন সহস্সগুণেন ৰিরোচমানং দিস্ৰা, ‘‘মহন্তা ৰত ভো বুদ্ধা নামা’’তি পটিভানং উদপাদি. তস্মা এৰমাহ.

কোকনদন্তি পদুমস্সেৰেতং ৰেৰচনং. পাতোতি কালস্সেৰ. সিযাতি ভৰেয্য. অৰীতগন্ধন্তি অৰিগতগন্ধং. অঙ্গীরসন্তি সম্মাসম্বুদ্ধং. ভগৰতো হি অঙ্গতো রস্মিযো নিক্খমন্তি, তস্মা অঙ্গীরসোতি ৰুচ্চতি. যথা কোকনদসঙ্খাতং পদুমং পাতোৰ ফুল্লং অৰীতগন্ধং সিযা, এৰমেৰ ভগৰন্তং অঙ্গীরসং তপন্তং আদিচ্চমিৰ অন্তলিক্খে ৰিরোচমানং পস্সাতি অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো. ভগৰন্তং অচ্ছাদেসীতি ভগৰতো অদাসীতি অত্থো. লোকৰোহারতো পনেত্থ ঈদিসং ৰচনং হোতি. সো কির উপাসকো – ‘‘এতে তথাগতস্স গুণেসু পসীদিত্ৰা ময্হং পঞ্চ উত্তরাসঙ্গে দেন্তি, অহম্পি তে ভগৰতোৰ দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা অদাসি. দুতিযং.

৩. দোণপাকসুত্তৰণ্ণনা

১২৪. ততিযে দোণপাককুরন্তি দোণপাকং কুরং, দোণস্স তণ্ডুলানং পক্কভত্তং তদূপিযঞ্চ সূপব্যঞ্জনং ভুঞ্জতীতি অত্থো. ভুত্তাৰীতি পুব্বে ভত্তসম্মদং ৰিনোদেত্ৰা মুহুত্তং ৰিস্সমিত্ৰা বুদ্ধুপট্ঠানং গচ্ছতি, তংদিৰসং পন ভুঞ্জন্তোৰ দসবলং সরিত্ৰা হত্থে ধোৰিত্ৰা অগমাসি. মহস্সাসীতি তস্স গচ্ছতো বলৰা ভত্তপরীল়াহো উদপাদি, তস্মা মহন্তেহি অস্সাসেহি অস্সসতি, গত্ততোপিস্স সেদবিন্দূনি মুচ্চন্তি, তমেনং উভোসু পস্সেসু ঠত্ৰা যমকতালৰণ্টেহি বীজন্তি, বুদ্ধগারৰেন পন নিপজ্জিতুং ন উস্সহতীতি ইদং সন্ধায ‘‘মহস্সাসী’’তি ৰুত্তং. ইমং গাথং অভাসীতি, রাজা ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতায কিলমতি, ফাসু ৰিহারং দানিস্স করিস্সামীতি চিন্তেত্ৰা অভাসি. মনুজস্সাতি সত্তস্স. কহাপণসতন্তি পাতরাসে পণ্ণাসং সাযমাসে পণ্ণাসন্তি এৰং কহাপণসতং. পরিযাপুণিত্ৰাতি রঞ্ঞা সদ্ধিং থোকং গন্ত্ৰা ‘‘ইমং মঙ্গলঅসিং কস্স দম্মি, মহারাজা’’তি? অসুকস্স নাম দেহীতি সো তং অসিং দত্ৰা দসবলস্স সন্তিকং আগম্ম ৰন্দিত্ৰা ঠিতকোৰ ‘‘গাথং ৰদথ, ভো গোতমা’’তি ৰত্ৰা ভগৰতা ৰুত্তং পরিযাপুণিত্ৰাতি অত্থো.

ভত্তাভিহারে সুদং ভাসতীতি কথং ভাসতি? ভগৰতা অনুসিট্ঠিনিযামেন. ভগৰা হি নং এৰং অনুসাসি – ‘‘মাণৰ, ইমং গাথং নটো ৰিয পত্তপত্তট্ঠানে মা অৰচ, রঞ্ঞো ভুঞ্জনট্ঠানে ঠত্ৰা পঠমপিণ্ডাদীসুপি অৰত্ৰা ৰোসানপিণ্ডে গহিতে ৰদেয্যাসি, রাজা সুত্ৰাৰ ভত্তপিণ্ডং ছড্ডেস্সতি. অথ রঞ্ঞো হত্থেসু ধোতেসু পাতিং অপনেত্ৰা সিত্থানি গণেত্ৰা তদুপিযং ব্যঞ্জনং ঞত্ৰা পুনদিৰসে তাৰতকে তণ্ডুলে হারেয্যাসি, পাতরাসে চ ৰত্ৰা সাযমাসে মা ৰদেয্যাসী’’তি. সো সাধূতি পটিস্সুণিত্ৰা তংদিৰসং রঞ্ঞো পাতরাসং ভুত্ৰা গতত্তা সাযমাসে ভগৰতো অনুসিট্ঠিনিযামেন গাথং অভাসি. রাজা দসবলস্স ৰচনং সরিত্ৰা ভত্তপিণ্ডং পাতিযংযেৰ ছড্ডেসি. রঞ্ঞো হত্থেসু ধোতেসু পাতিং অপনেত্ৰা সিত্থানি গণেত্ৰা তদুপিযং ব্যঞ্জনং ঞত্ৰা পুনদিৰসে তত্তকে তণ্ডুলে হরিংসু.

নাল়িকোদনপরমতায সণ্ঠাসীতি সো কির মাণৰো দিৰসে দিৰসে তথাগতস্স সন্তিকং গচ্ছতি, দসবলস্স ৰিস্সাসিকো অহোসি. অথ নং একদিৰসং পুচ্ছি ‘‘রাজা কিত্তকং ভুঞ্জতী’’তি? সো ‘‘নাল়িকোদন’’ন্তি আহ. ৰট্টিস্সতি এত্তাৰতা পুরিসভাগো এস, ইতো পট্ঠায গাথং মা ৰদীতি. ইতি রাজা তত্থেৰ সণ্ঠাসি. দিট্ঠধম্মিকেন চেৰ অত্থেন সম্পরাযিকেন চাতি এত্থ সল্লিখিতসরীরতা দিট্ঠধম্মিকত্থো নাম, সীলং সম্পরাযিকত্থো. ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা হি সীলঙ্গং নাম হোতীতি. ততিযং.

৪. পঠমসঙ্গামসুত্তৰণ্ণনা

১২৫. চতুত্থে ৰেদেহিপুত্তোতি ৰেদেহীতি পণ্ডিতাধিৰচনমেতং, পণ্ডিতিত্থিযা পুত্তোতি অত্থো. চতুরঙ্গিনিন্তি হত্থিঅস্সরথপত্তিসঙ্খাতেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতং. সন্নয্হিত্ৰাতি চম্মপটিমুঞ্চনাদীহি সন্নাহং কারেত্ৰা. সঙ্গামেসুন্তি যুজ্ঝিংসু. কেন কারণেন? মহাকোসলরঞ্ঞা কির বিম্বিসারস্স ধীতরং দেন্তেন দ্ৰিন্নং রজ্জানং অন্তরে সতসহস্সুট্ঠানো কাসিগামো নাম ধীতু দিন্নো. অজাতসত্তুনা চ পিতরি মারিতে মাতাপিস্স রঞ্ঞো ৰিযোগসোকেন নচিরস্সেৰ মতা. ততো রাজা পসেনদি কোসলো – ‘‘অজাতসত্তুনা মাতাপিতরো মারিতা, ময্হং পিতু সন্তকো গামো’’তি তস্সত্থায অড্ডং করোতি. অজাতসত্তুপি ‘‘ময্হং মাতু সন্তকো’’তি তস্স গামস্সত্থায দ্ৰেপি মাতুলভাগিনেয্যা যুজ্ঝিংসু.

পাপা দেৰদত্তাদযো মিত্তা অস্সাতি পাপমিত্তো. তেযেৰস্স সহাযাতি পাপসহাযো. তেস্ৰেৰস্স চিত্তং নিন্নং সম্পৰঙ্কন্তি পাপসম্পৰঙ্কো. পসেনদিস্স সারিপুত্তত্থেরাদীনং ৰসেন কল্যাণমিত্তাদিতা ৰেদিতব্বা. দুক্খং সেতীতি জিতানি হত্থিআদীনি অনুসোচন্তো দুক্খং সযিস্সতি. ইদং ভগৰা পুন তস্স জযকারণং দিস্ৰা আহ. জযং ৰেরং পসৰতীতি জিনন্তো ৰেরং পসৰতি, ৰেরিপুগ্গলং লভতি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসঙ্গামসুত্তৰণ্ণনা

১২৬. পঞ্চমে অব্ভুয্যাসীতি পরাজযে গরহপ্পত্তো ‘‘আরামং গন্ত্ৰা ভিক্খূনং কথাসল্লাপং সুণাথা’’তি রত্তিভাগে বুদ্ধরক্খিতেন নাম ৰুড্ঢপব্বজিতেন ধম্মরক্খিতস্স ৰুড্ঢপব্বজিতস্স ‘‘সচে রাজা ইমঞ্চ উপাযং কত্ৰা গচ্ছেয্য, পুন জিনেয্যা’’তি ৰুত্তজযকারণং সুত্ৰা অভিউয্যাসি.

যাৰস্স উপকপ্পতীতি যাৰ তস্স উপকপ্পতি সয্হং হোতি. যদা চঞ্ঞেতি যদা অঞ্ঞে. ৰিলুম্পন্তীতি তং ৰিলুম্পিত্ৰা ঠিতপুগ্গলং ৰিলুম্পন্তি. ৰিলুম্পতীতি ৰিলুম্পিযতি. ঠানং হি মঞ্ঞতীতি ‘‘কারণ’’ন্তি হি মঞ্ঞতি. যদাতি যস্মিং কালে. জেতারং লভতে জযন্তি জযন্তো পুগ্গলো পচ্ছা জেতারম্পি লভতি. রোসেতারন্তি ঘট্টেতারং. রোসকোতি ঘট্টকো. কম্মৰিৰট্টেনাতি কম্মপরিণামেন, তস্স ৰিলুম্পনকম্মস্স ৰিপাকদানেন. সো ৰিলুত্তো ৰিলুপ্পতীতি সো ৰিলুম্পকো ৰিলুম্পিযতি. পঞ্চমং.

৬. মল্লিকাসুত্তৰণ্ণনা

১২৭. ছট্ঠে উপসঙ্কমীতি মল্লিকায দেৰিযা গব্ভৰুট্ঠানকালে সূতিঘরং পটিজগ্গাপেত্ৰা আরক্খং দত্ৰা উপসঙ্কমি. অনত্তমনো অহোসীতি, ‘‘দুগ্গতকুলস্স মে ধীতু মহন্তং ইস্সরিযং দিন্নং, সচে পুত্তং অলভিস্স, মহন্তং সক্কারং অধিগমিস্স, ততো দানি পরিহীনা’’তি অনত্তমনো অহোসি. সেয্যাতি দন্ধপঞ্ঞস্মা এলমূগপুত্ততো একচ্চা ইত্থীযেৰ সেয্যা. পোসাতি পোসেহি. জনাধিপাতি জনাধিভুং রাজানং আলপতি. সস্সুদেৰাতি সস্সুসসুরদেৰতা. দিসম্পতীতি দিসাজেট্ঠকা. তাদিসা সুভগিযাতি তাদিসায সুভরিযায. ছট্ঠং.

৭. অপ্পমাদসুত্তৰণ্ণনা

১২৮. সত্তমে সমধিগ্গয্হাতি সমধিগ্গণ্হিত্ৰা, আদিযিত্ৰাতি অত্থো. অপ্পমাদোতি কারাপকঅপ্পমাদো. সমোধানন্তি সমৰধানং উপক্খেপং. এৰমেৰ খোতি হত্থিপদং ৰিয হি কারাপকঅপ্পমাদো, সেসপদজাতানি ৰিয অৰসেসা চতুভূমকা কুসলধম্মা. তে হত্থিপদে সেসপদানি ৰিয অপ্পমাদে সমোধানং গচ্ছন্তি, অপ্পমাদস্স অন্তো পরিৰত্তন্তি. যথা চ হত্থিপদং সেসপদানং অগ্গং সেট্ঠং, এৰং অপ্পমাদো সেসধম্মানন্তি দস্সেতি. মহগ্গতলোকুত্তরধম্মানম্পি হেস পটিলাভকট্ঠেন লোকিযোপি সমানো অগ্গোৰ হোতি.

অপ্পমাদং পসংসন্তীতি ‘‘এতানি আযুআদীনি পত্থযন্তেন অপ্পমাদোৰ কাতব্বো’’তি অপ্পমাদমেৰ পসংসন্তি. যস্মা ৰা পুঞ্ঞকিরিযাসু পণ্ডিতা অপ্পমাদং পসংসন্তি, তস্মা আযুআদীনি পত্থযন্তেন অপ্পমাদোৰ কাতব্বোতি অত্থো. অত্থাভিসমযাতি অত্থপটিলাভা. সত্তমং.

৮. কল্যাণমিত্তসুত্তৰণ্ণনা

১২৯. অট্ঠমে সো চ খো কল্যাণমিত্তস্সাতি সো চাযং ধম্মো কল্যাণমিত্তস্সেৰ স্ৰাক্খাতো নাম হোতি, ন পাপমিত্তস্সাতি. কিঞ্চাপি হি ধম্মো সব্বেসম্পি স্ৰাক্খাতোৰ, কল্যাণমিত্তস্স পন সুস্সূসন্তস্স সদ্দহন্তস্স অত্থং পূরেতি ভেসজ্জং ৰিয ৰল়ঞ্জন্তস্স ন ইতরস্সাতি. তেনেতং ৰুত্তং. ধম্মোতি চেত্থ দেসনাধম্মো ৰেদিতব্বো.

উপড্ঢমিদন্তি থেরো কির রহোগতো চিন্তেসি – ‘‘অযং সমণধম্মো নাম ওৰাদকে অনুসাসকে কল্যাণমিত্তে সতি পচ্চত্তপুরিসকারে ঠিতস্স সম্পজ্জতি, উপড্ঢং কল্যাণমিত্ততো হোতি, উপড্ঢং পচ্চত্তপুরিসকারতো’’তি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘অহং পদেসঞাণে ঠিতো নিপ্পদেসং চিন্তেতুং ন সক্কোমি, সত্থারং পুচ্ছিত্ৰা নিক্কঙ্খো ভৰিস্সামী’’তি. তস্মা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহ. ব্রহ্মচরিযস্সাতি অরিযমগ্গস্স. যদিদং কল্যাণমিত্ততাতি যা এসা কল্যাণমিত্ততা নাম, সা উপড্ঢং, ততো উপড্ঢং আগচ্ছতীতি অত্থো. ইতি থেরেন ‘‘উপড্ঢুপড্ঢা সম্মাদিট্ঠিআদযো কল্যাণমিত্ততো আগচ্ছন্তি, উপড্ঢুপড্ঢা পচ্চত্তপুরিসকারতো’’তি ৰুত্তং. কিঞ্চাপি থেরস্স অযং মনোরথো, যথা পন বহূহি সিলাথম্ভে উস্সাপিতে, ‘‘এত্তকং ঠানং অসুকেন উস্সাপিতং, এত্তকং অসুকেনা’’তি ৰিনিব্ভোগো নত্থি, যথা চ মাতাপিতরো নিস্সায উপ্পন্নেসু পুত্তেসু ‘‘এত্তকং মাতিতো নিব্বত্তং, এত্তকং পিতিতো’’তি ৰিনিব্ভোগো নত্থি, এৰং ইধাপি অৰিনিব্ভোগধম্মো হেস, ‘‘এত্তকং সম্মাদিট্ঠিআদীনং কল্যাণমিত্ততো নিব্বত্তং, এত্তকং পচ্চত্তপুরিসকারতো’’তি ন সক্কা লদ্ধুং, কল্যাণমিত্ততায পন উপড্ঢগুণো লব্ভতীতি থেরস্স অজ্ঝাসযেন উপড্ঢং নাম জাতং, সকলগুণো পটিলব্ভতীতি ভগৰতো অজ্ঝাসযেন সকলং নাম জাতং. কল্যাণমিত্ততাতি চেতং পুব্বভাগপটিলাভঙ্গং নামাতি গহিতং. অত্থতো কল্যাণমিত্তং নিস্সায লদ্ধা সীলসমাধিৰিপস্সনাৰসেন চত্তারো খন্ধা. সঙ্খারক্খন্ধোতিপি ৰদন্তিযেৰ.

মা হেৰং, আনন্দাতি, আনন্দ, মা এৰং অভণি, বহুস্সুতো ত্ৰং সেখপটিসম্ভিদপ্পত্তো অট্ঠ ৰরে গহেত্ৰা মং উপট্ঠহসি, চতূহি অচ্ছরিযব্ভুতধম্মেহি সমন্নাগতো, তাদিসস্স এৰং কথেতুং ন ৰট্টতি. সকলমেৰ হিদং, আনন্দ, ব্রহ্মচরিযং, যদিদং কল্যাণমিত্ততাতি ইদং ভগৰা – ‘‘চত্তারো মগ্গা চত্তারি ফলানি তিস্সো ৰিজ্জা ছ অভিঞ্ঞা সব্বং কল্যাণমিত্তমূলকমেৰ হোতী’’তি সন্ধাযাহ. ইদানি ৰচীভেদেনেৰ কারণং দস্সেন্তো কল্যাণমিত্তস্সেতন্তিআদিমাহ. তত্থ পাটিকঙ্খন্তি পাটিকঙ্খিতব্বং ইচ্ছিতব্বং, অৰস্সংভাৰীতি অত্থো.

ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতীতিআদীসু অট্ঠন্নং আদিপদানংযেৰ তাৰ অযং সঙ্খেপৰণ্ণনা – সম্মা দস্সনলক্খণা সম্মাদিট্ঠি. সম্মা অভিনিরোপনলক্খণো সম্মাসঙ্কপ্পো. সম্মা পরিগ্গহণলক্খণা সম্মাৰাচা. সম্মা সমুট্ঠাপনলক্খণো সম্মাকম্মন্তো. সম্মা ৰোদাপনলক্খণা সম্মাআজীৰো. সম্মা পগ্গহলক্খণো সম্মাৰাযামো. সম্মা উপট্ঠানলক্খণা সম্মাসতি. সম্মা সমাধানলক্খণো সম্মাসমাধি.

তেসু একেকস্স তীণি কিচ্চানি হোন্তি. সেয্যাথিদং – সম্মাদিট্ঠি তাৰ অঞ্ঞেহিপি অত্তনো পচ্চনীককিলেসেহি সদ্ধিং মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহতি, নিরোধং আরম্মণং করোতি, সম্পযুত্তধম্মে চ পস্সতি তপ্পটিচ্ছাদকমোহৰিধমনৰসেন অসম্মোহতো. সম্মাসঙ্কপ্পাদযোপি তথেৰ মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীনি চ পজহন্তি, নিরোধঞ্চ আরম্মণং করোন্তি. ৰিসেসতো পনেত্থ সম্মাদিট্ঠি সহজাতধম্মে সম্মা দস্সেতি. সম্মাসঙ্কপ্পো সহজাতধম্মে অভিনিরোপেতি, সম্মাৰাচা সম্মা পরিগ্গণ্হাতি, সম্মাকম্মন্তো সম্মা সমুট্ঠাপেতি, সম্মাআজীৰো সম্মা ৰোদাপেতি, সম্মাৰাযামো সম্মা পগ্গণ্হাতি, সম্মাসতি সম্মা উপট্ঠাপেতি, সম্মাসমাধি সম্মা দহতি.

অপিচেসা সম্মাদিট্ঠি নাম পুব্বভাগে নানাখণা নানারম্মণা হোতি, মগ্গকালে একক্খণা একারম্মণা. কিচ্চতো পন সম্মাদিট্ঠি দুক্খে ঞাণন্তিআদীনি চত্তারি নামানি লভতি. সম্মাসঙ্কপ্পাদযোপি পুব্বভাগে নানাখণা নানারম্মণা হোন্তি, মগ্গকালে একক্খণা একারম্মণা. তেসু সম্মাসঙ্কপ্পো কিচ্চতো নেক্খম্মসঙ্কপ্পোতিআদীনি তীণি নামানি লভতি. সম্মাৰাচাদযো তযো ৰিরতিযোপি হোন্তি চেতনাযোপি, মগ্গক্খণে পন ৰিরতিযোৰ. সম্মাৰাযামো সম্মাসতীতি ইদম্পি দ্ৰযং কিচ্চতো সম্মপ্পধানসতিপট্ঠানৰসেন চত্তারি নামানি লভতি. সম্মাসমাধি পন পুব্বভাগেপি মগ্গক্খণেপি সম্মাসমাধিযেৰ.

এৰং তাৰ ‘‘সম্মাদিট্ঠি’’ন্তিআদিনা নযেন ৰুত্তানং অট্ঠন্নং আদিপদানংযেৰ অত্থৰণ্ণনং ঞত্ৰা ইদানি ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতন্তিআদীসু এৰং ঞাতব্বো. ভাৰেতীতি ৰড্ঢেতি, অত্তনো চিত্তসন্তানে পুনপ্পুনং জনেতি, অভিনিব্বত্তেতীতি অত্থো. ৰিৰেকনিস্সিতন্তি ৰিৰেকং নিস্সিতং, ৰিৰেকে ৰা নিস্সিতন্তি ৰিৰেকনিস্সিতং. ৰিৰেকোতি ৰিৰিত্ততা. ৰিৰিত্ততা চাযং তদঙ্গৰিৰেকো, ৰিক্খম্ভন-সমুচ্ছেদ-পটিপ্পস্সদ্ধি-নিস্সরণৰিৰেকোতি পঞ্চৰিধো. এৰমেতস্মিং পঞ্চৰিধে ৰিৰেকে. ৰিৰেকনিস্সিতন্তি তদঙ্গৰিৰেকনিস্সিতং সমুচ্ছেদৰিৰেকনিস্সিতং নিস্সরণৰিৰেকনিস্সিতঞ্চ সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতীতি অযমত্থো ৰেদিতব্বো. তথা হি অযং অরিযমগ্গভাৰনানুযুত্তো যোগী ৰিপস্সনাক্খণে কিচ্চতো তদঙ্গৰিৰেকনিস্সিতং, অজ্ঝাসযতো নিস্সরণৰিৰেকনিস্সিতং, মগ্গকালে পন কিচ্চতো সমুচ্ছেদৰিৰেকনিস্সিতং, আরম্মণতো নিস্সরণৰিৰেকনিস্সিতং সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি. এস নযো ৰিরাগনিস্সিতাদীসু. ৰিৰেকত্থা এৰ হি ৰিরাগাদযো.

কেৰলঞ্চেত্থ ৰোস্সগ্গো দুৰিধো পরিচ্চাগৰোস্সগ্গো চ পক্খন্দনৰোস্সগ্গো চাতি. তত্থ পরিচ্চাগৰোস্সগ্গোতি ৰিপস্সনাক্খণে চ তদঙ্গৰসেন, মগ্গক্খণে চ সমুচ্ছেদৰসেন কিলেসপ্পহানং. পক্খন্দনৰোস্সগ্গোতি ৰিপস্সনাক্খণে তন্নিন্নভাৰেন, মগ্গক্খণে পন আরম্মণকরণেন নিব্বানপক্খন্দনং, তদুভযম্পি ইমস্মিং লোকিযলোকুত্তরমিস্সকে অত্থৰণ্ণনানযে ৰট্টতি. তথা হি অযং সম্মাদিট্ঠি যথাৰুত্তেন পকারেন কিলেসে চ পরিচ্চজতি, নিব্বানঞ্চ পক্খন্দতি.

ৰোস্সগ্গপরিণামিন্তি ইমিনা পন সকলেন ৰচনেন ৰোস্সগ্গত্থং পরিণমন্তং পরিণতঞ্চ, পরিপচ্চন্তং পরিপক্কঞ্চাতি ইদং ৰুত্তং হোতি. অযঞ্হি অরিযমগ্গভাৰনানুযুত্তো ভিক্খু যথা সম্মাদিট্ঠি কিলেসপরিচ্চাগৰোস্সগ্গত্থং নিব্বানপক্খন্দনৰোস্সগ্গত্থঞ্চ পরিপচ্চতি, যথা চ পরিপক্কা হোতি, তথা নং ভাৰেতীতি. এস নযো সেসমগ্গঙ্গেসু.

আগম্মাতি আরব্ভ সন্ধায পটিচ্চ. জাতিধম্মাতি জাতিসভাৰা জাতিপকতিকা. তস্মাতি যস্মা সকলো অরিযমগ্গোপি কল্যাণমিত্তং নিস্সায লব্ভতি, তস্মা. হন্দাতি ৰৰস্সগ্গত্থে নিপাতো. অপ্পমাদং পসংসন্তীতি অপ্পমাদং ৰণ্ণযন্তি, তস্মা অপ্পমাদো কাতব্বো. অত্থাভিসমযাতি অত্থপটিলাভা. অট্ঠমং.

৯. পঠমঅপুত্তকসুত্তৰণ্ণনা

১৩০. নৰমে দিৰা দিৰস্সাতি দিৰসস্স দিৰা, মজ্ঝন্হিকসমযেতি অত্থো. সাপতেয্যন্তি ধনং. কো পন ৰাদো রূপিযস্সাতি সুৰণ্ণরজততম্বলোহকাল়লোহফালকচ্ছপকাদিভেদস্স ঘনকতস্স চেৰ পরিভোগভাজনাদিভেদস্স চ রূপিযভণ্ডস্স পন কো ৰাদো? ‘‘এত্তকং নামা’’তি কা পরিচ্ছেদকথাতি অত্থো. কণাজকন্তি সকুণ্ডকভত্তং. বিলঙ্গদুতিযন্তি কঞ্জিকদুতিযং. সাণন্তি সাণৰাকমযং. তিপক্খৰসনন্তি তীণি খণ্ডানি দ্ৰীসু ঠানেসু সিব্বিত্ৰা কতনিৰাসনং.

অসপ্পুরিসোতি লামকপুরিসো. উদ্ধগ্গিকন্তিআদীসু উপরূপরিভূমীসু ফলদানৰসেন উদ্ধং অগ্গমস্সাতি উদ্ধগ্গিকা. সগ্গস্স হিতা তত্রুপপত্তিজননতোতি সোৰগ্গিকা. নিব্বত্তট্ঠানেসু সুখো ৰিপাকো অস্সাতি সুখৰিপাকা. সুট্ঠু অগ্গানং দিব্বৰণ্ণাদীনং ৰিসেসানং নিব্বত্তনতো সগ্গসংৰত্তনিকা. এৰরূপং দক্খিণদানং ন পতিট্ঠাপেতীতি.

সাতোদকাতি মধুরোদকা. সেত্তোদকাতি ৰীচীনং ভিন্নট্ঠানে উদকস্স সেততায সেতোদকা. সুপতিত্থাতি সুন্দরতিত্থা. তং জনোতি যেন উদকেন সাতোদকা, তং উদকং জনো ভাজনানি পূরেত্ৰা নেৰ হরেয্য. ন যথাপচ্চযং ৰা করেয্যাতি, যং যং উদকেন উদককিচ্চং কাতব্বং, তং তং ন করেয্য. তদপেয্যমানন্তি তং অপেয্যমানং. কিচ্চকরো চ হোতীতি অত্তনা কত্তব্বকিচ্চকরো চেৰ কুসলকিচ্চকরো চ, ভুঞ্জতি চ, কম্মন্তে চ পযোজেতি, দানঞ্চ দেতীতি অত্থো. নৰমং.

১০. দুতিযঅপুত্তকসুত্তৰণ্ণনা

১৩১. দসমে পিণ্ডপাতেন পটিপাদেসীতি পিণ্ডপাতেন সদ্ধিং সংযোজেসি, পিণ্ডপাতং অদাসীতি অত্থো. পক্কামীতি কেনচিদেৰ রাজুপট্ঠানাদিনা কিচ্চেন গতো. পচ্ছা ৰিপ্পটিসারী অহোসীতি সো কির অঞ্ঞেসুপি দিৰসেসু তং পচ্চেকসম্বুদ্ধং পস্সতি, দাতুং পনস্স চিত্তং ন উপ্পজ্জতি. তস্মিং পন দিৰসে অযং পদুমৰতিদেৰিযা ততিযপুত্তো তগ্গরসিখী পচ্চেকবুদ্ধো গন্ধমাদনপব্বতে ফলসমাপত্তিসুখেন ৰীতিনামেত্ৰা পুব্বণ্হসমযে ৰুট্ঠায অনোতত্তদহে মুখং ধোৰিত্ৰা মনোসিলাতলে নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা পত্তচীৰরমাদায অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ইদ্ধিযা ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা নগরদ্ৰারে ওরুয্হ চীৰরং পারুপিত্ৰা পত্তমাদায নগরৰাসীনং ঘরদ্ৰারেসু সহস্সভণ্ডিকং ঠপেন্তো ৰিয পাসাদিকেহি অভিক্কন্তাদীহি অনুপুব্বেন সেট্ঠিনো ঘরদ্ৰারং সম্পত্তো. তংদিৰসঞ্চ সেট্ঠি পাতোৰ উট্ঠায পণীতভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা, ঘরদ্ৰারকোট্ঠকে আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা, দন্তন্তরানি সোধেন্তো নিসিন্নো হোতি. সো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা, তংদিৰসং পাতো ভুত্ৰা নিসিন্নত্তা দানচিত্তং উপ্পাদেত্ৰা, ভরিযং পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘ইমস্স সমণস্স পিণ্ডপাতং দেহী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি.

সেট্ঠিভরিযা চিন্তেসি – ‘‘মযা এত্তকেন কালেন ইমস্স ‘দেথা’তি ৰচনং ন সুতপুব্বং, দাপেন্তোপি চ অজ্জ ন যস্স ৰা তস্স ৰা দাপেতি, ৰীতরাগদোসমোহস্স ৰন্তকিলেসস্স ওহিতভারস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স দাপেতি, যং ৰা তং ৰা অদত্ৰা পণীতং পিণ্ডপাতং দস্সামী’’তি, ঘরা নিক্খম্ম পচ্চেকবুদ্ধং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা পত্তং আদায অন্তোনিৰেসনে পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৰা সুপরিসুদ্ধেহি সালিতণ্ডুলেহি ভত্তং সম্পাদেত্ৰা তদনুরূপং খাদনীযং ব্যঞ্জনং সুপেয্যঞ্চ সল্লক্খেত্ৰা পত্তং পূরেত্ৰা বহি গন্ধেহি সমলঙ্করিত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থেসু পতিট্ঠপেত্ৰা ৰন্দি. পচ্চেকবুদ্ধো – ‘‘অঞ্ঞেসম্পি পচ্চেকবুদ্ধানং সঙ্গহং করিস্সামী’’তি অপরিভুঞ্জিত্ৰাৰ অনুমোদনং কত্ৰা পক্কামি. সোপি খো সেট্ঠি বাহিরতো আগচ্ছন্তো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা মযং ‘‘তুম্হাকং পিণ্ডপাতং দেথা’’তি ৰত্ৰা পক্কন্তা, অপি ৰো লদ্ধোতি? আম, সেট্ঠি লদ্ধোতি. ‘‘পস্সামী’’তি গীৰং উক্খিপিত্ৰা ওলোকেসি. অথস্স পিণ্ডপাতগন্ধো উট্ঠহিত্ৰা নাসাপুটং পহরি. সো চিত্তং সংযমেতুং অসক্কোন্তো পচ্ছা ৰিপ্পটিসারী আহোসীতি.

ৰরমেতন্তিআদি ৰিপ্পটিসারস্স উপ্পন্নাকারদস্সনং. ভাতু চ পন একপুত্তকং সাপতেয্যস্স কারণা জীৰিতা ৰোরোপেসীতি তদা কিরস্স অৰিভত্তেযেৰ কুটুম্বে মাতাপিতরো চ জেট্ঠভাতা চ কালমকংসু. সো ভাতুজাযায সদ্ধিংযেৰ সংৰাসং কপ্পেসি. ভাতু পনস্স একো পুত্তো হোতি, তং ৰীথিযা কীল়ন্তং মনুস্সা ৰদন্তি – ‘‘অযং দাসো অযং দাসী ইদং যানং ইদং ধনং তৰ সন্তক’’ন্তি. সো তেসং কথং গহেত্ৰা – ‘‘অযং দাসো ময্হং সন্তক’’ন্তিআদীনি কথেতি.

অথস্স চূল়পিতা চিন্তেসি – ‘‘অযং দারকো ইদানেৰ এৰং কথেসি, মহল্লককালে কুটুম্বং মজ্ঝে ভিন্দাপেয্য, ইদানেৰস্স কত্তব্বং করিস্সামী’’তি একদিৰসং ৰাসিং আদায – ‘‘এহি পুত্ত, অরঞ্ঞং গচ্ছামা’’তি তং অরঞ্ঞং নেত্ৰা ৰিরৰন্তং ৰিরৰন্তং মারেত্ৰা আৰাটে পক্খিপিত্ৰা পংসুনা পটিচ্ছাদেসি. ইদং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. সত্তক্খত্তুন্তি সত্তৰারে. পুব্বপচ্ছিমচেতনাৰসেন চেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. একপিণ্ডপাতদানস্মিঞ্হি একাৰ চেতনা দ্ৰে পটিসন্ধিযো ন দেতি, পুব্বপচ্ছিমচেতনাহি পনেস সত্তক্খত্তুং সগ্গে, সত্তক্খত্তুং সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তো. পুরাণন্তি পচ্চেকসম্বুদ্ধস্স দিন্নপিণ্ডপাতচেতনাকম্মং.

পরিগ্গহন্তি পরিগ্গহিতৰত্থু. অনুজীৰিনোতি একং মহাকুলং নিস্সায পণ্ণাসম্পি সট্ঠিপি কুলানি জীৰন্তি, তে মনুস্সে সন্ধাযেতং ৰুত্তং. সব্বং নাদায গন্তব্বন্তি সব্বমেতং ন আদিযিত্ৰা গন্তব্বং. সব্বং নিক্খিপ্পগামিনন্তি সব্বমেতং নিক্খিপ্পসভাৰং, পরিচ্চজিতব্বসভাৰমেৰাতি অত্থো. দসমং.

দুতিযো ৰগ্গো.

৩. ততিযৰগ্গো

১. পুগ্গলসুত্তৰণ্ণনা

১৩২. ততিযৰগ্গস্স পঠমে ‘‘নীচে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিকেন তমেন যুত্তোতি তমো. কাযদুচ্চরিতাদীহি পুন নিরযতমূপগমনতো তমপরাযণো. ইতি উভযেনপি খন্ধতমোৰ কথিতো হোতি. ‘‘উচ্চে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিকেন জোতিনা যুত্ততো জোতি, আলোকীভূতোতি ৰুত্তং হোতি. কাযসুচরিতাদীহি পুন সগ্গূপপত্তিজোতিভাৰূপগমনতো জোতিপরাযণো. ইমিনা নযেন ইতরেপি দ্ৰে ৰেদিতব্বা.

ৰেনকুলেতি ৰিলীৰকারকুলে. নেসাদকুলেতি মিগলুদ্দকাদীনং কুলে. রথকারকুলেতি চম্মকারকুলে. পুক্কুসকুলেতি পুপ্ফছড্ডককুলে. কসিরৰুত্তিকেতি দুক্খৰুত্তিকে. দুব্বণ্ণোতি পংসুপিসাচকো ৰিয ঝামখাণুৰণ্ণো. দুদ্দসিকোতি ৰিজাতমাতুযাপি অমনাপদস্সনো. ওকোটিমকোতি লকুণ্ডকো. কাণোতি একক্খিকাণো ৰা উভযক্খিকাণো ৰা. কুণীতি একহত্থকুণী ৰা উভযহত্থকুণী ৰা. খঞ্জোতি একপাদখঞ্জো ৰা উভযপাদখঞ্জো ৰা. পক্খহতোতি হতপক্খো পীঠসপ্পী. পদীপেয্যস্সাতি তেলকপল্লকাদিনো পদীপউপকরণস্স. এৰং খো, মহারাজাতি এত্থ একো পুগ্গলো বহিদ্ধা আলোকং অদিস্ৰা মাতুকুচ্ছিস্মিংযেৰ কালং কত্ৰা অপাযেসু নিব্বত্তন্তো সকলং কপ্পম্পি সংসরতি, সোপি তমোতমপরাযণোৰ. সো পন কুহকপুগ্গলো ভৰেয্য. কুহকস্স হি এৰরূপা নিব্বত্তি হোতীতি ৰুত্তং.

এত্থ চ ‘‘নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি চণ্ডালকুলে ৰা’’তিআদীহি আগমনৰিপত্তি চেৰ পুব্বুপ্পন্নপচ্চযৰিপত্তি চ দস্সিতা. দলিদ্দেতিআদীহি পৰত্তপচ্চযৰিপত্তি. কসিরৰুত্তিকেতিআদীহি আজীৰুপাযৰিপত্তি. দুব্বণ্ণোতিআদীহি অত্তভাৰৰিপত্তি. বৰ্হাবাধোতিআদীহি দুক্খকারণসমাযোগো. ন লাভীতিআদীহি সুখকারণৰিপত্তি চেৰ উপভোগৰিপত্তি চ. কাযেন দুচ্চরিতন্তিআদীহি তমপরাযণভাৰস্স কারণসমাযোগো. কাযস্স ভেদাতিআদীহি সম্পরাযিকতমূপগমো. সুক্কপক্খো ৰুত্তপটিপক্খনযেন ৰেদিতব্বো.

অক্কোসতীতি দসহি অক্কোসৰত্থূহি অক্কোসতি. পরিভাসতীতি, ‘‘কস্মা তিট্ঠথ? কিং তুম্হেহি অম্হাকং কসিকম্মাদীনি কতানী’’তিআদীহি? পরিভৰৰচনেহি পরিভাসতি. রোসকোতি ঘট্টকো. অব্যগ্গমনসোতি একগ্গচিত্তো. পঠমং.

২. অয্যিকাসুত্তৰণ্ণনা

১৩৩. দুতিযে জিণ্ণাতি জরাজিণ্ণা. ৰুড্ঢাতি ৰযোৰুড্ঢা. মহল্লিকাতি জাতিমহল্লিকা. অদ্ধগতাতি অদ্ধং চিরকালং অতিক্কন্তা. ৰযোঅনুপ্পত্তাতি পচ্ছিমৰযং সম্পত্তা. পিযা মনাপাতি রঞ্ঞো কির মাতরি মতায অয্যিকা মাতুট্ঠানে ঠত্ৰা পটিজগ্গি, তেনস্স অয্যিকায বলৰপেমং উপ্পজ্জি. তস্মা এৰমাহ. হত্থিরতনেনাতি সতসহস্সগ্ঘনকো হত্থী সতসহস্সগ্ঘনকেন অলঙ্কারেন অলঙ্কতো হত্থিরতনং নাম. অস্সরতনেপি এসেৰ নযো. গামৰরোপি সতসহস্সুট্ঠানকগামোৰ. সব্বানি তানি ভেদনধম্মানীতি তেসু হি কিঞ্চি করিযমানমেৰ ভিজ্জতি, কিঞ্চি কতপরিযোসিতং চক্কতো অনপনীতমেৰ, কিঞ্চি অপনেত্ৰা ভূমিযং ঠপিতমত্তং, কিঞ্চি ততো পরং, এৰমেৰ সত্তেসুপি কোচি পটিসন্ধিং গহেত্ৰা মরতি, কোচি মূল়্হগব্ভায মাতরি মাতুকুচ্ছিতো অনিক্খন্তোৰ, কোচি নিক্খন্তমত্তো, কোচি ততো পরন্তি. তস্মা এৰমাহ. দুতিযং.

১৩৪. ততিযে সব্বং উত্তানমেৰ. ততিযং.

৪. ইস্সত্তসুত্তৰণ্ণনা

১৩৫. চতুত্থস্স অট্ঠুপ্পত্তিকো নিক্খেপো. ভগৰতো কির পঠমবোধিযং মহালাভসক্কারো উদপাদি ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ. তিত্থিযা হতলাভসক্কারা হুত্ৰা কুলেসু এৰং কন্থেন্তা ৰিচরন্তি – ‘‘সমণো গোতমো এৰমাহ, ‘ময্হমেৰ দানং দাতব্বং, ন অঞ্ঞেসং দানং দাতব্বং. ময্হমেৰ সাৰকানং দানং দাতব্বং, ন অঞ্ঞেসং সাৰকানং দানং দাতব্বং. ময্হমেৰ দিন্নং মহপ্ফলং, ন অঞ্ঞেসং দিন্নং মহপ্ফলং. ময্হমেৰ সাৰকানং দিন্নং মহপ্ফলং, ন অঞ্ঞেসং সাৰকানং দিন্নং মহপ্ফল’ন্তি. যুত্তং নু খো সযম্পি ভিক্খাচারনিস্সিতেন পরেসং ভিক্খাচারনিস্সিতানং চতুন্নং পচ্চযানং অন্তরাযং কাতুং, অযুত্তং করোতি অননুচ্ছৰিক’’ন্তি. সা কথা পত্থরমানা রাজকুলং সম্পত্তা. রাজা সুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অট্ঠানমেতং যং তথাগতো পরেসং লাভন্তরাযং করেয্য. এতে তথাগতস্স অলাভায অযসায পরিসক্কন্তি. সচাহং ইধেৰ ঠত্ৰা ‘মা এৰং অৰোচুত্থ, ন সত্থা এৰং কথেতী’তি ৰদেয্যং, এৰং সা কথা নিজ্ঝত্তিং ন গচ্ছেয্য, ইমস্স মহাজনস্স সন্নিপতিতকালেযেৰ নং নিজ্ঝাপেস্সামী’’তি একং ছণদিৰসং আগমেন্তো তুণ্হী অহোসি.

অপরেন সমযেন মহাছণে সম্পত্তে ‘‘অযং ইমস্স কালো’’তি নগরে ভেরিং চরাপেসি – ‘‘সদ্ধা ৰা অস্সদ্ধা ৰা সম্মাদিট্ঠিকা ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিকা ৰা গেহরক্খকে দারকে ৰা মাতুগামে ৰা ঠপেত্ৰা অৰসেসা যে ৰিহারং নাগচ্ছন্তি, পঞ্ঞাসং দণ্ডো’’তি. সযম্পি পাতোৰ ন্হত্ৰা কতপাতরাসো সব্বাভরণপটিমণ্ডিতো মহতা বলকাযেন সদ্ধিং ৰিহারং অগমাসি. গচ্ছন্তো চ চিন্তেসি – ‘‘ভগৰা তুম্হে কির এৰং ৰদথ ‘ময্হমেৰ দানং দাতব্বং…পে… ন অঞ্ঞেসং সাৰকানং দিন্নং মহপ্ফল’ন্তি এৰং পুচ্ছিতুং অযুত্তং, পঞ্হমেৰ পুচ্ছিস্সামি, পঞ্হং কথেন্তো চ মে ভগৰা অৰসানে তিত্থিযানং ৰাদং ভঞ্জিস্সতী’’তি. সো পঞ্হং পুচ্ছন্তো কত্থ নু খো, ভন্তে, দানং দাতব্বন্তি আহ. যত্থাতি যস্মিং পুগ্গলে চিত্তং পসীদতি, তস্মিং দাতব্বং, তস্স ৰা দাতব্বন্তি অত্থো.

এৰং ৰুত্তে রাজা যেহি মনুস্সেহি তিত্থিযানং ৰচনং আরোচিতং, তে ওলোকেসি. তে রঞ্ঞা ওলোকিতমত্তাৰ মঙ্কুভূতা অধোমুখা পাদঙ্গুট্ঠকেন ভূমিং লেখমানা অট্ঠংসু. রাজা – ‘‘একপদেনেৰ, ভন্তে, হতা তিত্থিযা’’তি মহাজনং সাৰেন্তো মহাসদ্দেন অভাসি. এৰঞ্চ পন ভাসিত্ৰা – ‘‘ভগৰা চিত্তং নাম নিগণ্ঠাচেলকপরিব্বাজকাদীসু যত্থ কত্থচি পসীদতি, কত্থ পন, ভন্তে, দিন্নং মহপ্ফল’’ন্তি পুচ্ছি. অঞ্ঞং খো এতন্তি, ‘‘মহারাজ, অঞ্ঞং তযা পঠমং পুচ্ছিতং, অঞ্ঞং পচ্ছা, সল্লক্খেহি এতং, পঞ্হাকথনং পন ময্হং ভারো’’তি ৰত্ৰা সীলৰতো খোতিআদিমাহ. তত্থ ইধ ত্যস্সাতি ইধ তে অস্স. সমুপব্যূল়্হোতি রাসিভূতো. অসিক্খিতোতি ধনুসিপ্পে অসিক্খিতো. অকতহত্থোতি মুট্ঠিবন্ধাদিৰসেন অসম্পাদিতহত্থো. অকতযোগ্গোতি তিণপুঞ্জমত্তিকাপুঞ্জাদীসু অকতপরিচযো. অকতূপাসনোতি রাজরাজমহামত্তানং অদস্সিতসরক্খেপো. ছম্ভীতি পৰেধিতকাযো.

কামচ্ছন্দো পহীনোতিআদীসু অরহত্তমগ্গেন কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, অনাগামিমগ্গেন ব্যাপাদো, অরহত্তমগ্গেনেৰ থিনমিদ্ধং, তথা উদ্ধচ্চং, ততিযেনেৰ কুক্কুচ্চং, পঠমমগ্গেন ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি. অসেক্খেন সীলক্খন্ধেনাতি অসেক্খস্স সীলক্খন্ধো অসেক্খো সীলক্খন্ধো নাম. এস নযো সব্বত্থ. এত্থ চ পুরিমেহি চতূহি পদেহি লোকিযলোকুত্তরসীলসমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিযো কথিতা. ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং পচ্চৰেক্খণঞাণং হোতি, তং লোকিযমেৰ.

ইস্সত্তন্তি উসুসিপ্পং. বলৰীরিযন্তি এত্থ বলং নাম ৰাযোধাতু, ৰীরিযং কাযিকচেতসিকৰীরিযমেৰ. ভরেতি ভরেয্য. নাসূরং জাতিপচ্চযাতি, ‘‘অযং জাতিসম্পন্নো’’তি এৰং জাতিকারণা অসূরং ন ভরেয্য.

খন্তিসোরচ্চন্তি এত্থ খন্তীতি অধিৰাসনখন্তি, সোরচ্চন্তি অরহত্তং. ধম্মাতি এতে দ্ৰে ধম্মা. অস্সমেতি আৰসথে. ৰিৰনেতি অরঞ্ঞট্ঠানে, নিরুদকে অরঞ্ঞে চতুরস্সপোক্খরণিআদীনি কারযেতি অত্থো. দুগ্গেতি ৰিসমট্ঠানে. সঙ্কমনানীতি পণ্ণাসহত্থসট্ঠিহত্থানি সমোকিণ্ণপরিসুদ্ধৰালিকানি সঙ্কমনানি করেয্য.

ইদানি এতেসু অরঞ্ঞসেনাসনেসু ৰসন্তানং ভিক্খূনং ভিক্খাচারৰত্তং আচিক্খন্তো অন্নং পানন্তিআদিমাহ. তত্থ সেনাসনানীতি মঞ্চপীঠাদীনি. ৰিপ্পসন্নেনাতি খীণাসৰস্স দেন্তোপি সকঙ্খেন কিলেসমলিনেন চিত্তেন অদত্ৰা ৰিপ্পসন্নেনেৰ চিত্তেন দদেয্য. থনযন্তি গজ্জন্তো. সতক্ককূতি সতসিখরো, অনেককূটোতি অত্থো. অভিসঙ্খচ্চাতি অভিসঙ্খরিত্ৰা সমোধানেত্ৰা রাসিং কত্ৰা.

আমোদমানোতি তুট্ঠমানসো হুত্ৰা. পকিরেতীতি দানগ্গে ৰিচিরতি, পকিরন্তো ৰিয ৰা দানং দেতি. পুঞ্ঞধারাতি অনেকদানচেতনামযা পুঞ্ঞধারা. দাতারং অভিৰস্সতীতি যথা আকাসে সমুট্ঠিতমেঘতো নিক্খন্তা উদকধারা পথৰিং সিনেহযন্তী তেমেন্তী কিলেদযন্তী অভিৰস্সতি, এৰমেৰ অযম্পি দাযকস্স অব্ভন্তরে উপ্পন্না পুঞ্ঞধারা তমেৰ দাতারং অন্তো সিনেহেতি পূরেতি অভিসন্দেতি. তেন ৰুত্তং ‘‘দাতারং অভিৰস্সতী’’তি. চতুত্থং.

৫. পব্বতূপমসুত্তৰণ্ণনা

১৩৬. পঞ্চমে মুদ্ধাৰসিত্তানন্তি খত্তিযাভিসেকেন মুদ্ধনি অৰসিত্তানং কতাভিসেকানং. কামগেধপরিযুট্ঠিতানন্তি কামেসু গেধেন পরিযুট্ঠিতানং অভিভূতানং. জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তানন্তি জনপদে থিরভাৰপ্পত্তানং. রাজকরণীযানীতি রাজকম্মানি রাজূহি কত্তব্বকিচ্চানি. তেসু খ্ৰাহন্তি তেসু অহং. উসুক্কমাপন্নোতি ব্যাপারং আপন্নো. এস কির রাজা দিৰসস্স তিক্খত্তুং ভগৰতো উপট্ঠানং গচ্ছতি, অন্তরাগমনানি বহূনিপি হোন্তি. তস্স নিবদ্ধং গচ্ছতো বলকাযো মহাপি হোতি অপ্পোপি. অথেকদিৰসং পঞ্চসতা চোরা চিন্তযিংসু – ‘‘অযং রাজা অৰেলায অপ্পেন বলেন সমণস্স গোতমস্স উপট্ঠানং গচ্ছতি, অন্তরামগ্গে নং গহেত্ৰা রজ্জং গণ্হিস্সামা’’তি. তে অন্ধৰনে নিলীযিংসু. রাজানো চ নাম মহাপুঞ্ঞা হোন্তি. অথ তেসংযেৰ অব্ভন্তরতো একো পুরিসো নিক্খমিত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা মহন্তং বলকাযং আদায অন্ধৰনং পরিৰারেত্ৰা তে সব্বে গহেত্ৰা অন্ধৰনতো যাৰ নগরদ্ৰারা মগ্গস্স উভোসু পস্সেসু যথা অঞ্ঞমঞ্ঞং চক্খুনা চক্খুং উপনিবন্ধিত্ৰা ওলোকেন্তি, এৰং আসন্নানি সূলানি রোপাপেত্ৰা সূলেসু উত্তাসেসি. ইদং সন্ধায এৰমাহ.

অথ সত্থা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ৰক্খামি, ‘মহারাজ, মাদিসে নাম সম্মাসম্বুদ্ধে ধুরৰিহারে ৰসন্তে তযা এৰরূপং দারুণং কম্মং কতং, অযুত্তং তে কত’ন্তি, অথাযং রাজা মঙ্কু হুত্ৰা সন্থম্ভিতুং ন সক্কুণেয্য, পরিযাযেন ধম্মং কথেন্তস্সেৰ মে সল্লক্খেস্সতী’’তি ধম্মদেসনং আরভন্তো তং কিং মঞ্ঞসীতিআদিমাহ. তত্থ সদ্ধাযিকোতি সদ্ধাতব্বো, যস্স ত্ৰং ৰচনং সদ্দহসীতি অত্থো. পচ্চযিকোতি তস্সেৰ ৰেৰচনং, যস্স ৰচনং পত্তিযাযসীতি অত্থো. অব্ভসমন্তি আকাসসমং. নিপ্পোথেন্তো আগচ্ছতীতি পথৰিতলতো যাৰ অকনিট্ঠব্রহ্মলোকা সব্বে সত্তে সণ্হকরণীযং তিণচুণ্ণং ৰিয করোন্তো পিসন্তো আগচ্ছতি.

অঞ্ঞত্র ধম্মচরিযাযাতি ঠপেত্ৰা ধম্মচরিযং অঞ্ঞং কাতব্বং নত্থি, দসকুসলকম্মপথসঙ্খাতা ধম্মচরিযাৰ কত্তব্বা, ভন্তেতি – সমচরিযাদীনি তস্সেৰ ৰেৰচনানি. আরোচেমীতি আচিক্খামি. পটিৰেদযামীতি জানাপেমি. অধিৰত্ততীতি অজ্ঝোত্থরতি. হত্থিযুদ্ধানীতি নাল়াগিরিসদিসে হেমকপ্পনে নাগে অভিরুয্হ যুজ্ঝিতব্বযুদ্ধানি. গতীতি নিপ্ফত্তি. ৰিসযোতি ওকাসো, সমত্থভাৰো ৰা. ন হি সক্কা তেহি জরামরণং পটিবাহিতুং. মন্তিনো মহামত্তাতি মন্তসম্পন্না মহোসধৰিধুরপণ্ডিতাদিসদিসা মহাঅমচ্চা. ভূমিগতন্তি মহালোহকুম্ভিযো পূরেত্ৰা ভূমিযং ঠপিতং. ৰেহাসট্ঠন্তি চম্মপসিব্বকে পূরেত্ৰা তুলাসঙ্ঘাটাদীসু লগ্গেত্ৰা চেৰ নিয্যুহাদীসু চ পূরেত্ৰা ঠপিতং. উপলাপেতুন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দিতুং. যথা দ্ৰে জনা একেন মগ্গেন ন গচ্ছন্তি এৰং কাতুং.

নভং আহচ্চাতি আকাসং পূরেত্ৰা. এৰং জরা চ মচ্চু চাতি ইধ দ্ৰেযেৰ পব্বতা গহিতা, রাজোৰাদে পন ‘‘জরা আগচ্ছতি সব্বযোব্বনং ৰিলুম্পমানা’’তি এৰং জরা মরণং ব্যাধি ৰিপত্তীতি চত্তারোপেতে আগতাৰ. তস্মাতি যস্মা হত্থিযুদ্ধাদীহি জরামরণং জিনিতুং ন সক্কা, তস্মা. সদ্ধং নিৰেসযেতি সদ্ধং নিৰেসেয্য, পতিট্ঠাপেয্যাতি. পঞ্চমং.

ততিযো ৰগ্গো.

ইতি সারত্থপ্পকাসিনিযা

সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

কোসলসংযুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.