৭. সল়াযতনৰিভঙ্গসুত্তৰণ্ণনা

৩০৪. এৰং মে সুতন্তি সল়াযতনৰিভঙ্গসুত্তং. তত্থ ৰেদিতব্বানীতি সহৰিপস্সনেন মগ্গেন জানিতব্বানি. মনোপৰিচারাতি ৰিতক্কৰিচারা. ৰিতক্কুপ্পাদকঞ্হি মনো ইধ মনোতি অধিপ্পেতং, মনস্স উপৰিচারাতি মনোপৰিচারা. সত্তপদাতি ৰট্টৰিৰট্টনিস্সিতানং সত্তানং পদা. এত্থ হি অট্ঠারস ৰট্টপদা নাম, অট্ঠারস ৰিৰট্টপদা নাম, তেপি সহৰিপস্সনেন মগ্গেনেৰ ৰেদিতব্বা. যোগ্গাচরিযানন্তি হত্থিযোগ্গাদিআচারসিক্খাপকানং, দমেতব্বদমকানন্তি অত্থো. সেসং ৰিভঙ্গেযেৰ আৰিভৰিস্সতি. অযমুদ্দেসোতি ইদং মাতিকাট্ঠপনং.

৩০৫. চক্খাযতনাদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতানি. চক্খুৰিঞ্ঞাণন্তি কুসলাকুসলৰিপাকতো দ্ৰে চক্খুৰিঞ্ঞাণানি. সেসপসাদৰিঞ্ঞাণেসুপি এসেৰ নযো. ইমানি পন দস ঠপেত্ৰা সেসং ইধ মনোৰিঞ্ঞাণং নাম.

চক্খুসম্ফস্সোতি চক্খুম্হি সম্ফস্সো. চক্খুৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তসম্ফস্সস্সেতং অধিৰচনং. সেসেসুপি এসেৰ নযো.

চক্খুনা রূপং দিস্ৰাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপং দিস্ৰা. এসেৰ নযো সব্বত্থ. সোমনস্সট্ঠানিযন্তি সোমনস্সস্স আরম্মণৰসেন কারণভূতং. উপৰিচরতীতি তত্থ ৰিচারপৰত্তনেন উপৰিচরতি, ৰিতক্কো তংসম্পযুত্তো চাতি ইমিনা নযেন অট্ঠারস ৰিতক্কৰিচারসঙ্খাতা মনোপৰিচারা ৰেদিতব্বা. ছ সোমনস্সূপৰিচারাতি এত্থ পন সোমনস্সেন সদ্ধিং উপৰিচরন্তীতি সোমনস্সূপৰিচারা. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো.

৩০৬. গেহসিতানীতি কামগুণনিস্সিতানি. নেক্খম্মসিতানীতি ৰিপস্সনানিস্সিতানি. ইট্ঠানন্তি পরিযেসিতানং. কন্তানন্তি কামিতানং. মনোরমানন্তি মনো এতেসু রমতীতি মনোরমানি, তেসং মনোরমানং. লোকামিসপটিসংযুত্তানন্তি তণ্হাপটিসংযুত্তানং. অতীতন্তি পটিলদ্ধং. পচ্চুপ্পন্নং তাৰ আরব্ভ সোমনস্সং উপ্পজ্জতু, অতীতে কথং উপ্পজ্জতীতি. অতীতেপি – ‘‘যথাহং এতরহি ইট্ঠারম্মণং অনুভৰামি, এৰং পুব্বেপি অনুভৰি’’ন্তি অনুস্সরন্তস্স বলৰসোমনস্সং উপ্পজ্জতি.

অনিচ্চতন্তি অনিচ্চাকারং. ৰিপরিণামৰিরাগনিরোধন্তি পকতিৰিজহনেন ৰিপরিণামং, ৰিগচ্ছনেন ৰিরাগং, নিরুজ্ঝনেন নিরোধং. সম্মপঞ্ঞাযাতি ৰিপস্সনাপঞ্ঞায. ইদং ৰুচ্চতি নেক্খম্মসিতং সোমনস্সন্তি ইদং রঞ্ঞো ৰিয অত্তনো সিরিসম্পত্তিং ওলোকেন্তস্স ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নিসিন্নস্স সঙ্খারানং ভেদং পস্সতো সঙ্খারগতম্হি তিক্খে সূরে ৰিপস্সনাঞাণে ৰহন্তে উপ্পন্নসোমনস্সং ‘‘নেক্খম্মসিতং সোমনস্স’’ন্তি ৰুচ্চতি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘সুঞ্ঞাগারং পৰিট্ঠস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;

অমানুসী রতী হোতি, সম্মা ধম্মং ৰিপস্সতো.

যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;

লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতন্তং ৰিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৩৭৩-৩৭৪);

ইমানীতি ইমানি ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে অনিচ্চাদিৰসেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নিসিন্নস্স উপ্পন্নানি ছ নেক্খম্মসিতানি সোমনস্সানি.

৩০৭. অতীতন্তি পচ্চুপ্পন্নং তাৰ পত্থেত্ৰা অলভন্তস্স দোমনস্সং উপ্পজ্জতু, অতীতে কথং উপ্পজ্জতীতি. অতীতেপি ‘‘যথাহং এতরহি ইট্ঠারম্মণং পত্থেত্ৰা ন লভামি, এৰং পুব্বেপি পত্থেত্ৰা ন লভি’’ন্তি অনুস্সরন্তস্স বলৰদোমনস্সং উপ্পজ্জতি.

অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসূতি অনুত্তরৰিমোক্খো নাম অরহত্তং, অরহত্তে পত্থনং পট্ঠপেন্তস্সাতি অত্থো. আযতনন্তি অরহত্তাযতনং. পিহং উপট্ঠাপযতোতি পত্থনং পট্ঠপেন্তস্স. তং পনেতং পত্থনং পট্ঠপেন্তস্স উপ্পজ্জতি, ইতি পত্থনামূলকত্তা ‘‘পিহং উপট্ঠাপযতো’’তি ৰুত্তং. ইমানি ছ নেক্খম্মসিতানি দোমনস্সানীতি ইমানি এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে অরহত্তে পিহং পট্ঠপেত্ৰা তদধিগমায অনিচ্চাদিৰসেন ৰিপস্সনং উপট্ঠপেত্ৰা উস্সুক্কাপেতুং অসক্কোন্তস্স – ‘‘ইমম্পি পক্খং ইমম্পি মাসং ইমম্পি সংৰচ্ছরং অরহত্তং পাপুণিতুং নাসক্খি’’ন্তি অনুসোচতো গামন্তপব্ভারৰাসিমহাসীৰত্থেরস্স ৰিয অস্সুধারাপৰত্তনৰসেন উপ্পন্নদোমনস্সানি ছ নেক্খম্মসিতদোমনস্সানীতি ৰেদিতব্বানি. ৰত্থু পন সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায সক্কপঞ্হৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৬১) ৰিত্থারিতং, ইচ্ছন্তেন ততো গহেতব্বং.

৩০৮. উপ্পজ্জতি উপেক্খাতি এত্থ উপেক্খা নাম অঞ্ঞাণুপেখা. অনোধিজিনস্সাতি কিলেসোধিং জিনিত্ৰা ঠিতত্তা খীণাসৰো ওধিজিনো নাম, তস্মা অখীণাসৰস্সাতি অত্থো. অৰিপাকজিনস্সাতি এত্থপি আযতিং ৰিপাকং জিনিত্ৰা ঠিতত্তা খীণাসৰোৰ ৰিপাকজিনো নাম, তস্মা অখীণাসৰস্সেৰাতি অত্থো. অনাদীনৰদস্সাৰিনোতিআদীনৰতো উপদ্দৰতো অপস্সন্তস্স. ইমা ছ গেহসিতা উপেক্খাতি ইমা এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠারম্মণে আপাথগতে গুল়পিণ্ডকে নিলীনমক্খিকা ৰিয রূপাদীনি অনতিৰত্তমানা তত্থ লগ্গা লগ্গিতা হুত্ৰা উপ্পন্না উপেক্খা ছ গেহসিতা উপেক্খাতি ৰেদিতব্বা.

রূপং সা অতিৰত্ততীতি রূপং সা অনতিক্কমতি, তত্থ নিকন্তিৰসেন ন তিট্ঠতি. ইমা ছ নেক্খম্মসিতা উপেক্খাতি ইমা এৰং ছসু দ্ৰারেসু ইট্ঠাদিআরম্মণে আপাথগতে ইট্ঠে অরজ্জন্তস্স, অনিট্ঠে অদুস্সন্তস্স, অসমপেক্খনে অসম্মুয্হন্তস্স, উপ্পন্নৰিপস্সনা-ঞাণসম্পযুত্তা ছ নেক্খম্মসিতা উপেক্খাতি ৰেদিতব্বা.

৩০৯. তত্র ইদং নিস্সায ইদং পজহথাতি তেসু ছত্তিংসসত্তপদেসু অট্ঠারস নিস্সায অট্ঠারস পজহথাতি অত্থো. তেনেৰ – ‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যানি ছ নেক্খম্মসিতানী’’তিআদিমাহ. নিস্সায আগম্মাতি পৰত্তনৰসেন নিস্সায চেৰ আগম্ম চ. এৰমেতেসং সমতিক্কমো হোতীতি এৰং নেক্খম্মসিতানং পৰত্তনেন গেহসিতানি অতিক্কন্তানি নাম হোন্তি.

এৰং সরিক্খকেনেৰ সরিক্খকং জহাপেত্ৰা ইদানি বলৰতা দুব্বলং জহাপেন্তো – ‘‘তত্র, ভিক্খৰে, যানি ছ নেক্খম্মসিতানি সোমনস্সানী’’তিআদিমাহ. এৰং নেক্খম্মসিতসোমনস্সেহি নেক্খম্মসিতদোমনস্সানি, নেক্খম্মসিতউপেক্খাহি চ নেক্খম্মসিতসোমনস্সানি জহাপেন্তেন বলৰতা দুব্বলপ্পহানং কথিতং.

এত্থ পন ঠত্ৰা উপেক্খাকথা ৰেদিতব্বা – অট্ঠসু হি সমাপত্তীসু পঠমাদীনি চ তীণি ঝানানি, সুদ্ধসঙ্খারে চ পাদকে কত্ৰা ৰিপস্সনং আরদ্ধানং চতুন্নং ভিক্খূনং পুব্বভাগৰিপস্সনা সোমনস্সসহগতা ৰা হোতি উপেক্খাসহগতা ৰা, ৰুট্ঠানগামিনী পন সোমনস্সসহগতাৰ. চতুত্থজ্ঝানাদীনি পাদকানি কত্ৰা ৰিপস্সনং আরদ্ধানং পঞ্চন্নং পুব্বভাগৰিপস্সনা পুরিমসদিসাৰ. ৰুট্ঠানগামিনী পন উপেক্খাসহগতা হোতি. ইদং সন্ধায – ‘‘যা ছ নেক্খম্মসিতা উপেক্খা, তা নিস্সায তা আগম্ম, যানি ছ নেক্খম্মসিতানি সোমনস্সানি, তানি পজহথা’’তি ৰুত্তং. ন কেৰলঞ্চ এৰংপটিপন্নস্স ভিক্খুনো অযং ৰিপস্সনায ৰেদনাৰিসেসোৰ হোতি, অরিযমগ্গেপি পন ঝানঙ্গবোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গানম্পি ৰিসেসো হোতি.

কো পনেতং ৰিসেসং নিযমেতি? কেচি তাৰ থেরা ৰিপস্সনাপাদকজ্ঝানং নিযমেতীতি ৰদন্তি, কেচি ৰিপস্সনায আরম্মণভূতা খন্ধা নিযমেন্তীতি ৰদন্তি, কেচি পুগ্গলজ্ঝাসযো নিযমেতীতি ৰদন্তি. তেসম্পি ৰাদে অযমেৰ পুব্বভাগে ৰুট্ঠানগামিনীৰিপস্সনা নিযমেতীতি ৰেদিতব্বা. ৰিনিচ্ছযকথা পনেত্থ ৰিসুদ্ধিমগ্গে সঙ্খারুপেক্খানিদ্দেসে ৰুত্তাৰ.

৩১০. নানত্তাতি নানা বহূ অনেকপ্পকারা. নানত্তসিতাতি নানারম্মণনিস্সিতা. একত্তাতি একা. একত্তসিতাতি একারম্মণনিস্সিতা. কতমা পনাযং উপেক্খাতি? হেট্ঠা তাৰ অঞ্ঞাণুপেক্খা ৰুত্তা, উপরি ছল়ঙ্গুপেক্খা ৰক্খতি, ইধ সমথউপেক্খা, ৰিপস্সনুপেক্খাতি দ্ৰে উপেক্খা গহিতা.

তত্থ যস্মা অঞ্ঞাৰ রূপেসু উপেক্খা, অঞ্ঞাৰ সদ্দাদীসু, ন হি যা রূপে উপেক্খা, সা সদ্দাদীসু হোতি. রূপে উপেক্খা চ রূপমেৰ আরম্মণং করোতি, ন সদ্দাদযো. রূপে উপেক্খাভাৰঞ্চ অঞ্ঞা সমথউপেক্খা পথৰীকসিণং আরম্মণং কত্ৰা উপ্পজ্জতি, অঞ্ঞা আপোকসিণাদীনি. তস্মা নানত্তং নানত্তসিতং ৰিভজন্তো অত্থি, ভিক্খৰে, উপেক্খা রূপেসূতিআদিমাহ. যস্মা পন দ্ৰে ৰা তীণি ৰা আকাসানঞ্চাযতনানি ৰা ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনাদীনি ৰা নত্থি, তস্মা একত্তং একত্তসিতং ৰিভজন্তো অত্থি, ভিক্খৰে, উপেক্খা আকাসানঞ্চাযতননিস্সিতাতিআদিমাহ.

তত্থ আকাসানঞ্চাযতনউপেক্খা সম্পযুত্তৰসেন আকাসানঞ্চাযতননিস্সিতা, আকাসানঞ্চাযতনখন্ধে ৰিপস্সন্তস্স ৰিপস্সনুপেক্খা আরম্মণৰসেন আকাসানঞ্চাযতননিস্সিতা. সেসাসুপি এসেৰ নযো.

তং পজহথাতি এত্থ অরূপাৰচরসমাপত্তিউপেক্খায রূপাৰচরসমাপত্তিউপেক্খং পজহাপেতি, অরূপাৰচরৰিপস্সনুপেক্খায রূপাৰচরৰিপস্সনুপেক্খং.

অতম্মযতন্তি এত্থ তম্মযতা নাম তণ্হা, তস্সা পরিযাদানতো ৰুট্ঠানগামিনীৰিপস্সনা অতম্মযতাতি ৰুচ্চতি. তং পজহথাতি ইধ ৰুট্ঠানগামিনীৰিপস্সনায অরূপাৰচরসমাপত্তিউপেক্খঞ্চ ৰিপস্সনুপেক্খঞ্চ পজহাপেতি.

৩১১. যদরিযোতি যে সতিপট্ঠানে অরিযো সম্মাসম্বুদ্ধো সেৰতি. তত্থ তীসু ঠানেসু সতিং পট্ঠপেন্তো সতিপট্ঠানে সেৰতীতি ৰেদিতব্বো. ন সুস্সূসন্তীতি সদ্দহিত্ৰা সোতুং ন ইচ্ছন্তি. ন অঞ্ঞাতি জাননত্থায চিত্তং ন উপট্ঠপেন্তি. ৰোক্কম্মাতি অতিক্কমিত্ৰা. সত্থু সাসনাতি সত্থু ওৰাদং গহেতব্বং পূরেতব্বং ন মঞ্ঞন্তীতি অত্থো. ন চ অত্তমনোতি ন সকমনো. এত্থ চ গেহসিতদোমনস্সৰসেন অপ্পতীতো হোতীতি ন এৰমত্থো দট্ঠব্বো, অপ্পটিপন্নকেসু পন অত্তমনতাকারণস্স অভাৰেনেতং ৰুত্তং. অনৰস্সুতোতি পটিঘঅৰস্সৰেন অনৰস্সুতো. সতো সম্পজানোতি সতিযা চ ঞাণেন চ সমন্নাগতো. উপেক্খকোতি ছল়ঙ্গুপেক্খায উপেক্খকো. অত্তমনোতি ইধাপি গেহসিতসোমনস্সৰসেন উপ্পিলাৰিতোতি ন এৰমত্থো দট্ঠব্বো, পটিপন্নকেসু পন অনত্তমনতাকারণস্স অভাৰেনেতং ৰুত্তং. অনৰস্সুতোতি রাগাৰস্সৰেন অনৰস্সুতো.

৩১২. সারিতোতি দমিতো. একমেৰ দিসং ধাৰতীতি অনিৰত্তিত্ৰা ধাৰন্তো একংযেৰ দিসং ধাৰতি, নিৰত্তিত্ৰা পন অপরং ধাৰিতুং সক্কোতি. অট্ঠ দিসা ৰিধাৰতীতি একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো কাযেন অনিৰত্তিত্ৰাৰ ৰিমোক্খৰসেন একপ্পহারেনেৰ অট্ঠ দিসা ৰিধাৰতি, পুরত্থাভিমুখো ৰা দক্খিণাদীসু অঞ্ঞতরদিসাভিমুখো ৰা নিসীদিত্ৰা অট্ঠ সমাপত্তিযো সমাপজ্জতিযেৰাতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

সল়াযতনৰিভঙ্গসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.