১. দেৰদহসুত্তৰণ্ণনা

১. এৰং মে সুতন্তি দেৰদহসুত্তং. তত্থ দেৰদহং নামাতি দেৰা ৰুচ্চন্তি রাজানো, তত্থ চ সক্যরাজূনং মঙ্গলপোক্খরণী অহোসি পাসাদিকা আরক্খসম্পন্না, সা দেৰানং দহত্তা ‘‘দেৰদহ’’ন্তি পঞ্ঞাযিত্থ. তদুপাদায সোপি নিগমো দেৰদহন্ত্ৰেৰ সঙ্খং গতো. ভগৰা তং নিগমং নিস্সায লুম্বিনিৰনে ৰিহরতি. সব্বং তং পুব্বেকতহেতূতি পুব্বে কতকম্মপচ্চযা. ইমিনা কম্মৰেদনঞ্চ কিরিযৰেদনঞ্চ পটিক্খিপিত্ৰা একং ৰিপাকৰেদনমেৰ সম্পটিচ্ছন্তীতি দস্সেতি. এৰং ৰাদিনো, ভিক্খৰে, নিগণ্ঠাতি ইমিনা পুব্বে অনিযমেত্ৰা ৰুত্তং নিযমেত্ৰা দস্সেতি.

অহুৰম্হেৰ মযন্তি ইদং ভগৰা তেসং অজাননভাৰং জানন্তোৰ কেৰলং কলিসাসনং আরোপেতুকামো পুচ্ছতি. যে হি ‘‘মযং অহুৰম্হা’’তিপি ন জানন্তি, তে কথং কম্মস্স কতভাৰং ৰা অকতভাৰং ৰা জানিস্সন্তি. উত্তরিপুচ্ছাযপি এসেৰ নযো.

২. এৰং সন্তেতি চূল়দুক্খক্খন্ধে (ম. নি. ১.১৭৯-১৮০) মহানিগণ্ঠস্স ৰচনে সচ্চে সন্তেতি অত্থো, ইধ পন এত্তকস্স ঠানস্স তুম্হাকং অজাননভাৰে সন্তেতি অত্থো. ন কল্লন্তি ন যুত্তং.

৩. গাল়্হূপলেপনেনাতি বহলূপলেপনেন, পুনপ্পুনং ৰিসরঞ্জিতেন, ন পন খলিযা লিত্তেন ৰিয. এসনিযাতি এসনিসলাকায অন্তমসো নন্তকৰট্টিযাপি. এসেয্যাতি গম্ভীরং ৰা উত্তানং ৰাতি ৰীমংসেয্য. অগদঙ্গারন্তি ঝামহরীতকস্স ৰা আমলকস্স ৰা চুণ্ণং. ওদহেয্যাতি পক্খিপেয্য. অরোগোতিআদি মাগণ্ডিযসুত্তে (ম. নি. ২.২১৩) ৰুত্তমেৰ.

এৰমেৰ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং, সল্লেন ৰিদ্ধস্স হি ৰিদ্ধকালে ৰেদনায পাকটকালো ৰিয ইমেসং ‘‘মযং পুব্বে অহুৰম্হা ৰা নো ৰা, পাপকম্মং অকরম্হা ৰা নো ৰা, এৰরূপং ৰা পাপং করম্হা’’তি জাননকালো সিযা. ৰণমুখস্স পরিকন্তনাদীসু চতূসু কালেসু ৰেদনায পাকটকালো ৰিয ‘‘এত্তকং ৰা নো দুক্খং নিজ্জিণ্ণং, এত্তকে ৰা নিজ্জিণ্ণে সব্বমেৰ দুক্খং নিজ্জিণ্ণং ভৰিস্সতি, সুদ্ধন্তে পতিট্ঠিতা নাম ভৰিস্সামা’’তি জাননকালো সিযা. অপরভাগে ফাসুভাৰজাননকালো ৰিয দিট্ঠেৰ ধম্মে অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায জাননকালো সিযা. এৰমেত্থ একায উপমায তযো অত্থা, চতূহি উপমাহি একো অত্থো পরিদীপিতো.

৪. ইমে পন ততো একম্পি ন জানন্তি, ৰিরজ্ঝিত্ৰা গতে সল্লে অৰিদ্ধোৰ ‘‘ৰিদ্ধোসি মযা’’তি পচ্চত্থিকস্স ৰচনপ্পমাণেনেৰ ‘‘ৰিদ্ধোস্মী’’তি সঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰা দুক্খপ্পত্তপুরিসো ৰিয কেৰলং মহানিগণ্ঠস্স ৰচনপ্পমাণেন সব্বমেতং সদ্দহন্তা এৰং সল্লোপমায ভগৰতা নিগ্গহিতা পচ্চাহরিতুং অসক্কোন্তা যথা নাম দুব্বলো সুনখো মিগং উট্ঠাপেত্ৰা সামিকস্স অভিমুখং করিত্ৰা অত্তনা ওসক্কতি, এৰং মহানিগণ্ঠস্স মত্থকে ৰাদং পক্খিপন্তা নিগণ্ঠো, আৰুসোতিআদীমাহংসু.

৫. অথ নে ভগৰা সাচরিযকে নিগ্গণ্হন্তো পঞ্চ খো ইমেতিআদিমাহ. তত্রাযস্মন্তানন্তি তেসু পঞ্চসু ধম্মেসু আযস্মন্তানং. কা অতীতংসে সত্থরি সদ্ধাতি অতীতংসৰাদিম্হি সত্থরি কা সদ্ধা. যা অতীতৰাদং সদ্দহন্তানং তুম্হাকং মহানিগণ্ঠস্স সদ্ধা, সা কতমা? কিং ভূতত্থা অভূতত্থা, ভূতৰিপাকা অভূতৰিপাকাতি পুচ্ছতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. সহধম্মিকন্তি সহেতুকং সকারণং. ৰাদপটিহারন্তি পচ্চাগমনকৰাদং. এত্তাৰতা তেসং ‘‘অপনেথ সদ্ধং, সব্বদুব্বলা এসা’’তি সদ্ধাছেদকৰাদং নাম দস্সেতি.

৬. অৰিজ্জা অঞ্ঞাণাতি অৰিজ্জায অঞ্ঞাণেন. সম্মোহাতি সম্মোহেন. ৰিপচ্চেথাতি ৰিপরীততো সদ্দহথ, ৰিপল্লাসগ্গাহং ৰা গণ্হথাতি অত্থো.

৭. দিট্ঠধম্মৰেদনীযন্তি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ৰিপাকদাযকং. উপক্কমেনাতি পযোগেন. পধানেনাতি ৰীরিযেন. সম্পরাযৰেদনীযন্তি দুতিযে ৰা ততিযে ৰা অত্তভাৰে ৰিপাকদাযকং. সুখৰেদনীযন্তি ইট্ঠারম্মণৰিপাকদাযকং কুসলকম্মং. ৰিপরীতং দুক্খৰেদনীযং. পরিপক্কৰেদনীযন্তি পরিপক্কে নিপ্ফন্নে অত্তভাৰে ৰেদনীযং, দিট্ঠধম্মৰেদনীযস্সেৰেতং অধিৰচনং. অপরিপক্কৰেদনীযন্তি অপরিপক্কে অত্তভাৰে ৰেদনীযং, সম্পরাযৰেদনীযস্সেৰেতং অধিৰচনং. এৰং সন্তেপি অযমেত্থ ৰিসেসো – যং পঠমৰযে কতং পঠমৰযে ৰা মজ্ঝিমৰযে ৰা পচ্ছিমৰযে ৰা ৰিপাকং দেতি, মজ্ঝিমৰযে কতং মজ্ঝিমৰযে ৰা পচ্ছিমৰযে ৰা ৰিপাকং দেতি, পচ্ছিমৰযে কতং তত্থেৰ ৰিপাকং দেতি, তং দিট্ঠধম্মৰেদনীযং নাম. যং পন সত্তদিৰসব্ভন্তরে ৰিপাকং দেতি, তং পরিপক্কৰেদনীযং নাম. তং কুসলম্পি হোতি অকুসলম্পি.

তত্রিমানি ৰত্থূনি – পুণ্ণো নাম কির দুগ্গতমনুস্সো রাজগহে সুমনসেট্ঠিং নিস্সায ৰসতি. তমেনং একদিৰসং নগরম্হি নক্খত্তে সঙ্ঘুট্ঠে সেট্ঠি আহ – ‘‘সচে অজ্জ কসিস্সসি, দ্ৰে চ গোণে নঙ্গলঞ্চ লভিস্সসি. কিং নক্খত্তং কীল়িস্সসি, কসিস্সসী’’তি. কিং মে নক্খত্তেন, কসিস্সামীতি? তেন হি যে গোণে ইচ্ছসি, তে গহেত্ৰা কসাহীতি. সো কসিতুং গতো. তং দিৰসং সারিপুত্তত্থেরো নিরোধা ৰুট্ঠায ‘‘কস্স সঙ্গহং করোমী’’তি? আৰজ্জন্তো পুণ্ণং দিস্ৰা পত্তচীৰরং আদায তস্স কসনট্ঠানং গতো. পুণ্ণো কসিং ঠপেত্ৰা থেরস্স দন্তকট্ঠং দত্ৰা মুখোদকং অদাসি. থেরো সরীরং পটিজগ্গিত্ৰা কম্মন্তস্স অৰিদূরে নিসীদি ভত্তাভিহারং ওলোকেন্তো. অথস্স ভরিযং ভত্তং আহরন্তিং দিস্ৰা অন্তরামগ্গেযেৰ অত্তানং দস্সেসি.

সা সামিকস্স আহটভত্তং থেরস্স পত্তে পক্খিপিত্ৰা পুন গন্ত্ৰা অঞ্ঞং ভত্তং সম্পাদেত্ৰা দিৰা অগমাসি. পুণ্ণো একৰারং কসিত্ৰা নিসীদি. সাপি ভত্তং গহেত্ৰা আগচ্ছন্তী আহ – ‘‘সামি পাতোৰ তে ভত্তং আহরিযিত্থ, অন্তরামগ্গে পন সারিপুত্তত্থেরং দিস্ৰা তং তস্স দত্ৰা অঞ্ঞং পচিত্ৰা আহরন্তিযা মে উস্সূরো জাতো, মা কুজ্ঝি সামী’’তি. ভদ্দকং তে ভদ্দে কতং, মযা থেরস্স পাতোৰ দন্তকট্ঠঞ্চ মুখোদকঞ্চ দিন্নং, অম্হাকংযেৰানেন পিণ্ডপাতোপি পরিভুত্তো, অজ্জ থেরেন কতসমণধম্মস্স মযং ভাগিনো জাতাতি চিত্তং পসাদেসি. একৰারং কসিতট্ঠানং সুৰণ্ণমেৰ অহোসি. সো ভুঞ্জিত্ৰা কসিতট্ঠানং ওলোকেন্তো ৰিজ্জোতমানং দিস্ৰা উট্ঠায যট্ঠিযা পহরিত্ৰা রত্তসুৰণ্ণভাৰং জানিত্ৰা ‘‘রঞ্ঞো অকথেত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন সক্কা’’তি গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা তং সব্বং সকটেহি আহরাপেত্ৰা রাজঙ্গণে রাসিং কারেত্ৰা ‘‘কস্সিমস্মিং নগরে এত্তকং সুৰণ্ণং অত্থী’’তি পুচ্ছি. কস্সচি নত্থীতি চ ৰুত্তে সেট্ঠিট্ঠানমস্স অদাসি. সো পুণ্ণসেট্ঠি নাম জাতো.

অপরম্পি ৰত্থু – তস্মিংযেৰ রাজগহে কাল়ৰেল়িযো নাম দুগ্গতো অত্থি. তস্স ভরিযা পণ্ণম্বিলযাগুং পচি. মহাকস্সপত্থেরো নিরোধা ৰুট্ঠায ‘‘কস্স সঙ্গহং করোমী’’তি আৰজ্জন্তো তং দিস্ৰা গন্ত্ৰা গেহদ্ৰারে অট্ঠাসি. সা পত্তং গহেত্ৰা সব্বং তত্থ পক্খিপিত্ৰা থেরস্স অদাসি, থেরো ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থু উপনামেসি. সত্থা অত্তনো যাপনমত্তং গণ্হি, সেসং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং পহোসি. কাল়ৰল়িযোপি তং ঠানং পত্তো চূল়কং লভি. মহাকস্সপো সত্থারং কাল়ৰল়িযস্স ৰিপাকং পুচ্ছি. সত্থা ‘‘ইতো সত্তমে দিৰসে সেট্ঠিচ্ছত্তং লভিস্সতী’’তি আহ. কাল়ৰল়িযো তং কথং সুত্ৰা গন্ত্ৰা ভরিযায আরোচেসি.

তদা চ রাজা নগরং অনুসঞ্চরন্তো বহিনগরে জীৰসূলে নিসিন্নং পুরিসং অদ্দস. পুরিসো রাজানং দিস্ৰা উচ্চাসদ্দং অকাসি ‘‘তুম্হাকং মে ভুঞ্জনভত্তং পহিণথ দেৰা’’তি. রাজা ‘‘পেসেস্সামী’’তি ৰত্ৰা সাযমাসভত্তে উপনীতে সরিত্ৰা ‘‘ইমং হরিতুং সমত্থং জানাথা’’তি আহ, নগরে সহস্সভণ্ডিকং চারেসুং. ততিযৰারে কাল়ৰল়িযস্স ভরিযা অগ্গহেসি. অথ নং রঞ্ঞো দস্সেসুং, সা পুরিসৰেসং গহেত্ৰা পঞ্চাৰুধসন্নদ্ধা ভত্তপাতিং গহেত্ৰা নগরা নিক্খমি. বহিনগরে তালে অধিৰত্থো দীঘতালো নাম যক্খো তং রুক্খমূলেন গচ্ছন্তিং দিস্ৰা ‘‘তিট্ঠ তিট্ঠ ভক্খোসি মে’’তি আহ. নাহং তৰ ভক্খো, রাজদূতো অহন্তি. কত্থ গচ্ছসীতি. জীৰসূলে নিসিন্নস্স পুরিসস্স সন্তিকন্তি. মমপি একং সাসনং হরিতুং সক্খিস্সসীতি. আম সক্খিস্সামীতি. ‘‘দীঘতালস্স ভরিযা সুমনদেৰরাজধীতা কাল়ী পুত্তং ৰিজাতা’’তি আরোচেয্যাসি. ইমস্মিং তালমূলে সত্ত নিধিকুম্ভিযো অত্থি, তা ত্ৰং গণ্হেয্যাসীতি. সা ‘‘দীঘতালস্স ভরিযা সুমনদেৰরাজধীতা কাল়ী পুত্তং ৰিজাতা’’তি উগ্ঘোসেন্তী অগমাসি.

সুমনদেৰো যক্খসমাগমে নিসিন্নো সুত্ৰা ‘‘একো মনুস্সো অম্হাকং পিযপৰত্তিং আহরতি, পক্কোসথ ন’’ন্তি সাসনং সুত্ৰা পসন্নো ‘‘ইমস্স রুক্খস্স পরিমণ্ডলচ্ছাযায ফরণট্ঠানে নিধিকুম্ভিযো তুয্হং দম্মী’’তি আহ. জীৰসূলে নিসিন্নপুরিসো ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা মুখপুঞ্ছনকালে ইত্থিফস্সোতি ঞত্ৰা চূল়ায ডংসি, সা অসিনা অত্তনো চূল়ং ছিন্দিত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকংযেৰ গতা. রাজা ভত্তভোজিতভাৰো কথং জানিতব্বোতি? চূল়সঞ্ঞাযাতি ৰত্ৰা রঞ্ঞো আচিক্খিত্ৰা তং ধনং আহরাপেসি. রাজা অঞ্ঞস্স এত্তকং ধনং নাম অত্থীতি. নত্থি দেৰাতি. রাজা তস্সা পতিং তস্মিং নগরে ধনসেট্ঠিং অকাসি. মল্লিকাযপি দেৰিযা ৰত্থু কথেতব্বং. ইমানি তাৰ কুসলকম্মে ৰত্থূনি.

নন্দমাণৰকো পন উপ্পলৰণ্ণায থেরিযা ৰিপ্পটিপজ্জি, তস্স মঞ্চতো উট্ঠায নিক্খমিত্ৰা গচ্ছন্তস্স মহাপথৰী ভিজ্জিত্ৰা ওকাসমদাসি, তত্থেৰ মহানরকং পৰিট্ঠো. নন্দোপি গোঘাতকো পণ্ণাস ৰস্সানি গোঘাতককম্মং কত্ৰা একদিৰসং ভোজনকালে মংসং অলভন্তো একস্স জীৰমানকগোণস্স জিৰ্হং ছিন্দিত্ৰা অঙ্গারেসু পচাপেত্ৰা খাদিতুং আরদ্ধো. অথস্স জিৰ্হা মূলে ছিজ্জিত্ৰা ভত্তপাতিযংযেৰ পতিতা, সো ৰিরৰন্তো কালং কত্ৰা নিরযে নিব্বত্তি. নন্দোপি যক্খো অঞ্ঞেন যক্খেন সদ্ধিং আকাসেন গচ্ছন্তো সারিপুত্তত্থেরং নৰোরোপিতেহি কেসেহি রত্তিভাগে অব্ভোকাসে নিসিন্নং দিস্ৰা সীসে পহরিতুকামো ইতরস্স যক্খস্স আরোচেত্ৰা তেন ৰারিযমানোপি পহারং দত্ৰা ডয্হামি ডয্হামীতি ৰিরৰন্তো তস্মিংযেৰ ঠানে ভূমিং পৰিসিত্ৰা মহানিরযে নিব্বত্তোতি ইমানি অকুসলকম্মে ৰত্থূনি.

যং পন অন্তমসো মরণসন্তিকেপি কতং কম্মং ভৰন্তরে ৰিপাকং দেতি, তং সব্বং সম্পরাযৰেদনীযং নাম. তত্থ যো অপরিহীনস্স ঝানস্স ৰিপাকো নিব্বত্তিস্সতি, সো ইধ নিব্বত্তিতৰিপাকোতি ৰুত্তো. তস্স মূলভূতং কম্মং নেৰ দিট্ঠধম্মৰেদনীযং ন সম্পরাযৰেদনীযন্তি, ন ৰিচারিতং, কিঞ্চাপি ন ৰিচারিতং, সম্পরাযৰেদনীযমেৰ পনেতন্তি ৰেদিতব্বং. যো পঠমমগ্গাদীনং ভৰন্তরে ফলসমাপত্তিৰিপাকো, সো ইধ নিব্বত্তিতগুণোত্ৰেৰ ৰুত্তো. কিঞ্চাপি এৰং ৰুত্তো, মগ্গকম্মং পন পরিপক্কৰেদনীযন্তি ৰেদিতব্বং. মগ্গচেতনাযেৰ হি সব্বলহুং ফলদাযিকা অনন্তরফলত্তাতি.

৮. বহুৰেদনীযন্তি সঞ্ঞাভৰূপগং. অপ্পৰেদনীযন্তি অসঞ্ঞাভৰূপগং. সৰেদনীযন্তি সৰিপাকং কম্মং. অৰেদনীযন্তি অৰিপাকং কম্মং. এৰং সন্তেতি ইমেসং দিট্ঠধম্মৰেদনীযাদীনং কম্মানং উপক্কমেন সম্পরাযৰেদনীযাদি ভাৰকারণস্স অলাভে সতি. অফলোতি নিপ্ফলো নিরত্থকোতি. এত্তাৰতা অনিয্যানিকসাসনে পযোগস্স অফলতং দস্সেত্ৰা পধানচ্ছেদকৰাদো নাম দস্সিতোতি ৰেদিতব্বো. সহধম্মিকা ৰাদানুৰাদাতি পরেহি ৰুত্তকারণেন সকারণা হুত্ৰা নিগণ্ঠানং ৰাদা চ অনুৰাদা চ. গারয্হং ঠানং আগচ্ছন্তীতি ৰিঞ্ঞূহি গরহিতব্বং কারণং আগচ্ছন্তি. ‘‘ৰাদানুপ্পত্তা গারয্হট্ঠানা’’তিপি পাঠো. তস্সত্থো – পরেহি ৰুত্তেন কারণেন সকারণা নিগণ্ঠানং ৰাদং অনুপ্পত্তা তং ৰাদং সোসেন্তা মিলাপেন্তা দুক্কটকম্মকারিনোতিআদযো দস গারয্হট্ঠানা আগচ্ছন্তি.

৯. সঙ্গতিভাৰহেতূতি নিযতিভাৰকারণা. পাপসঙ্গতিকাতি পাপনিযতিনো. অভিজাতিহেতূতি ছল়ভিজাতিহেতু.

১০. এৰং নিগণ্ঠানং উপক্কমস্স অফলতং দস্সেত্ৰা ইদানি নিয্যানিকসাসনে উপক্কমস্স ৰীরিযস্স চ সফলতং দস্সেতুং কথঞ্চ, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ অনদ্ধভূতন্তি অনধিভূতং. দুক্খেন অনধিভূতো নাম মনুস্সত্তভাৰো ৰুচ্চতি, ন তং অদ্ধভাৰেতি নাভিভৰতীতি অত্থো. তম্পি নানপ্পকারায দুক্করকারিকায পযোজেন্তো দুক্খেন অদ্ধভাৰেতি নাম. যে পন সাসনে পব্বজিত্ৰা আরঞ্ঞকা ৰা হোন্তি রুক্খমূলিকাদযো ৰা, তে দুক্খেন ন অদ্ধভাৰেন্তি নাম. নিয্যানিকসাসনস্মিঞ্হি ৰীরিযং সম্মাৰাযামো নাম হোতি.

থেরো পনাহ – যো ইস্সরকুলে নিব্বত্তো সত্তৰস্সিকো হুত্ৰা অলঙ্কতপ্পটিযত্তো পিতুঅঙ্কে নিসিন্নো ঘরে ভত্তকিচ্চং কত্ৰা নিসিন্নেন ভিক্খুসঙ্ঘেন অনুমোদনায করিযমানায তিস্সো সম্পত্তিযো দস্সেত্ৰা সচ্চেসু পকাসিতেসু অরহত্তং পাপুণাতি, মাতাপিতূহি ৰা ‘‘পব্বজিস্সসি তাতা’’তি ৰুত্তো ‘‘আম পব্বজিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ন্হাপেত্ৰা অলঙ্করিত্ৰা ৰিহারং নীতো তচপঞ্চকং উগ্গণ্হিত্ৰা নিসিন্নো কেসেসু ওহারিযমানেসু খুরগ্গেযেৰ অরহত্তং পাপুণাতি, নৰপব্বজিতো ৰা পন মনোসিলাতেলমক্খিতেন সীসেন পুনদিৰসে মাতাপিতূহি পেসিতং কাজভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা ৰিহারে নিসিন্নোৰ অরহত্তং পাপুণাতি, অযং ন দুক্খেন অত্তানং অদ্ধভাৰেতি নাম. অযং পন উক্কট্ঠসক্কারো. যো দাসিকুচ্ছিযং নিব্বত্তো অন্তমসো রজতমুদ্দিকম্পি পিল়ন্ধিত্ৰা গোরকপিযঙ্গুমত্তেনাপি সরীরং ৰিলিম্পেত্ৰা ‘‘পব্বাজেথ ন’’ন্তি নীতো খুরগ্গে ৰা পুনদিৰসে ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, অযম্পি ন অনদ্ধভূতং অত্তানং দুক্খেন অদ্ধভাৰেতি নাম.

ধম্মিকং সুখং নাম সঙ্ঘতো ৰা গণতো ৰা উপ্পন্নং চতুপচ্চযসুখং. অনধিমুচ্ছিতোতি তণ্হামুচ্ছনায অমুচ্ছিতো. ধম্মিকঞ্হি সুখং ন পরিচ্চজামীতি ন তত্থ গেধো কাতব্বো. সঙ্ঘতো হি উপ্পন্নং সলাকভত্তং ৰা ৰস্সাৰাসিকং ৰা ‘‘ইদমত্থং এত’’ন্তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা সঙ্ঘমজ্ঝে ভিক্খূনং অন্তরে পরিভুঞ্জন্তো পত্তন্তরে পদুমং ৰিয সীলসমাধিৰিপস্সনামগ্গফলেহি ৰড্ঢতি. ইমস্সাতি পচ্চুপ্পন্নানং পঞ্চন্নং খন্ধানং মূলভূতস্স. দুক্খনিদানস্সাতি তণ্হায. সা হি পঞ্চক্খন্ধদুক্খস্স নিদানং. সঙ্খারং পদহতোতি সম্পযোগৰীরিযং করোন্তস্স. ৰিরাগো হোতীতি মগ্গেন ৰিরাগো হোতি. ইদং ৰুত্তং হোতি ‘‘সঙ্খারপধানেন মে ইমস্স দুক্খনিদানস্স ৰিরাগো হোতী’’তি এৰং পজানাতীতি ইমিনা সুখাপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা কথিতা. দুতিযৰারেন তস্স সম্পযোগৰীরিযস্স মজ্ঝত্ততাকারো কথিতো. সো যস্স হি খ্ৰাস্সাতি এত্থ অযং সঙ্খেপত্থো – সো পুগ্গলো যস্স দুক্খনিদানস্স সঙ্খারপধানেন ৰিরাগো হোতি, সঙ্খারং তত্থ পদহতি, মগ্গপধানেন পদহতি. যস্স পন দুক্খনিদানস্স অজ্ঝুপেক্খতো উপেক্খং ভাৰেন্তস্স ৰিরাগো হোতি, উপেক্খং তত্থ ভাৰেতি, মগ্গভাৰনায ভাৰেতি. তস্সাতি তস্স পুগ্গলস্স.

১১. পটিবদ্ধচিত্তোতি ছন্দরাগেন বদ্ধচিত্তো. তিব্বচ্ছন্দোতি বহলচ্ছন্দো. তিব্বাপেক্খোতি বহলপত্থনো. সন্তিট্ঠন্তিন্তি একতো তিট্ঠন্তিং. সঞ্জগ্ঘন্তিন্তি মহাহসিতং হসমানং. সংহসন্তিন্তি সিতং কুরুমানং.

এৰমেৰ খো, ভিক্খৰেতি এত্থ ইদং ওপম্মৰিভাৰনং – একো হি পুরিসো একিস্সা ইত্থিযা সারত্তো ঘাসচ্ছাদনমালালঙ্কারাদীনি দত্ৰা ঘরে ৰাসেতি. সা তং অতিচরিত্ৰা অঞ্ঞং সেৰতি. সো ‘‘নূন অহং অস্সা অনুরূপং সক্কারং ন করোমী’’তি সক্কারং ৰড্ঢেসি. সা ভিয্যোসোমত্তায অতিচরতিযেৰ. সো – ‘‘অযং সক্করিযমানাপি অতিচরতেৰ, ঘরে মে ৰসমানা অনত্থম্পি করেয্য, নীহরামি ন’’ন্তি পরিসমজ্ঝে অলংৰচনীযং কত্ৰা ‘‘মা পুন গেহং পাৰিসী’’তি ৰিস্সজ্জেসি. সা কেনচি উপাযেন তেন সদ্ধিং সন্থৰং কাতুং অসক্কোন্তী নটনচ্চকাদীহি সদ্ধিং ৰিচরতি. তস্স পুরিসস্স তং দিস্ৰা নেৰ উপ্পজ্জতি দোমনস্সং, সোমনস্সং পন উপ্পজ্জতি.

তত্থ পুরিসস্স ইত্থিযা সারত্তকালো ৰিয ইমস্স ভিক্খুনো অত্তভাৰে আলযো. ঘাসচ্ছাদনাদীনি দত্ৰা ঘরে ৰসাপনকালো ৰিয অত্তভাৰস্স পটিজগ্গনকালো. তস্সা অতিচরণকালো ৰিয জগ্গিযমানস্সেৰ অত্তভাৰস্স পিত্তপকোপাদীনং ৰসেন সাবাধতা. ‘‘অত্তনো অনুরূপং সক্কারং অলভন্তী অতিচরতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা সক্কারৰড্ঢনং ৰিয ‘‘ভেসজ্জং অলভন্তো এৰং হোতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা ভেসজ্জকরণকালো. সক্কারে ৰড্ঢিতেপি পুন অতিচরণং ৰিয পিত্তাদীসু একস্স ভেসজ্জে করিযমানে সেসানং পকোপৰসেন পুন সাবাধতা. পরিসমজ্ঝে অলংৰচনীযং কত্ৰা গেহা নিক্কড্ঢনং ৰিয ‘‘ইদানি তে নাহং দাসো ন কম্মকরো, অনমতগ্গে সংসারে তংযেৰ উপট্ঠহন্তো ৰিচরিং, কো মে তযা অত্থো, ছিজ্জ ৰা ভিজ্জ ৰা’’তি তস্মিং অনপেক্খতং আপজ্জিত্ৰা ৰীরিযং থিরং কত্ৰা মগ্গেন কিলেসসমুগ্ঘাতনং. নটনচ্চকাদীহি নচ্চমানং ৰিচরন্তিং দিস্ৰা যথা তস্স পুরিসস্স দোমনস্সং ন উপ্পজ্জতি, সোমনস্সমেৰ উপ্পজ্জতি, এৰমেৰ ইমস্স ভিক্খুনো অরহত্তং পত্তস্স পিত্তপকোপাদীনং ৰসেন আবাধিকং অত্তভাৰং দিস্ৰা দোমনস্সং ন উপ্পজ্জতি, ‘‘মুচ্চিস্সামি ৰত খন্ধপরিহারদুক্খতো’’তি সোমনস্সমেৰ উপ্পজ্জতীতি. অযং পন উপমা ‘‘পটিবদ্ধচিত্তস্স দোমনস্সং উপ্পজ্জতি, অপ্পটিবদ্ধচিত্তস্স নত্থেতন্তি ঞত্ৰা ইত্থিযা ছন্দরাগং পজহতি, এৰমযং ভিক্খু সঙ্খারং ৰা পদহন্তস্স উপেক্খং ৰা ভাৰেন্তস্স দুক্খনিদানং পহীযতি, নো অঞ্ঞথাতি ঞত্ৰা তদুভযং সম্পাদেন্তো দুক্খনিদানং পজহতী’’তি এতমত্থং ৰিভাৰেতুং আগতাতি ৰেদিতব্বা.

১২. যথা সুখং খো মে ৰিহরতোতি যেন সুখেন ৰিহরিতুং ইচ্ছামি তেন, মে ৰিহরতো. পদহতোতি পেসেন্তস্স. এত্থ চ যস্স সুখা পটিপদা অসপ্পাযা, সুখুমচীৰরানি ধারেন্তস্স পাসাদিকে সেনাসনে ৰসন্তস্স চিত্তং ৰিক্খিপতি, দুক্খা পটিপদা সপ্পাযা, ছিন্নভিন্নানি থূলচীৰরানি ধারেন্তস্স সুসানরুক্খমূলাদীসু ৰসন্তস্স চিত্তং একগ্গং হোতি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.

এৰমেৰ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং, উসুকারো ৰিয হি জাতিজরামরণভীতো যোগী দট্ঠব্বো, ৰঙ্ককুটিলজিম্হতেজনং ৰিয ৰঙ্ককুটিলজিম্হচিত্তং, দ্ৰে অলাতা ৰিয কাযিকচেতসিকৰীরিযং, তেজনং উজুং করোন্তস্স কঞ্জিকতেলং ৰিয সদ্ধা, নমনদণ্ডকো ৰিয লোকুত্তরমগ্গো, উস্সুকারস্স ৰঙ্ককুটিলজিম্হতেজনং কঞ্জিকতেলেন সিনেহেত্ৰা অলাতেসু তাপেত্ৰা নমনদণ্ডকেন উজুকরণং ৰিয ইমস্স ভিক্খুনো ৰঙ্ককুটিলজিম্হচিত্তং সদ্ধায সিনেহেত্ৰা কাযিকচেতসিকৰীরিযেন তাপেত্ৰা লোকুত্তরমগ্গেন উজুকরণং, উসুকারস্সেৰ এৰং উজুকতেন তেজনেন সপত্তং ৰিজ্ঝিত্ৰা সম্পত্তিঅনুভৰনং ৰিয ইমস্স যোগিনো তথা উজুকতেন চিত্তেন কিলেসগণং ৰিজ্ঝিত্ৰা পাসাদিকে সেনাসনে নিরোধৰরতলগতস্স ফলসমাপত্তিসুখানুভৰনং দট্ঠব্বং. ইধ তথাগতো সুখাপটিপদাখিপ্পাভিঞ্ঞভিক্খুনো, দুক্খাপটিপদাদন্ধাভিঞ্ঞভিক্খুনো চ পটিপত্তিযো কথিতা, ইতরেসং দ্ৰিন্নং ন কথিতা, তা কথেতুং ইমং দেসনং আরভি. ইমাসু ৰা দ্ৰীসু কথিতাসু ইতরাপি কথিতাৰ হোন্তি, আগমনীযপটিপদা পন ন কথিতা, তং কথেতুং ইমং দেসনং আরভি. সহাগমনীযাপি ৰা পটিপদা কথিতাৰ, অদস্সিতং পন একং বুদ্ধুপ্পাদং দস্সেত্ৰা একস্স কুলপুত্তস্স নিক্খমনদেসনং অরহত্তেন ৰিনিৰট্টেস্সামীতি দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

দেৰদহসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.