২. মহারাহুলোৰাদসুত্তৰণ্ণনা
১১৩. এৰং মে সুতন্তি মহারাহুলোৰাদসুত্তং. তত্থ পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধীতি দস্সনং অৰিজহিত্ৰা গমনং অব্বোচ্ছিন্নং কত্ৰা পচ্ছতো পচ্ছতো ইরিযাপথানুবন্ধনেন অনুবন্ধি. তদা হি ভগৰা পদে পদং নিক্খিপন্তো ৰিলাসিতগমনেন পুরতো পুরতো গচ্ছতি, রাহুলত্থেরো দসবলস্স পদানুপদিকো হুত্ৰা পচ্ছতো পচ্ছতো.
তত্থ ভগৰা সুপুপ্ফিতসালৰনমজ্ঝগতো সুভূমিওতরণত্থায নিক্খন্তমত্তৰরৰারণো ৰিয ৰিরোচিত্থ, রাহুলভদ্দো চ ৰরৰারণস্স পচ্ছতো নিক্খন্তগজপোতকো ৰিয. ভগৰা সাযন্হসমযে মণিগুহতো নিক্খমিত্ৰা গোচরং পটিপন্নো কেসরসীহো ৰিয, রাহুলভদ্দো চ সীহমিগরাজানং অনুবন্ধন্তো নিক্খন্তসীহপোতকো ৰিয. ভগৰা মণিপব্বতসস্সিরিকৰনসণ্ডতো দাঠবলো মহাব্যগ্ঘো ৰিয, রাহুলভদ্দো চ ব্যগ্ঘরাজানং অনুবন্ধব্যগ্ঘপোতকো ৰিয. ভগৰা সিম্বলিদাযতো নিক্খন্তসুপণ্ণরাজা ৰিয, রাহুলভদ্দো চ সুপণ্ণরাজস্স পচ্ছতো নিক্খন্তসুপণ্ণপোতকো ৰিয. ভগৰা চিত্তকূটপব্বততো গগনতলং পক্খন্দসুৰণ্ণহংসরাজা ৰিয, রাহুলভদ্দো চ হংসাধিপতিং অনুপক্খন্দহংসপোতকো ৰিয. ভগৰা মহাসরং অজ্ঝোগাল়্হা সুৰণ্ণমহানাৰা ৰিয, রাহুলভদ্দো চ সুৰণ্ণনাৰং পচ্ছা অনুবন্ধনাৰাপোতকো ৰিয. ভগৰা চক্করতনানুভাৰেন গগনতলে সম্পযাতচক্কৰত্তিরাজা ৰিয, রাহুলভদ্দো চ রাজানং অনুসম্পযাতপরিণাযকরতনং ৰিয. ভগৰা ৰিগতৰলাহকং নভং পটিপন্নতারকরাজা ৰিয, রাহুলভদ্দো চ তারকাধিপতিনো অনুমগ্গপটিপন্না পরিসুদ্ধওসধিতারকা ৰিয.
ভগৰাপি মহাসম্মতপৰেণিযং ওক্কাকরাজৰংসে জাতো, রাহুলভদ্দোপি. ভগৰাপি সঙ্খে পক্খিত্তখীরসদিসো সুপরিসুদ্ধজাতিখত্তিযকুলে জাতো, রাহুলভদ্দোপি. ভগৰাপি রজ্জং পহায পব্বজিতো, রাহুলভদ্দোপি. ভগৰতোপি সরীরং দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণপটিমণ্ডিতং দেৰনগরেসু সমুস্সিতরতনতোরণং ৰিয সব্বপালিফুল্লো পারিচ্ছত্তকো ৰিয চ অতিমনোহরণং, রাহুলভদ্দস্সাপি. ইতি দ্ৰেপি অভিনীহারসম্পন্না, দ্ৰেপি রাজপব্বজিতা, দ্ৰেপি খত্তিযসুখুমালা, দ্ৰেপি সুৰণ্ণৰণ্ণা, দ্ৰেপি লক্খণসম্পন্না একমগ্গং পটিপন্না পটিপাটিযা গচ্ছন্তানং দ্ৰিন্নং চন্দমণ্ডলানং দ্ৰিন্নং সূরিযমণ্ডলানং দ্ৰিন্নং সক্কসুযামসন্তুসিতসুনিম্মিতৰসৰত্তিমহাব্রহ্মাদীনং সিরিযা সিরিং অভিভৰমানা ৰিয ৰিরোচিংসু.
তত্রাযস্মা রাহুলো ভগৰতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গচ্ছন্তোৰ পাদতলতো যাৰ উপরি কেসন্তা তথাগতং আলোকেসি. সো ভগৰতো বুদ্ধৰেসৰিলাসং দিস্ৰা ‘‘সোভতি ভগৰা দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণৰিচিত্তসরীরো ব্যামপ্পভাপরিক্খিত্ততায ৰিপ্পকিণ্ণসুৰণ্ণচুণ্ণমজ্ঝগতো ৰিয, ৰিজ্জুলতাপরিক্খিত্তো কনকপব্বতো ৰিয, যন্তসুত্তসমাকড্ঢিতরতনৰিচিত্তং সুৰণ্ণঅগ্ঘিকং ৰিয, রত্তপংসুকূলচীৰরপটিচ্ছন্নোপি রত্তকম্বলপরিক্খিত্তকনকপব্বতো ৰিয, পৰাল়লতাপটিমণ্ডিতং সুৰণ্ণঅগ্ঘিকং ৰিয, চীনপিট্ঠচুণ্ণপূজিতং সুৰণ্ণচেতিযং ৰিয, লাখারসানুলিত্তো কনকযূপো ৰিয, রত্তৰলাহকন্তরতো তঙ্খণব্ভুগ্গতপুণ্ণচন্দো ৰিয, অহো সমতিংসপারমিতানুভাৰসজ্জিতস্স অত্তভাৰস্স সিরীসম্পত্তী’’তি চিন্তেসি. ততো অত্তানম্পি ওলোকেত্ৰা – ‘‘অহম্পি সোভামি. সচে ভগৰা চতূসু মহাদীপেসু চক্কৰত্তিরজ্জং অকরিস্সা, ময্হং পরিণাযকট্ঠানন্তরং অদস্সা. এৰং সন্তে অতিৰিয জম্বুদীপতলং অসোভিস্সা’’তি অত্তভাৰং নিস্সায গেহস্সিতং ছন্দরাগং উপ্পাদেসি.
ভগৰাপি পুরতো গচ্ছন্তোৰ চিন্তেসি – ‘‘পরিপুণ্ণচ্ছৰিমংসলোহিতো দানি রাহুলস্স অত্তভাৰো. রজনীযেসু রূপারম্মণাদীসু হি চিত্তস্স পক্খন্দনকালো জাতো, কিং বহুলতায নু খো রাহুলো ৰীতিনামেতী’’তি. অথ সহাৰজ্জনেনেৰ পসন্নউদকে মচ্ছং ৰিয, পরিসুদ্ধে আদাসমণ্ডলে মুখনিমিত্তং ৰিয চ তস্স তং চিত্তুপ্পাদং অদ্দস. দিস্ৰাৰ – ‘‘অযং রাহুলো ময্হং অত্রজো হুত্ৰা মম পচ্ছতো আগচ্ছন্তো ‘অহং সোভামি, ময্হং ৰণ্ণাযতনং পসন্ন’ন্তি অত্তভাৰং নিস্সায গেহস্সিতছন্দরাগং উপ্পাদেতি, অতিত্থে পক্খন্দো উপ্পথং পটিপন্নো অগোচরে চরতি, দিসামূল়্হঅদ্ধিকো ৰিয অগন্তব্বং দিসং গচ্ছতি. অযং খো পনস্স কিলেসো অব্ভন্তরে ৰড্ঢন্তো অত্তত্থম্পি যথাভূতং পস্সিতুং ন দস্সতি, পরত্থম্পি, উভযত্থম্পি. ততো নিরযেপি পটিসন্ধিং গণ্হাপেস্সতি, তিরচ্ছানযোনিযম্পি, পেত্তিৰিসযেপি, অসুরকাযেপি, সম্বাধেপি মাতুকুচ্ছিস্মিন্তি অনমতগ্গে সংসারৰট্টে পরিপাতেস্সতি. অযঞ্হি –
অনত্থজননো লোভো, লোভো চিত্তপ্পকোপনো;
ভযমন্তরতো জাতং, তং জনো নাৰবুজ্ঝতি.
লুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, লুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি;
অন্ধতমং তদা হোতি, যং লোভো সহতে নরং. (ইতিৰু. ৮৮) –
যথা খো পন অনেকরতনপূরা মহানাৰা ভিন্নফলকন্তরেন উদকং আদিযমানা মুহুত্তম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বা হোতি, ৰেগেনস্সা ৰিৰরং পিদহিতুং ৰট্টতি, এৰমেৰং অযম্পি ন অজ্ঝুপেক্খিতব্বো. যাৰস্স অযং কিলেসো অব্ভন্তরে সীলরতনাদীনি ন ৰিনাসেতি, তাৰদেৰ নং নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি অজ্ঝাসযমকাসি. এৰরূপেসু পন ঠানেসু বুদ্ধানং নাগৰিলোকনং নাম হোতি. তস্মা যন্তেন পরিৰত্তিতসুৰণ্ণপটিমা ৰিয সকলকাযেনেৰ পরিৰত্তেত্ৰা ঠিতো রাহুলভদ্দং আমন্তেসি. তং সন্ধায ‘‘অথ খো ভগৰা অপলোকেত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং.
তত্থ যংকিঞ্চি রূপন্তিআদীনি সব্বাকারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে খন্ধনিদ্দেসে ৰিত্থারিতানি. নেতং মমাতিআদীনি মহাহত্থিপদোপমে ৰুত্তানি. রূপমেৰ নু খো ভগৰাতি কস্মা পুচ্ছতি? তস্স কির – ‘‘সব্বং রূপং নেতং মম, নেসোহমস্মি ন মেসো অত্তা’’তি সুত্ৰা – ‘‘ভগৰা সব্বং রূপং ৰিপস্সনাপঞ্ঞায এৰং দট্ঠব্বন্তি ৰদতি, ৰেদনাদীসু নু খো কথং পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি নযো উদপাদি. তস্মা তস্মিং নযে ঠিতো পুচ্ছতি. নযকুসলো হেস আযস্মা রাহুলো, ইদং ন কত্তব্বন্তি ৰুত্তে ইদম্পি ন কত্তব্বং ইদম্পি ন কত্তব্বমেৰাতি নযসতেনপি নযসহস্সেনপি পটিৰিজ্ঝতি. ইদং কত্তব্বন্তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো.
সিক্খাকামো হি অযং আযস্মা, পাতোৰ গন্ধকুটিপরিৰেণে পত্থমত্তং ৰালিকং ওকিরতি – ‘‘অজ্জ সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকা ময্হং উপজ্ঝাযস্স সন্তিকা এত্তকং ওৰাদং এত্তকং পরিভাসং লভামী’’তি. সম্মাসম্বুদ্ধোপি নং এতদগ্গে ঠপেন্তো – ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং সিক্খাকামানং যদিদং রাহুলো’’তি (অ. নি. ১.২০৯) সিক্খাযমেৰ অগ্গং কত্ৰা ঠপেসি. সোপি আযস্মা ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে তমেৰ সীহনাদং নদি –
‘‘সব্বমেতং অভিঞ্ঞায, ধম্মরাজা পিতা মম;
সম্মুখা ভিক্খুসঙ্ঘস্স, এতদগ্গে ঠপেসি মং.
সিক্খাকামানহং অগ্গো, ধম্মরাজেন থোমিতো;
সদ্ধাপব্বজিতানঞ্চ, সহাযো পৰরো মম.
ধম্মরাজা পিতা ময্হং, ধম্মারক্খো চ পেত্তিযো;
সারিপুত্তো উপজ্ঝাযো, সব্বং মে জিনসাসন’’ন্তি.
অথস্স ভগৰা যস্মা ন কেৰলং রূপমেৰ, ৰেদনাদযোপি এৰং দট্ঠব্বা, তস্মা রূপম্পি রাহুলাতিআদিমাহ. কো নজ্জাতি কো নু অজ্জ. থেরস্স কির এতদহোসি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ময্হং অত্তভাৰনিস্সিতং ছন্দরাগং ঞত্ৰা ‘সমণেন নাম এৰরূপো ৰিতক্কো ন ৰিতক্কিতব্বো’তি নেৰ পরিযাযেন কথং কথেসি, গচ্ছ ভিক্খু রাহুলং ৰদেহি ‘মা পুন এৰরূপং ৰিতক্কং ৰিতক্কেসী’তি ন দূতং পেসেসি. মং সম্মুক্খে ঠত্ৰাযেৰ পন সভণ্ডকং চোরং চূল়ায গণ্হন্তো ৰিয সম্মুখা সুগতোৰাদং অদাসি. সুগতোৰাদো চ নাম অসঙ্খেয্যেহিপি কপ্পেহি দুল্লভো. এৰরূপস্স বুদ্ধস্স সম্মুখা ওৰাদং লভিত্ৰা কো নু ৰিঞ্ঞূ পণ্ডিতজাতিকো অজ্জ গামং পিণ্ডায পৰিসিস্সতী’’তি. অথেস আযস্মা আহারকিচ্চং পহায যস্মিং নিসিন্নট্ঠানে ঠিতেন ওৰাদো লদ্ধো, ততোৰ পটিনিৰত্তেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি. ভগৰাপি তং আযস্মন্তং নিৰত্তমানং দিস্ৰা ন এৰমাহ – ‘‘মা নিৰত্ত তাৰ, রাহুল, ভিক্খাচারকালো তে’’তি. কস্মা? এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অজ্জ তাৰ কাযগতাসতিঅমতভোজনং ভুঞ্জতূ’’তি.
অদ্দসা খো আযস্মা সারিপুত্তোতি ভগৰতি গতে পচ্ছা গচ্ছন্তো অদ্দস. এতস্স কিরাযস্মতো এককস্স ৰিহরতো অঞ্ঞং ৰত্তং, ভগৰতা সদ্ধিং ৰিহরতো অঞ্ঞং. যদা হি দ্ৰে অগ্গসাৰকা একাকিনো ৰসন্তি, তদা পাতোৰ সেনাসনং সম্মজ্জিত্ৰা সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা সন্নিসিন্না অত্তনো চিত্তরুচিযা ভিক্খাচারং গচ্ছন্তি. ভগৰতা সদ্ধিং ৰিহরন্তা পন থেরা এৰং ন করোন্তি. তদা হি ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো পঠমং ভিক্খাচারং গচ্ছতি. তস্মিং গতে থেরো অত্তনো সেনাসনা নিক্খমিত্ৰা – ‘‘বহূনং ৰসনট্ঠানে নাম সব্বেৰ পাসাদিকং কাতুং সক্কোন্তি ৰা, ন ৰা সক্কোন্তী’’তি তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা অসম্মট্ঠং ঠানং সম্মজ্জতি. সচে কচৰরো অছড্ডিতো হোতি, তং ছড্ডেতি. পানীযট্ঠপেতব্বট্ঠানম্হি পানীযকূটে অসতি পানীযঘটং ঠপেতি. গিলানানং সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘আৰুসো, তুম্হাকং কিং আহরামি, কিং ৰো ইচ্ছিতব্ব’’ন্তি? পুচ্ছতি. অৰস্সিকদহরানং সন্তিকং গন্ত্ৰা – ‘‘অভিরমথ, আৰুসো, মা উক্কণ্ঠিত্থ, পটিপত্তিসারকং বুদ্ধসাসন’’ন্তি ওৰদতি. এৰং কত্ৰা সব্বপচ্ছা ভিক্খাচারং গচ্ছতি. যথা হি চক্কৰত্তি কুহিঞ্চি গন্তুকামো সেনায পরিৰারিতো পঠমং নিক্খমতি, পরিণাযকরতনং সেনঙ্গানি সংৰিধায পচ্ছা নিক্খমতি, এৰং সদ্ধম্মচক্কৰত্তি ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো পঠমং নিক্খমতি, তস্স ভগৰতো পরিণাযকরতনভূতো ধম্মসেনাপতি ইমং কিচ্চং কত্ৰা সব্বপচ্ছা নিক্খমতি. সো এৰং নিক্খন্তো তস্মিং দিৰসে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসিন্নং রাহুলভদ্দং অদ্দস. তেন ৰুত্তং ‘‘পচ্ছা গচ্ছন্তো অদ্দসা’’তি.
অথ কস্মা আনাপানস্সতিযং নিযোজেসি? নিসজ্জানুচ্ছৰিকত্তা. থেরো কির ‘‘এতস্স ভগৰতা রূপকম্মট্ঠানং কথিত’’ন্তি অনাৰজ্জিত্ৰাৰ যেনাকারেন অযং অচলো অনোবদ্ধো হুত্ৰা নিসিন্নো, ইদমস্স এতিস্সা নিসজ্জায কম্মট্ঠানং অনুচ্ছৰিকন্তি চিন্তেত্ৰা এৰমাহ. তত্থ আনাপানস্সতিন্তি অস্সাসপস্সাসে পরিগ্গহেত্ৰা তত্থ চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং গণ্হাহীতি দস্সেতি.
মহপ্ফলা হোতীতি কীৰমহপ্ফলা হোতি? ইধ ভিক্খু আনাপানস্সতিং অনুযুত্তো একাসনে নিসিন্নোৰ সব্বাসৰে খেপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, তথা অসক্কোন্তো মরণকালে সমসীসী হোতি, তথা অসক্কোন্তো দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা ধম্মকথিকদেৰপুত্তস্স ধম্মং সুত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, ততো ৰিরদ্ধো অনুপ্পন্নে বুদ্ধুপ্পাদে পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকরোতি, তং অসচ্ছিকরোন্তো বুদ্ধানং সম্মুখীভাৰে বাহিযত্থেরাদযো ৰিয খিপ্পাভিঞ্ঞো হোতি, এৰং মহপ্ফলা. মহানিসংসাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘আনাপানস্সতী যস্স, পরিপুণ্ণা সুভাৰিতা;
অনুপুব্বং পরিচিতা, যথা বুদ্ধেন দেসিতা;
সোমং লোকং পভাসেতি, অব্ভা মুত্তোৰ চন্দিমা’’তি. (থেরগা. ৫৪৮; পটি. ম. ১.১.৬০) –
ইমং মহপ্ফলতং সম্পস্সমানো থেরো সদ্ধিৰিহারিকং তত্থ নিযোজেতি.
ইতি ভগৰা রূপকম্মট্ঠানং, থেরো আনাপানস্সতিন্তি উভোপি কম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৰা গতা, রাহুলভদ্দো ৰিহারেযেৰ ওহীনো. ভগৰা তস্স ওহীনভাৰং জানন্তোপি নেৰ অত্তনা খাদনীযং ভোজনীযং গহেত্ৰা অগমাসি, ন আনন্দত্থেরস্স হত্থে পেসেসি, ন পসেনদিমহারাজঅনাথপিণ্ডিকাদীনং সঞ্ঞং অদাসি. সঞ্ঞামত্তকঞ্হি লভিত্ৰা তে কাজভত্তং অভিহরেয্যুং. যথা চ ভগৰা, এৰং সারিপুত্তত্থেরোপি ন কিঞ্চি অকাসি. রাহুলত্থেরো নিরাহারো ছিন্নভত্তো অহোসি. তস্স পনাযস্মতো – ‘‘ভগৰা মং ৰিহারে ওহীনং জানন্তোপি অত্তনা লদ্ধপিণ্ডপাতং নাপি সযং গহেত্ৰা আগতো, ন অঞ্ঞস্স হত্থে পহিণি, ন মনুস্সানং সঞ্ঞং অদাসি, উপজ্ঝাযোপি মে ওহীনভাৰং জানন্তো তথেৰ ন কিঞ্চি অকাসী’’তি চিত্তম্পি ন উপ্পন্নং, কুতো তপ্পচ্চযা ওমানং ৰা অতিমানং ৰা জনেস্সতি. ভগৰতা পন আচিক্খিতকম্মট্ঠানমেৰ পুরেভত্তম্পি পচ্ছাভত্তম্পি – ‘‘ইতিপি রূপং অনিচ্চং, ইতিপি দুক্খং, ইতিপি অসুভং, ইতিপি অনত্তা’’তি অগ্গিং অভিমত্থেন্তো ৰিয নিরন্তরং মনসিকত্ৰা সাযন্হসমযে চিন্তেসি – ‘‘অহং উপজ্ঝাযেন আনাপানস্সতিং ভাৰেহীতি ৰুত্তো, তস্স ৰচনং ন করিস্সামি. আচরিযুপজ্ঝাযানঞ্হি ৰচনং অকরোন্তো দুব্বচো নাম হোতি. ‘দুব্বচো রাহুলো, উপজ্ঝাযস্সপি ৰচনং ন করোতী’তি চ গরহুপ্পত্তিতো কক্খল়তরা পীল়া নাম নত্থী’’তি ভাৰনাৰিধানং পুচ্ছিতুকামো ভগৰতো সন্তিকং অগমাসি. তং দস্সেতুং অথ খো আযস্মা রাহুলোতিআদি ৰুত্তং.
১১৪. তত্থ পটিসল্লানাতি একীভাৰতো. যংকিঞ্চি রাহুলাতি কস্মা? ভগৰা আনাপানস্সতিং পুট্ঠো রূপকম্মট্ঠানং কথেতীতি. রূপে ছন্দরাগপ্পহানত্থং. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘রাহুলস্স অত্তভাৰং নিস্সায ছন্দরাগো উপ্পন্নো, হেট্ঠা চস্স সঙ্খেপেন রূপকম্মট্ঠানং কথিতং. ইদানিস্সাপি দ্ৰিচত্তালীসায আকারেহি অত্তভাৰং ৰিরাজেত্ৰা ৰিসঙ্খরিত্ৰা তংনিস্সিতং ছন্দরাগং অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদেস্সামী’’তি. অথ আকাসধাতুং কস্মা ৰিত্থারেসীতি? উপাদারূপদস্সনত্থং. হেট্ঠা হি চত্তারি মহাভূতানেৰ কথিতানি, ন উপাদারূপং. তস্মা ইমিনা মুখেন তং দস্সেতুং আকাসধাতুং ৰিত্থারেসি. অপিচ অজ্ঝত্তিকেন আকাসেন পরিচ্ছিন্নরূপম্পি পাকটং হোতি.
আকাসেন পরিচ্ছিন্নং, রূপং যাতি ৰিভূততং;
তস্সেৰং আৰিভাৰত্থং, তং পকাসেসি নাযকো.
এত্থ পন পুরিমাসু তাৰ চতূসু ধাতূসু যং ৰত্তব্বং, তং মহাহত্থিপদোপমে ৰুত্তমেৰ.
১১৮. আকাসধাতুযং আকাসগতন্তি আকাসভাৰং গতং. উপাদিন্নন্তিআদিন্নং গহিতং পরামট্ঠং, সরীরট্ঠকন্তি অত্থো. কণ্ণচ্ছিদ্দন্তি মংসলোহিতাদীহি অসম্ফুট্ঠকণ্ণৰিৰরং. নাসচ্ছিদ্দাদীসুপি এসেৰ নযো. যেন চাতি যেন ছিদ্দেন. অজ্ঝোহরতীতি অন্তো পৰেসেতি, জিৰ্হাবন্ধনতো হি যাৰ উদরপটলা মনুস্সানং ৰিদত্থিচতুরঙ্গুলং ছিদ্দট্ঠানং হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. যত্থ চাতি যস্মিং ওকাসে. সন্তিট্ঠতীতি পতিট্ঠাতি. মনুস্সানঞ্হি মহন্তং পটপরিস্সাৰনমত্তঞ্চ উদরপটলং নাম হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. অধোভাগং নিক্খমতীতি যেন হেট্ঠা নিক্খমতি. দ্ৰত্তিংসহত্থমত্তং একৰীসতিযা ঠানেসু ৰঙ্কং অন্তং নাম হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. যং ৰা পনঞ্ঞম্পীতি ইমিনা সুখুমসুখুমং চম্মমংসাদিঅন্তরগতঞ্চেৰ লোমকূপভাৰেন চ ঠিতং আকাসং দস্সেতি. সেসমেত্থাপি পথৰীধাতুআদীসু ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
১১৯. ইদানিস্স তাদিভাৰলক্খণং আচিক্খন্তো পথৰীসমন্তিআদিমাহ. ইট্ঠানিট্ঠেসু হি অরজ্জন্তো অদুস্সন্তো তাদী নাম হোতি. মনাপামনাপাতি এত্থ অট্ঠ লোভসহগতচিত্তসম্পযুত্তা মনাপা নাম, দ্ৰে দোমনস্সচিত্তসম্পযুত্তা অমনাপা নাম. চিত্তং ন পরিযাদায ঠস্সন্তীতি এতে ফস্সা উপ্পজ্জিত্ৰা তৰ চিত্তং অন্তোমুট্ঠিগতং করোন্তো ৰিয পরিযাদায গহেত্ৰা ঠাতুং ন সক্খিস্সন্তি ‘‘অহং সোভামি, ময্হং ৰণ্ণাযতনং পসন্ন’’ন্তি পুন অত্তভাৰং নিস্সায ছন্দরাগো নুপ্পজ্জিস্সতি. গূথগতন্তিআদীসু গূথমেৰ গূথগতং. এৰং সব্বত্থ.
ন কত্থচি পতিট্ঠিতোতি পথৰীপব্বতরুক্খাদীসু একস্মিম্পি ন পতিট্ঠিতো, যদি হি পথৰিযং পতিট্ঠিতো ভৰেয্য, পথৰিযা ভিজ্জমানায সহেৰ ভিজ্জেয্য, পব্বতে পতমানে সহেৰ পতেয্য, রুক্খে ছিজ্জমানে সহেৰ ছিজ্জেয্য.
১২০. মেত্তং রাহুলাতি কস্মা আরভি? তাদিভাৰস্স কারণদস্সনত্থং. হেট্ঠা হি তাদিভাৰলক্খণং দস্সিতং, ন চ সক্কা অহং তাদী হোমীতি অকারণা ভৰিতুং, নপি ‘‘অহং উচ্চাকুলপ্পসুতো বহুস্সুতো লাভী, মং রাজরাজমহামত্তাদযো ভজন্তি, অহং তাদী হোমী’’তি ইমেহি কারণেহি কোচি তাদী নাম হোতি, মেত্তাদিভাৰনায পন হোতীতি তাদিভাৰস্স কারণদস্সনত্থং ইমং দেসনং আরভি.
তত্থ ভাৰযতোতি উপচারং ৰা অপ্পনং ৰা পাপেন্তস্স. যো ব্যাপাদোতি যো সত্তে কোপো, সো পহীযিস্সতি. ৰিহেসাতি পাণিআদীহি সত্তানং ৰিহিংসনং. অরতীতি পন্তসেনাসনেসু চেৰ অধিকুসলধম্মেসু চ উক্কণ্ঠিততা. পটিঘোতি যত্থ কত্থচি সত্তেসু সঙ্খারেসু চ পটিহঞ্ঞনকিলেসো. অসুভন্তি উদ্ধুমাতকাদীসু উপচারপ্পনং. উদ্ধুমাতকাদীসু অসুভভাৰনা চ নামেসা ৰিত্থারতো ৰিসুদ্ধিমগ্গে কথিতাৰ. রাগোতি পঞ্চকামগুণিকরাগো. অনিচ্চসঞ্ঞন্তি অনিচ্চানুপস্সনায সহজাতসঞ্ঞং. ৰিপস্সনা এৰ ৰা এসা অসঞ্ঞাপি সঞ্ঞাসীসেন সঞ্ঞাতি ৰুত্তা. অস্মিমানোতি রূপাদীসু অস্মীতি মানো.
১২১. ইদানি থেরেন পুচ্ছিতং পঞ্হং ৰিত্থারেন্তো আনাপানস্সতিন্তিআদিমাহ. তত্থ ইদং কম্মট্ঠানঞ্চ কম্মট্ঠানভাৰনা চ পাল়িঅত্থো চ সদ্ধিং আনিসংসকথায সব্বো সব্বাকারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে অনুস্সতিনিদ্দেসে ৰিত্থারিতোযেৰ. ইমং দেসনং ভগৰা নেয্যপুগ্গলৰসেনেৰ পরিনিট্ঠাপেসীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মাহারাহুলোৰাদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.