৮. অভযরাজকুমারসুত্তৰণ্ণনা

৮৩. এৰং মে সুতন্তি অভযসুত্তং. তত্থ অভযোতি তস্স নামং. রাজকুমারোতি বিম্বিসারস্স ওরসপুত্তো. ৰাদং আরোপেহীতি দোসং আরোপেহি. নেরযিকোতি নিরযে নিব্বত্তকো. কপ্পট্ঠোতি কপ্পট্ঠিতিকো. অতেকিচ্ছোতি বুদ্ধসহস্সেনাপি তিকিচ্ছিতুং ন সক্কা. উগ্গিলিতুন্তি দ্ৰে অন্তে মোচেত্ৰা কথেতুং অসক্কোন্তো উগ্গিলিতুং বহি নীহরিতুং ন সক্খিতি. ওগিলিতুন্তি পুচ্ছায দোসং দত্ৰা হারেতুং অসক্কোন্তো ওগিলিতুং অন্তো পৰেসেতুং ন সক্খিতি.

এৰং, ভন্তেতি নিগণ্ঠো কির চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো ময্হং সাৰকে ভিন্দিত্ৰা গণ্হাতি, হন্দাহং একং পঞ্হং অভিসঙ্খরোমি, যং পুট্ঠো সমণো গোতমো উক্কুটিকো হুত্ৰা নিসিন্নো উট্ঠাতুং ন সক্খিস্সতী’’তি. সো অভযস্স গেহা নীহটভত্তো সিনিদ্ধভোজনং ভুঞ্জন্তো বহূ পঞ্হে অভিসঙ্খরিত্ৰা – ‘‘এত্থ সমণো গোতমো ইমং নাম দোসং দস্সেস্সতি, এত্থ ইমং নামা’’তি সব্বে পহায চাতুমাসমত্থকে ইমং পঞ্হং অদ্দস. অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইমস্স পঞ্হস্স পুচ্ছায ৰা ৰিস্সজ্জনে ৰা ন সক্কা দোসো দাতুং, ওৰট্টিকসারো অযং, কো নু খো ইমং গহেত্ৰা সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেস্সতী’’তি. ততো ‘‘অভযো রাজকুমারো পণ্ডিতো, সো সক্খিস্সতীতি তং উগ্গণ্হাপেমী’’তি নিট্ঠং গন্ত্ৰা উগ্গণ্হাপেসি. সো ৰাদজ্ঝাসযতায তস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছন্তো ‘‘এৰং, ভন্তে,’’তি আহ.

৮৪. অকালো খো অজ্জাতি অযং পঞ্হো চতূহি মাসেহি অভিসঙ্খতো, তত্থ ইদং গহেত্ৰা ইদং ৰিস্সজ্জিযমানে দিৰসভাগো নপ্পহোস্সতীতি মঞ্ঞন্তো এৰং চিন্তেসি. সো দানীতি স্ৰে দানি. অত্তচতুত্থোতি কস্মা বহূহি সদ্ধিং ন নিমন্তেসি? এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘বহূসু নিসিন্নেসু থোকং দত্ৰা ৰদন্তস্স অঞ্ঞং সুত্তং অঞ্ঞং কারণং অঞ্ঞং তথারূপং ৰত্থুং আহরিত্ৰা দস্সেস্সতি, এৰং সন্তে কলহো ৰা কোলাহলমেৰ ৰা ভৰিস্সতি. অথাপি এককংযেৰ নিমন্তেস্সামি, এৰম্পি মে গরহা উপ্পজ্জিস্সতি ‘যাৰমচ্ছরী ৰাযং অভযো, ভগৰন্তং দিৰসে দিৰসে ভিক্খূনং সতেনপি সহস্সেনপি সদ্ধিং চরন্তং দিস্ৰাপি এককংযেৰ নিমন্তেসী’’’তি. ‘‘এৰং পন দোসো ন ভৰিস্সতী’’তি অপরেহি তীহি সদ্ধিং অত্তচতুত্থং নিমন্তেসি.

৮৫. ন খ্ৰেত্থ, রাজকুমার, একংসেনাতি ন খো, রাজকুমার, এত্থ পঞ্হে একংসেন ৰিস্সজ্জনং হোতি. এৰরূপঞ্হি ৰাচং তথাগতো ভাসেয্যাপি ন ভাসেয্যাপি. ভাসিতপচ্চযেন অত্থং পস্সন্তো ভাসেয্য, অপস্সন্তো ন ভাসেয্যাতি অত্থো. ইতি ভগৰা মহানিগণ্ঠেন চতূহি মাসেহি অভিসঙ্খতং পঞ্হং অসনিপাতেন পব্বতকূটং ৰিয একৰচনেনেৰ সংচুণ্ণেসি. অনস্সুং নিগণ্ঠাতি নট্ঠা নিগণ্ঠা.

৮৬. অঙ্কে নিসিন্নো হোতীতি ঊরূসু নিসিন্নো হোতি. লেসৰাদিনো হি ৰাদং পট্ঠপেন্তা কিঞ্চিদেৰ ফলং ৰা পুপ্ফং ৰা পোত্থকং ৰা গহেত্ৰা নিসীদন্তি. তে অত্তনো জযে সতি পরং অজ্ঝোত্থরন্তি, পরস্স জযে সতি ফলং খাদন্তা ৰিয পুপ্ফং ঘাযন্তা ৰিয পোত্থকং ৰাচেন্তা ৰিয ৰিক্খেপং দস্সেন্তি. অযং পন চিন্তেসি – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো এস ওসটসঙ্গামো পরৰাদমদ্দনো. সচে মে জযো ভৰিস্সতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে ভৰিস্সতি, দারকং ৰিজ্ঝিত্ৰা রোদাপেস্সামি. ততো পস্সথ, ভো, অযং দারকো রোদতি, উট্ঠহথ তাৰ, পচ্ছাপি জানিস্সামা’’তি তস্মা দারকং গহেত্ৰা নিসীদি. ভগৰা পন রাজকুমারতো সহস্সগুণেনপি সতসহস্সগুণেনপি ৰাদীৰরতরো, ‘‘ইমমেৰস্স দারকং উপমং কত্ৰা ৰাদং ভিন্দিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি রাজকুমারা’’তিআদিমাহ.

তত্থ মুখে আহরেয্যাতি মুখে ঠপেয্য. আহরেয্যস্সাহন্তি অপনেয্যং অস্স অহং. আদিকেনেৰাতি পঠমপযোগেনেৰ. অভূতন্তি অভূতত্থং. অতচ্ছন্তি ন তচ্ছং. অনত্থসংহিতন্তি ন অত্থসংহিতং ন ৰড্ঢিনিস্সিতং. অপ্পিযা অমনাপাতি নেৰ পিযা ন মনাপা. ইমিনা নযেনেৰ সব্বত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

তত্থ অপ্পিযপক্খে পঠমৰাচা অচোরংযেৰ চোরোতি, অদাসংযেৰ দাসোতি, অদুপ্পযুত্তংযেৰ দুপ্পযুত্তোতি পৰত্তা. ন তং তথাগতো ভাসতি. দুতিযৰাচা চোরংযেৰ চোরো অযন্তিআদিৰসেন পৰত্তা. তম্পি তথাগতো ন ভাসতি. ততিযৰাচা ‘‘ইদানি অকতপুঞ্ঞতায দুগ্গতো দুব্বণ্ণো অপ্পেসক্খো, ইধ ঠত্ৰাপি পুন পুঞ্ঞং ন করোসি, দুতিযচিত্তৰারে কথং চতূহি অপাযেহি ন মুচ্চিস্সসী’’তি এৰং মহাজনস্স অত্থপুরেক্খারেন ধম্মপুরেক্খারেন অনুসাসনীপুরেক্খারেন চ ৰত্তব্বৰাচা. তত্র কালঞ্ঞূ তথাগতোতি তস্মিং ততিযব্যাকরণে তস্সা ৰাচায ব্যাকরণত্থায তথাগতো কালঞ্ঞূ হোতি, মহাজনস্স আদানকালং গহণকালং জানিত্ৰাৰ ব্যাকরোতীতি অত্থো.

পিযপক্খে পঠমৰাচা অট্ঠানিযকথা নাম. সা এৰং ৰেদিতব্বা – এৰং কির গামৰাসিমহল্লকং নগরং আগন্ত্ৰা পানাগারে পিৰন্তং ৰঞ্চেতুকামা সম্বহুলা ধুত্তা পীতট্ঠানে ঠত্ৰা তেন সদ্ধিং সুরং পিৰন্তা ‘‘ইমস্স নিৰাসনপাৰুরণম্পি হত্থে ভণ্ডকম্পি সব্বং গণ্হিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা কতিকং অকংসু – ‘‘একেকং অত্তপচ্চক্খকথং কথেম, যো ‘অভূত’ন্তি কথেসি, কথিতং ৰা ন সদ্দহতি, তং দাসং কত্ৰা গণ্হিস্সামা’’তি. তম্পি মহল্লকং পুচ্ছিংসু ‘‘তুম্হাকম্পি তাত রুচ্চতী’’তি. এৰং হোতু তাতাতি.

একো ধুত্তো আহ – ময্হং, ভো মাতু, মযি কুচ্ছিগতে কপিট্ঠফলদোহলো অহোসি. সা অঞ্ঞং কপিট্ঠহারকং অলব্ভমানা মংযেৰ পেসেসি. অহং গন্ত্ৰা রুক্খং অভিরুহিতুং অসক্কোন্তো অত্তনাৰ অত্তানং পাদে গহেত্ৰা মুগ্গরং ৰিয রুক্খস্স উপরি খিপিং; অথ সাখতো সাখং ৰিচরন্তো ফলানি গহেত্ৰা ওতরিতুং অসক্কোন্তো ঘরং গন্ত্ৰা নিস্সেণিং আহরিত্ৰা ওরুয্হ মাতু সন্তিকং গন্ত্ৰা ফলানি মাতুযা অদাসিং; তানি পন মহন্তানি হোন্তি চাটিপ্পমাণানি. ততো মে মাতরা একাসনে নিসিন্নায সমসট্ঠিফলানি খাদিতানি. মযা একুচ্ছঙ্গেন আনীতফলেসু সেসকানি কুলসন্তকে গামে খুদ্দকমহল্লকানং অহেসুং. অম্হাকং ঘরং সোল়সহত্থং, সেসপরিক্খারভণ্ডকং অপনেত্ৰা কপিট্ঠফলেহেৰ যাৰ ছদনং পূরিতং. ততো অতিরেকানি গহেত্ৰা গেহদ্ৰারে রাসিং অকংসু. সো অসীতিহত্থুব্বেধো পব্বতো ৰিয অহোসি. কিং ঈদিসং, ভো সক্কা, সদ্দহিতুন্তি?

গামিকমহল্লকো তুণ্হী নিসীদিত্ৰা সব্বেসং কথাপরিযোসানে পুচ্ছিতো আহ – ‘‘এৰং ভৰিস্সতি তাতা, মহন্তং রট্ঠং, রট্ঠমহন্ততায সক্কা সদ্দহিতু’’ন্তি. যথা চ তেন, এৰং সেসেহিপি তথারূপাসু নিক্কারণকথাসু কথিতাসু আহ – ময্হম্পি তাতা সুণাথ, ন তুম্হাকংযেৰ কুলানি, অম্হাকম্পি কুলং মহাকুলং, অম্হাকং পন অৰসেসখেত্তেহি কপ্পাসখেত্তং মহন্ততরং. তস্স অনেককরীসসতস্স কপ্পাসখেত্তস্স মজ্ঝে একো কপ্পাসরুক্খো মহা অসীতিহত্থুব্বেধো অহোসি. তস্স পঞ্চ সাখা, তাসু অৰসেসসাখা ফলং ন গণ্হিংসু, পাচীনসাখায একমেৰ মহাচাটিমত্তং ফলং অহোসি. তস্স ছ অংসিযো, ছসু অংসীসু ছ কপ্পাসপিণ্ডিযো পুপ্ফিতা. অহং মস্সুং কারেত্ৰা ন্হাতৰিলিত্তো খেত্তং গন্ত্ৰা তা কপ্পাসপিণ্ডিযো পুপ্ফিতা দিস্ৰা ঠিতকোৰ হত্থং পসারেত্ৰা গণ্হিং. তা কপ্পাসপিণ্ডিযো থামসম্পন্না ছ দাসা অহেসুং. তে সব্বে মং এককং ওহায পলাতা. এত্তকে অদ্ধানে তে ন পস্সামি, অজ্জ দিট্ঠা, তুম্হে তে ছ জনা. ত্ৰং নন্দো নাম, ত্ৰং পুণ্ণো নাম, ত্ৰং ৰড্ঢমানো নাম, ত্ৰং চিত্তো নাম ত্ৰং মঙ্গলো নাম, ত্ৰং পোট্ঠিযো নামাতি ৰত্ৰা উট্ঠায নিসিন্নকেযেৰ চূল়াসু গহেত্ৰা অট্ঠাসি. তে ‘‘ন মযং দাসা’’তিপি ৰত্তুং নাসক্খিংসু. অথ নে কড্ঢন্তো ৰিনিচ্ছযং নেত্ৰা লক্খণং আরোপেত্ৰা যাৰজীৰং দাসে কত্ৰা পরিভুঞ্জি. এৰরূপিং কথং তথাগতো ন ভাসতি.

দুতিযৰাচা আমিসহেতুচাটুকম্যতাদিৰসেন নানপ্পকারা পরেসং থোমনৰাচা চেৰ, চোরকথং রাজকথন্তি আদিনযপ্পৰত্তা তিরচ্ছানকথা চ. তম্পি তথাগতো ন ভাসতি. ততিযৰাচা অরিযসচ্চসন্নিস্সিতকথা, যং ৰস্সসতম্পি সুণন্তা পণ্ডিতা নেৰ তিত্তিং গচ্ছন্তি. ইতি তথাগতো নেৰ সব্বম্পি অপ্পিযৰাচং ভাসতি ন পিযৰাচং. ততিযং ততিযমেৰ পন ভাসিতব্বকালং অনতিক্কমিত্ৰা ভাসতি. তত্থ ততিযং অপ্পিযৰাচং সন্ধায হেট্ঠা দহরকুমারউপমা আগতাতি ৰেদিতব্বং.

৮৭. উদাহু ঠানসোৰেতন্তি উদাহু ঠানুপ্পত্তিকঞাণেন তঙ্খণংযেৰ তং তথাগতস্স উপট্ঠাতীতি পুচ্ছতি. সঞ্ঞাতোতি ঞাতো পঞ্ঞাতো পাকটো. ধম্মধাতূতি ধম্মসভাৰো. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্সেতং অধিৰচনং. তং ভগৰতা সুপ্পটিৰিদ্ধং, হত্থগতং ভগৰতো. তস্মা সো যং যং ইচ্ছতি, তং তং সব্বং ঠানসোৰ পটিভাতীতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. অযং পন ধম্মদেসনা নেয্যপুগ্গলৰসেন পরিনিট্ঠিতাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

অভযরাজকুমারসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.