৭. কুক্কুরৰতিকসুত্তৰণ্ণনা

৭৮. এৰং মে সুতন্তি কুক্কুরৰতিকসুত্তং. তত্থ কোলিযেসূতি এৰংনামকে জনপদে. সো হি একোপি কোলনগরে পতিট্ঠিতানং কোলিযানং রাজকুমারানং নিৰাসট্ঠানত্তা এৰং ৰুচ্চতি. তস্মিং কোলিযেসু জনপদে. হলিদ্দৰসনন্তি তস্স কির নিগমস্স মাপিতকালে পীতকৰত্থনিৰত্থা মনুস্সা নক্খত্তং কীল়িংসু. তে নক্খত্তকীল়াৰসানে নিগমস্স নামং আরোপেন্তা হলিদ্দৰসনন্তি নামং অকংসু. তং গোচরগামং কত্ৰা ৰিহরতীতি অত্থো. ৰিহারো পনেত্থ কিঞ্চাপি ন নিযামিতো, তথাপি বুদ্ধানং অনুচ্ছৰিকে সেনাসনেযেৰ ৰিহাসীতি ৰেদিতব্বো. গোৰতিকোতি সমাদিন্নগোৰতো, সীসে সিঙ্গানি ঠপেত্ৰা নঙ্গুট্ঠং বন্ধিত্ৰা গাৰীহি সদ্ধিং তিণানি খাদন্তো ৰিয চরতি. অচেলোতি নগ্গো নিচ্চেলো. সেনিযোতি তস্স নামং.

কুক্কুরৰতিকোতি সমাদিন্নকুক্কুরৰতো, সব্বং সুনখকিরিযং করোতি. উভোপেতে সহপংসুকীল়িকা সহাযকা. কুক্কুরোৰ পলিকুজ্জিত্ৰাতি সুনখো নাম সামিকস্স সন্তিকে নিসীদন্তো দ্ৰীহি পাদেহি ভূমিযং ৰিলেখিত্ৰা কুক্কুরকূজিতং কূজন্তো নিসীদতি, অযম্পি ‘‘কুক্কুরকিরিযং করিস্সামী’’তি ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদিত্ৰা দ্ৰীহি হত্থেহি ভূমিযং ৰিলেখিত্ৰা সীসং ৰিধুনন্তো ‘ভূ ভূ’তি কত্ৰা হত্থপাদে সমিঞ্জিত্ৰা সুনখো ৰিয নিসীদি. ছমানিক্খিত্তন্তি ভূমিযং ঠপিতং. সমত্তং সমাদিন্নন্তি পরিপুণ্ণং কত্ৰা গহিতং. কা গতীতি কা নিপ্ফত্তি. কো অভিসম্পরাযোতি অভিসম্পরাযম্হি কত্থ নিব্বত্তি. অলন্তি তস্স অপ্পিযং ভৰিস্সতীতি যাৰততিযং পটিবাহতি. কুক্কুরৰতন্তি কুক্কুরৰতসমাদানং.

৭৯. ভাৰেতীতি ৰড্ঢেতি. পরিপুণ্ণন্তি অনূনং. অব্বোকিণ্ণন্তি নিরন্তরং. কুক্কুরসীলন্তি কুক্কুরাচারং. কুক্কুরচিত্তন্তি ‘‘অজ্জ পট্ঠায কুক্কুরেহি কাতব্বং করিস্সামী’’তি এৰং উপ্পন্নচিত্তং. কুক্কুরাকপ্পন্তি কুক্কুরানং গমনাকারো অত্থি, তিট্ঠনাকারো অত্থি, নিসীদনাকারো অত্থি, সযনাকারো অত্থি, উচ্চারপস্সাৰকরণাকারো অত্থি, অঞ্ঞে কুক্কুরে দিস্ৰা দন্তে ৰিৰরিত্ৰা গমনাকারো অত্থি, অযং কুক্কুরাকপ্পো নাম, তং ভাৰেতীতি অত্থো. ইমিনাহং সীলেনাতিআদীসু অহং ইমিনা আচারেন ৰা ৰতসমাদানেন ৰা দুক্করতপচরণেন ৰা মেথুনৰিরতিব্রহ্মচরিযেন ৰাতি অত্থো. দেৰোতি সক্কসুযামাদীসু অঞ্ঞতরো. দেৰঞ্ঞতরোতি তেসং দুতিযততিযট্ঠানাদীসু অঞ্ঞতরদেৰো. মিচ্ছাদিট্ঠীতি অদেৰলোকগামিমগ্গমেৰ দেৰলোকগামিমগ্গোতি গহেত্ৰা উপ্পন্নতায সা অস্স মিচ্ছাদিট্ঠি নাম হোতি. অঞ্ঞতরং গতিং ৰদামীতি তস্স হি নিরযতো ৰা তিরচ্ছানযোনিতো ৰা অঞ্ঞা গতি নত্থি, তস্মা এৰমাহ. সম্পজ্জমানন্তি দিট্ঠিযা অসম্মিস্সং হুত্ৰা নিপজ্জমানং.

নাহং, ভন্তে, এতং রোদামি, যং মং ভগৰা এৰমাহাতি যং মং, ভন্তে, ভগৰা এৰমাহ, অহমেতং ভগৰতো ব্যাকরণং ন রোদামি ন পরিদেৰামি, ন অনুত্থুনামীতি অত্থো. এৰং সকম্মকৰসেনেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো, ন অস্সুমুঞ্চনমত্তেন.

‘‘মতং ৰা অম্ম রোদন্তি, যো ৰা জীৰং ন দিস্সতি;

জীৰন্তং অম্ম পস্সন্তী, কস্মা মং অম্ম রোদসী’’তি. (সং. নি. ১.২৩৯) –

অযঞ্চেত্থ পযোগো. অপিচ মে ইদং, ভন্তেতি অপিচ খো মে ইদং, ভন্তে, কুক্কুরৰতং দীঘরত্তং সমাদিন্নং, তস্মিং সম্পজ্জন্তেপি ৰুদ্ধি নত্থি, ৰিপজ্জন্তেপি. ইতি ‘‘এত্তকং কালং মযা কতকম্মং মোঘং জাত’’ন্তি অত্তনো ৰিপত্তিং পচ্চৰেক্খমানো রোদামি, ভন্তেতি.

৮০. গোৰতন্তিআদীনি কুক্কুরৰতাদীসু ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. গৰাকপ্পন্তি গোআকপ্পং. সেসং কুক্কুরাকপ্পে ৰুত্তসদিসমেৰ. যথা পন তত্থ অঞ্ঞে কুক্কুরে দিস্ৰা দন্তে ৰিৰরিত্ৰা গমনাকারো, এৰমিধ অঞ্ঞে গাৰো দিস্ৰা কণ্ণে উক্খিপিত্ৰা গমনাকারো ৰেদিতব্বো. সেসং তাদিসমেৰ.

৮১. চত্তারিমানি পুণ্ণ কম্মানীতি কস্মা ইমং দেসনং আরভি? অযঞ্হি দেসনা একচ্চকম্মকিরিযৰসেন আগতা, ইমস্মিঞ্চ কম্মচতুক্কে কথিতে ইমেসং কিরিযা পাকটা ভৰিস্সতীতি ইমং দেসনং আরভি. অপিচ ইমং কম্মচতুক্কমেৰ দেসিযমানং ইমে সঞ্জানিস্সন্তি, ততো একো সরণং গমিস্সতি, একো পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিস্সতীতি অযমেৰ এতেসং সপ্পাযাতি ঞত্ৰাপি ইমং দেসনং আরভি.

তত্থ কণ্হন্তি কাল়কং দসঅকুসলকম্মপথকম্মং. কণ্হৰিপাকন্তি অপাযে নিব্বত্তনতো কাল়কৰিপাকং. সুক্কন্তি পণ্ডরং দসকুসলকম্মপথকম্মং. সুক্কৰিপাকন্তি সগ্গে নিব্বত্তনতো পণ্ডরৰিপাকং. কণ্হসুক্কন্তি ৰোমিস্সককম্মং. কণ্হসুক্কৰিপাকন্তি সুখদুক্খৰিপাকং. মিস্সককম্মঞ্হি কত্ৰা অকুসলেন তিরচ্ছানযোনিযং মঙ্গলহত্থিট্ঠানাদীসু উপ্পন্নো কুসলেন পৰত্তে সুখং ৰেদিযতি. কুসলেন রাজকুলেপি নিব্বত্তো অকুসলেন পৰত্তে দুক্খং ৰেদিযতি. অকণ্হং অসুক্কন্তি কম্মক্খযকরং চতুমগ্গচেতনাকম্মং অধিপ্পেতং. তঞ্হি যদি কণ্হং ভৰেয্য, কণ্হৰিপাকং দদেয্য. যদি সুক্কং ভৰেয্য, সুক্কৰিপাকং দদেয্য. উভযৰিপাকস্স পন অদানতো অকণ্হাসুক্কৰিপাকত্তা ‘‘অকণ্হং অসুক্ক’’ন্তি ৰুত্তং. অযং তাৰ উদ্দেসে অত্থো.

নিদ্দেসে পন সব্যাবজ্ঝন্তি সদুক্খং. কাযসঙ্খারাদীসু কাযদ্ৰারে গহণাদিৰসেন চোপনপ্পত্তা দ্ৰাদস অকুসলচেতনা সব্যাবজ্ঝকাযসঙ্খারো নাম. ৰচীদ্ৰারে হনুসঞ্চোপনৰসেন ৰচীভেদপৰত্তিকা তাযেৰ দ্ৰাদস ৰচীসঙ্খারো নাম. উভযচোপনং অপ্পত্তা রহো চিন্তযন্তস্স মনোদ্ৰারে পৰত্তা মনোসঙ্খারো নাম. ইতি তীসুপি দ্ৰারেসু কাযদুচ্চরিতাদিভেদা অকুসলচেতনাৰ সঙ্খারাতি ৰেদিতব্বা. ইমস্মিঞ্হি সুত্তে চেতনা ধুরং, উপালিসুত্তে কম্মং. অভিসঙ্খরিত্ৰাতি সঙ্কড্ঢিত্ৰা, পিণ্ডং কত্ৰাতি অত্থো. সব্যাবজ্ঝং লোকন্তি সদুক্খং লোকং উপপজ্জন্তি. সব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তীতি সদুক্খা ৰিপাকফস্সা ফুসন্তি. একন্তদুক্খন্তি নিরন্তরদুক্খং. ভূতাতি হেত্ৰত্থে নিস্সক্কৰচনং, ভূতকম্মতো ভূতস্স সত্তস্স উপ্পত্তি হোতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথাভূতং কম্মং সত্তা করোন্তি, তথাভূতেন কম্মেন কম্মসভাগৰসেন তেসং উপপত্তি হোতি. তেনেৰাহ ‘‘যং করোতি তেন উপপজ্জতী’’তি. এত্থ চ তেনাতি কম্মেন ৰিয ৰুত্তা, উপপত্তি চ নাম ৰিপাকেন হোতি. যস্মা পন ৰিপাকস্স কম্মং হেতু, তস্মা তেন মূলহেতুভূতেন কম্মেন নিব্বত্ততীতি অযমেত্থ অত্থো. ফস্সা ফুসন্তীতি যেন কম্মৰিপাকেন নিব্বত্তো, তংকম্মৰিপাকফস্সা ফুসন্তি. কম্মদাযাদাতি কম্মদাযজ্জা কম্মমেৰ নেসং দাযজ্জং সন্তকন্তি ৰদামি.

অব্যাবজ্ঝন্তি নিদ্দুক্খং. ইমস্মিং ৰারে কাযদ্ৰারে পৰত্তা অট্ঠ কামাৰচরকুসলচেতনা কাযসঙ্খারো নাম. তাযেৰ ৰচীদ্ৰারে পৰত্তা ৰচীসঙ্খারো নাম. মনোদ্ৰারে পৰত্তা তাযেৰ অট্ঠ, তিস্সো চ হেট্ঠিমঝানচেতনা অব্যাবজ্ঝমনোসঙ্খারো নাম. ঝানচেতনা তাৰ হোতু, কামাৰচরা কিন্তি অব্যাবজ্ঝমনোসঙ্খারো নাম জাতাতি. কসিণসজ্জনকালে চ কসিণাসেৰনকালে চ লব্ভন্তি. কামাৰচরচেতনা পঠমজ্ঝানচেতনায ঘটিতা, চতুত্থজ্ঝানচেতনা ততিযজ্ঝানচেতনায ঘটিতা. ইতি তীসুপি দ্ৰারেসু কাযসুচরিতাদিভেদা কুসলচেতনাৰ সঙ্খারাতি ৰেদিতব্বো. ততিযৰারো উভযমিস্সকৰসেন ৰেদিতব্বা.

সেয্যথাপি মনুস্সাতিআদীসু মনুস্সানং তাৰ কালেন সুখং কালেন দুক্খং পাকটমেৰ, দেৰেসু পন ভুম্মদেৰতানং, ৰিনিপাতিকেসু ৰেমানিকপেতানং কালেন সুখং কালেন দুক্খং হোতীতি ৰেদিতব্বং. হত্থিআদীসু তিরচ্ছানেসুপি লব্ভতিযেৰ.

তত্রাতি তেসু তীসু কম্মেসু. তস্স পহানায যা চেতনাতি তস্স পহানত্থায মগ্গচেতনা. কম্মং পত্ৰাৰ মগ্গচেতনায অঞ্ঞো পণ্ডরতরো ধম্মো নাম নত্থি. ইদং পন কম্মচতুক্কং পত্ৰা দ্ৰাদস অকুসলচেতনা কণ্হা নাম, তেভূমককুসলচেতনা সুক্কা নাম, মগ্গচেতনা অকণ্হা অসুক্কাতি আগতা.

৮২. ‘‘লভেয্যাহং, ভন্তে’’তি ইদং সো ‘‘চিরং ৰত মে অনিয্যানিকপক্খে যোজেত্ৰা অত্তা কিলমিতো, ‘সুক্খনদীতীরে ন্হাযিস্সামী’তি সম্পরিৰত্তেন্তেন ৰিয থুসে কোট্টেন্তেন ৰিয চ ন কোচি অত্থো নিপ্ফাদিতো, হন্দাহং অত্তানং যোগে যোজেমী’’তি চিন্তেত্ৰা আহ. অথ ভগৰা যোনেন খন্ধকে তিত্থিযপরিৰাসো পঞ্ঞত্তো, যং অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো সামণেরভূমিযং ঠিতো – ‘‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে আকঙ্খামি উপসম্পদং, স্ৰাহং, ভন্তে, সঙ্ঘং চত্তারো মাসে পরিৰাসং যাচামী’’তিআদিনা (মহাৰ. ৮৬) নযেন সমাদিযিত্ৰা পরিৰসতি, তং সন্ধায ‘‘যো খো, সেনিয, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো’’তিআদিমাহ.

তত্থ পব্বজ্জন্তি ৰচনসিলিট্ঠতাৰসেনেৰ ৰুত্তং. অপরিৰসিত্ৰাযেৰ হি পব্বজ্জং লভতি. উপসম্পদত্থিকেন পন নাতিকালেন গামপ্পৰেসনাদীনি অট্ঠ ৰত্তানি পূরেন্তেন পরিৰসিতব্বং. আরদ্ধচিত্তাতি অট্ঠৰত্তপূরণেন তুট্ঠচিত্তা. অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারতো পনেস তিত্থিযপরিৰাসো সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায পব্বজ্জখন্ধকৰণ্ণনাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ৮৬) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. অপিচ মেত্থাতি অপিচ মে এত্থ. পুগ্গলৰেমত্ততা ৰিদিতাতি পুগ্গলনানত্তং ৰিদিতং. অযং পুগ্গলো পরিৰাসারহো, অযং ন পরিৰাসারহোতি ইদং ময্হং পাকটন্তি দস্সেতি.

ততো সেনিযো চিন্তেসি – ‘‘অহো অচ্ছরিযং বুদ্ধসাসনং, যত্থ এৰং ঘংসিত্ৰা কোট্টেত্ৰা যুত্তমেৰ গণ্হন্তি, অযুত্তং ছড্ডেন্তী’’তি. ততো সুট্ঠুতরং পব্বজ্জায সঞ্জাতুস্সাহো সচে, ভন্তেতিআদিমাহ. অথ ভগৰা তস্স তিব্বচ্ছন্দতং ৰিদিত্ৰা ন সেনিযো পরিৰাসং অরহতীতি অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, ভিক্খু, সেনিযং ন্হাপেত্ৰা পব্বাজেত্ৰা আনেহী’’তি. সো তথা কত্ৰা তং পব্বাজেত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং আনযি. ভগৰা গণে নিসীদিত্ৰা উপসম্পাদেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অলত্থ খো অচেলো সেনিযো ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং অলত্থ উপসম্পদ’’ন্তি.

অচিরূপসম্পন্নোতি উপসম্পন্নো হুত্ৰা নচিরমেৰ. ৰূপকট্ঠোতি ৰত্থুকামকিলেসকামেহি কাযেন চ চিত্তেন চ ৰূপকট্ঠো. অপ্পমত্তোতি কম্মট্ঠানে সতিং অৰিজহন্তো. আতাপীতি কাযিকচেতসিকসঙ্খাতেন ৰীরিযাতাপেন আতাপী. পহিতত্তোতি কাযে চ জীৰিতে চ অনপেক্খতায পেসিতত্তো ৰিস্সট্ঠঅত্তভাৰো. যস্সত্থাযাতি যস্স অত্থায. কুলপুত্তাতি আচারকুলপুত্তা. সম্মদেৰাতি হেতুনাৰ কারণেনেৰ. তদনুত্তরন্তি তং অনুত্তরং. ব্রহ্মচরিযপরিযোসানন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযপরিযোসানভূতং অরহত্তফলং. তস্স হি অত্থায কুলপুত্তা পব্বজন্তি. দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰাতি অত্তনাযেৰ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৰা, অপরপ্পচ্চযং ঞত্ৰাতি অত্থো. উপসম্পজ্জ ৰিহাসীতি পাপুণিত্ৰা সম্পাদেত্ৰা ৰিহাসি. এৰং ৰিহরন্তোৰ খীণা জাতি…পে… অব্ভঞ্ঞাসি.

এৰমস্স পচ্চৰেক্খণভূমিং দস্সেত্ৰা অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসনং নিট্ঠাপেতুং ‘‘অঞ্ঞতরো খো পনাযস্মা সেনিযো অরহতং অহোসী’’তি ৰুত্তং. তত্থ অঞ্ঞতরোতি একো. অরহতন্তি অরহন্তানং, ভগৰতো সাৰকানং অরহন্তানং অব্ভন্তরো অহোসীতি অযমেৰত্থ অধিপ্পাযো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

কুক্কুরৰতিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.