৫. জীৰকসুত্তৰণ্ণনা
৫১. এৰং মে সুতন্তি জীৰকসুত্তং. তত্থ জীৰকস্স কোমারভচ্চস্স অম্বৰনেতি এত্থ জীৰতীতি জীৰকো. কুমারেন ভতোতি কোমারভচ্চো. যথাহ ‘‘কিং এতং ভণে কাকেহি সম্পরিকিণ্ণন্তি? দারকো দেৰাতি. জীৰতি ভণেতি? জীৰতি দেৰাতি. তেন হি ভণে তং দারকং অম্হাকং অন্তেপুরং নেত্ৰা ধাতীনং দেথ পোসেতুন্তি. তস্স জীৰতীতি জীৰকোতি নামং অকংসু, কুমারেন পোসাপিতোতি কোমারভচ্চোতি নামং অকংসূ’’তি (মহাৰ. ৩২৮). অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারেন পন জীৰকৰত্থু খন্ধকে আগতমেৰ. ৰিনিচ্ছযকথাপিস্স সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায ৰুত্তা.
অযং পন জীৰকো একস্মিং সমযে ভগৰতো দোসাভিসন্নং কাযং ৰিরেচেত্ৰা সীৰেয্যকং দুস্সযুগং দত্ৰা ৰত্থানুমোদনপরিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায চিন্তেসি – ‘‘মযা দিৰসস্স দ্ৰত্তিক্খত্তুং বুদ্ধুপট্ঠানং গন্তব্বং, ইদঞ্চ ৰেল়ুৰনং অতিদূরে, ময্হং উয্যানং অম্বৰনং আসন্নতরং, যংনূনাহমেত্থ ভগৰতো ৰিহারং কারেয্য’’ন্তি. সো তস্মিং অম্বৰনে রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানলেণকুটিমণ্ডপাদীনি সম্পাদেত্ৰা ভগৰতো অনুচ্ছৰিকং গন্ধকুটিং কারেত্ৰা অম্বৰনং অট্ঠারসহত্থুব্বেধেন তম্বপট্টৰণ্ণেন পাকারেন পরিক্খিপাপেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং চীৰরভত্তেন সন্তপ্পেত্ৰা দক্খিণোদকং পাতেত্ৰা ৰিহারং নিয্যাতেসি. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘জীৰকস্স কোমারভচ্চস্স অম্বৰনে’’তি.
আরভন্তীতি ঘাতেন্তি. উদ্দিস্সকতন্তি উদ্দিসিত্ৰা কতং. পটিচ্চকম্মন্তি অত্তানং পটিচ্চ কতং. অথ ৰা পটিচ্চকম্মন্তি নিমিত্তকম্মস্সেতং অধিৰচনং, তং পটিচ্চ কম্মমেত্থ অত্থীতি মংসং ‘‘পটিচ্চকম্ম’’ন্তি ৰুত্তং হোতি যো এৰরূপং মংসং পরিভুঞ্জতি, সোপি তস্স কম্মস্স দাযাদো হোতি, ৰধকস্স ৰিয তস্সাপি পাণঘাতকম্মং হোতীতি তেসং লদ্ধি. ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকরোন্তীতি ভগৰতা ৰুত্তকারণস্স অনুকারণং কথেন্তি. এত্থ চ কারণং নাম তিকোটিপরিসুদ্ধমচ্ছমংসপরিভোগো, অনুকারণং নাম মহাজনস্স তথা ব্যাকরণং. যস্মা পন ভগৰা উদ্দিস্সকতং ন পরিভুঞ্জতি, তস্মা নেৰ তং কারণং হোতি, ন তিত্থিযানং তথা ব্যাকরণং অনুকারণং. সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদোতি পরেহি ৰুত্তকারণেন সকারণো হুত্ৰা তুম্হাকং ৰাদো ৰা অনুৰাদো ৰা ৰিঞ্ঞূহি গরহিতব্বকারণং কোচি অপ্পমত্তকোপি কিং ন আগচ্ছতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘কিং সব্বাকারেনপি তুম্হাকং ৰাদে গারয্হং কারণং নত্থী’’তি. অব্ভাচিক্খন্তীতি অভিভৰিত্ৰা আচিক্খন্তি.
৫২. ঠানেহীতি কারণেহি. দিট্ঠাদীসু দিট্ঠং নাম ভিক্খূনং অত্থায মিগমচ্ছে ৰধিত্ৰা গয্হমানং দিট্ঠং. সুতং নাম ভিক্খূনং অত্থায মিগমচ্ছে ৰধিত্ৰা গহিতন্তি সুতং. পরিসঙ্কিতং নাম দিট্ঠপরিসঙ্কিতং সুতপরিসঙ্কিতং তদুভযৰিমুত্তপরিসঙ্কিতন্তি তিৰিধং হোতি.
তত্রাযং সব্বসঙ্গাহকৰিনিচ্ছযো – ইধ ভিক্খূ পস্সন্তি মনুস্সে জালৰাগুরাদিহত্থে গামতো ৰা নিক্খমন্তে অরঞ্ঞে ৰা ৰিচরন্তে. দুতিযদিৰসে চ নেসং তং গামং পিণ্ডায পৰিট্ঠানং সমচ্ছমংসং পিণ্ডপাতং অভিহরন্তি. তে তেন দিট্ঠেন পরিসঙ্কন্তি ‘‘ভিক্খূনং নু খো অত্থায কত’’ন্তি, ইদং দিট্ঠপরিসঙ্কিতং নাম, এতং গহেতুং ন ৰট্টতি. যং এৰং অপরিসঙ্কিতং, তং ৰট্টতি. সচে পন তে মনুস্সা ‘‘কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা ‘‘নযিদং, ভন্তে, ভিক্খূনং অত্থায কতং, অম্হেহি অত্তনো অত্থায ৰা রাজযুত্তাদীনং অত্থায ৰা কত’’ন্তি ৰদন্তি, কপ্পতি.
ন হেৰ খো ভিক্খূ পস্সন্তি, অপিচ সুণন্তি ‘‘মনুস্সা কির জালৰাগুরাদিহত্থা গামতো ৰা নিক্খমন্তি অরঞ্ঞে ৰা ৰিচরন্তী’’তি. দুতিযদিৰসে চ নেসং তং গামং পিণ্ডায পৰিট্ঠানং সমচ্ছমংসং পিণ্ডপাতং অভিহরন্তি. তে তেন সুতেন পরিসঙ্কন্তি ‘‘ভিক্খূনং নু খো অত্থায কত’’ন্তি, ইদং সুতপরিসঙ্কিতং নাম, এতং গহেতুং ন ৰট্টতি. যং এৰং অপরিসঙ্কিতং, তং ৰট্টতি. সচে পন তে মনুস্সা ‘‘কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা ‘‘নযিদং, ভন্তে, ভিক্খূনং অত্থায কতং, অম্হেহি অত্তনো অত্থায ৰা রাজযুত্তাদীনং অত্থায ৰা কত’’ন্তি ৰদন্তি, কপ্পতি.
ন হেৰ খো পন পস্সন্তি ন সুণন্তি, অপিচ তেসং গামং পিণ্ডায পৰিট্ঠানং পত্তং গহেত্ৰা সমচ্ছমংসং পিণ্ডপাতং অভিসঙ্খরিত্ৰা অভিহরন্তি. তে পরিসঙ্কন্তি ‘‘ভিক্খূনং নু খো অত্থায কত’’ন্তি, ইদং তদুভযৰিমুত্তপরিসঙ্কিতং নাম. এতম্পি গহেতুং ন ৰট্টতি. যং এৰং অপরিসঙ্কিতং, তং ৰট্টতি. সচে পন তে মনুস্সা ‘‘কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথা’’তি পুচ্ছিত্ৰা তমত্থং সুত্ৰা ‘‘নযিদং, ভন্তে, ভিক্খূনং অত্থায কতং, অম্হেহি অত্তনো অত্থায ৰা রাজযুত্তাদীনং অত্থায ৰা কতং, পৰত্তমংসং ৰা কতং, কপ্পিযমেৰ লভিত্ৰা ভিক্খূনং অত্থায সম্পাদিত’’ন্তি ৰদন্তি, কপ্পতি.
মতানং পেতকিচ্চত্থায মঙ্গলাদীনং ৰা অত্থায কতেপি এসেৰ নযো. যং যঞ্হি ভিক্খূনংযেৰ অত্থায অকতং, যত্থ চ নিব্বেমতিকা হোন্তি, তং সব্বং কপ্পতি. সচে পন একস্মিং ৰিহারে ভিক্খূ উদ্দিস্স কতং হোতি, তে চ অত্তনো অত্থায কতভাৰং ন জানন্তি, অঞ্ঞে জানন্তি. যে জানন্তি, তেসং ন ৰট্টতি, ইতরেসং ৰট্টতি. অঞ্ঞে ন জানন্তি, তেযেৰ জানন্তি, তেসংযেৰ ন ৰট্টতি, অঞ্ঞেসং ৰট্টতি. তেপি ‘‘অম্হাকং অত্থায কতং’’তি জানন্তি অঞ্ঞেপি ‘‘এতেসং অত্থায কত’’ন্তি জানন্তি, সব্বেসম্পি তং ন ৰট্টতি. সব্বে ন জানন্তি, সব্বেসং ৰট্টতি. পঞ্চসু হি সহধম্মিকেসু যস্স কস্সচি ৰা অত্থায উদ্দিস্স কতং সব্বেসং ন কপ্পতি.
সচে পন কোচি একং ভিক্খুং উদ্দিস্স পাণং ৰধিত্ৰা তস্স পত্তং পূরেত্ৰা দেতি, সো চে অত্তনো অত্থায কতভাৰং জানংযেৰ গহেত্ৰা অঞ্ঞস্স ভিক্খুনো দেতি, সো তস্স সদ্ধায পরিভুঞ্জতি. কস্সাপত্তীতি? দ্ৰিন্নম্পি অনাপত্তি. যঞ্হি উদ্দিস্স কতং, তস্স অভুত্ততায অনাপত্তি, ইতরস্স অজাননতায. কপ্পিযমংসস্স হি পটিগ্গহণে আপত্তি নত্থি. উদ্দিস্সকতঞ্চ অজানিত্ৰা ভুত্তস্স পচ্ছা ঞত্ৰা আপত্তিদেসনাকিচ্চং নাম নত্থি. অকপ্পিযমংসং পন অজানিত্ৰা ভুত্তেন পচ্ছা ঞত্ৰাপি আপত্তি দেসেতব্বা. উদ্দিস্সকতঞ্হি ঞত্ৰা ভুঞ্জতোৰ আপত্তি, অকপ্পিযমংসং অজানিত্ৰা ভুত্তস্সাপি আপত্তিযেৰ. তস্মা আপত্তিভীরুকেন রূপং সল্লক্খেন্তেনাপি পুচ্ছিত্ৰাৰ মংসং পটিগ্গহেতব্বং, পরিভোগকালে পুচ্ছিত্ৰা পরিভুঞ্জিস্সামীতি ৰা গহেত্ৰা পুচ্ছিত্ৰাৰ পরিভুঞ্জিতব্বং. কস্মা? দুৰিঞ্ঞেয্যত্তা. অচ্ছমংসঞ্হি সূকরমংসসদিসং হোতি, দীপিমংসাদীনি চ মিগমংসসদিসানি, তস্মা পুচ্ছিত্ৰা গহণমেৰ ৰট্টতীতি ৰদন্তি.
অদিট্ঠন্তি ভিক্খূনং অত্থায ৰধিত্ৰা গয্হমানং অদিট্ঠং. অসুতন্তি ভিক্খূনং অত্থায ৰধিত্ৰা গহিতন্তি অসুতং. অপরিসঙ্কিতন্তি দিট্ঠপরিসঙ্কিতাদিৰসেন অপরিসঙ্কিতং. পরিভোগন্তি ৰদামীতি ইমেহি তীহি কারণেহি পরিসুদ্ধং তিকোটিপরিসুদ্ধং নাম হোতি, তস্স পরিভোগো অরঞ্ঞে জাতসূপেয্যসাকপরিভোগসদিসো হোতি, তথারূপং পরিভুঞ্জন্তস্স মেত্তাৰিহারিস্স ভিক্খুনো দোসো ৰা ৰজ্জং ৰা নত্থি, তস্মা তং পরিভুঞ্জিতব্বন্তি ৰদামীতি অত্থো.
৫৩. ইদানি তাদিসস্স পরিভোগে মেত্তাৰিহারিনোপি অনৰজ্জতং দস্সেতুং ইধ, জীৰক, ভিক্খূতিআদিমাহ. তত্থ কিঞ্চাপি অনিযমেত্ৰা ভিক্খূতি ৰুত্তং, অথ খো অত্তানমেৰ সন্ধায এতং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ভগৰতা হি মহাৰচ্ছগোত্তসুত্তে, চঙ্কীসুত্তে, ইমস্মিং সুত্তেতি তীসু ঠানেসু অত্তানংযেৰ সন্ধায দেসনা কতা. পণীতেন পিণ্ডপাতেনাতি হেট্ঠা অনঙ্গণসুত্তে যো কোচি মহগ্ঘো পিণ্ডপাতো পণীতপিণ্ডপাতোতি অধিপ্পেতো, ইধ পন মংসূপসেচনোৰ অধিপ্পেতো. অগথিতোতি তণ্হায অগথিতো. অমুচ্ছিতোতি তণ্হামুচ্ছনায অমুচ্ছিতো. অনজ্ঝোপন্নোতি ন অধিওপন্নো, সব্বং আলুম্পিত্ৰা একপ্পহারেনেৰ গিলিতুকামো কাকো ৰিয ন হোতীতি অত্থো. আদীনৰদস্সাৰীতি একরত্তিৰাসেন উদরপটলং পৰিসিত্ৰা নৰহি ৰণমুখেহি নিক্খমিস্সতীতিআদিনা নযেন আদীনৰং পস্সন্তো. নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতীতি ইদমত্থমাহারপরিভোগোতি পঞ্ঞায পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পরিভুঞ্জতি. অত্তব্যাবাধায ৰা চেতেতীতি অত্তদুক্খায ৰা চিতেতি. সুতমেতন্তি সুতং মযা এতং পুব্বে, এতং ময্হং সৰনমত্তমেৰাতি দস্সেতি. সচে খো তে, জীৰক, ইদং সন্ধায ভাসিতন্তি, জীৰক, মহাব্রহ্মুনা ৰিক্খম্ভনপ্পহানেন ব্যাপাদাদযো পহীনা, তেন সো মেত্তাৰিহারী ময্হং সমুচ্ছেদপ্পহানেন, সচে তে ইদং সন্ধায ভাসিতং, এৰং সন্তে তৰ ইদং ৰচনং অনুজানামীতি অত্থো. সো সম্পটিচ্ছি.
৫৪. অথস্স ভগৰা সেসব্রহ্মৰিহারৰসেনাপি উত্তরি দেসনং ৰড্ঢেন্তো ‘‘ইধ, জীৰক, ভিক্খূ’’তিআদিমাহ. তং উত্তানত্থমেৰ.
৫৫. যো খো জীৰকাতি অযং পাটিএক্কো অনুসন্ধি. ইমস্মিঞ্হি ঠানে ভগৰা দ্ৰারং থকেতি, সত্তানুদ্দযং দস্সেতি. সচে হি কস্সচি এৰমস্স ‘‘একং রসপিণ্ডপাতং দত্ৰা কপ্পসতসহস্সং সগ্গসম্পত্তিং পটিলভন্তি, যংকিঞ্চি কত্ৰা পরং মারেত্ৰাপি রসপিণ্ডপাতোৰ দাতব্বো’’তি, তং পটিসেধেন্তো ‘‘যো খো, জীৰক, তথাগতং ৰা’’তিআদিমাহ.
তত্থ ইমিনা পঠমেন ঠানেনাতি ইমিনা আণত্তিমত্তেনেৰ তাৰ পঠমেন কারণেন. গলপ্পৰেধকেনাতি যোত্তেন গলে বন্ধিত্ৰা কড্ঢিতো গলেন পৰেধেন্তেন. আরভিযমানোতি মারিযমানো. অকপ্পিযেন আসাদেতীতি অচ্ছমংসং সূকরমংসন্তি, দীপিমংসং ৰা মিগমংসন্তি খাদাপেত্ৰা – ‘‘ত্ৰং কিং সমণো নাম, অকপ্পিযমংসং তে খাদিত’’ন্তি ঘট্টেতি. যে পন দুব্ভিক্খাদীসু ৰা ব্যাধিনিগ্গহণত্থং ৰা ‘‘অচ্ছমংসং নাম সূকরমংসসদিসং, দীপিমংসং মিগমংসসদিস’’ন্তি জানন্তা ‘‘সূকরমংসং ইদং, মিগমংসং ইদ’’ন্তি ৰত্ৰা হিতজ্ঝাসযেন খাদাপেন্তি, ন তে সন্ধাযেতং ৰুত্তং. তেসঞ্হি বহুপুঞ্ঞমেৰ হোতি. এসাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চাতি অযং আগতফলো ৰিঞ্ঞাতসাসনো দিট্ঠসচ্চো অরিযসাৰকো. ইমং পন ধম্মদেসনং ওগাহন্তো পসাদং উপ্পাদেত্ৰা ধম্মকথায থুতিং করোন্তো এৰমাহ. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
জীৰকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.