৭. ৰীমংসকসুত্তৰণ্ণনা
৪৮৭. এৰং মে সুতন্তি ৰীমংসকসুত্তং. তত্থ ৰীমংসকেনাতি তযো ৰীমংসকা – অত্থৰীমংসকো সঙ্খারৰীমংসকো সত্থুৰীমংসকোতি. তেসু, ‘‘পণ্ডিতা হাৰুসো, মনুস্সা ৰীমংসকা’’তি (সং. নি. ৩.২) এত্থ অত্থৰীমংসকো আগতো. ‘‘যতো খো, আনন্দ, ভিক্খু ধাতুকুসলো চ হোতি, আযতনকুসলো চ হোতি, পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো চ হোতি, ঠানাট্ঠানকুসলো চ হোতি, এত্তাৰতা খো, আনন্দ, পণ্ডিতো ভিক্খু ৰীমংসকোতি অলং ৰচনাযা’’তি (ম. নি. ৩.১২৪) এত্থ সঙ্খারৰীমংসকো আগতো. ইমস্মিং পন সুত্তে সত্থুৰীমংসকো অধিপ্পেতো. চেতোপরিযাযন্তি চিত্তৰারং চিত্তপরিচ্ছেদং. সমন্নেসনাতি এসনা পরিযেসনা উপপরিক্খা. ইতি ৰিঞ্ঞাণাযাতি এৰং ৰিজাননত্থায.
৪৮৮. দ্ৰীসু ধম্মেসু তথাগতো সমন্নেসিতব্বোতি ইধ কল্যাণমিত্তূপনিস্সযং দস্সেতি. মহা হি এস কল্যাণমিত্তূপনিস্সযো নাম. তস্স মহন্তভাৰো এৰং ৰেদিতব্বো – একস্মিং হি সমযে আযস্মা আনন্দো উপড্ঢং অত্তনো আনুভাৰেন হোতি, উপড্ঢং কল্যাণমিত্তানুভাৰেনাতি চিন্তেত্ৰা অত্তনো ধম্মতায নিচ্ছেতুং অসক্কোন্তো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছি, – ‘‘উপড্ঢমিদং, ভন্তে, ব্রহ্মচরিযস্স, যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৰঙ্কতা’’তি. ভগৰা আহ – ‘‘মা হেৰং, আনন্দ, মা হেৰং, আনন্দ, সকলমেৰিদং, আনন্দ, ব্রহ্মচরিযং যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা, কল্যাণসম্পৰঙ্কতা. কল্যাণমিত্তস্সেতং, আনন্দ, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৰঙ্কস্স, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেস্সতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরিস্সতি. কথঞ্চানন্দ, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো…পে… অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৰেতি, অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকরোতি. ইধানন্দ, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৰেতি…পে… সম্মাসমাধিং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং এৰং খো, আনন্দ, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো…পে… বহুলীকরোতি, তদমিনাপেতং, আনন্দ, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং. যথা সকলমেৰিদং ব্রহ্মচরিযং যদিদং কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৰঙ্কতা. মমঞ্হি, আনন্দ, কল্যাণমিত্তং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পরিমুচ্চন্তি. জরাধম্মা…পে… সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পরিমুচ্চন্তী’’তি (সং. নি. ৫.২).
ভিক্খূনং বাহিরঙ্গসম্পত্তিং কথেন্তোপি আহ – ‘‘বাহিরং, ভিক্খৰে, অঙ্গন্তি করিত্ৰা নাঞ্ঞং একঙ্গম্পি সমনুপস্সামি, যং এৰং মহতো অত্থায সংৰত্ততি, যথযিদং, ভিক্খৰে, কল্যাণমিত্ততা. কল্যাণমিত্ততা, ভিক্খৰে, মহতো অত্থায সংৰত্ততী’’তি (অ. নি. ১.১১৩). মহাচুন্দস্স কিলেসসল্লেখপটিপদং কথেন্তোপি, ‘‘পরে পাপমিত্তা ভৰিস্সন্তি, মযমেত্থ কল্যাণমিত্তা ভৰিস্সামাতি সল্লেখো করণীযো’’তি (ম. নি. ১.৮৩) আহ. মেঘিযত্থেরস্স ৰিমুত্তিপরিপাচনিযধম্মে কথেন্তোপি, ‘‘অপরিপক্কায, মেঘিয, চেতোৰিমুত্তিযা পঞ্চ ধম্মা পরিপাকায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, মেঘিয, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি’’তি (উদা. ৩১) কল্যাণমিত্তূপনিস্সযমেৰ ৰিসেসেসি. পিযপুত্তস্স রাহুলত্থেরস্স অভিণ্হোৰাদং দেন্তোপি –
‘‘মিত্তে ভজস্সু কল্যাণে, পন্তঞ্চ সযনাসনং;
ৰিৰিত্তং অপ্পনিগ্ঘোসং, মত্তঞ্ঞূ হোহি ভোজনে.
চীৰরে পিণ্ডপাতে চ, পচ্চযে সযনাসনে;
এতেসু তণ্হং মাকাসি, মা লোকং পুনরাগমী’’তি. (সু. নি. ৩৪০, ৩৪১) –
কল্যাণমিত্তূপনিস্সযমেৰ সব্বপঠমং কথেসি. এৰং মহা এস কল্যাণমিত্তূপনিস্সযো নাম. ইধাপি তং দস্সেন্তো ভগৰা দ্ৰীসু ধম্মেসু তথাগতো সমন্নেসিতব্বোতি দেসনং আরভি. পণ্ডিতো ভিক্খু দ্ৰীসু ধম্মেসু তথাগতং এসতু গৰেসতূতি অত্থো. এতেন ভগৰা অযং মহাজচ্চোতি ৰা, লক্খণসম্পন্নোতি ৰা, অভিরূপো দস্সনীযোতি ৰা, অভিঞ্ঞাতো অভিলক্খিতোতি ৰা, ইমং নিস্সাযাহং চীৰরাদযো পচ্চযে লভিস্সামীতি ৰা, এৰং চিন্তেত্ৰা মং নিস্সায ৰসনকিচ্চং নত্থি. যো পন এৰং সল্লক্খেতি, ‘‘পহোতি মে এস সত্থা হুত্ৰা সত্থুকিচ্চং সাধেতু’’ন্তি, সো মং ভজতূতি সীহনাদং নদতি. বুদ্ধসীহনাদো কির নামেস সুত্তন্তোতি.
ইদানি তে দ্ৰে ধম্মে দস্সেন্তো চক্খুসোতৰিঞ্ঞেয্যেসূতি আহ. তত্থ সত্থু কাযিকো সমাচারো ৰীমংসকস্স চক্খুৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো নাম. ৰাচসিকো সমাচারো সোতৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো নাম. ইদানি তেসু সমন্নেসিতব্বাকারং দস্সেন্তো যে সংকিলিট্ঠাতিআদিমাহ. তত্থ সংকিলিট্ঠাতি কিলেসসম্পযুত্তা. তে চ ন চক্খুসোতৰিঞ্ঞেয্যা. যথা পন উদকে চলন্তে ৰা পুপ্ফুল়কে ৰা মুঞ্চন্তে অন্তো মচ্ছো অত্থীতি ৰিঞ্ঞাযতি, এৰং পাণাতিপাতাদীনি ৰা করোন্তস্স, মুসাৰাদাদীনি ৰা ভণন্তস্স কাযৰচীসমাচারে দিস্ৰা চ সুত্ৰা চ তংসমুট্ঠাপকচিত্তং সংকিলিট্ঠন্তি ৰিঞ্ঞাযতি. তস্মা এৰমাহ. সংকিলিট্ঠচিত্তস্স হি কাযৰচীসমাচারাপি সংকিলিট্ঠাযেৰ নাম. ন তে তথাগতস্স সংৰিজ্জন্তীতি ন তে তথাগতস্স অত্থি. ন উপলব্ভন্তীতি এৰং জানাতীতি অত্থো. নত্থিতাযেৰ হি তে ন উপলব্ভন্তি ন পটিচ্ছন্নতায. তথা হি ভগৰা একদিৰসং ইমেসু ধম্মেসু ভিক্খুসঙ্ঘং পৰারেন্তো আহ – ‘‘হন্দ দানি, ভিক্খৰে, পৰারেমি ৰো, ন চ মে কিঞ্চি গরহথ কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা’’তি. এৰং ৰুত্তে আযস্মা সারিপুত্তো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ন খো মযং, ভন্তে, ভগৰতো কিঞ্চি গরহাম কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰা. ভগৰা হি, ভন্তে, অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জানেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৰিদূ মগ্গকোৰিদো. মগ্গানুগা চ, ভন্তে, এতরহি সাৰকা ৰিহরন্তি পচ্ছাসমন্নাগতা’’তি (সং. নি. ১.২১৫). এৰং পরিসুদ্ধা তথাগতস্স কাযৰচীসমাচারা. উত্তরোপি সুদং মাণৰো তথাগতস্স কাযৰচীদ্ৰারে অনারাধনীযং কিঞ্চি পস্সিস্সামীতি সত্ত মাসে অনুবন্ধিত্ৰা লিক্খামত্তম্পি ন অদ্দস. মনুস্সভূতো ৰা এস বুদ্ধভূতস্স কাযৰচীদ্ৰারে কিং অনারাধনীযং পস্সিস্সতি? মারোপি দেৰপুত্তো বোধিসত্তস্স সতো মহাভিনিক্খমনতো পট্ঠায ছব্বস্সানি গৰেসমানো কিঞ্চি অনারাধনীযং নাদ্দস, অন্তমসো চেতোপরিৰিতক্কমত্তম্পি. মারো কির চিন্তেসি – ‘‘সচস্স ৰিতক্কিতমত্তম্পি অকুসলং পস্সিস্সামি, তত্থেৰ নং মুদ্ধনি পহরিত্ৰা পক্কমিস্সামী’’তি. সো ছব্বস্সানি অদিস্ৰা বুদ্ধভূতম্পি একং ৰস্সং অনুবন্ধিত্ৰা কিঞ্চি ৰজ্জং অপস্সন্তো গমনসমযে ৰন্দিত্ৰা –
‘‘মহাৰীর মহাপুঞ্ঞং, ইদ্ধিযা যসসা জলং;
সব্বৰেরভযাতীতং, পাদে ৰন্দামি গোতম’’ন্তি. (সং. নি. ১.১৫৯) –
গাথং ৰত্ৰা গতো.
ৰীতিমিস্সাতি কালে কণ্হা, কালে সুক্কাতি এৰং ৰোমিস্সকা. ৰোদাতাতি পরিসুদ্ধা নিক্কিলেসা. সংৰিজ্জন্তীতি ৰোদাতা ধম্মা অত্থি উপলব্ভন্তি. তথাগতস্স হি পরিসুদ্ধা কাযসমাচারাদযো. তেনাহ – ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, তথাগতস্স অরক্খেয্যানি. কতমানি চত্তারি? পরিসুদ্ধকাযসমাচারো, ভিক্খৰে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স কাযদুচ্চরিতং, যং তথাগতো রক্খেয্য, ‘মা মে ইদং পরো অঞ্ঞাসী’তি. পরিসুদ্ধৰচীসমাচারো… পরিসুদ্ধমনোসমাচারো… পরিসুদ্ধাজীৰো, ভিক্খৰে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স মিচ্ছাজীৰো, যং তথাগতো রক্খেয্য, মা মে ইদং পরো অঞ্ঞাসী’’তি (অ. নি. ৭.৫৮).
ইমং কুসলং ধম্মন্তি ইমং অনৰজ্জং আজীৰট্ঠমকসীলং. ‘‘অযমাযস্মা সত্থা কিং নু খো দীঘরত্তং সমাপন্নো অতিচিরকালতো পট্ঠায ইমিনা সমন্নাগতো, উদাহু ইত্তরসমাপন্নো হিয্যো ৰা পরে ৰা পরসুৰে ৰা দিৰসে সমাপন্নো’’তি এৰং গৰেসতূতি অত্থো. একচ্চেন হি একস্মিং ঠানে ৰসন্তেন বহু মিচ্ছাজীৰকম্মং কতং, তং তত্থ কালাতিক্কমে পঞ্ঞাযতি, পাকটং হোতি. সো অঞ্ঞতরং পচ্চন্তগামং ৰা সমুদ্দতীরং ৰা গন্ত্ৰা পণ্ণসালং কারেত্ৰা আরঞ্ঞকো ৰিয হুত্ৰা ৰিহরতি. মনুস্সা সম্ভাৰনং উপ্পাদেত্ৰা তস্স পণীতে পচ্চযে দেন্তি. জনপদৰাসিনো ভিক্খূ তস্স পরিহারং দিস্ৰা, ‘‘অতিদপ্পিতো ৰতাযং আযস্মা, কো নু খো এসো’’তি পরিগ্গণ্হন্তা, ‘‘অসুকট্ঠানে অসুকং নাম মিচ্ছাজীৰং কত্ৰা পক্কন্তভিক্খূ’’তি ঞত্ৰা ন সক্কা ইমিনা সদ্ধিং উপোসথো ৰা পৰারণা ৰা কাতুন্তি সন্নিপতিত্ৰা ধম্মেন সমেন উক্খেপনীযাদীসু অঞ্ঞতরং কম্মং করোন্তি. এৰরূপায পটিচ্ছন্নপটিপত্তিযা অত্থিভাৰং ৰা নত্থিভাৰং ৰা ৰীমংসাপেতুং এৰমাহ.
এৰং জানাতীতি দীঘরত্তং সমাপন্নো, ন ইত্তরসমাপন্নোতি জানাতি. অনচ্ছরিযং চেতং. যং তথাগতস্স এতরহি সব্বঞ্ঞুতং পত্তস্স দীঘরত্তং আজীৰট্ঠমকসীলং পরিসুদ্ধং ভৰেয্য. যস্স বোধিসত্তকালেপি এৰং অহোসি.
অতীতে কির গন্ধাররাজা চ ৰেদেহরাজা চ দ্ৰেপি সহাযকা হুত্ৰা কামেসু আদীনৰং দিস্ৰা রজ্জানি পুত্তানং নিয্যাতেত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা একস্মিং অরঞ্ঞগামকে পিণ্ডায চরন্তি. পচ্চন্তো নাম দুল্লভলোণো হোতি. ততো অলোণং যাগুং লভিত্ৰা একিস্সায সালায নিসীদিত্ৰা পিৰন্তি. অন্তরন্তরে মনুস্সা লোণচুণ্ণং আহরিত্ৰা দেন্তি. একদিৰসং একো ৰেদেহিসিস্স পণ্ণে পক্খিপিত্ৰা লোণচুণ্ণং অদাসি. ৰেদেহিসি গহেত্ৰা উপড্ঢং গন্ধারিসিস্স-সন্তিকে ঠপেত্ৰা উপড্ঢং অত্তনো সন্তিকে ঠপেসি. ততো থোকং পরিভুত্তাৰসেসং দিস্ৰা, ‘‘মা ইদং নস্সী’’তি পণ্ণেন ৰেঠেত্ৰা তিণগহনে ঠপেসি. পুন একস্মিং দিৰসে যাগুপানকালে সতিং কত্ৰা ওলোকেন্তো তং দিস্ৰা গন্ধারিসিং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘ইতো থোকং গণ্হথ আচরিযা’’তি আহ. কুতো তে লদ্ধং ৰেদেহিসীতি? তস্মিং দিৰসে পরিভুত্তাৰসেসং ‘‘মা নস্সী’’তি মযা ঠপিতন্তি. গন্ধারিসি গহেতুং ন ইচ্ছতি, অলোণকংযেৰ যাগুং পিৰিত্ৰা ৰেদেহং ইসিং অৰোচ –
‘‘হিত্ৰা গামসহস্সানি, পরিপুণ্ণানি সোল়স;
কোট্ঠাগারানি ফীতানি, সন্নিধিং দানি কুব্বসী’’তি. (জা. ১.৭.৭৬);
ৰেদেহিসি অৰোচ – ‘‘তুম্হে রজ্জং পহায পব্বজিতা, ইদানি কস্মা লোণচুণ্ণমত্তসন্নিধিকারণা পব্বজ্জায অনুচ্ছৰিকং ন করোথা’’তি? কিং মযা কতং ৰেদেহিসীতি? অথ নং আহ –
‘‘হিত্ৰা গন্ধারৰিসযং, পহূতধনধারিযং;
পসাসনতো নিক্খন্তো, ইধ দানি পসাসসী’’তি. (জা. ১.৭.৭৭);
গন্ধারো আহ –
‘‘ধম্মং ভণামি ৰেদেহ, অধম্মো মে ন রুচ্চতি;
ধম্মং মে ভণমানস্স, ন পাপমুপলিম্পতী’’তি. (জা. ১.৭.৭৮);
ৰেদেহো আহ –
‘‘যেন কেনচি ৰণ্ণেন, পরো লভতি রুপ্পনং;
মহত্থিযম্পি চে ৰাচং, ন তং ভাসেয্য পণ্ডিতো’’তি. (জা. ১.৭.৭৯);
গন্ধারো আহ –
‘‘কামং রুপ্পতু ৰা মা ৰা, ভুসংৰ ৰিকিরীযতু;
ধম্মং মে ভণমানস্স, ন পাপমুপলিম্পতী’’তি. (জা. ১.৭.৮০);
ততো ৰেদেহিসি যস্স সকাপি বুদ্ধি নত্থি, আচরিযসন্তিকে ৰিনযং ন সিক্খতি, সো অন্ধমহিংসো ৰিয ৰনে চরতীতি চিন্তেত্ৰা আহ –
‘‘নো চে অস্স সকা বুদ্ধি, ৰিনযো ৰা সুসিক্খিতো;
ৰনে অন্ধমহিংসোৰ, চরেয্য বহুকো জনো.
যস্মা চ পনিধেকচ্চে, আচেরম্হি সুসিক্খিতা;
তস্মা ৰিনীতৰিনযা, চরন্তি সুসমাহিতা’’তি. (জা. ১.৭.৮১-৮২);
এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ৰেদেহিসি অজানিত্ৰা মযা কতন্তি গন্ধারিসিং খমাপেসি. তে উভোপি তপং চরিত্ৰা ব্রহ্মলোকং অগমংসু. এৰং তথাগতস্স বোধিসত্তকালেপি দীঘরত্তং আজীৰট্ঠমকসীলং পরিসুদ্ধং অহোসি.
উত্তজ্ঝাপন্নো অযমাযস্মা ভিক্খু যসপত্তোতি অযমাযস্মা অম্হাকং সত্থা ভিক্খু ঞত্তং পঞ্ঞাতভাৰং পাকটভাৰং অজ্ঝাপন্নো নু খো, সযঞ্চ পরিৰারসম্পত্তিং পত্তো নু খো নোতি. তেন চস্স পঞ্ঞাতজ্ঝাপন্নভাৰেন যসসন্নিস্সিতভাৰেন চ কিং একচ্চে আদীনৰা সন্দিস্সন্তি উদাহু নোতি এৰং সমন্নেসন্তূতি দস্সেতি. ন তাৰ, ভিক্খৰেতি, ভিক্খৰে, যাৰ ভিক্খু ন রাজরাজমহামত্তাদীসু অভিঞ্ঞাতভাৰং ৰা পরিৰারসম্পত্তিং ৰা আপন্নো হোতি, তাৰ একচ্চে মানাতিমানাদযো আদীনৰা ন সংৰিজ্জন্তি উপসন্তূপসন্তো ৰিয সোতাপন্নো ৰিয সকদাগামী ৰিয চ ৰিহরতি. অরিযো নু খো পুথুজ্জনো নু খোতিপি ঞাতুং ন সক্কা হোতি.
যতো চ খো, ভিক্খৰেতি যদা পন ইধেকচ্চো ভিক্খু ঞাতো হোতি পরিৰারসম্পন্নো ৰা, তদা তিণ্হেন সিঙ্গেন গোগণং ৰিজ্ঝন্তো দুট্ঠগোণো ৰিয, মিগসঙ্ঘং অভিমদ্দমানো দীপি ৰিয চ অঞ্ঞে ভিক্খূ তত্থ তত্থ ৰিজ্ঝন্তো অগারৰো অসভাগৰুত্তি অগ্গপাদেন ভূমিং ফুসন্তো ৰিয চরতি. একচ্চো পন কুলপুত্তো যথা যথা ঞাতো হোতি যসস্সী, তথা তথা ফলভারভরিতো ৰিয সালি সুট্ঠুতরং ওনমতি, রাজরাজমহামত্তাদীসু উপসঙ্কমন্তেসু অকিঞ্চনভাৰং পচ্চৰেক্খিত্ৰা সমণসঞ্ঞং উপট্ঠপেত্ৰা ছিন্নৰিসাণউসভো ৰিয, চণ্ডালদারকো ৰিয চ সোরতো নিৰাতো নীচচিত্তো হুত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চেৰ সদেৰকস্স চ লোকস্স, হিতায সুখায পটিপজ্জতি. এৰরূপং পটিপত্তিং সন্ধায ‘‘নাস্স ইধেকচ্চে আদীনৰা’’তি আহ.
তথাগতো পন অট্ঠসু লোকধম্মেসু তাদী, সো হি লাভেপি তাদী, অলাভেপি তাদী, যসেপি তাদী, অযসেপি তাদী, পসংসাযপি তাদী, নিন্দাযপি তাদী, সুখেপি তাদী, দুক্খেপি তাদী, তস্মা সব্বাকারেন নাস্স ইধেকচ্চে আদীনৰা সংৰিজ্জন্তি. অভযূপরতোতি অভযো হুত্ৰা উপরতো, অচ্চন্তূপরতো সততূপরতোতি অত্থো. ন ৰা ভযেন উপরতোতিপি অভযূপরতো. চত্তারি হি ভযানি কিলেসভযং ৰট্টভযং দুগ্গতিভযং উপৰাদভযন্তি. পুথুজ্জনো চতূহিপি ভযেহি ভাযতি. সেক্খা তীহি, তেসঞ্হি দুগ্গতিভযং পহীনং, ইতি সত্ত সেক্খা ভযূপরতা, খীণাসৰো অভযূপরতো নাম, তস্স হি একম্পি ভযং নত্থি. কিং পরৰাদভযং নত্থীতি? নত্থি. পরানুদ্দযং পন পটিচ্চ, ‘‘মাদিসং খীণাসৰং পটিচ্চ সত্তা মা নস্সন্তূ’’তি উপৰাদং রক্খতি. মূলুপ্পলৰাপিৰিহারৰাসী যসত্থেরো ৰিয.
থেরো কির মূলুপ্পলৰাপিগামং পিণ্ডায পাৰিসি. অথস্স উপট্ঠাককুলদ্ৰারং পত্তস্স পত্তং গহেত্ৰা থণ্ডিলপীঠকং নিস্সায আসনং পঞ্ঞপেসুং. অমচ্চধীতাপি তংযেৰ পীঠকং নিস্সায পরতোভাগে নীচতরং আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা নিসীদি. একো নেৰাসিকো ভিক্খু পচ্ছা পিণ্ডায পৰিট্ঠো দ্ৰারে ঠত্ৰাৰ ওলোকেন্তো থেরো অমচ্চধীতরা সদ্ধিং একমঞ্চে নিসিন্নোতি সল্লক্খেত্ৰা, ‘‘অযং পংসুকূলিকো ৰিহারেৰ উপসন্তূপসন্তো ৰিয ৰিহরতি, অন্তোগামে পন উপট্ঠাযিকাহি সদ্ধিং একমঞ্চে নিসীদতী’’তি চিন্তেত্ৰা, ‘‘কিং নু খো মযা দুদ্দিট্ঠ’’ন্তি পুনপ্পুনং ওলোকেত্ৰা তথাসঞ্ঞীৰ হুত্ৰা পক্কামি. থেরোপি ভত্তকিচ্চং কত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা ৰসনট্ঠানং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায নিসীদি. নেৰাসিকোপি কতভত্তকিচ্চো ৰিহারং গন্ত্ৰা, ‘‘তং পংসুকূলিকং নিগ্গণ্হিত্ৰা ৰিহারা নিক্কড্ঢিস্সামী’’তি অসঞ্ঞতনীহারেন থেরস্স ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা পরিভোগঘটতো উলুঙ্কেন উদকং গহেত্ৰা মহাসদ্দং করোন্তো পাদে ধোৰি. থেরো, ‘‘কো নু খো অযং অসঞ্ঞতচারিকো’’তি আৰজ্জন্তো সব্বং ঞত্ৰা, ‘‘অযং মযি মনং পদোসেত্ৰা অপাযূপগো মা অহোসী’’তি ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা কণ্ণিকামণ্ডলসমীপে পল্লঙ্কেন নিসীদি. নেৰাসিকো দুট্ঠাকারেন ঘটিকং উক্খিপিত্ৰা দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা অন্তো পৰিট্ঠো থেরং অপস্সন্তো, ‘‘হেট্ঠামঞ্চং পৰিট্ঠো ভৰিস্সতী’’তি ওলোকেত্ৰা তত্থাপি অপস্সন্তো নিক্খমিতুং আরভি. থেরো উক্কাসি. ইতরো উদ্ধং ওলোকেন্তো দিস্ৰা অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো এৰমাহ – ‘‘পতিরূপং তে, আৰুসো, পংসুকূলিক এৰং আনুভাৰসম্পন্নস্স উপট্ঠাযিকায সদ্ধিং একমঞ্চে নিসীদিতু’’ন্তি. পব্বজিতা নাম, ভন্তে, মাতুগামেন সদ্ধিং ন একমঞ্চে নিসীদন্তি, তুম্হেহি পন দুদ্দিট্ঠমেতন্তি. এৰং খীণাসৰা পরানুদ্দযায উপৰাদং রক্খন্তি.
খযা রাগস্সাতি রাগস্স খযেনেৰ. ৰীতরাগত্তা কামে ন পটিসেৰতি, ন পটিসঙ্খায ৰারেত্ৰাতি. তঞ্চেতি এৰং তথাগতস্স কিলেসপ্পহানং ঞত্ৰা তত্থ তত্থ ঠিতনিসিন্নকালাদীসুপি চতুপরিসমজ্ঝে অলঙ্কতধম্মাসনে নিসীদিত্ৰাপি ইতিপি সত্থা ৰীতরাগো ৰীতদোসো ৰীতমোহো ৰন্তকিলেসো পহীনমলো অব্ভা মুত্তপুণ্ণচন্দো ৰিয সুপরিসুদ্ধোতি এৰং তথাগতস্স কিলেসপ্পহানে ৰণ্ণং কথযমানং তং ৰীমংসকং ভিক্খুং পরে এৰং পুচ্ছেয্যুং চেতি অত্থো.
আকারাতি কারণানি. অন্ৰযাতি অনুবুদ্ধিযো. সঙ্ঘে ৰা ৰিহরন্তোতি অপ্পেকদা অপরিচ্ছিন্নগণনস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মজ্ঝে ৰিহরন্তো. একো ৰা ৰিহরন্তোতি ইচ্ছামহং, ভিক্খৰে, অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুন্তি, তেমাসং পটিসল্লীযিতুন্তি এৰং পটিসল্লানে চেৰ পালিলেয্যকৰনসণ্ডে চ এককো ৰিহরন্তো. সুগতাতি সুট্ঠুগতা সুপ্পটিপন্না কারকা যুত্তপযুত্তা. এৰরূপাপি হি একচ্চে ভিক্খূ অত্থি. দুগ্গতাতি দুট্ঠুগতা দুপ্পটিপন্না কাযদল়্হিবহুলা ৰিস্সট্ঠকম্মট্ঠানা. এৰরূপাপি একচ্চে অত্থি. গণমনুসাসন্তীতি গণবন্ধনেন বদ্ধা গণারামা গণবহুলিকা হুত্ৰা গণং পরিহরন্তি. এৰরূপাপি একচ্চে অত্থি. তেসং পটিপক্খভূতা গণতো নিস্সটা ৰিসংসট্ঠা ৰিপ্পমুত্তৰিহারিনোপি অত্থি.
আমিসেসু সন্দিস্সন্তীতি আমিসগিদ্ধা আমিসচক্খুকা চতুপচ্চযআমিসত্থমেৰ আহিণ্ডমানা আমিসেসু সন্দিস্সমানকভিক্খূপি অত্থি. আমিসেন অনুপলিত্তা চতূহি পচ্চযেহি ৰিনিৰত্তমানসা অব্ভা মুত্তচন্দসদিসা হুত্ৰা ৰিহরমানাপি অত্থি. নাযমাযস্মা তং তেন অৰজানাতীতি অযং আযস্মা সত্থা তায তায পটিপত্তিযা তং তং পুগ্গলং নাৰজানাতি, অযং পটিপন্নো কারকো, অযং গণতো নিস্সটো ৰিসংসট্ঠো. অযং আমিসেন অনুপলিত্তো পচ্চযেহি ৰিনিৰত্তমানসো অব্ভা মুত্তো চন্দিমা ৰিযাতি এৰমস্স গেহসিতৰসেন উস্সাদনাপি নত্থি. অযং দুপ্পটিপন্নো অকারকো কাযদল়্হিবহুলো ৰিস্সট্ঠকম্মট্ঠানো, অযং গণবন্ধনবদ্ধো, অযং আমিসগিদ্ধো লোলো আমিসচক্খুকোতি এৰমস্স গেহসিতৰসেন অপসাদনাপি নত্থীতি অত্থো. ইমিনা কিং কথিতং হোতি? তথাগতস্স সত্তেসু তাদিভাৰো কথিতো হোতি. অযঞ্হি –
‘‘ৰধকস্স দেৰদত্তস্স, চোরস্সঙ্গুলিমালিনো;
ধনপালে রাহুলে চ, সব্বেসং সমকো মুনী’’তি. (মি. প. ৬.৬.৫);
৪৮৯. তত্র, ভিক্খৰেতি তেসু দ্ৰীসু ৰীমংসকেসু. যো, ‘‘কে পনাযস্মতো আকারা’’তি পুচ্ছাযং আগতো গণ্ঠিৰীমংসকো চ, যো ‘‘অভযূপরতো অযমাযস্মা’’তি আগতো মূলৰীমংসকো চ. তেসু মূলৰীমংসকেন তথাগতোৰ উত্তরি পটিপুচ্ছিতব্বো. সো হি পুব্বে পরস্সেৰ কথায নিট্ঠঙ্গতো. পরো চ নাম জানিত্ৰাপি কথেয্য অজানিত্ৰাপি. এৰমস্স কথা ভূতাপি হোতি অভূতাপি, তস্মা পরস্সেৰ কথায নিট্ঠং অগন্ত্ৰা ততো উত্তরি তথাগতোৰ পটিপুচ্ছিতব্বোতি অত্থো.
ব্যাকরমানোতি এত্থ যস্মা তথাগতস্স মিচ্ছাব্যাকরণং নাম নত্থি, তস্মা সম্মা মিচ্ছাতি অৰত্ৰা ব্যাকরমানোত্ৰেৰ ৰুত্তং. এতং পথোহমস্মি এতং গোচরোতি এস ময্হং পথো এস গোচরোতি অত্থো. ‘‘এতাপাথো’’তিপি পাঠো, তস্সত্থো ময্হং আজীৰট্ঠমকসীলং পরিসুদ্ধং, স্ৰাহং তস্স পরিসুদ্ধভাৰেন ৰীমংসকস্স ভিক্খুনো ঞাণমুখে এতাপাথো, এৰং আপাথং গচ্ছামীতি ৰুত্তং হোতি. নো চ তেন তম্মযোতি তেনপি চাহং পরিসুদ্ধেন সীলেন ন তম্মযো, ন সতণ্হো, পরিসুদ্ধসীলত্তাৰ নিত্তণ্হোহমস্মীতি দীপেতি.
উত্তরুত্তরিং পণীতপণীতন্তি উত্তরুত্তরিং চেৰ পণীততরঞ্চ কত্ৰা দেসেতি. কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগন্তি কণ্হং চেৰ সুক্কঞ্চ, তঞ্চ খো সপ্পটিভাগং সৰিপক্খং কত্ৰা, কণ্হং পটিবাহিত্ৰা সুক্কন্তি সুক্কং পটিবাহিত্ৰা কণ্হন্তি এৰং সপ্পটিভাগং কত্ৰা কণ্হসুক্কং দেসেতি. কণ্হং দেসেন্তোপি সউস্সাহং সৰিপাকং দেসেতি, সুক্কং দেসেন্তোপি সউস্সাহং সৰিপাকং দেসেতি. অভিঞ্ঞায ইধেকচ্চং ধম্মং ধম্মেসু নিট্ঠং গচ্ছতীতি তস্মিং দেসিতে ধম্মে একচ্চং পটিৰেধধম্মং অভিঞ্ঞায তেন পটিৰেধধম্মেন দেসনাধম্মে নিট্ঠং গচ্ছতি. সত্থরি পসীদতীতি এৰং ধম্মে নিট্ঠং গন্ত্ৰা ভিয্যোসোমত্তায সম্মাসম্বুদ্ধো সো ভগৰাতি সত্থরি পসীদতি. তেন পন ভগৰতা যো ধম্মো অক্খাতো, সোপি স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো নিয্যানিকত্তা. য্ৰাস্স তং ধম্মং পটিপন্নো সঙ্ঘো, সোপি সুপ্পটিপন্নো ৰঙ্কাদিদোসরহিতং পটিপদং পটিপন্নত্তাতি এৰং ধম্মে সঙ্ঘেপি পসীদতি. তঞ্চেতি তং এৰং পসন্নং তত্থ তত্থ তিণ্ণং রতনানং ৰণ্ণং কথেন্তং ভিক্খুং.
৪৯০. ইমেহি আকারেহীতি ইমেহি সত্থুৰীমংসনকারণেহি. ইমেহি পদেহীতি ইমেহি অক্খরসম্পিণ্ডনপদেহি. ইমেহি ব্যঞ্জনেহীতি ইমেহি ইধ ৰুত্তেহি অক্খরেহি. সদ্ধা নিৰিট্ঠাতি ওকপ্পনা পতিট্ঠিতা. মূলজাতাতি সোতাপত্তিমগ্গৰসেন সঞ্জাতমূলা. সোতাপত্তিমগ্গো হি সদ্ধায মূলং নাম. আকারৰতীতি কারণং পরিযেসিত্ৰা গহিতত্তা সকারণা. দস্সনমূলিকাতি সোতাপত্তিমগ্গমূলিকা. সো হি দস্সনন্তি ৰুচ্চতি. দল়্হাতি থিরা. অসংহারিযাতি হরিতুং ন সক্কা. সমণেন ৰাতি সমিতপাপসমণেন ৰা. ব্রাহ্মণেন ৰাতি বাহিতপাপব্রাহ্মণেন ৰা. দেৰেন ৰাতি উপপত্তিদেৰেন ৰা. মারেন ৰাতি ৰসৰত্তিমারেন ৰা, সোতাপন্নস্স হি ৰসৰত্তিমারেনাপি সদ্ধা অসংহারিযা হোতি সূরম্বট্ঠস্স ৰিয.
সো কির সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা সোতাপন্নো হুত্ৰা গেহং আগতো. অথ মারো দ্ৰত্তিংসৰরলক্খণপ্পটিমণ্ডিতং বুদ্ধরূপং মাপেত্ৰা তস্স ঘরদ্ৰারে ঠত্ৰা – ‘‘সত্থা আগতো’’তি সাসনং পহিণি. সূরো চিন্তেসি, ‘‘অহং ইদানেৰ সত্থু সন্তিকা ধম্মং সুত্ৰা আগতো, কিং নু খো ভৰিস্সতী’’তি উপসঙ্কমিত্ৰা সত্থুসঞ্ঞায ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. মারো আহ – ‘‘যং তে মযা, সূরম্বট্ঠ, রূপং অনিচ্চং…পে… ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি কথিতং, তং অনুপধারেত্ৰাৰ সহসা মযা এৰং ৰুত্তং. তস্মা ত্ৰং রূপং নিচ্চং…পে… ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চন্তি গণ্হাহী’’তি. সূরো চিন্তেসি – ‘‘অট্ঠানমেতং, যং বুদ্ধা অনুপধারেত্ৰা অপচ্চক্খং কত্ৰা কিঞ্চি কথেয্যুং, অদ্ধা অযং ময্হং ৰিবাধনত্থং মারো আগতো’’তি. ততো নং ত্ৰং মারোতি আহ. সো মুসাৰাদং কাতুং নাসক্খি, আম মারোস্মীতি পটিজানি. কস্মা আগতোসীতি ৰুত্তে তৰ সদ্ধাচালনত্থন্তি আহ. কণ্হ পাপিম, ত্ৰং তাৰ এককো তিট্ঠ, তাদিসানং মারানং সতম্পি সহস্সম্পি মম সদ্ধং চালেতুং অসমত্থং, মগ্গেন আগতা সদ্ধা নাম সিলাপথৰিযং পতিট্ঠিতসিনেরু ৰিয অচলা হোতি, কিং ত্ৰং এত্থাতি অচ্ছরং পহরি. সো ঠাতুং অসক্কোন্তো তত্থেৰন্তরধাযি. ব্রহ্মুনা ৰাতি ব্রহ্মকাযিকাদীসু অঞ্ঞতরব্রহ্মুনা ৰা. কেনচি ৰা লোকস্মিন্তি এতে সমণাদযো ঠপেত্ৰা অঞ্ঞেনপি কেনচি ৰা লোকস্মিং হরিতুং ন সক্কা. ধম্মসমন্নেসনাতি সভাৰসমন্নেসনা. ধম্মতাসুসমন্নিট্ঠোতি ধম্মতায সুসমন্নিট্ঠো, সভাৰেনেৰ সুট্ঠু সমন্নেসিতো হোতীতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
ৰীমংসকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.