৬. মহাধম্মসমাদানসুত্তৰণ্ণনা

৪৭৩. এৰং মে সুত্তন্তি মহাধম্মসমাদানসুত্তং. তত্থ এৰংকামাতি এৰংইচ্ছা. এৰংছন্দাতি এৰংঅজ্ঝাসযা. এৰংঅধিপ্পাযাতি এৰংলদ্ধিকা. তত্রাতি তস্মিং অনিট্ঠৰড্ঢনে চেৰ ইট্ঠপরিহানে চ. ভগৰংমূলকাতি ভগৰা মূলং এতেসন্তি ভগৰংমূলকা. ইদং ৰুত্তং হোতি – ইমে, ভন্তে, অম্হাকং ধম্মা পুব্বে কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধেন উপ্পাদিতা, তস্মিং পরিনিব্বুতে একং বুদ্ধন্তরং অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা ইমে ধম্মে উপ্পাদেতুং সমত্থো নাম নাহোসি, ভগৰতা পন নো ইমে ধম্মা উপ্পাদিতা. ভগৰন্তঞ্হি নিস্সায মযং ইমে ধম্মে আজানাম পটিৰিজ্ঝামাতি এৰং ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মাতি. ভগৰংনেত্তিকাতি ভগৰা হি ধম্মানং নেতা ৰিনেতা অনুনেতাতি. যথাসভাৰতো পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং নামং গহেত্ৰা দস্সিতা ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা নাম হোন্তি. ভগৰংপটিসরণাতি চতুভূমকা ধম্মা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স আপাথং আগচ্ছমানা ভগৰতি পটিসরন্তি নামাতি ভগৰংপটিসরণা. পটিসরন্তীতি ওসরন্তি সমোসরন্তি. অপিচ মহাবোধিমণ্ডে নিসিন্নস্স ভগৰতো পটিৰেধৰসেন ফস্সো আগচ্ছতি, অহং ভগৰা কিন্নামোতি? ত্ৰং ফুসনট্ঠেন ফস্সো নাম. ৰেদনা, সঞ্ঞা, সঙ্খারা, ৰিঞ্ঞাণং আগচ্ছতি. অহং ভগৰা কিন্নামন্তি? ত্ৰং ৰিজাননট্ঠেন ৰিঞ্ঞাণং নামাতি এৰং চতুভূমকধম্মানং যথাসভাৰতো পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং নামং গণ্হন্তো ভগৰা ধম্মে পটিসরতীতিপি ভগৰংপটিসরণা. ভগৰন্তঞ্ঞেৰ পটিভাতূতি ভগৰতোযেৰ এতস্স ভাসিতস্স অত্থো উপট্ঠাতু, তুম্হেযেৰ নো কথেত্ৰা দেথাতি অত্থো.

৪৭৪. সেৰিতব্বেতি নিস্সযিতব্বে. ভজিতব্বেতি উপগন্তব্বে. যথা তং অৰিদ্দসুনোতি যথা অৰিদুনো বালস্স অন্ধপুথুজ্জনস্স. যথা তং ৰিদ্দসুনোতি যথা ৰিদুনো মেধাৰিনো পণ্ডিতস্স.

৪৭৫. অত্থি, ভিক্খৰে, ধম্মসমাদানন্তি পুরিমসুত্তে উপ্পটিপাটিআকারেন মাতিকা ঠপিতা, ইধ পন যথাধম্মরসেনেৰ সত্থা মাতিকং ঠপেসি. তত্থ ধম্মসমাদানন্তি পাণাতিপাতাদীনং ধম্মানং গহণং.

৪৭৬. অৰিজ্জাগতোতি অৰিজ্জায সমন্নাগতো.

৪৭৭. ৰিজ্জাগতোতি ৰিজ্জায সমন্নাগতো পঞ্ঞৰা.

৪৭৮. সহাপি দুক্খেনাতি এত্থ মিচ্ছাচারো অভিজ্ঝা মিচ্ছাদিট্ঠীতি ইমে তাৰ তযো পুব্বচেতনায চ অপরচেতনায চাতি দ্ৰিন্নং চেতনানং ৰসেন দুক্খৰেদনা হোন্তি. সন্নিট্ঠাপকচেতনা পন সুখসম্পযুত্তা ৰা উপেক্খাসম্পযুত্তা ৰা হোতি. সেসা পাণাতিপাতাদযো সত্ত তিস্সন্নম্পি চেতনানং ৰসেন দুক্খৰেদনা হোন্তি. ইদং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘সহাপি দুক্খেন সহাপি দোমনস্সেনা’’তি. দোমনস্সমেৰ চেত্থ দুক্খন্তি ৰেদিতব্বং. পরিযেট্ঠিং ৰা আপজ্জন্তস্স পুব্বভাগপরভাগেসু কাযিকং দুক্খম্পি ৰট্টতিযেৰ.

৪৭৯. সহাপি সুখেনাতি এত্থ পাণাতিপাতো ফরুসৰাচা ব্যাপাদোতি ইমে তাৰ তযো পুব্বচেতনায চ অপরচেতনায চাতি দ্ৰিন্নং চেতনানং ৰসেন সুখৰেদনা হোন্তি. সন্নিট্ঠাপকচেতনা পন দুক্খসম্পযুত্তাৰ হোতি. সেসা সত্ত তিস্সন্নম্পি চেতনানং ৰসেন সুখৰেদনা হোন্তিযেৰ. সহাপি সোমনস্সেনাতি সোমনস্সমেৰ চেত্থ সুখন্তি ৰেদিতব্বং. ইট্ঠফোট্ঠব্বসমঙ্গিনো ৰা পুব্বভাগপরভাগেসু কাযিকং সুখম্পি ৰট্টতিযেৰ.

৪৮০. ততিযধম্মসমাদানে ইধেকচ্চো মচ্ছবন্ধো ৰা হোতি, মাগৰিকো ৰা, পাণুপঘাতংযেৰ নিস্সায জীৰিকং কপ্পেতি. তস্স গরুট্ঠানিযো ভিক্খু অকামকস্সেৰ পাণাতিপাতে আদীনৰং, পাণাতিপাতৰিরতিযা চ আনিসংসং কথেত্ৰা সিক্খাপদং দেতি. সো গণ্হন্তোপি দুক্খিতো দোমনস্সিতোৰ হুত্ৰা গণ্হাতি. অপরভাগে কতিপাহং ৰীতিনামেত্ৰা রক্খিতুং অসক্কোন্তোপি দুক্খিতোৰ হোতি, তস্স পুব্বাপরচেতনা দুক্খসহগতাৰ হোন্তি. সন্নিট্ঠাপকচেতনা পন সুখসহগতা ৰা উপেক্খাসহগতা ৰাতি এৰং সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. ইতি পুব্বভাগপরভাগচেতনাৰ সন্ধায ইদং ৰুত্তং – ‘‘সহাপি দুক্খেন সহাপি দোমনস্সেনা’’তি. দোমনস্সমেৰ চেত্থ দুক্খন্তি ৰেদিতব্বং.

৪৮১. চতুত্থধম্মসমাদানে দসসুপি পদেসু তিস্সোপি পুব্বভাগাপরভাগসন্নিট্ঠাপকচেতনা সুখসম্পযুত্তা হোন্তিযেৰ, তং সন্ধায ইদং ৰুত্তং – ‘‘সহাপি সুখেন সহাপি সোমনস্সেনা’’তি. সোমনস্সমেৰ চেত্থ সুখন্তি ৰেদিতব্বং.

৪৮২. তিত্তকালাবূতি তিত্তকরসঅলাবু. ৰিসেন সংসট্ঠোতি হলাহলৰিসেন সম্পযুত্তো মিস্সিতো লুল়িতো. নচ্ছাদেস্সতীতি ন রুচ্চিস্সতি ন তুট্ঠিং করিস্সতি. নিগচ্ছসীতি গমিস্সসি. অপ্পটিসঙ্খায পিৰেয্যাতি তং অপ্পচ্চৰেক্খিত্ৰা পিৰেয্য.

৪৮৩. আপানীযকংসোতি আপানীযস্স মধুরপানকস্স ভরিতকংসো. ৰণ্ণসম্পন্নোতি পানকৰণ্ণাদীহি সম্পন্নৰণ্ণো, কংসে পক্খিত্তপানকৰসেন পানককংসোপি এৰং ৰুত্তো. ছাদেস্সতীতি তঞ্হি হলাহলৰিসং যত্থ যত্থ পক্খিত্তং হোতি, তস্স তস্সেৰ রসং দেতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ছাদেস্সতী’’তি.

৪৮৪. পূতিমুত্তন্তি মুত্তমেৰ. যথা হি মনুস্সভাৰো সুৰণ্ণৰণ্ণো পূতিকাযোত্ৰেৰ, তদহুজাতাপি গলোচিলতা পূতিলতাত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. এৰং তঙ্খণং গহিতং তরুণম্পি মুত্তং পূতিমুত্তমেৰ. নানাভেসজ্জেহীতি হরীতকামলকাদীহি নানোসধেহি. সুখী অস্সাতি অরোগো সুৰণ্ণৰণ্ণো সুখী ভৰেয্য.

৪৮৫. দধি চ মধু চাতি সুপরিসুদ্ধং দধি চ সুমধুরং মধু চ. একজ্ঝং সংসট্ঠন্তি একতো কত্ৰা মিস্সিতং আলুল়িতং. তস্স তন্তি তস্স তং চতুমধুরভেসজ্জং পিৰতো রুচ্চেয্য. ইদঞ্চ যং ভগন্দরসংসট্ঠং লোহিতং পক্খন্দতি, ন তস্স ভেসজ্জং, আহারং থম্ভেত্ৰা মগ্গং অৰলঞ্জং করোতি. যং পন পিত্তসংসট্ঠং লোহিতং, তস্সেতং ভেসজ্জং সীতলকিরিযায পরিযত্তভূতং.

৪৮৬. ৰিদ্ধেতি উব্বিদ্ধে. মেঘৰিগমেন দূরীভূতেতি অত্থো. ৰিগতৰলাহকেতি অপগতমেঘে, দেৰেতি আকাসে. আকাসগতং তমগতন্তি আকাসগতং তমং. পুথুসমণব্রাহ্মণপরপ্পৰাদেতি পুথূনং সমণব্রাহ্মণসঙ্খাতানং পরেসং ৰাদে. অভিৰিহচ্চাতি অভিহন্ত্ৰা. ভাসতে চ তপতে চ ৰিরোচতে চাতি সরদকালে মজ্ঝন্হিকসমযে আদিচ্চোৰ ওভাসং মুঞ্চতি তপতি ৰিজ্জোততীতি.

ইদং পন সুত্তং দেৰতানং অতিৰিয পিযং মনাপং. তত্রিদং ৰত্থু – দক্খিণদিসাযং কির হত্থিভোগজনপদে সঙ্গরৰিহারো নাম অত্থি. তস্স ভোজনসালদ্ৰারে সঙ্গররুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা রত্তিভাগে একস্স দহরস্স সরভঞ্ঞৰসেন ইদং সুত্তং ওসারেন্তস্স সুত্ৰা সাধুকারং অদাসি. দহরো কিং এসোতি আহ. অহং, ভন্তে, ইমস্মিং রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতাতি. কস্মিং দেৰতে পসন্নাসি, কিং সদ্দে, উদাহু সুত্তেতি? সদ্দো নাম, ভন্তে, যস্স কস্সচি হোতিযেৰ, সুত্তে পসন্নাম্হি. সত্থারা জেতৰনে নিসীদিত্ৰা কথিতদিৰসে চ অজ্জ চ একব্যঞ্জনেপি নানং নত্থীতি. অস্সোসি ত্ৰং দেৰতে সত্থারা কথিতদিৰসেতি? আম, ভন্তে. কত্থ ঠিতা অস্সোসীতি? জেতৰনং, ভন্তে, গতাম্হি, মহেসক্খাসু পন দেৰতাসু আগচ্ছন্তীসু তত্থ ওকাসং অলভিত্ৰা ইধেৰ ঠত্ৰা অস্সোসিন্তি. এত্থ ঠিতায সক্কা সুত্থু সদ্দো সোতুন্তি? ত্ৰং পন, ভন্তে, ময্হং সদ্দং সুণসীতি? আম দেৰতেতি. দক্খিণকণ্ণপস্সে নিসীদিত্ৰা কথনকালো ৰিয, ভন্তে, হোতীতি. কিং পন দেৰতে সত্থু রূপং পস্সসীতি? সত্থা মমেৰ ওলোকেতীতি মঞ্ঞমানা সণ্ঠাতুং ন সক্কোমি, ভন্তেতি. ৰিসেসং পন নিব্বত্তেতুং অসক্খিত্থ দেৰতেতি. দেৰতা তত্থেৰ অন্তরধাযি. তং দিৰসং কিরেস দেৰপুত্তো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতো. এৰমিদং সুত্তং দেৰতানং পিযং মনাপং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

মহাধম্মসমাদানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.