৬. মহাসচ্চকসুত্তৰণ্ণনা
৩৬৪. এৰং মে সুতন্তি মহাসচ্চকসুত্তং. তত্থ একং সমযন্তি চ তেন খো পন সমযেনাতি চ পুব্বণ্হসমযন্তি চ তীহি পদেহি একোৰ সমযো ৰুত্তো. ভিক্খূনঞ্হি ৰত্তপটিপত্তিং কত্ৰা মুখং ধোৰিত্ৰা পত্তচীৰরমাদায চেতিযং ৰন্দিত্ৰা কতরং গামং পৰিসিস্সামাতি ৰিতক্কমাল়কে ঠিতকালো নাম হোতি. ভগৰা এৰরূপে সমযে রত্তদুপট্টং নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা পংসুকূলচীৰরং একংসং পারুপিত্ৰা গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো গন্ধকুটিপমুখে অট্ঠাসি. তং সন্ধায, – ‘‘একং সমযন্তি চ তেন খো পন সমযেনাতি চ পুব্বণ্হসময’’ন্তি চ ৰুত্তং. পৰিসিতুকামোতি পিণ্ডায পৰিসিস্সামীতি এৰং কতসন্নিট্ঠানো. তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমীতি? ৰাদারোপনজ্ঝাসযেন. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘পুব্বেপাহং অপণ্ডিততায সকলং ৰেসালিপরিসং গহেত্ৰা সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পরিসমজ্ঝে মঙ্কু জাতো. ইদানি তথা অকত্ৰা এককোৰ গন্ত্ৰা ৰাদং আরোপেস্সামি. যদি সমণং গোতমং পরাজেতুং সক্খিস্সামি, অত্তনো লদ্ধিং দীপেত্ৰা জযং করিস্সামি. যদি সমণস্স গোতমস্স জযো ভৰিস্সতি, অন্ধকারে নচ্চং ৰিয ন কোচি জানিস্সতী’’তি নিদ্দাপঞ্হং নাম গহেত্ৰা ইমিনা ৰাদজ্ঝাসযেন উপসঙ্কমি.
অনুকম্পং উপাদাযাতি সচ্চকস্স নিগণ্ঠপুত্তস্স অনুকম্পং পটিচ্চ. থেরস্স কিরস্স এৰং অহোসি – ‘‘ভগৰতি মুহুত্তং নিসিন্নে বুদ্ধদস্সনং ধম্মস্সৰনঞ্চ লভিস্সতি. তদস্স দীঘরত্তং হিতায সুখায সংৰত্তিস্সতী’’তি. তস্মা ভগৰন্তং যাচিত্ৰা পংসুকূলচীৰরং চতুগ্গুণং পঞ্ঞপেত্ৰা নিসীদতু ভগৰাতি আহ. ‘‘কারণং আনন্দো ৰদতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. ভগৰন্তং এতদৰোচাতি যং পন পঞ্হং ওৰট্টিকসারং কত্ৰা আদায আগতো তং ঠপেত্ৰা পস্সেন তাৰ পরিহরন্তো এতং সন্তি, ভো গোতমাতিআদিৰচনং অৰোচ.
৩৬৫. ফুসন্তি হি তে, ভো গোতমাতি তে সমণব্রাহ্মণা সরীরে উপ্পন্নং সারীরিকং দুক্খং ৰেদনং ফুসন্তি লভন্তি, অনুভৰন্তীতি অত্থো. ঊরুক্খম্ভোতি খম্ভকতঊরুভাৰো, ঊরুথদ্ধতাতি অত্থো. ৰিম্হযত্থৰসেন পনেত্থ ভৰিস্সতীতি অনাগতৰচনং কতং. কাযন্ৰযং হোতীতি কাযানুগতং হোতি কাযস্স ৰসৰত্তি. কাযভাৰনাতি পন ৰিপস্সনা ৰুচ্চতি, তায চিত্তৰিক্খেপং পাপুণন্তো নাম নত্থি, ইতি নিগণ্ঠো অসন্তং অভূতং যং নত্থি, তদেৰাহ. চিত্তভাৰনাতিপি সমথো ৰুচ্চতি, সমাধিযুত্তস্স চ পুগ্গলস্স ঊরুক্খম্ভাদযো নাম নত্থি, ইতি নিগণ্ঠো ইদং অভূতমেৰ আহ. অট্ঠকথাযং পন ৰুত্তং – ‘‘যথেৰ ‘ভূতপুব্বন্তি ৰত্ৰা ঊরুক্খম্ভোপি নাম ভৰিস্সতী’তিআদীনি ৰদতো অনাগতরূপং ন সমেতি, তথা অত্থোপি ন সমেতি, অসন্তং অভূতং যং নত্থি, তং কথেতী’’তি.
নো কাযভাৰনন্তি পঞ্চাতপতপ্পনাদিং অত্তকিলমথানুযোগং সন্ধাযাহ. অযঞ্হি তেসং কাযভাৰনা নাম. কিং পন সো দিস্ৰা এৰমাহ? সো কির দিৰাদিৰস্স ৰিহারং আগচ্ছতি, তস্মিং খো পন সমযে ভিক্খূ পত্তচীৰরং পটিসামেত্ৰা অত্তনো অত্তনো রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানেসু পটিসল্লানং উপগচ্ছন্তি. সো তে পটিসল্লীনে দিস্ৰা চিত্তভাৰনামত্তং এতে অনুযুঞ্জন্তি, কাযভাৰনা পনেতেসং নত্থীতি মঞ্ঞমানো এৰমাহ.
৩৬৬. অথ নং ভগৰা অনুযুঞ্জন্তো কিন্তি পন তে, অগ্গিৰেস্সন, কাযভাৰনা সুতাতি আহ. সো তং ৰিত্থারেন্তো সেয্যথিদং, নন্দো ৰচ্ছোতিআদিমাহ. তত্থ নন্দোতি তস্স নামং. ৰচ্ছোতি গোত্তং. কিসোতি নামং. সংকিচ্চোতি গোত্তং. মক্খলিগোসালো হেট্ঠা আগতোৰ. এতেতি এতে তযো জনা, তে কির কিলিট্ঠতপানং মত্থকপত্তা অহেসুং. উল়ারানি উল়ারানীতি পণীতানি পণীতানি. গাহেন্তি নামাতি বলং গণ্হাপেন্তি নাম. ব্রূহেন্তীতি ৰড্ঢেন্তি. মেদেন্তীতি জাতমেদং করোন্তি. পুরিমং পহাযাতি পুরিমং দুক্করকারং পহায. পচ্ছা উপচিনন্তীতি পচ্ছা উল়ারখাদনীযাদীহি সন্তপ্পেন্তি, ৰড্ঢেন্তি. আচযাপচযো হোতীতি ৰড্ঢি চ অৰড্ঢি চ হোতি, ইতি ইমস্স কাযস্স কালেন ৰড্ঢি, কালেন পরিহানীতি ৰড্ঢিপরিহানিমত্তমেৰ পঞ্ঞাযতি, কাযভাৰনা পন ন পঞ্ঞাযতীতি দীপেত্ৰা চিত্তভাৰনং পুচ্ছন্তো, ‘‘কিন্তি পন তে, অগ্গিৰেস্সন, চিত্তভাৰনা সুতা’’তি আহ. ন সম্পাযাসীতি সম্পাদেত্ৰা কথেতুং নাসক্খি, যথা তং বালপুথুজ্জনো.
৩৬৭. কুতো পন ত্ৰন্তি যো ত্ৰং এৰং ওল়ারিকং দুব্বলং কাযভাৰনং ন জানাসি? সো ত্ৰং কুতো সণ্হং সুখুমং চিত্তভাৰনং জানিস্সসীতি. ইমস্মিং পন ঠানে চোদনালযত্থেরো, ‘‘অবুদ্ধৰচনং নামেতং পদ’’ন্তি বীজনিং ঠপেত্ৰা পক্কমিতুং আরভি. অথ নং মহাসীৰত্থেরো আহ – ‘‘দিস্সতি, ভিক্খৰে, ইমস্স চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্স আচযোপি অপচযোপি আদানম্পি নিক্খেপনম্পী’’তি (সং. নি. ২.৬২). তং সুত্ৰা সল্লক্খেসি – ‘‘ওল়ারিকং কাযং পরিগ্গণ্হন্তস্স উপ্পন্নৰিপস্সনা ওল়ারিকাতি ৰত্তুং ৰট্টতী’’তি.
৩৬৮. সুখসারাগীতি সুখসারাগেন সমন্নাগতো. সুখায ৰেদনায নিরোধা উপ্পজ্জতি দুক্খা ৰেদনাতি ন অনন্তরাৰ উপ্পজ্জতি, সুখদুক্খানঞ্হি অনন্তরপচ্চযতা পট্ঠানে (পট্ঠা. ১.২.৪৫-৪৬) পটিসিদ্ধা. যস্মা পন সুখে অনিরুদ্ধে দুক্খং নুপ্পজ্জতি, তস্মা ইধ এৰং ৰুত্তং. পরিযাদায তিট্ঠতীতি খেপেত্ৰা গণ্হিত্ৰা তিট্ঠতি. উভতোপক্খন্তি সুখং একং পক্খং দুক্খং একং পক্খন্তি এৰং উভতোপক্খং হুত্ৰা.
৩৬৯. উপ্পন্নাপি সুখা ৰেদনা চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, ভাৰিতত্তা কাযস্স. উপ্পন্নাপি দুক্খা ৰেদনা চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, ভাৰিতত্তা চিত্তস্সাতি এত্থ কাযভাৰনা ৰিপস্সনা, চিত্তভাৰনা সমাধি. ৰিপস্সনা চ সুখস্স পচ্চনীকা, দুক্খস্স আসন্না. সমাধি দুক্খস্স পচ্চনীকো, সুখস্স আসন্নো. কথং? ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা নিসিন্নস্স হি অদ্ধানে গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে তত্থ তত্থ অগ্গিউট্ঠানং ৰিয হোতি, কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি, মত্থকতো উসুমৰট্টিউট্ঠানং ৰিয হোতীতি চিত্তং হঞ্ঞতি ৰিহঞ্ঞতি ৰিপ্ফন্দতি. এৰং তাৰ ৰিপস্সনা সুখস্স পচ্চনীকা, দুক্খস্স আসন্না. উপ্পন্নে পন কাযিকে ৰা চেতসিকে ৰা দুক্খে তং দুক্খং ৰিক্খম্ভেত্ৰা সমাপত্তিং সমাপন্নস্স সমাপত্তিক্খণে দুক্খং দূরাপগতং হোতি, অনপ্পকং সুখং ওক্কমতি. এৰং সমাধি দুক্খস্স পচ্চনীকো, সুখস্স আসন্নো. যথা ৰিপস্সনা সুখস্স পচ্চনীকা, দুক্খস্স আসন্না, ন তথা সমাধি. যথা সমাধি দুক্খস্স পচ্চনীকো, সুখস্স আসন্নো, ন চ তথা ৰিপস্সনাতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘উপ্পন্নাপি সুখা ৰেদনা চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, ভাৰিতত্তা কাযস্স. উপ্পন্নাপি দুক্খা ৰেদনা চিত্তং ন পরিযাদায তিট্ঠতি, ভাৰিতত্তা চিত্তস্সা’’তি.
৩৭০. আসজ্জ উপনীযাতি গুণে ঘট্টেত্ৰা চেৰ উপনেত্ৰা চ. তং ৰত মেতি তং ৰত মম চিত্তং.
৩৭১. কিঞ্হি নো সিযা, অগ্গিৰেস্সনাতি, অগ্গিৰেস্সন, কিং ন ভৰিস্সতি, ভৰিস্সতেৰ, মা এৰং সঞ্ঞী হোহি, উপ্পজ্জিযেৰ মে সুখাপি দুক্খাপি ৰেদনা, উপ্পন্নায পনস্সা অহং চিত্তং পরিযাদায ঠাতুং ন দেমি. ইদানিস্স তমত্থং পকাসেতুং উপরি পসাদাৰহং ধম্মদেসনং দেসেতুকামো মূলতো পট্ঠায মহাভিনিক্খমনং আরভি. তত্থ ইধ মে, অগ্গিৰেস্সন, পুব্বেৰ সম্বোধা…পে… তত্থেৰ নিসীদিং, অলমিদং পধানাযাতি ইদং সব্বং হেট্ঠা পাসরাসিসুত্তে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. অযং পন ৰিসেসো, তত্থ বোধিপল্লঙ্কে নিসজ্জা, ইধ দুক্করকারিকা.
৩৭৪. অল্লকট্ঠন্তি অল্লং উদুম্বরকট্ঠং. সস্নেহন্তি সখীরং. কামেহীতি ৰত্থুকামেহি. অৰূপকট্ঠাতি অনপগতা. কামচ্ছন্দোতিআদীসু কিলেসকামোৰ ছন্দকরণৰসেন ছন্দো. সিনেহকরণৰসেন স্নেহো. মুচ্ছাকরণৰসেন মুচ্ছা. পিপাসাকরণৰসেন পিপাসা. অনুদহনৰসেন পরিল়াহোতি ৰেদিতব্বো. ওপক্কমিকাতি উপক্কমনিব্বত্তা. ঞাণায দস্সনায অনুত্তরায সম্বোধাযাতি সব্বং লোকুত্তরমগ্গৰেৰচনমেৰ.
ইদং পনেত্থ ওপম্মসংসন্দনং – অল্লং সখীরং উদুম্বরকট্ঠং ৰিয হি কিলেসকামেন ৰত্থুকামতো অনিস্সটপুগ্গলা. উদকে পক্খিত্তভাৰো ৰিয কিলেসকামেন তিন্ততা; মন্থনেনাপি অগ্গিনো অনভিনিব্বত্তনং ৰিয কিলেসকামেন ৰত্থুকামতো অনিস্সটানং ওপক্কমিকাহি ৰেদনাহি লোকুত্তরমগ্গস্স অনধিগমো. অমন্থনেনাপি অগ্গিনো অনভিনিব্বত্তনং ৰিয তেসং পুগ্গলানং ৰিনাপি ওপক্কমিকাহি ৰেদনাহি লোকুত্তরমগ্গস্স অনধিগমো. দুতিযউপমাপি ইমিনাৰ নযেন ৰেদিতব্বা. অযং পন ৰিসেসো, পুরিমা সপুত্তভরিযপব্বজ্জায উপমা; পচ্ছিমা ব্রাহ্মণধম্মিকপব্বজ্জায.
৩৭৬. ততিযউপমায কোল়াপন্তি ছিন্নসিনেহং নিরাপং. থলে নিক্খিত্তন্তি পব্বতথলে ৰা ভূমিথলে ৰা নিক্খিত্তং. এত্থাপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – সুক্খকোল়াপকট্ঠং ৰিয হি কিলেসকামেন ৰত্থুকামতো নিস্সটপুগ্গলা, আরকা উদকা থলে নিক্খিত্তভাৰো ৰিয কিলেসকামেন অতিন্ততা. মন্থনেনাপি অগ্গিনো অভিনিব্বত্তনং ৰিয কিলেসকামেন ৰত্থুকামতো নিস্সটানং অব্ভোকাসিকনেসজ্জিকাদিৰসেন ওপক্কমিকাহিপি ৰেদনাহি লোকুত্তরমগ্গস্স অধিগমো. অঞ্ঞস্স রুক্খস্স সুক্খসাখায সদ্ধিং ঘংসনমত্তেনেৰ অগ্গিনো অভিনিব্বত্তনং ৰিয ৰিনাপি ওপক্কমিকাহি ৰেদনাহি সুখাযেৰ পটিপদায লোকুত্তরমগ্গস্স অধিগমোতি. অযং উপমা ভগৰতা অত্তনো অত্থায আহটা.
৩৭৭. ইদানি অত্তনো দুক্করকারিকং দস্সেন্তো, তস্স ময্হন্তিআদিমাহ. কিং পন ভগৰা দুক্করং অকত্ৰা বুদ্ধো ভৰিতুং ন সমত্থোতি? কত্ৰাপি অকত্ৰাপি সমত্থোৰ. অথ কস্মা অকাসীতি? সদেৰকস্স লোকস্স অত্তনো পরক্কমং দস্সেস্সামি. সো চ মং ৰীরিযনিম্মথনগুণো হাসেস্সতীতি. পাসাদে নিসিন্নোযেৰ হি পৰেণিআগতং রজ্জং লভিত্ৰাপি খত্তিযো ন তথাপমুদিতো হোতি, যথা বলকাযং গহেত্ৰা সঙ্গামে দ্ৰে তযো সম্পহারে দত্ৰা অমিত্তমথনং কত্ৰা পত্তরজ্জো. এৰং পত্তরজ্জস্স হি রজ্জসিরিং অনুভৰন্তস্স পরিসং ওলোকেত্ৰা অত্তনো পরক্কমং অনুস্সরিত্ৰা, ‘‘অসুকট্ঠানে অসুককম্মং কত্ৰা অসুকঞ্চ অসুকঞ্চ অমিত্তং এৰং ৰিজ্ঝিত্ৰা এৰং পহরিত্ৰা ইমং রজ্জসিরিং পত্তোস্মী’’তি চিন্তযতো বলৰসোমনস্সং উপ্পজ্জতি. এৰমেৰং ভগৰাপি সদেৰকস্স লোকস্স পরক্কমং দস্সেস্সামি, সো হি মং পরক্কমো অতিৰিয হাসেস্সতি, সোমনস্সং উপ্পাদেস্সতীতি দুক্করমকাসি.
অপিচ পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পমানোপি অকাসিযেৰ, পচ্ছিমা হি জনতা সম্মাসম্বুদ্ধো কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি পারমিযো পূরেত্ৰাপি পধানং পদহিত্ৰাৰ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পত্তো, কিমঙ্গং পন মযন্তি পধানৰীরিযং কত্তব্বং মঞ্ঞিস্সতি; এৰং সন্তে খিপ্পমেৰ জাতিজরামরণস্স অন্তং করিস্সতীতি পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পমানো অকাসিযেৰ.
দন্তেভিদন্তমাধাযাতি হেট্ঠাদন্তে উপরিদন্তং ঠপেত্ৰা. চেতসা চিত্তন্তি কুসলচিত্তেন অকুসলচিত্তং. অভিনিগ্গণ্হেয্যন্তি নিগ্গণ্হেয্যং. অভিনিপ্পীল়েয্যন্তি নিপ্পীল়েয্যং. অভিসন্তাপেয্যন্তি তাপেত্ৰা ৰীরিযনিম্মথনং করেয্যং. সারদ্ধোতি সদরথো. পধানাভিতুন্নস্সাতি পধানেন অভিতুন্নস্স, ৰিদ্ধস্স সতোতি অত্থো.
৩৭৮. অপ্পাণকন্তি নিরস্সাসকং. কম্মারগগ্গরিযাতি কম্মারস্স গগ্গরনাল়িযা. সীসৰেদনা হোন্তীতি কুতোচি নিক্খমিতুং অলভমানেহি ৰাতেহি সমুট্ঠাপিতা বলৰতিযো সীসৰেদনা হোন্তি. সীসৰেঠং দদেয্যাতি সীসৰেঠনং দদেয্য. দেৰতাতি বোধিসত্তস্স চঙ্কমনকোটিযং পণ্ণসালপরিৰেণসামন্তা চ অধিৰত্থা দেৰতা.
তদা কির বোধিসত্তস্স অধিমত্তে কাযদাহে উপ্পন্নে মুচ্ছা উদপাদি. সো চঙ্কমেৰ নিসিন্নো হুত্ৰা পপতি. তং দিস্ৰা দেৰতা এৰমাহংসু – ‘‘ৰিহারোত্ৰেৰ সো অরহতো’’তি, ‘‘অরহন্তো নাম এৰরূপা হোন্তি মতকসদিসা’’তি লদ্ধিযা ৰদন্তি. তত্থ যা দেৰতা ‘‘কালঙ্কতো’’তি আহংসু, তা গন্ত্ৰা সুদ্ধোদনমহারাজস্স আরোচেসুং – ‘‘তুম্হাকং পুত্তো কালঙ্কতো’’তি. মম পুত্তো বুদ্ধো হুত্ৰা কালঙ্কতো, নো অহুত্ৰাতি? বুদ্ধো ভৰিতুং নাসক্খি, পধানভূমিযংযেৰ পতিত্ৰা কালঙ্কতোতি. নাহং সদ্দহামি, মম পুত্তস্স বোধিং অপত্ৰা কালঙ্কিরিযা নাম নত্থীতি.
অপরভাগে সম্মাসম্বুদ্ধস্স ধম্মচক্কং পৰত্তেত্ৰা অনুপুব্বেন রাজগহং গন্ত্ৰা কপিলৰত্থুং অনুপ্পত্তস্স সুদ্ধোদনমহারাজা পত্তং গহেত্ৰা পাসাদং আরোপেত্ৰা যাগুখজ্জকং দত্ৰা অন্তরাভত্তসমযে এতমত্থং আরোচেসি – তুম্হাকং ভগৰা পধানকরণকালে দেৰতা আগন্ত্ৰা, ‘‘পুত্তো তে, মহারাজ, কালঙ্কতো’’তি আহংসূতি. কিং সদ্দহসি মহারাজাতি? ন ভগৰা সদ্দহিন্তি. ইদানি, মহারাজ, সুপিনপ্পটিগ্গহণতো পট্ঠায অচ্ছরিযানি পস্সন্তো কিং সদ্দহিস্সসি? অহম্পি বুদ্ধো জাতো, ত্ৰম্পি বুদ্ধপিতা জাতো, পুব্বে পন ময্হং অপরিপক্কে ঞাণে বোধিচরিযং চরন্তস্স ধম্মপালকুমারকালেপি সিপ্পং উগ্গহেতুং গতস্স, ‘‘তুম্হাকং পুত্তো ধম্মপালকুমারো কালঙ্কতো, ইদমস্স অট্ঠী’’তি এল়কট্ঠিং আহরিত্ৰা দস্সেসুং, তদাপি তুম্হে, ‘‘মম পুত্তস্স অন্তরামরণং নাম নত্থি, নাহং সদ্দহামী’’তি অৰোচুত্থ, মহারাজাতি ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা ভগৰা মহাধম্মপালজাতকং কথেসি.
৩৭৯. মা খো ত্ৰং মারিসাতি সম্পিযাযমানা আহংসু. দেৰতানং কিরাযং পিযমনাপৰোহারো, যদিদং মারিসাতি. অজজ্জিতন্তি অভোজনং. হলন্তি ৰদামীতি অলন্তি ৰদামি, অলং ইমিনা এৰং মা করিত্থ, যাপেস্সামহন্তি এৰং পটিসেধেমীতি অত্থো.
৩৮০-১. মঙ্গুরচ্ছৰীতি মঙ্গুরমচ্ছচ্ছৰি. এতাৰ পরমন্তি তাসম্পি ৰেদনানমেতংযেৰ পরমং, উত্তমং পমাণং. পিতু সক্কস্স কম্মন্তে…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরিতাতি রঞ্ঞো কির ৰপ্পমঙ্গলদিৰসো নাম হোতি, তদা অনেকপ্পকারং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদেন্তি. নগরৰীথিযো সোধাপেত্ৰা পুণ্ণঘটে ঠপাপেত্ৰা ধজপটাকাদযো উস্সাপেত্ৰা সকলনগরং দেৰৰিমানং ৰিয অলঙ্করোন্তি. সব্বে দাসকম্মকরাদযো অহতৰত্থনিৰত্থা গন্ধমালাদিপটিমণ্ডিতা রাজকুলে সন্নিপতন্তি. রঞ্ঞো কম্মন্তে নঙ্গলসতসহস্সং যোজীযতি. তস্মিং পন দিৰসে একেন ঊনং অট্ঠসতং যোজেন্তি. সব্বনঙ্গলানি সদ্ধিং বলিবদ্দরস্মিযোত্তেহি জাণুস্সোণিস্স রথো ৰিয রজতপরিক্খিত্তানি হোন্তি. রঞ্ঞো আলম্বননঙ্গলং রত্তসুৰণ্ণপরিক্খিত্তং হোতি. বলিবদ্দানং সিঙ্গানিপি রস্মিপতোদাপি সুৰণ্ণপরিক্খিত্তা হোন্তি. রাজা মহাপরিৰারেন নিক্খমন্তো পুত্তং গহেত্ৰা অগমাসি.
কম্মন্তট্ঠানে একো জম্বুরুক্খো বহলপত্তপলাসো সন্দচ্ছাযো অহোসি. তস্স হেট্ঠা কুমারস্স সযনং পঞ্ঞপেত্ৰা উপরি সুৰণ্ণতারকখচিতং ৰিতানং বন্ধাপেত্ৰা সাণিপাকারেন পরিক্খিপাপেত্ৰা আরক্খং ঠপেত্ৰা রাজা সব্বালঙ্কারং অলঙ্করিত্ৰা অমচ্চগণপরিৰুতো নঙ্গলকরণট্ঠানং অগমাসি. তত্থ রাজা সুৰণ্ণনঙ্গলং গণ্হাতি. অমচ্চা একেনূনঅট্ঠসতরজতনঙ্গলানি গহেত্ৰা ইতো চিতো চ কসন্তি. রাজা পন ওরতো পারং গচ্ছতি, পারতো ৰা ওরং গচ্ছতি. এতস্মিং ঠানে মহাসম্পত্তি হোতি, বোধিসত্তং পরিৰারেত্ৰা নিসিন্না ধাতিযো রঞ্ঞো সম্পত্তিং পস্সিস্সামাতি অন্তোসাণিতো বহি নিক্খন্তা. বোধিসত্তো ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো কঞ্চি অদিস্ৰা ৰেগেন উট্ঠায পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা আনাপানে পরিগ্গহেত্ৰা পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেসি. ধাতিযো খজ্জভোজ্জন্তরে ৰিচরমানা থোকং চিরাযিংসু, সেসরুক্খানং ছাযা নিৰত্তা, তস্স পন রুক্খস্স পরিমণ্ডলা হুত্ৰা অট্ঠাসি. ধাতিযো অয্যপুত্তো এককোতি ৰেগেন সাণিং উক্খিপিত্ৰা অন্তো পৰিসমানা বোধিসত্তং সযনে পল্লঙ্কেন নিসিন্নং তঞ্চ পাটিহারিযং দিস্ৰা গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচযিংসু – ‘‘কুমারো দেৰ, এৰং নিসিন্নো অঞ্ঞেসং রুক্খানং ছাযা নিৰত্তা, জম্বুরুক্খস্স পরিমণ্ডলা ঠিতা’’তি. রাজা ৰেগেনাগন্ত্ৰা পাটিহারিযং দিস্ৰা, ‘‘ইদং তে, তাত, দুতিযং ৰন্দন’’ন্তি পুত্তং ৰন্দি. ইদমেতং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘পিতু সক্কস্স কম্মন্তে…পে… পঠমজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরিতা’’তি. সিযা নু খো এসো মগ্গো বোধাযাতি ভৰেয্য নু খো এতং আনাপানস্সতিপঠমজ্ঝানং বুজ্ঝনত্থায মগ্গোতি. সতানুসারিৰিঞ্ঞাণন্তি নযিদং বোধায মগ্গো ভৰিস্সতি, আনাপানস্সতিপঠমজ্ঝানং পন ভৰিস্সতীতি এৰং একং দ্ৰে ৰারে উপ্পন্নসতিযা অনন্তরং উপ্পন্নৰিঞ্ঞাণং সতানুসারিৰিঞ্ঞাণং নাম. যং তং সুখন্তি যং তং আনাপানস্সতিপঠমজ্ঝানসুখং.
৩৮২. পচ্চুপট্ঠিতা হোন্তীতি পণ্ণসালপরিৰেণসম্মজ্জনাদিৰত্তকরণেন উপট্ঠিতা হোন্তি. বাহুল্লিকোতি পচ্চযবাহুল্লিকো. আৰত্তো বাহুল্লাযাতি রসগিদ্ধো হুত্ৰা পণীতপিণ্ডপাতাদীনং অত্থায আৰত্তো. নিব্বিজ্জ পক্কমিংসূতি উক্কণ্ঠিত্ৰা ধম্মনিযামেনেৰ পক্কন্তা বোধিসত্তস্স সম্বোধিং পত্তকালে কাযৰিৰেকস্স ওকাসদানত্থং ধম্মতায গতা. গচ্ছন্তা চ অঞ্ঞট্ঠানং অগন্ত্ৰা বারাণসিমেৰ অগমংসু. বোধিসত্তো তেসু গতেসু অদ্ধমাসং কাযৰিৰেকং লভিত্ৰা বোধিমণ্ডে অপরাজিতপল্লঙ্কে নিসীদিত্ৰা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৰিজ্ঝি.
৩৮৩. ৰিৰিচ্চেৰ কামেহীতিআদি ভযভেরৰে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
৩৮৭. অভিজানামি খো পনাহন্তি অযং পাটিযেক্কো অনুসন্ধি. নিগণ্ঠো কির চিন্তেসি – ‘‘অহং সমণং গোতমং একং পঞ্হং পুচ্ছিং. সমণো গোতমো ‘অপরাপি মং, অগ্গিৰেস্সন, অপরাপি মং, অগ্গিৰেস্সনা’তি পরিযোসানং অদস্সেন্তো কথেতিযেৰ. কুপিতো নু খো’’তি? অথ ভগৰা, অগ্গিৰেস্সন, তথাগতে অনেকসতায পরিসায ধম্মং দেসেন্তে কুপিতো সমণো গোতমোতি একোপি ৰত্তা নত্থি, পরেসং বোধনত্থায পটিৰিজ্ঝনত্থায এৰ তথাগতো ধম্মং দেসেতীতি দস্সেন্তো ইমং ধম্মদেসনং আরভি. তত্থ আরব্ভাতি সন্ধায. যাৰদেৰাতি পযোজনৰিধি পরিচ্ছেদনিযমনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – পরেসং ৰিঞ্ঞাপনমেৰ তথাগতস্স ধম্মদেসনায পযোজনং, তস্মা ন একস্সেৰ দেসেতি, যত্তকা ৰিঞ্ঞাতারো অত্থি, সব্বেসং দেসেতীতি. তস্মিংযেৰ পুরিমস্মিন্তি ইমিনা কিং দস্সেতীতি? সচ্চকো কির চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো অভিরূপো পাসাদিকো সুফুসিতং দন্তাৰরণং, জিৰ্হা মুদুকা, মধুরং ৰাক্করণং, পরিসং রঞ্জেন্তো মঞ্ঞে ৰিচরতি, অন্তো পনস্স চিত্তেকগ্গতা নত্থী’’তি. অথ ভগৰা, অগ্গিৰেস্সন, ন তথাগতো পরিসং রঞ্জেন্তো ৰিচরতি, চক্কৰাল়পরিযন্তাযপি পরিসায তথাগতো ধম্মং দেসেতি, অসল্লীনো অনুপলিত্তো এত্তকং একৰিহারী, সুঞ্ঞতফলসমাপত্তিং অনুযুত্তোতি দস্সেতুং এৰমাহ.
অজ্ঝত্তমেৰাতি গোচরজ্ঝত্তমেৰ. সন্নিসাদেমীতি সন্নিসীদাপেমি, তথাগতো হি যস্মিং খণে পরিসা সাধুকারং দেতি, তস্মিং খণে পুব্বাভোগেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, সাধুকারসদ্দস্স নিগ্ঘোসে অৰিচ্ছিন্নেযেৰ সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ঠিতট্ঠানতো পট্ঠায ধম্মং দেসেতি, বুদ্ধানঞ্হি ভৰঙ্গপরিৰাসো লহুকো হোতীতি অস্সাসৰারে পস্সাসৰারে সমাপত্তিং সমাপজ্জন্তি. যেন সুদং নিচ্চকপ্পন্তি যেন সুঞ্ঞেন ফলসমাধিনা নিচ্চকালং ৰিহরামি, তস্মিং সমাধিনিমিত্তে চিত্তং সণ্ঠপেমি সমাদহামীতি দস্সেতি.
ওকপ্পনিযমেতন্তি সদ্দহনিযমেতং. এৰং ভগৰতো একগ্গচিত্ততং সম্পটিচ্ছিত্ৰা ইদানি অত্তনো ওৰট্টিকসারং কত্ৰা আনীতপঞ্হং পুচ্ছন্তো অভিজানাতি খো পন ভৰং গোতমো দিৰা সুপিতাতি আহ. যথা হি সুনখো নাম অসম্ভিন্নখীরপক্কপাযসং সপ্পিনা যোজেত্ৰা উদরপূরং ভোজিতোপি গূথং দিস্ৰা অখাদিত্ৰা গন্তুং ন সক্কা, অখাদমানো ঘাযিত্ৰাপি গচ্ছতি, অঘাযিত্ৰাৰ গতস্স কিরস্স সীসং রুজ্জতি; এৰমেৰং ইমস্সপি সত্থা অসম্ভিন্নখীরপক্কপাযসসদিসং অভিনিক্খমনতো পট্ঠায যাৰ আসৰক্খযা পসাদনীযং ধম্মদেসনং দেসেতি. এতস্স পন এৰরূপং ধম্মদেসনং সুত্ৰা সত্থরি পসাদমত্তম্পি ন উপ্পন্নং, তস্মা ওৰট্টিকসারং কত্ৰা আনীতপঞ্হং অপুচ্ছিত্ৰা গন্তুং অসক্কোন্তো এৰমাহ. তত্থ যস্মা থিনমিদ্ধং সব্বখীণাসৰানং অরহত্তমগ্গেনেৰ পহীযতি, কাযদরথো পন উপাদিন্নকেপি হোতি অনুপাদিন্নকেপি. তথা হি কমলুপ্পলাদীনি একস্মিং কালে ৰিকসন্তি, একস্মিং মকুলানি হোন্তি, সাযং কেসঞ্চি রুক্খানম্পি পত্তানি পতিলীযন্তি, পাতো ৰিপ্ফারিকানি হোন্তি. এৰং উপাদিন্নকস্স কাযস্স দরথোযেৰ দরথৰসেন ভৰঙ্গসোতঞ্চ ইধ নিদ্দাতি অধিপ্পেতং, তং খীণাসৰানম্পি হোতি. তং সন্ধায, ‘‘অভিজানামহ’’ন্তিআদিমাহ. সম্মোহৰিহারস্মিং ৰদন্তীতি সম্মোহৰিহারোতি ৰদন্তি.
৩৮৯. আসজ্জ আসজ্জাতি ঘট্টেত্ৰা ঘট্টেত্ৰা. উপনীতেহীতি উপনেত্ৰা কথিতেহি. ৰচনপ্পথেহীতি ৰচনেহি. অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰাতি অলন্তি চিত্তেন সম্পটিচ্ছন্তো অভিনন্দিত্ৰা ৰাচাযপি পসংসন্তো অনুমোদিত্ৰা. ভগৰতা ইমস্স নিগণ্ঠস্স দ্ৰে সুত্তানি কথিতানি. পুরিমসুত্তং একো ভাণৰারো, ইদং দিযড্ঢো, ইতি অড্ঢতিযে ভাণৰারে সুত্ৰাপি অযং নিগণ্ঠো নেৰ অভিসমযং পত্তো, ন পব্বজিতো, ন সরণেসু পতিট্ঠিতো. কস্মা এতস্স ভগৰা ধম্মং দেসেসীতি? অনাগতে ৰাসনত্থায. পস্সতি হি ভগৰা, ‘‘ইমস্স ইদানি উপনিস্সযো নত্থি, ময্হং পন পরিনিব্বানতো সমধিকানং দ্ৰিন্নং ৰস্সসতানং অচ্চযেন তম্বপণ্ণিদীপে সাসনং পতিট্ঠহিস্সতি. তত্রাযং কুলঘরে নিব্বত্তিত্ৰা সম্পত্তে কালে পব্বজিত্ৰা তীণি পিটকানি উগ্গহেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পত্ৰা কাল়বুদ্ধরক্খিতো নাম মহাখীণাসৰো ভৰিস্সতী’’তি. ইদং দিস্ৰা অনাগতে ৰাসনত্থায ধম্মং দেসেসি.
সোপি তত্থেৰ তম্বপণ্ণিদীপম্হি সাসনে পতিট্ঠিতে দেৰলোকতো চৰিত্ৰা দক্খিণগিরিৰিহারস্স ভিক্খাচারগামে একস্মিং অমচ্চকুলে নিব্বত্তো পব্বজ্জাসমত্থযোব্বনে পব্বজিত্ৰা তেপিটকং বুদ্ধৰচনং উগ্গহেত্ৰা গণং পরিহরন্তো মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো উপজ্ঝাযং পস্সিতুং অগমাসি. অথস্স উপজ্ঝাযো সদ্ধিৰিহারিকং চোদেস্সামীতি তেপিটকং বুদ্ধৰচনং উগ্গহেত্ৰা আগতেন তেন সদ্ধিং মুখং দত্ৰা কথামত্তম্পি ন অকাসি. সো পচ্চূসসমযে ৰুট্ঠায থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা, – ‘‘তুম্হে, ভন্তে, মযি গন্থকম্মং কত্ৰা তুম্হাকং সন্তিকং আগতে মুখং দত্ৰা কথামত্তম্পি ন করিত্থ, কো ময্হং দোসো’’তি পুচ্ছি. থেরো আহ – ‘‘ত্ৰং, আৰুসো, বুদ্ধরক্খিত এত্তকেনেৰ ‘পব্বজ্জাকিচ্চং মে মত্থকং পত্ত’ন্তি সঞ্ঞং করোসী’’তি. কিং করোমি, ভন্তেতি? গণং ৰিনোদেত্ৰা ত্ৰং পপঞ্চং ছিন্দিত্ৰা চেতিযপব্বতৰিহারং গন্ত্ৰা সমণধম্মং করোহীতি. সো উপজ্ঝাযস্স ওৰাদে ঠত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পত্ৰা পুঞ্ঞৰা রাজপূজিতো হুত্ৰা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো চেতিযপব্বতৰিহারে ৰসি.
তস্মিঞ্হি কালে তিস্সমহারাজা উপোসথকম্মং করোন্তো চেতিযপব্বতে রাজলেণে ৰসতি. সো থেরস্স উপট্ঠাকভিক্খুনো সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘যদা ময্হং অয্যো পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, ধম্মং ৰা কথেতি, তদা মে সঞ্ঞং দদেয্যাথা’’তি. থেরোপি একস্মিং ধম্মস্সৰনদিৰসে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো কণ্টকচেতিযঙ্গণং আরুয্হ চেতিযং ৰন্দিত্ৰা কাল়তিম্বরুরুক্খমূলে অট্ঠাসি. অথ নং একো পিণ্ডপাতিকত্থেরো কাল়কারামসুত্তন্তে পঞ্হং পুচ্ছি. থেরো ননু, আৰুসো, অজ্জ ধম্মস্সৰনদিৰসোতি আহ. আম, ভন্তে, ধম্মস্সৰনদিৰসোতি. তেন হি পীঠকং আনেথ, ইধেৰ নিসিন্না ধম্মস্সৰনং করিস্সামাতি. অথস্স রুক্খমূলে আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা অদংসু. থেরো পুব্বগাথা ৰত্ৰা কাল়কারামসুত্তং আরভি. সোপিস্স উপট্ঠাকদহরো রঞ্ঞো সঞ্ঞং দাপেসি. রাজা পুব্বগাথাসু অনিট্ঠিতাসুযেৰ পাপুণি. পত্ৰা চ অঞ্ঞাতকৰেসেনেৰ পরিসন্তে ঠত্ৰা তিযামরত্তিং ঠিতকোৰ ধম্মং সুত্ৰা থেরস্স, ইদমৰোচ ভগৰাতি ৰচনকালে সাধুকারং অদাসি. থেরো ঞত্ৰা, কদা আগতোসি, মহারাজাতি পুচ্ছি. পুব্বগাথা ওসারণকালেযেৰ, ভন্তেতি. দুক্করং তে মহারাজ, কতন্তি. নযিদং, ভন্তে, দুক্করং, যদি পন মে অয্যস্স ধম্মকথং আরদ্ধকালতো পট্ঠায একপদেপি অঞ্ঞৰিহিতভাৰো অহোসি, তম্বপণ্ণিদীপস্স পতোদযট্ঠিনিতুদনমত্তেপি ঠানে সামিভাৰো নাম মে মা হোতূতি সপথমকাসি.
তস্মিং পন সুত্তে বুদ্ধগুণা পরিদীপিতা, তস্মা রাজা পুচ্ছি – ‘‘এত্তকাৰ, ভন্তে, বুদ্ধগুণা, উদাহু অঞ্ঞেপি অত্থী’’তি. মযা কথিততো, মহারাজ, অকথিতমেৰ বহু অপ্পমাণন্তি. উপমং, ভন্তে, করোথাতি. যথা, মহারাজ, করীসসহস্সমত্তে সালিক্খেত্তে একসালিসীসতো অৰসেসসালীযেৰ বহূ, এৰং মযা কথিতগুণা অপ্পা, অৰসেসা বহূতি. অপরম্পি, ভন্তে, উপমং করোথাতি. যথা, মহারাজ, মহাগঙ্গায ওঘপুণ্ণায সূচিপাসং সম্মুখং করেয্য, সূচিপাসেন গতউদকং অপ্পং, সেসং বহু, এৰমেৰ মযা কথিতগুণা অপ্পা, অৰসেসা বহূতি. অপরম্পি, ভন্তে, উপমং করোথাতি. ইধ, মহারাজ, চাতকসকুণা নাম আকাসে কীল়ন্তা ৰিচরন্তি. খুদ্দকা সা সকুণজাতি, কিং নু খো তস্স সকুণস্স আকাসে পক্খপসারণট্ঠানং বহু, অৰসেসো আকাসো অপ্পোতি? কিং, ভন্তে, ৰদথ, অপ্পো তস্স পক্খপসারণোকাসো, অৰসেসোৰ বহূতি. এৰমেৰ, মহারাজ, অপ্পকা মযা বুদ্ধগুণা কথিতা, অৰসেসা বহূ অনন্তা অপ্পমেয্যাতি. সুকথিতং, ভন্তে, অনন্তা বুদ্ধগুণা অনন্তেনেৰ আকাসেন উপমিতা. পসন্না মযং অয্যস্স, অনুচ্ছৰিকং পন কাতুং ন সক্কোম. অযং মে দুগ্গতপণ্ণাকারো ইমস্মিং তম্বপণ্ণিদীপে ইমং তিযোজনসতিকং রজ্জং অয্যস্স দেমাতি. তুম্হেহি, মহারাজ, অত্তনো পসন্নাকারো কতো, মযং পন অম্হাকং দিন্নং রজ্জং তুম্হাকংযেৰ দেম, ধম্মেন সমেন রজ্জং কারেহি মহারাজাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
মহাসচ্চকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.