৪. মহাযমকৰগ্গো

১. চূল়গোসিঙ্গসুত্তৰণ্ণনা

৩২৫. এৰং মে সুতন্তি চূল়গোসিঙ্গসুত্তং. তত্থ নাতিকে ৰিহরতীতি নাতিকা নাম একং তল়াকং নিস্সায দ্ৰিন্নং চূল়পিতিমহাপিতিপুত্তানং দ্ৰে গামা, তেসু একস্মিং গামে. গিঞ্জকাৰসথেতি ইট্ঠকামযে আৰসথে. একস্মিং কির সমযে ভগৰা মহাজনসঙ্গহং করোন্তো ৰজ্জিরট্ঠে চারিকং চরমানো নাতিকং অনুপ্পত্তো. নাতিকৰাসিনো মনুস্সা ভগৰতো মহাদানং দত্ৰা ধম্মকথং সুত্ৰা পসন্নহদযা, ‘‘সত্থু ৰসনট্ঠানং করিস্সামা’’তি মন্তেত্ৰা ইট্ঠকাহেৰ ভিত্তিসোপানত্থম্ভে ৰাল়রূপাদীনি দস্সেন্তো পাসাদং কত্ৰা সুধায লিম্পিত্ৰা মালাকম্মলতাকম্মাদীনি নিট্ঠাপেত্ৰা ভুম্মত্থরণমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞপেত্ৰা সত্থু নিয্যাতেসুং. অপরাপরং পনেত্থ মনুস্সা ভিক্খুসঙ্ঘস্স রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানমণ্ডপচঙ্কমাদীনি কারযিংসু. ইতি সো ৰিহারো মহা অহোসি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘গিঞ্জকাৰসথে’’তি.

গোসিঙ্গসালৰনদাযেতি তত্থ একস্স জেট্ঠকরুক্খস্স খন্ধতো গোসিঙ্গসণ্ঠানং হুত্ৰা ৰিটপং উট্ঠহি, তং রুক্খং উপাদায সব্বম্পি তং ৰনং গোসিঙ্গসালৰনন্তি সঙ্খং গতং. দাযোতি অৰিসেসেন অরঞ্ঞস্সেতং নামং. তস্মা গোসিঙ্গসালৰনদাযেতি গোসিঙ্গসালৰনঅরঞ্ঞেতি অত্থো. ৰিহরন্তীতি সামগ্গিরসং অনুভৰমানা ৰিহরন্তি. ইমেসঞ্হি কুলপুত্তানং উপরিপণ্ণাসকে পুথুজ্জনকালো কথিতো, ইধ খীণাসৰকালো. তদা হি তে লদ্ধস্সাদা লদ্ধপতিট্ঠা অধিগতপটিসম্ভিদা খীণাসৰা হুত্ৰা সামগ্গিরসং অনুভৰমানা তত্থ ৰিহরিংসু. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.

যেন গোসিঙ্গসালৰনদাযো তেনুপসঙ্কমীতি ধম্মসেনাপতিমহামোগ্গল্লানত্থেরেসু ৰা অসীতিমহাসাৰকেসু ৰা, অন্তমসো ধম্মভণ্ডাগারিকআনন্দত্থেরম্পি কঞ্চি অনামন্তেত্ৰা সযমেৰ পত্তচীৰরং আদায অনীকা নিস্সটো হত্থী ৰিয, যূথা নিস্সটো কাল়সীহো ৰিয, ৰাতচ্ছিন্নো ৰলাহকো ৰিয এককোৰ উপসঙ্কমি. কস্মা পনেত্থ ভগৰা সযং অগমাসীতি? তযো কুলপুত্তা সামগ্গিরসং অনুভৰন্তা ৰিহরন্তি, তেসং পগ্গণ্হনতো, পচ্ছিমজনতং অনুকম্পনতো ধম্মগরুভাৰতো চ. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অহং ইমে কুলপুত্তে পগ্গণ্হিত্ৰা উক্কংসিত্ৰা পটিসন্থারং কত্ৰা ধম্মং নেসং দেসেস্সামী’’তি. এৰং তাৰ পগ্গণ্হনতো অগমাসি. অপরম্পিস্স অহোসি – ‘‘অনাগতে কুলপুত্তা সম্মাসম্বুদ্ধো সমগ্গৰাসং ৰসন্তানং সন্তিকং সযং গন্ত্ৰা পটিসন্থারং কত্ৰা ধম্মং কথেত্ৰা তযো কুলপুত্তে পগ্গণ্হি, কো নাম সমগ্গৰাসং ন ৰসেয্যাতি সমগ্গৰাসং ৰসিতব্বং মঞ্ঞমানা খিপ্পমেৰ দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তী’’তি. এৰং পচ্ছিমজনতং অনুকম্পনতোপি অগমাসি. বুদ্ধা চ নাম ধম্মগরুনো হোন্তি, সো চ নেসং ধম্মগরুভাৰো রথৰিনীতে আৰিকতোৰ. ইতি ইমস্মা ধম্মগরুভাৰতোপি ধম্মং পগ্গণ্হিস্সামীতি অগমাসি.

দাযপালোতি অরঞ্ঞপালো. সো তং অরঞ্ঞং যথা ইচ্ছিতিচ্ছিতপ্পদেসেন মনুস্সা পৰিসিত্ৰা তত্থ পুপ্ফং ৰা ফলং ৰা নিয্যাসং ৰা দব্বসম্ভারং ৰা ন হরন্তি, এৰং ৰতিযা পরিক্খিত্তস্স তস্স অরঞ্ঞস্স যোজিতে দ্ৰারে নিসীদিত্ৰা তং অরঞ্ঞং রক্খতি, পালেতি. তস্মা ‘‘দাযপালো’’তি ৰুত্তো. অত্তকামরূপাতি অত্তনো হিতং কামযমানসভাৰা হুত্ৰা ৰিহরন্তি. যো হি ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৰাপি ৰেজ্জকম্মদূতকম্মপহিণগমনাদীনং ৰসেন একৰীসতিঅনেসনাহি জীৰিকং কপ্পেতি, অযং ন অত্তকামরূপো নাম. যো পন ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৰা একৰীসতিঅনেসনং পহায চতুপারিসুদ্ধিসীলে পতিট্ঠায বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হিত্ৰা সপ্পাযধুতঙ্গং অধিট্ঠায অট্ঠতিংসায আরম্মণেসু চিত্তরুচিযং কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা গামন্তং পহায অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং কুরুমানো ৰিহরতি, অযং অত্তকামো নাম. তেপি তযো কুলপুত্তা এৰরূপা অহেসুং. তেন ৰুত্তং – ‘‘অত্তকামরূপা ৰিহরন্তী’’তি.

মা তেসং অফাসুমকাসীতি তেসং মা অফাসুকং অকাসীতি ভগৰন্তং ৰারেসি. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘ইমে কুলপুত্তা সমগ্গা ৰিহরন্তি, একচ্চস্স চ গতট্ঠানে ভণ্ডনকলহৰিৰাদা ৰত্তন্তি, তিখিণসিঙ্গো চণ্ডগোণো ৰিয ওৰিজ্ঝন্তো ৰিচরতি, অথেকমগ্গেন দ্ৰিন্নং গমনং ন হোতি, কদাচি অযম্পি এৰং করোন্তো ইমেসং কুলপুত্তানং সমগ্গৰাসং ভিন্দেয্য. পাসাদিকো চ পনেস সুৰণ্ণৰণ্ণো সুরসগিদ্ধো মঞ্ঞে, গতকালতো পট্ঠায পণীতদাযকানং অত্তনো উপট্ঠাকানঞ্চ ৰণ্ণকথনাদীহি ইমেসং কুলপুত্তানং অপ্পমাদৰিহারং ভিন্দেয্য. ৰসনট্ঠানানি চাপি এতেসং কুলপুত্তানং নিবদ্ধানি পরিচ্ছিন্নানি তিস্সো চ পণ্ণসালা তযো চঙ্কমা তীণি দিৰাট্ঠানানি তীণি মঞ্চপীঠানি. অযং পন সমণো মহাকাযো ৰুড্ঢতরো মঞ্ঞে ভৰিস্সতি. সো অকালে ইমে কুলপুত্তে সেনাসনা ৰুট্ঠাপেস্সতি. এৰং সব্বথাপি এতেসং অফাসু ভৰিস্সতী’’তি. তং অনিচ্ছন্তো, ‘‘মা তেসং অফাসুকমকাসী’’তি ভগৰন্তং ৰারেসি.

কিং পনেস জানন্তো ৰারেসি, অজানন্তোতি? অজানন্তো. কিঞ্চাপি হি তথাগতস্স পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায দসসহস্সচক্কৰাল়কম্পনাদীনি পাটিহারিযানি পৰত্তিংসু, অরঞ্ঞৰাসিনো পন দুব্বলমনুস্সা সকম্মপ্পসুতা তানি সল্লক্খেতুং ন সক্কোন্তি. সম্মাসম্বুদ্ধো চ নাম যদা অনেকভিক্খুসহস্সপরিৰারো ব্যামপ্পভায অসীতিঅনুব্যঞ্জনেহি দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণসিরিযা চ বুদ্ধানুভাৰং দস্সেন্তো ৰিচরতি, তদা কো এসোতি অপুচ্ছিত্ৰাৰ জানিতব্বো হোতি. তদা পন ভগৰা সব্বম্পি তং বুদ্ধানুভাৰং চীৰরগব্ভেন পটিচ্ছাদেত্ৰা ৰলাহকগব্ভেন পটিচ্ছন্নো পুণ্ণচন্দো ৰিয সযমেৰ পত্তচীৰরমাদায অঞ্ঞাতকৰেসেন অগমাসি. ইতি নং অজানন্তোৰ দাযপালো নিৰারেসি.

এতদৰোচাতি থেরো কির মা সমণাতি দাযপালস্স কথং সুত্ৰাৰ চিন্তেসি – ‘‘মযং তযো জনা ইধ ৰিহরাম, অঞ্ঞে পব্বজিতা নাম নত্থি, অযঞ্চ দাযপালো পব্বজিতেন ৰিয সদ্ধিং কথেতি, কো নু খো ভৰিস্সতী’’তি দিৰাট্ঠানতো ৰুট্ঠায দ্ৰারে ঠত্ৰা মগ্গং ওলোকেন্তো ভগৰন্তং অদ্দস. ভগৰাপি থেরস্স সহ দস্সনেনেৰ সরীরোভাসং মুঞ্চি, অসীতিঅনুব্যঞ্জনৰিরাজিতা ব্যামপ্পভা পসারিতসুৰণ্ণপটো ৰিয ৰিরোচিত্থ. থেরো, ‘‘অযং দাযপালো ফণকতং আসিৰিসং গীৰায গহেতুং হত্থং পসারেন্তো ৰিয লোকে অগ্গপুগ্গলেন সদ্ধিং কথেন্তোৰ ন জানাতি, অঞ্ঞতরভিক্খুনা ৰিয সদ্ধিং কথেতী’’তি নিৰারেন্তো এতং, ‘‘মা, আৰুসো দাযপালা’’তিআদিৰচনং অৰোচ.

তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা ভগৰতো পচ্চুগ্গমনং অকত্ৰা উপসঙ্কমি? এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘মযং তযো জনা সমগ্গৰাসং ৰসাম, সচাহং এককোৰ পচ্চুগ্গমনং করিস্সামি, সমগ্গৰাসো নাম ন ভৰিস্সতী’’তি পিযমিত্তে গহেত্ৰাৰ পচ্চুগ্গমনং করিস্সামি. যথা চ ভগৰা ময্হং পিযো, এৰং সহাযানম্পি মে পিযোতি, তেহি সদ্ধিং পচ্চুগ্গমনং কাতুকামো সযং অকত্ৰাৰ উপসঙ্কমি. কেচি পন তেসং থেরানং পণ্ণসালদ্ৰারে চঙ্কমনকোটিযা ভগৰতো আগমনমগ্গো হোতি, তস্মা থেরো তেসং সঞ্ঞং দদমানোৰ গতোতি. অভিক্কমথাতি ইতো আগচ্ছথ. পাদে পক্খালেসীতি ৰিকসিতপদুমসন্নিভেহি জালহত্থেহি মণিৰণ্ণং উদকং গহেত্ৰা সুৰণ্ণৰণ্ণেসু পিট্ঠিপাদেসু উদকমভিসিঞ্চিত্ৰা পাদেন পাদং ঘংসন্তো পক্খালেসি. বুদ্ধানং কাযে রজোজল্লং নাম ন উপলিম্পতি, কস্মা পক্খালেসীতি? সরীরস্স উতুগ্গহণত্থং, তেসঞ্চ চিত্তসম্পহংসনত্থং. অম্হেহি অভিহটেন উদকেন ভগৰা পাদে পক্খালেসি, পরিভোগং অকাসীতি তেসং ভিক্খূনং বলৰসোমনস্সৰসেন চিত্তং পীণিতং হোতি, তস্মা পক্খালেসি. আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং ভগৰা এতদৰোচাতি সো কির তেসং ৰুড্ঢতরো.

৩২৬. তস্স সঙ্গহে কতে সেসানং কতোৰ হোতীতি থেরঞ্ঞেৰ এতং কচ্চি ৰো অনুরুদ্ধাতিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ কচ্চীতি পুচ্ছনত্থে নিপাতো. ৰোতি সামিৰচনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – কচ্চি অনুরুদ্ধা তুম্হাকং খমনীযং, ইরিযাপথো ৰো খমতি? কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ৰো জীৰিতং যাপেতি ঘটিযতি? কচ্চি পিণ্ডকেন ন কিলমথ, কচ্চি তুম্হাকং সুলভপিণ্ডং, সম্পত্তে ৰো দিস্ৰা মনুস্সা উল়ুঙ্কযাগুং ৰা কটচ্ছুভিক্খং ৰা দাতব্বং মঞ্ঞন্তীতি ভিক্খাচারৰত্তং পুচ্ছতি. কস্মা? পচ্চযেন অকিলমন্তেন হি সক্কা সমণধম্মো কাতুং, ৰত্তমেৰ ৰা এতং পব্বজিতানং. অথ তেন পটিৰচনে দিন্নে, ‘‘অনুরুদ্ধা, তুম্হে রাজপব্বজিতা মহাপুঞ্ঞা, মনুস্সা তুম্হাকং অরঞ্ঞে ৰসন্তানং অদত্ৰা কস্স অঞ্ঞস্স দাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, তুম্হে পন এতং ভুঞ্জিত্ৰা কিং নু খো মিগপোতকা ৰিয অঞ্ঞমঞ্ঞং সঙ্ঘট্টেন্তা ৰিহরথ, উদাহু সামগ্গিভাৰো ৰো অত্থী’’তি সামগ্গিরসং পুচ্ছন্তো, কচ্চি পন ৰো, অনুরুদ্ধা, সমগ্গাতিআদিমাহ.

তত্থ খীরোদকীভূতাতি যথা খীরঞ্চ উদকঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দতি, ৰিসুং ন হোতি, একত্তং ৰিয উপেতি, কচ্চি এৰং সামগ্গিৰসেন একত্তূপগতচিত্তুপ্পাদা ৰিহরথাতি পুচ্ছতি. পিযচক্খূহীতি মেত্তচিত্তং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা ওলোকনচক্খূনি পিযচক্খূনি নাম. কচ্চি তথারূপেহি চক্খূহি অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্পস্সন্তা ৰিহরথাতি পুচ্ছতি. তগ্ঘাতি একংসত্থে নিপাতো. একংসেন মযং, ভন্তেতি ৰুত্তং হোতি. যথা কথং পনাতি এত্থ যথাতি নিপাতমত্তং. কথন্তি কারণপুচ্ছা. কথং পন তুম্হে এৰং ৰিহরথ, কেন কারণেন ৰিহরথ, তং মে কারণং ব্রূথাতি ৰুত্তং হোতি. মেত্তং কাযকম্মন্তি মেত্তচিত্তৰসেন পৰত্তং কাযকম্মং. আৰি চেৰ রহো চাতি সম্মুখা চেৰ পরম্মুখা চ. ইতরেসুপি এসেৰ নযো.

তত্থ সম্মুখা কাযৰচীকম্মানি সহৰাসে লব্ভন্তি, ইতরানি ৰিপ্পৰাসে. মনোকম্মং সব্বত্থ লব্ভতি. যঞ্হি সহৰসন্তেসু একেন মঞ্চপীঠং ৰা দারুভণ্ডং ৰা মত্তিকাভণ্ডং ৰা বহি দুন্নিক্খিত্তং হোতি, তং দিস্ৰা কেনিদং ৰল়ঞ্জিতন্তি অৰঞ্ঞং অকত্ৰা অত্তনা দুন্নিক্খিত্তং ৰিয গহেত্ৰা পটিসামেন্তস্স পটিজগ্গিতব্বযুত্তং ৰা পন ঠানং পটিজগ্গন্তস্স সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম হোতি. একস্মিং পক্কন্তে তেন দুন্নিক্খিত্তং সেনাসনপরিক্খারং তথেৰ নিক্খিপন্তস্স পটিজগ্গিতব্বযুত্তট্ঠানং ৰা পন পটিজগ্গন্তস্স পরম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম হোতি. সহৰসন্তস্স পন তেহি সদ্ধিং মধুরং সম্মোদনীযং কথং পটিসন্থারকথং সারণীযকথং ধম্মীকথং সরভঞ্ঞং সাকচ্ছং পঞ্হপুচ্ছনং পঞ্হৰিস্সজ্জনন্তি এৰমাদিকরণে সম্মুখা মেত্তং ৰচীকম্মং নাম হোতি. থেরেসু পন পক্কন্তেসু ময্হং পিযসহাযো নন্দিযত্থেরো কিমিলত্থেরো এৰং সীলসম্পন্নো, এৰং আচারসম্পন্নোতিআদিগুণকথনং পরম্মুখা মেত্তং ৰচীকম্মং নাম হোতি. ময্হং পিযমিত্তো নন্দিযত্থেরো কিমিলত্থেরো অৰেরো হোতু, অব্যাপজ্জো সুখী হোতূতি এৰং সমন্নাহরতো পন সম্মুখাপি পরম্মুখাপি মেত্তং মনোকম্মং হোতিযেৰ.

নানা হি খো নো, ভন্তে, কাযাতি কাযঞ্হি পিট্ঠং ৰিয মত্তিকা ৰিয চ ওমদ্দিত্ৰা একতো কাতুং ন সক্কা. একঞ্চ পন মঞ্ঞে চিত্তন্তি চিত্তং পন নো হিতট্ঠেন নিরন্তরট্ঠেন অৰিগ্গহট্ঠেন সমগ্গট্ঠেন একমেৰাতি দস্সেতি. কথং পনেতং সকং চিত্তং নিক্খিপিত্ৰা ইতরেসং চিত্তৰসেন ৰত্তিংসূতি? একস্স পত্তে মলং উট্ঠহতি, একস্স চীৰরং কিলিট্ঠং হোতি, একস্স পরিভণ্ডকম্মং হোতি. তত্থ যস্স পত্তে মলং উট্ঠিতং, তেন মমাৰুসো, পত্তে মলং উট্ঠিতং পচিতুং ৰট্টতীতি ৰুত্তে ইতরে ময্হং চীৰরং কিলিট্ঠং ধোৰিতব্বং, ময্হং পরিভণ্ডং কাতব্বন্তি অৰত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা দারূনি আহরিত্ৰা ছিন্দিত্ৰা পত্তকটাহে পরিভণ্ডং কত্ৰা ততো পরং চীৰরং ৰা ধোৰন্তি, পরিভণ্ডং ৰা করোন্তি. মমাৰুসো, চীৰরং কিলিট্ঠং ধোৰিতুং ৰট্টতি, মম পণ্ণসালা উক্লাপা পরিভণ্ডং কাতুং ৰট্টতীতি পঠমতরং আরোচিতেপি এসেৰ নযো.

৩২৭. সাধু সাধু, অনুরুদ্ধাতি ভগৰা হেট্ঠা ন চ মযং, ভন্তে, পিণ্ডকেন কিলমিম্হাতি ৰুত্তে ন সাধুকারমদাসি. কস্মা? অযঞ্হি কবল়ীকারো আহারো নাম ইমেসং সত্তানং অপাযলোকেপি দেৰমনুস্সলোকেপি আচিণ্ণসমাচিণ্ণোৰ. অযং পন লোকসন্নিৰাসো যেভুয্যেন ৰিৰাদপক্খন্দো, অপাযলোকে দেৰমনুস্সলোকেপি ইমে সত্তা পটিৰিরুদ্ধা এৰ, এতেসং সামগ্গিকালো দুল্লভো, কদাচিদেৰ হোতীতি সমগ্গৰাসস্স দুল্লভত্তা ইধ ভগৰা সাধুকারমদাসি. ইদানি তেসং অপ্পমাদলক্খণং পুচ্ছন্তো কচ্চি পন ৰো, অনুরুদ্ধাতিআদিমাহ. তত্থ ৰোতি নিপাতমত্তং পচ্চত্তৰচনং ৰা, কচ্চি তুম্হেতি অত্থো. অম্হাকন্তি অম্হেসু তীসু জনেসু. পিণ্ডায পটিক্কমতীতি গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্চাগচ্ছতি. অৰক্কারপাতিন্তি অতিরেকপিণ্ডপাতং অপনেত্ৰা ঠপনত্থায একং সমুগ্গপাতিং ধোৰিত্ৰা ঠপেতি.

যো পচ্ছাতি তে কির থেরা ন একতোৰ ভিক্খাচারং পৰিসন্তি, ফলসমাপত্তিরতা হেতে. পাতোৰ সরীরপ্পটিজগ্গনং কত্ৰা ৰত্তপ্পটিপত্তিং পূরেত্ৰা সেনাসনং পৰিসিত্ৰা কালপরিচ্ছেদং কত্ৰা ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদন্তি. তেসু যো পঠমতরং নিসিন্নো অত্তনো কালপরিচ্ছেদৰসেন পঠমতরং উট্ঠাতি; সো পিণ্ডায চরিত্ৰা পটিনিৰত্তো ভত্তকিচ্চট্ঠানং আগন্ত্ৰা জানাতি – ‘‘দ্ৰে ভিক্খূ পচ্ছা, অহং পঠমতরং আগতো’’তি. অথ পত্তং পিদহিত্ৰা আসনপঞ্ঞাপনাদীনি কত্ৰা যদি পত্তে পটিৰিসমত্তমেৰ হোতি, নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জতি. যদি অতিরেকং হোতি, অৰক্কারপাতিযং পক্খিপিত্ৰা পাতিং পিধায ভুঞ্জতি. কতভত্তকিচ্চো পত্তং ধোৰিত্ৰা ৰোদকং কত্ৰা থৰিকায ওসাপেত্ৰা পত্তচীৰরং গহেত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানং পৰিসতি. দুতিযোপি আগন্ত্ৰাৰ জানাতি – ‘‘একো পঠমং আগতো, একো পচ্ছতো’’তি. সো সচে পত্তে ভত্তং পমাণমেৰ হোতি, ভুঞ্জতি. সচে মন্দং, অৰক্কারপাতিতো গহেত্ৰা ভুঞ্জতি. সচে অতিরেকং হোতি, অৰক্কারপাতিযং পক্খিপিত্ৰা পমাণমেৰ ভুঞ্জিত্ৰা পুরিমত্থেরো ৰিয ৰসনট্ঠানং পৰিসতি. ততিযোপি আগন্ত্ৰাৰ জানাতি – ‘‘দ্ৰে পঠমং আগতা, অহং পচ্ছতো’’তি. সোপি দুতিযত্থেরো ৰিয ভুঞ্জিত্ৰা কতভত্তকিচ্চো পত্তং ধোৰিত্ৰা ৰোদকং কত্ৰা থৰিকায ওসাপেত্ৰা আসনানি উক্খিপিত্ৰা পটিসামেতি; পানীযঘটে ৰা পরিভোজনীযঘটে ৰা অৰসেসং উদকং ছড্ডেত্ৰা ঘটে নিকুজ্জিত্ৰা অৰক্কারপাতিযং সচে অৰসেসভত্তং হোতি, তং ৰুত্তনযেন জহিত্ৰা পাতিং ধোৰিত্ৰা পটিসামেতি; ভত্তগ্গং সম্মজ্জতি. ততো কচৰরং ছড্ডেত্ৰা সম্মজ্জনিং উক্খিপিত্ৰা উপচিকাহি মুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ৰসনট্ঠানং পৰিসতি. ইদং থেরানং বহিৰিহারে অরঞ্ঞে ভত্তকিচ্চকরণট্ঠানে ভোজনসালাযং ৰত্তং. ইদং সন্ধায, ‘‘যো পচ্ছা’’তিআদি ৰুত্তং.

যো পস্সতীতিআদি পন নেসং অন্তোৰিহারে ৰত্তন্তি ৰেদিতব্বং. তত্থ ৰচ্চঘটন্তি আচমনকুম্ভিং. রিত্তন্তি রিত্তকং. তুচ্ছন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং. অৰিসয্হন্তি উক্খিপিতুং অসক্কুণেয্যং, অতিভারিযং. হত্থৰিকারেনাতি হত্থসঞ্ঞায. তে কির পানীযঘটাদীসু যংকিঞ্চি তুচ্ছকং গহেত্ৰা পোক্খরণিং গন্ত্ৰা অন্তো চ বহি চ ধোৰিত্ৰা উদকং পরিস্সাৰেত্ৰা তীরে ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং ভিক্খুং হত্থৰিকারেন আমন্তেন্তি, ওদিস্স ৰা অনোদিস্স ৰা সদ্দং ন করোন্তি. কস্মা ওদিস্স সদ্দং ন করোন্তি? তং ভিক্খুং সদ্দো বাধেয্যাতি. কস্মা অনোদিস্স সদ্দং ন করোন্তি? অনোদিস্স সদ্দে দিন্নে, ‘‘অহং পুরে, অহং পুরে’’তি দ্ৰেপি নিক্খমেয্যুং, ততো দ্ৰীহি কত্তব্বকম্মে ততিযস্স কম্মচ্ছেদো ভৰেয্য. সংযতপদসদ্দো পন হুত্ৰা অপরস্স ভিক্খুনো দিৰাট্ঠানসন্তিকং গন্ত্ৰা তেন দিট্ঠভাৰং ঞত্ৰা হত্থসঞ্ঞং করোতি, তায সঞ্ঞায ইতরো আগচ্ছতি, ততো দ্ৰে জনা হত্থেন হত্থং সংসিব্বন্তা দ্ৰীসু হত্থেসু ঠপেত্ৰা উপট্ঠপেন্তি. তং সন্ধাযাহ – ‘‘হত্থৰিকারেন দুতিযং আমন্তেত্ৰা হত্থৰিলঙ্ঘকেন উপট্ঠপেমা’’তি.

পঞ্চাহিকং খো পনাতি চাতুদ্দসে পন্নরসে অট্ঠমিযন্তি ইদং তাৰ পকতিধম্মস্সৰনমেৰ, তং অখণ্ডং কত্ৰা পঞ্চমে পঞ্চমে দিৰসে দ্ৰে থেরা নাতিৰিকালে ন্হাযিত্ৰা অনুরুদ্ধত্থেরস্স ৰসনট্ঠানং গচ্ছন্তি. তত্থ তযোপি নিসীদিত্ৰা তিণ্ণং পিটকানং অঞ্ঞতরস্মিং অঞ্ঞমঞ্ঞং পঞ্হং পুচ্ছন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিস্সজ্জেন্তি, তেসং এৰং করোন্তানংযেৰ অরুণং উগ্গচ্ছতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. এত্তাৰতা থেরেন ভগৰতা অপ্পমাদলক্খণং পুচ্ছিতেন পমাদট্ঠানেসুযেৰ অপ্পমাদলক্খণং ৰিস্সজ্জিতং হোতি. অঞ্ঞেসঞ্হি ভিক্খূনং ভিক্খাচারং পৰিসনকালো, নিক্খমনকালো, নিৰাসনপরিৰত্তনং, চীৰরপারুপনং, অন্তোগামে পিণ্ডায চরণং ধম্মকথনং, অনুমোদনং, গামতো নিক্খমিত্ৰা ভত্তকিচ্চকরণং, পত্তধোৰনং, পত্তওসাপনং, পত্তচীৰরপটিসামনন্তি পপঞ্চকরণট্ঠানানি এতানি. তস্মা থেরো অম্হাকং এত্তকং ঠানং মুঞ্চিত্ৰা পমাদকালো নাম নত্থীতি দস্সেন্তো পমাদট্ঠানেসুযেৰ অপ্পমাদলক্খণং ৰিস্সজ্জেসি.

৩২৮. অথস্স ভগৰা সাধুকারং দত্ৰা পঠমজ্ঝানং পুচ্ছন্তো পুন অত্থি পন ৰোতিআদিমাহ. তত্থ উত্তরি মনুস্সধম্মাতি মনুস্সধম্মতো উত্তরি. অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসোতি অরিযভাৰকরণসমত্থো ঞাণৰিসেসো. কিঞ্হি নো সিযা, ভন্তেতি কস্মা, ভন্তে, নাধিগতো ভৰিস্সতি, অধিগতোযেৰাতি. যাৰ দেৰাতি যাৰ এৰ.

৩২৯. এৰং পঠমজ্ঝানাধিগমে ব্যাকতে দুতিযজ্ঝানাদীনি পুচ্ছন্তো এতস্স পন ৰোতিআদিমাহ. তত্থ সমতিক্কমাযাতি সমতিক্কমত্থায. পটিপ্পস্সদ্ধিযাতি পটিপ্পস্সদ্ধত্থায. সেসং সব্বত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. পচ্ছিমপঞ্হে পন লোকুত্তরঞাণদস্সনৰসেন অধিগতং নিরোধসমাপত্তিং পুচ্ছন্তো অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসোতি আহ. থেরোপি পুচ্ছানুরূপেনেৰ ব্যাকাসি. তত্থ যস্মা ৰেদযিতসুখতো অৰেদযিতসুখং সন্ততরং পণীততরং হোতি, তস্মা অঞ্ঞং ফাসুৰিহারং উত্তরিতরং ৰা পণীততরং ৰা ন সমনুপস্সামাতি আহ.

৩৩০. ধম্মিযা কথাযাতি সামগ্গিরসানিসংসপ্পটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায. সব্বেপি তে চতূসু সচ্চেসু পরিনিট্ঠিতকিচ্চা, তেন তেসং পটিৰেধত্থায কিঞ্চি কথেতব্বং নত্থি. সামগ্গিরসেন পন অযঞ্চ অযঞ্চ আনিসংসোতি সামগ্গিরসানিসংসমেৰ নেসং ভগৰা কথেসি. ভগৰন্তং অনুসংযাযিত্ৰাতি অনুগন্ত্ৰা. তে কির ভগৰতো পত্তচীৰরং গহেত্ৰা থোকং অগমংসু, অথ ভগৰা ৰিহারস্স পরিৰেণপরিযন্তং গতকালে, ‘‘আহরথ মে পত্তচীৰরং, তুম্হে ইধেৰ তিট্ঠথা’’তি পক্কামি. ততো পটিনিৰত্তিত্ৰাতি ততো ঠিতট্ঠানতো নিৰত্তিত্ৰা. কিং নু খো মযং আযস্মতোতি ভগৰন্তং নিস্সায পব্বজ্জাদীনি অধিগন্ত্ৰাপি অত্তনো গুণকথায অট্টিযমানা অধিগমপ্পিচ্ছতায আহংসু. ইমাসঞ্চ ইমাসঞ্চাতি পঠমজ্ঝানাদীনং লোকিযলোকুত্তরানং. চেতসা চেতো পরিচ্চ ৰিদিতোতি অজ্জ মে আযস্মন্তো লোকিযসমাপত্তিযা ৰীতিনামেসুং, অজ্জ লোকুত্তরাযাতি এৰং চিত্তেন চিত্তং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰিদিতং. দেৰতাপি মেতি, ভন্তে অনুরুদ্ধ, অজ্জ অয্যো নন্দিযত্থেরো, অজ্জ অয্যো কিমিলত্থেরো ইমায চ ইমায চ সমাপত্তিযা ৰীতিনামেসীতি এৰমারোচেসুন্তি অত্থো. পঞ্হাভিপুট্ঠেনাতি তম্পি মযা সযং ৰিদিতন্তি ৰা দেৰতাহি আরোচিতন্তি ৰা এত্তকেনেৰ মুখং মে সজ্জন্তি কথং সমুট্ঠাপেত্ৰা অপুট্ঠেনেৰ মে ন কথিতং. ভগৰতা পন পঞ্হাভিপুট্ঠেন পঞ্হং অভিপুচ্ছিতেন সতা ব্যাকতং, তত্র মে কিং ন রোচথাতি আহ.

৩৩১. দীঘোতি ‘‘মণি মাণিৰরো দীঘো, অথো সেরীসকো সহা’’তি (দী. নি. ৩.২৯৩) এৰং আগতো অট্ঠৰীসতিযা যক্খসেনাপতীনং অব্ভন্তরো একো দেৰরাজা. পরজনোতি তস্সেৰ যক্খস্স নামং. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি সো কির ৰেস্সৰণেন পেসিতো এতং ঠানং গচ্ছন্তো ভগৰন্তং সযং পত্তচীৰরং গহেত্ৰা গিঞ্জকাৰসথতো গোসিঙ্গসালৰনস্স অন্তরে দিস্ৰা ভগৰা অত্তনা পত্তচীৰরং গহেত্ৰা গোসিঙ্গসালৰনে তিণ্ণং কুলপুত্তানং সন্তিকং গচ্ছতি. অজ্জ মহতী ধম্মদেসনা ভৰিস্সতি. মযাপি তস্সা দেসনায ভাগিনা ভৰিতব্বন্তি অদিস্সমানেন কাযেন সত্থু পদানুপদিকো গন্ত্ৰা অৰিদূরে ঠত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা সত্থরি গচ্ছন্তেপি ন গতো, – ‘‘ইমে থেরা কিং করিস্সন্তী’’তি দস্সনত্থং পন তত্থেৰ ঠিতো. অথ তে দ্ৰে থেরে অনুরুদ্ধত্থেরং পলিৰেঠেন্তে দিস্ৰা, – ‘‘ইমে থেরা ভগৰন্তং নিস্সায পব্বজ্জাদযো সব্বগুণে অধিগন্ত্ৰাপি ভগৰতোৰ মচ্ছরাযন্তি, ন সহন্তি, অতিৰিয নিলীযন্তি পটিচ্ছাদেন্তি, ন দানি তেসং পটিচ্ছাদেতুং দস্সামি, পথৰিতো যাৰ ব্রহ্মলোকা এতেসং গুণে পকাসেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি.

লাভা ৰত, ভন্তেতি যে, ভন্তে, ৰজ্জিরট্ঠৰাসিনো ভগৰন্তঞ্চ ইমে চ তযো কুলপুত্তে পস্সিতুং লভন্তি, ৰন্দিতুং লভন্তি, দেয্যধম্মং দাতুং লভন্তি, ধম্মং সোতুং লভন্তি, তেসং লাভা, ভন্তে, ৰজ্জীনন্তি অত্থো. সদ্দং সুত্ৰাতি সো কির অত্তনো যক্খানুভাৰেন মহন্তং সদ্দং কত্ৰা সকলং ৰজ্জিরট্ঠং অজ্ঝোত্থরন্তো তং ৰাচং নিচ্ছারেসি. তেন চস্স তেসু রুক্খপব্বতাদীসু অধিৰত্থা ভুম্মা দেৰতা সদ্দং অস্সোসুং. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘সদ্দং সুত্ৰা’’তি. অনুস্সাৰেসুন্তি মহন্তং সদ্দং সুত্ৰা সাৰেসুং. এস নযো সব্বত্থ. যাৰ ব্রহ্মলোকাতি যাৰ অকনিট্ঠব্রহ্মলোকা. তঞ্চেপি কুলন্তি, ‘‘অম্হাকং কুলতো নিক্খমিত্ৰা ইমে কুলপুত্তা পব্বজিতা এৰং সীলৰন্তো গুণৰন্তো আচারসম্পন্না কল্যাণধম্মা’’তি এৰং তঞ্চেপি কুলং এতে তযো কুলপুত্তে পসন্নচিত্তং অনুস্সরেয্যাতি এৰং সব্বত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ইতি ভগৰা যথানুসন্ধিনাৰ দেসনং নিট্ঠপেসীতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

চূল়গোসিঙ্গসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. মহাগোসিঙ্গসুত্তৰণ্ণনা

৩৩২. এৰং মে সুতন্তি মহাগোসিঙ্গসুত্তং. তত্থ গোসিঙ্গসালৰনদাযেতি ইদং ৰসনট্ঠানদস্সনত্থং ৰুত্তং. অঞ্ঞেসু হি সুত্তেসু, ‘‘সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে’’তি এৰং পঠমং গোচরগামং দস্সেত্ৰা পচ্ছা ৰসনট্ঠানং দস্সেতি. ইমস্মিং পন মহাগোসিঙ্গসুত্তে ভগৰতো গোচরগামো অনিবন্ধো, কোচিদেৰ গোচরগামো ভৰিস্সতি. তস্মা ৰসনট্ঠানমেৰ পরিদীপিতং. অরঞ্ঞনিদানকং নামেতং সুত্তন্তি. সম্বহুলেহীতি বহুকেহি. অভিঞ্ঞাতেহি অভিঞ্ঞাতেহীতি সব্বত্থ ৰিস্সুতেহি পাকটেহি. থেরেহি সাৰকেহি সদ্ধিন্তি পাতিমোক্খসংৰরাদীহি থিরকারকেহেৰ ধম্মেহি সমন্নাগতত্তা থেরেহি, সৰনন্তে জাতত্তা সাৰকেহি সদ্ধিং একতো. ইদানি তে থেরে সরূপতো দস্সেন্তো, আযস্মতা চ সারিপুত্তেনাতিআদিমাহ. তত্থাযস্মা সারিপুত্তো অত্তনো সীলাদীহি গুণেহি বুদ্ধসাসনে অভিঞ্ঞাতো. চক্খুমন্তানং গগনমজ্ঝে ঠিতো সূরিযো ৰিয চন্দো ৰিয, সমুদ্দতীরে ঠিতানং সাগরো ৰিয চ পাকটো পঞ্ঞাতো. ন কেৰলঞ্চস্স ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণৰসেনেৰ মহন্ততা ৰেদিতব্বা, ইতো অঞ্ঞেসং ধম্মদাযাদসুত্তং অনঙ্গণসুত্তং সম্মাদিট্ঠিসুত্তং সীহনাদসুত্তং রথৰিনীতং মহাহত্থিপদোপমং মহাৰেদল্লং চাতুমসুত্তং দীঘনখং অনুপদসুত্তং সেৰিতব্বাসেৰিতব্বসুত্তং সচ্চৰিভঙ্গসুত্তং পিণ্ডপাতপারিসুদ্ধি সম্পসাদনীযং সঙ্গীতিসুত্তং দসুত্তরসুত্তং পৰারণাসুত্তং (সং. নি. ১.২১৫ আদযো) সুসিমসুত্তং থেরপঞ্হসুত্তং মহানিদ্দেসো পটিসম্ভিদামগ্গো থেরসীহনাদসুত্তং অভিনিক্খমনং এতদগ্গন্তি ইমেসম্পি সুত্তানং ৰসেন থেরস্স মহন্ততা ৰেদিতব্বা. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং মহাপঞ্ঞানং যদিদং সারিপুত্তো’’তি (অ. নি. ১.১৮৮-১৮৯) ৰুত্তং.

মহামোগ্গল্লানোপি সীলাদিগুণেহি চেৰ ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণেহি চ থেরো ৰিয অভিঞ্ঞাতো পাকটো মহা. অপিচস্স অনুমানসুত্তং, চূল়তণ্হাসঙ্খযসুত্তং মারতজ্জনিযসুত্তং পাসাদকম্পনং সকলং ইদ্ধিপাদসংযুত্তং নন্দোপনন্দদমনং যমকপাটিহারিযকালে দেৰলোকগমনং ৰিমানৰত্থু পেতৰত্থু থেরস্স অভিনিক্খমনং এতদগ্গন্তি ইমেসম্পি ৰসেন মহন্তভাৰো ৰেদিতব্বো. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং ইদ্ধিমন্তানং যদিদং মহামোগ্গল্লানো’’তি (অ. নি. ১.১৯০) ৰুত্তং.

মহাকস্সপোপি সীলাদিগুণেহি চেৰ ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণেহি চ থেরো ৰিয অভিঞ্ঞাতো পাকটো মহা. অপিচস্স চীৰরপরিৰত্তনসুত্তং জিণ্ণচীৰরসুত্তং (সং. নি. ২.১৫৪ আদযো) চন্দোপমং সকলং কস্সপসংযুত্তং মহাঅরিযৰংসসুত্তং থেরস্স অভিনিক্খমনং এতদগ্গন্তি ইমেসম্পি ৰসেন মহন্তভাৰো ৰেদিতব্বো. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং ধুতৰাদানং যদিদং মহাকস্সপো’’তি (অ. নি. ১.১৯১) ৰুত্তং.

অনুরুদ্ধত্থেরোপি সীলাদিগুণেহি চেৰ ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণেহি চ থেরো ৰিয অভিঞ্ঞাতো পাকটো মহা. অপিচস্স চূল়গোসিঙ্গসুত্তং নল়কপানসুত্তং অনুত্তরিযসুত্তং উপক্কিলেসসুত্তং অনুরুদ্ধসংযুত্তং মহাপুরিসৰিতক্কসুত্তং থেরস্স অভিনিক্খমনং এতদগ্গন্তি ইমেসম্পি ৰসেন মহন্তভাৰো ৰেদিতব্বো. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং দিব্বচক্খুকানং যদিদং অনুরুদ্ধো’’তি (অ. নি. ১.১৯২) ৰুত্তং.

আযস্মতা চ রেৰতেনাতি এত্থ পন দ্ৰে রেৰতা খদিরৰনিযরেৰতো চ কঙ্খারেৰতো চ. তত্থ খদিরৰনিযরেৰতো ধম্মসেনাপতিত্থেরস্স কনিট্ঠভাতিকো, ন সো ইধ অধিপ্পেতো. ‘‘অকপ্পিযো গুল়ো, অকপ্পিযা মুগ্গা’’তি (মহাৰ. ২৭২) এৰং কঙ্খাবহুলো পন থেরো ইধ রেৰতোতি অধিপ্পেতো. সোপি সীলাদিগুণেহি চেৰ ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণেহি চ থেরো ৰিয অভিঞ্ঞাতো পাকটো মহা. অপিচস্স অভিনিক্খমনেনপি এতদগ্গেনপি মহন্তভাৰো ৰেদিতব্বো. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং ঝাযীনং যদিদং কঙ্খারেৰতো’’তি (অ. নি. ১.২০৪) ৰুত্তং.

আনন্দত্থেরোপি সীলাদিগুণেহি চেৰ ইমস্মিং সুত্তে আগতগুণেহি চ থেরো ৰিয অভিঞ্ঞাতো পাকটো মহা. অপিচস্স সেক্খসুত্তং বাহিতিকসুত্তং আনেঞ্জসপ্পাযং গোপকমোগ্গল্লানং বহুধাতুকং চূল়সুঞ্ঞতং মহাসুঞ্ঞতং অচ্ছরিযব্ভুতসুত্তং ভদ্দেকরত্তং মহানিদানং মহাপরিনিব্বানং সুভসুত্তং চূল়নিযলোকধাতুসুত্তং অভিনিক্খমনং এতদগ্গন্তি ইমেসম্পি ৰসেন মহন্তভাৰো ৰেদিতব্বো. এতদগ্গস্মিঞ্হি, ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং বহুস্সুতানং যদিদং আনন্দো’’তি (অ. নি. ১.২১৯-২২৩) ৰুত্তং.

অঞ্ঞেহি চ অভিঞ্ঞাতেহি অভিঞ্ঞাতেহীতি ন কেৰলঞ্চ এতেহেৰ, অঞ্ঞেহি চ মহাগুণতায পাকটেহি অভিঞ্ঞাতেহি বহূহি থেরেহি সাৰকেহি সদ্ধিং ভগৰা গোসিঙ্গসালৰনদাযে ৰিহরতীতি অত্থো. আযস্মা হি সারিপুত্তো সযং মহাপঞ্ঞো অঞ্ঞেপি বহূ মহাপঞ্ঞে ভিক্খূ গহেত্ৰা তদা দসবলং পরিৰারেত্ৰা ৰিহাসি. আযস্মা মহামোগ্গল্লানো সযং ইদ্ধিমা, আযস্মা মহাকস্সপো সযং ধুতৰাদো, আযস্মা অনুরুদ্ধো সযং দিব্বচক্খুকো, আযস্মা রেৰতো সযং ঝানাভিরতো, আযস্মা আনন্দো সযং বহুস্সুতো অঞ্ঞেপি বহূ বহুস্সুতে ভিক্খূ গহেত্ৰা তদা দসবলং পরিৰারেত্ৰা ৰিহাসি, এৰং তদা এতে চ অঞ্ঞে চ অভিঞ্ঞাতা মহাথেরা তিংসসহস্সমত্তা ভিক্খূ দসবলং পরিৰারেত্ৰা ৰিহরিংসূতি ৰেদিতব্বা.

পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতোতি ফলসমাপত্তিৰিৰেকতো ৰুট্ঠিতো. যেনাযস্মা মহাকস্সপো তেনুপসঙ্কমীতি থেরো কির পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো পচ্ছিমলোকধাতুং ওলোকেন্তো ৰনন্তে কীল়ন্তস্স মত্তখত্তিযস্স কণ্ণতো পতমানং কুণ্ডলং ৰিয, সংহরিত্ৰা সমুগ্গে পক্খিপমানং রত্তকম্বলং ৰিয, মণিনাগদন্ততো পতমানং সতসহস্সগ্ঘনিকং সুৰণ্ণপাতিং ৰিয চ অত্থং গচ্ছমানং পরিপুণ্ণপণ্ণাসযোজনং সূরিযমণ্ডলং অদ্দস. তদনন্তরং পাচীনলোকধাতুং ওলোকেন্তো নেমিযং গহেত্ৰা পরিৰত্তযমানং রজতচক্কং ৰিয, রজতকূটতো নিক্খমন্তং খীরধারামণ্ডং ৰিয, সপক্খে পপ্ফোটেত্ৰা গগনতলে পক্খন্দমানং সেতহংসং ৰিয চ মেঘৰণ্ণায সমুদ্দকুচ্ছিতো উগ্গন্ত্ৰা পাচীনচক্কৰাল়পব্বতমত্থকে সসলক্খণপ্পটিমণ্ডিতং একূনপণ্ণাসযোজনং চন্দমণ্ডলং অদ্দস. ততো সালৰনং ওলোকেসি. তস্মিঞ্হি সমযে সালরুক্খা মূলতো পট্ঠায যাৰ অগ্গা সব্বপালিফুল্লা দুকূলপারুতা ৰিয, মুত্তাকলাপৰিনদ্ধা ৰিয চ ৰিরোচিংসু. ভূমিতলং পুপ্ফসন্থরপূজায পটিমণ্ডিতং ৰিয, তত্থ তত্থ নিপতন্তেন পুপ্ফরেণুনা লাখারসেন সিঞ্চমানং ৰিয চ অহোসি. ভমরমধুকরগণা কুসুমরেণুমদমত্তা উপগাযমানা ৰিয ৰনন্তরেসু ৰিচরন্তি. তদা চ উপোসথদিৰসোৰ হোতি. অথ থেরো, ‘‘কায নু খো অজ্জ রতিযা ৰীতিনামেস্সামী’’তি চিন্তেসি, অরিযসাৰকা চ নাম পিযধম্মস্সৰনা হোন্তি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘অজ্জ ময্হং জেট্ঠভাতিকস্স ধম্মসেনাপতিত্থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মরতিযা ৰীতিনামেস্সামী’’তি. গচ্ছন্তো পন এককোৰ অগন্ত্ৰা ‘‘ময্হং পিযসহাযং মহাকস্সপত্থেরং গহেত্ৰা গমিস্সামী’’তি নিসিন্নট্ঠানতো ৰুট্ঠায চম্মখণ্ডং পপ্ফোটেত্ৰা যেনাযস্মা মহাকস্সপো তেনুপসঙ্কমি.

এৰমাৰুসোতি খো আযস্মা মহাকস্সপোতি থেরোপি যস্মা পিযধম্মস্সৰনোৰ অরিযসাৰকো, তস্মা তস্স ৰচনং সুত্ৰা গচ্ছাৰুসো, ত্ৰং, ময্হং সীসং ৰা রুজ্জতি পিট্ঠি ৰাতি কিঞ্চি লেসাপদেসং অকত্ৰা তুট্ঠহদযোৰ, ‘‘এৰমাৰুসো’’তিআদিমাহ. পটিস্সুত্ৰা চ নিসিন্নট্ঠানতো ৰুট্ঠায চম্মখণ্ডং পপ্ফোটেত্ৰা মহামোগ্গল্লানং অনুবন্ধি. তস্মিং সমযে দ্ৰে মহাথেরা পটিপাটিযা ঠিতানি দ্ৰে চন্দমণ্ডলানি ৰিয, দ্ৰে সূরিযমণ্ডলানি ৰিয, দ্ৰে ছদ্দন্তনাগরাজানো ৰিয, দ্ৰে সীহা ৰিয, দ্ৰে ব্যগ্ঘা ৰিয চ ৰিরোচিংসু. অনুরুদ্ধত্থেরোপি তস্মিং সমযে দিৰাট্ঠানে নিসিন্নো দ্ৰে মহাথেরে সারিপুত্তত্থেরস্স সন্তিকং গচ্ছন্তে দিস্ৰা পচ্ছিমলোকধাতুং ওলোকেন্তো সূরিযং ৰনন্তং পৰিসন্তং ৰিয, পাচীনলোকধাতুং ওলোকেন্তো চন্দং ৰনন্ততো উগ্গচ্ছন্তং ৰিয, সালৰনং ওলোকেন্তো সব্বপালিফুল্লমেৰ সালৰনঞ্চ দিস্ৰা অজ্জ উপোসথদিৰসো, ইমে চ মে জেট্ঠভাতিকা ধম্মসেনাপতিস্স সন্তিকং গচ্ছন্তি, মহন্তেন ধম্মস্সৰনেন ভৰিতব্বং, অহম্পি ধম্মস্সৰনস্স ভাগী ভৰিস্সামীতি নিসিন্নট্ঠানতো ৰুট্ঠায চম্মখণ্ডং পপ্ফোটেত্ৰা মহাথেরানং পদানুপদিকো হুত্ৰা নিক্খমি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো আযস্মা চ মহাকস্সপো আযস্মা চ অনুরুদ্ধো যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসূ’’তি. উপসঙ্কমিংসূতি. পটিপাটিযা ঠিতা তযো চন্দা ৰিয, সূরিযা ৰিয, সীহা ৰিয চ ৰিরোচমানা উপসঙ্কমিংসু.

৩৩৩. এৰং উপসঙ্কমন্তে পন তে মহাথেরে আযস্মা আনন্দো অত্তনো দিৰাট্ঠানে নিসিন্নোযেৰ দিস্ৰা, ‘‘অজ্জ মহন্তং ধম্মস্সৰনং ভৰিস্সতি, মযাপি তস্স ভাগিনা ভৰিতব্বং, ন খো পন এককোৰ গমিস্সামি, ময্হং পিযসহাযম্পি রেৰতত্থেরং গহেত্ৰা গমিস্সামী’’তি সব্বং মহামোগ্গল্লানস্স মহাকস্সপস্স অনুরুদ্ধস্স উপসঙ্কমনে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিত্থারতো ৰেদিতব্বং. ইতি তে দ্ৰে জনা পটিপাটিযা ঠিতা দ্ৰে চন্দা ৰিয, সূরিযা ৰিয, সীহা ৰিয চ ৰিরোচমানা উপসঙ্কমিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘অদ্দসা খো আযস্মা সারিপুত্তো’’তিআদি. দিস্ৰান আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচাতি দূরতোৰ দিস্ৰা অনুক্কমেন কথাউপচারং সম্পত্তমেতং, ‘‘এতু খো আযস্মা’’তিআদিৰচনং অৰোচ. রমণীযং, আৰুসোতি এত্থ দুৰিধং রামণেয্যকং ৰনরামণেয্যকং পুগ্গলরামণেয্যকঞ্চ. তত্থ ৰনং নাম নাগসলল়সালচম্পকাদীহি সঞ্ছন্নং হোতি বহলচ্ছাযং পুপ্ফফলূপগং ৰিৰিধরুক্খং উদকসম্পন্নং গামতো নিস্সটং, ইদং ৰনরামণেয্যকং নাম. যং সন্ধায ৰুত্তং –

‘‘রমণীযানি অরঞ্ঞানি, যত্থ ন রমতী জনো;

ৰীতরাগা রমিস্সন্তি, ন তে কামগৰেসিনো’’তি. (ধ. প. ৯৯);

ৰনং পন সচেপি উজ্জঙ্গলে হোতি নিরুদকং ৰিরলচ্ছাযং কণ্টকসমাকিণ্ণং, বুদ্ধাদযোপেত্থ অরিযা ৰিহরন্তি, ইদং পুগ্গলরামণেয্যকং নাম. যং সন্ধায ৰুত্তং –

‘‘গামে ৰা যদি ৰারঞ্ঞে, নিন্নে ৰা যদি ৰা থলে;

যত্থ অরহন্তো ৰিহরন্তি, তং ভূমিরামণেয্যক’’ন্তি. (ধ. প. ৯৮);

ইধ পন তং দুৰিধম্পি লব্ভতি. তদা হি গোসিঙ্গসালৰনং সব্বপালিফুল্লং হোতি কুসুমগন্ধসুগন্ধং, সদেৰকে চেত্থ লোকে অগ্গপুগ্গলো সম্মাসম্বুদ্ধো তিংসসহস্সমত্তেহি অভিঞ্ঞাতভিক্খূহি সদ্ধিং ৰিহরতি. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘রমণীযং, আৰুসো আনন্দ, গোসিঙ্গসালৰন’’ন্তি.

দোসিনাতি দোসাপগতা, অব্ভং মহিকা ধূমো রজো রাহূতি ইমেহি পঞ্চহি উপক্কিলেসেহি ৰিরহিতাতি ৰুত্তং হোতি. সব্বপালিফুল্লাতি সব্বত্থ পালিফুল্লা, মূলতো পট্ঠায যাৰ অগ্গা অপুপ্ফিতট্ঠানং নাম নত্থি. দিব্বা মঞ্ঞে গন্ধা সম্পৰন্তীতি দিব্বা মন্দারপুপ্ফকোৰিল়ারপারিচ্ছত্তকচন্দনচুণ্ণগন্ধা ৰিয সমন্তা পৰাযন্তি, সক্কসুযাসন্তুসিতনিম্মানরতিপরনিম্মিতমহাব্রহ্মানং ওতিণ্ণট্ঠানং ৰিয ৰাযন্তীতি ৰুত্তং হোতি.

কথংরূপেন, আৰুসো আনন্দাতি আনন্দত্থেরো তেসং পঞ্চন্নং থেরানং সঙ্ঘনৰকোৰ. কস্মা থেরো তংযেৰ পঠমং পুচ্ছতীতি? মমাযিতত্তা. তে হি দ্ৰে থেরা অঞ্ঞমঞ্ঞং মমাযিংসু. সারিপুত্তত্থেরো, ‘‘মযা কত্তব্বং সত্থু উপট্ঠানং করোতী’’তি আনন্দত্থেরং মমাযি. আনন্দত্থেরো ভগৰতো সাৰকানং অগ্গোতি সারিপুত্তত্থেরং মমাযি, কুলদারকে পব্বাজেত্ৰা সারিপুত্তত্থেরস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হাপেসি. সারিপুত্তত্থেরোপি তথেৰ অকাসি. এৰং একমেকেন অত্তনো পত্তচীৰরং দত্ৰা পব্বাজেত্ৰা উপজ্ঝং গণ্হাপিতানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি অহেসুং. আযস্মা আনন্দো পণীতানি চীৰরাদীনিপি লভিত্ৰা থেরস্সেৰ দেতি.

একো কির ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘বুদ্ধরতনস্স চ সঙ্ঘরতনস্স চ পূজা পঞ্ঞাযতি, কথং নু খো ধম্মরতনং পূজিতং নাম হোতী’’তি? সো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পুচ্ছি. ভগৰা আহ – ‘‘সচেসি, ব্রাহ্মণ, ধম্মরতনং পূজিতুকামো, একং বহুস্সুতং পূজেহী’’তি বহুস্সুতং, ভন্তে, আচিক্খথাতি ভিক্খুসঙ্ঘং পুচ্ছতি. সো ভিক্খুসঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৰা বহুস্সুতং, ভন্তে, আচিক্খথাতি আহ. আনন্দত্থেরো ব্রাহ্মণাতি. ব্রাহ্মণো থেরং সহস্সগ্ঘনিকেন চীৰরেন পূজেসি. থেরো তং গহেত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং অগমাসি. ভগৰা ‘‘কুতো, আনন্দ, লদ্ধ’’ন্তি আহ. একেন, ভন্তে, ব্রাহ্মণেন দিন্নং, ইদং পনাহং আযস্মতো সারিপুত্তস্স দাতুকামোতি. দেহি, আনন্দাতি. চারিকং পক্কন্তো, ভন্তেতি. আগতকালে দেহীতি. সিক্খাপদং, ভন্তে, পঞ্ঞত্তন্তি. কদা পন সারিপুত্তো আগমিস্সতীতি? দসাহমত্তেন, ভন্তেতি. ‘‘অনুজানামি, আনন্দ, দসাহপরমং অতিরেকচীৰরং নিক্খিপিতু’’ন্তি (পারা. ৪৬১; মহাৰ. ৩৪৭) সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি. সারিপুত্তত্থেরোপি তথেৰ যংকিঞ্চি মনাপং লভতি, তং আনন্দত্থেরস্স দেতি. এৰং তে থেরা অঞ্ঞমঞ্ঞং মমাযিংসু, ইতি মমাযিতত্তা পঠমং পুচ্ছি.

অপিচ অনুমতিপুচ্ছা নামেসা খুদ্দকতো পট্ঠায পুচ্ছিতব্বা হোতি. তস্মা থেরো চিন্তেসি – ‘‘অহং পঠমং আনন্দং পুচ্ছিস্সামি, আনন্দো অত্তনো পটিভানং ব্যাকরিস্সতি. ততো রেৰতং, অনুরুদ্ধং, মহাকস্সপং, মহামোগ্গল্লানং পুচ্ছিস্সামি. মহামোগ্গল্লানো অত্তনো পটিভানং ব্যাকরিস্সতি. ততো পঞ্চপি থেরা মং পুচ্ছিস্সন্তি, অহম্পি অত্তনো পটিভানং ব্যাকরিস্সামী’’তি. এত্তাৰতাপি অযং ধম্মদেসনা সিখাপ্পত্তা ৰেপুল্লপ্পত্তা ন ভৰিস্সতি, অথ মযং সব্বেপি দসবলং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছিস্সাম, সত্থা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ব্যাকরিস্সতি. এত্তাৰতা অযং ধম্মদেসনা সিখাপ্পত্তা ৰেপুল্লপ্পত্তা ভৰিস্সতি. যথা হি জনপদম্হি উপ্পন্নো অট্টো গামভোজকং পাপুণাতি, তস্মিং নিচ্ছিতুং অসক্কোন্তে জনপদভোজকং পাপুণাতি, তস্মিং অসক্কোন্তে মহাৰিনিচ্ছযঅমচ্চং, তস্মিং অসক্কোন্তে সেনাপতিং, তস্মিং অসক্কোন্তে উপরাজং, তস্মিং ৰিনিচ্ছিতুং অসক্কোন্তে রাজানং পাপুণাতি, রঞ্ঞা ৰিনিচ্ছিতকালতো পট্ঠায অট্টো অপরাপরং ন সঞ্চরতি, রাজৰচনেনেৰ ছিজ্জতি. এৰমেৰং অহঞ্হি পঠমং আনন্দং পুচ্ছিস্সামি…পে… অথ মযং সব্বেপি দসবলং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছিস্সাম, সত্থা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ব্যাকরিস্সতি. এত্তাৰতা অযং ধম্মদেসনা সিখাপ্পত্তা ৰেপুল্লপ্পত্তা ভৰিস্সতি. এৰং অনুমতিপুচ্ছং পুচ্ছন্তো থেরো পঠমং আনন্দত্থেরং পুচ্ছি.

বহুস্সুতো হোতীতি বহু অস্স সুতং হোতি, নৰঙ্গং সত্থুসাসনং পাল়িঅনুসন্ধিপুব্বাপরৰসেন উগ্গহিতং হোতীতি অত্থো. সুতধরোতি সুতস্স আধারভূতো. যস্স হি ইতো গহিতং ইতো পলাযতি, ছিদ্দঘটে উদকং ৰিয ন তিট্ঠতি, পরিসমজ্ঝে একং সুত্তং ৰা জাতকং ৰা কথেতুং ৰা ৰাচেতুং ৰা ন সক্কোতি, অযং ন সুতধরো নাম. যস্স পন উগ্গহিতং বুদ্ধৰচনং উগ্গহিতকালসদিসমেৰ হোতি, দসপি ৰীসতিপি ৰস্সানি সজ্ঝাযং অকরোন্তস্স ন নস্সতি, অযং সুতধরো নাম. সুতসন্নিচযোতি সুতস্স সন্নিচযভূতো. যথা হি সুতং হদযমঞ্জূসায সন্নিচিতং সিলাযং লেখা ৰিয, সুৰণ্ণঘটে পক্খিত্তসীহৰসা ৰিয চ অজ্ঝোসায তিট্ঠতি, অযং সুতসন্নিচযো নাম. ধাতাতি ঠিতা পগুণা. একচ্চস্স হি উগ্গহিতং বুদ্ধৰচনং ধাতং পগুণং নিচ্চলিতং ন হোতি, অসুকসুত্তং ৰা জাতকং ৰা কথেহীতি ৰুত্তে সজ্ঝাযিত্ৰা সংসন্দিত্ৰা সমনুগ্গাহিত্ৰা জানিস্সামীতি ৰদতি. একচ্চস্স ধাতং পগুণং ভৰঙ্গসোতসদিসং হোতি, অসুকসুত্তং ৰা জাতকং ৰা কথেহীতি ৰুত্তে উদ্ধরিত্ৰা তমেৰ কথেতি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘ধাতা’’তি.

ৰচসা পরিচিতাতি সুত্তদসক-ৰগ্গদসক-পণ্ণাসদসকানং ৰসেন ৰাচায সজ্ঝাযিতা. মনসানুপেক্খিতাতি চিত্তেন অনুপেক্খিতা, যস্স ৰাচায সজ্ঝাযিতং বুদ্ধৰচনং মনসা চিন্তেন্তস্স তত্থ তত্থ পাকটং হোতি. মহাদীপং জালেত্ৰা ঠিতস্স রূপগতং ৰিয পঞ্ঞাযতি. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা’’তি. দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধাতি অত্থতো চ কারণতো চ পঞ্ঞায সুপ্পটিৰিদ্ধা. পরিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহীতি এত্থ পদমেৰ অত্থস্স ব্যঞ্জনতো পদব্যঞ্জনং, তং অক্খরপারিপূরিং কত্ৰা দসৰিধব্যঞ্জনবুদ্ধিযো অপরিহাপেত্ৰা ৰুত্তং পরিমণ্ডলং নাম হোতি, এৰরূপেহি পদব্যঞ্জনেহীতি অত্থো. অপিচ যো ভিক্খু পরিসতি ধম্মং দেসেন্তো সুত্তং ৰা জাতকং ৰা নিক্খপিত্ৰা অঞ্ঞং উপারম্ভকরং সুত্তং আহরতি, তস্স উপমং কথেতি, তদত্থং ওহারেতি, এৰমিদং গহেত্ৰা এত্থ খিপন্তো একপস্সেনেৰ পরিহরন্তো কালং ঞত্ৰা ৰুট্ঠহতি. নিক্খিত্তসুত্তং পন নিক্খত্তমত্তমেৰ হোতি, তস্স কথা অপরিমণ্ডলা নাম হোতি. যো পন সুত্তং ৰা জাতকং ৰা নিক্খিপিত্ৰা বহি একপদম্পি অগন্ত্ৰা পাল়িযা অনুসন্ধিঞ্চ পুব্বাপরঞ্চ অমক্খেন্তো আচরিযেহি দিন্ননযে ঠত্ৰা তুলিকায পরিচ্ছিন্দন্তো ৰিয, গম্ভীরমাতিকায উদকং পেসেন্তো ৰিয, পদং কোট্টেন্তো সিন্ধৰাজানীযো ৰিয গচ্ছতি, তস্স কথা পরিমণ্ডলা নাম হোতি. এৰরূপিং কথং সন্ধায – ‘‘পরিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহী’’তি ৰুত্তং.

অনুপ্পবন্ধেহীতি এত্থ যো ভিক্খু ধম্মং কথেন্তো সুত্তং ৰা জাতকং ৰা আরভিত্ৰা আরদ্ধকালতো পট্ঠায তুরিততুরিতো অরণিং মন্থেন্তো ৰিয, উণ্হখাদনীযং খাদন্তো ৰিয, পাল়িযা অনুসন্ধিপুব্বাপরেসু গহিতং গহিতমেৰ অগ্গহিতং অগ্গহিতমেৰ চ কত্ৰা পুরাণপণ্ণন্তরেসু চরমানং গোধং উট্ঠপেন্তো ৰিয তত্থ তত্থ পহরন্তো ওসাপেন্তো ওহায গচ্ছতি. যোপি ধম্মং কথেন্তো কালেন সীঘং কালেন দন্ধং কালেন মহাসদ্দং কালেন খুদ্দকসদ্দং করোতি. যথা পেতগ্গি কালেন জলতি, কালেন নিব্বাযতি, এৰমেৰ ইধ পেতগ্গিধম্মকথিকো নাম হোতি, পরিসায উট্ঠাতুকামায পুনপ্পুনং আরভতি. যোপি কথেন্তো তত্থ তত্থ ৰিত্থাযতি, নিত্থুনন্তো কন্দন্তো ৰিয কথেতি, ইমেসং সব্বেসম্পি কথা অপ্পবন্ধা নাম হোতি. যো পন সুত্তং আরভিত্ৰা আচরিযেহি দিন্ননযে ঠিতো অচ্ছিন্নধারং কত্ৰা নদীসোতং ৰিয পৰত্তেতি, আকাসগঙ্গতো ভস্সমানং উদকং ৰিয নিরন্তরং কথং পৰত্তেতি, তস্স কথা অনুপ্পবন্ধা হোতি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘অনুপ্পবন্ধেহী’’তি. অনুসযসমুগ্ঘাতাযাতি সত্তন্নং অনুসযানং সমুগ্ঘাতত্থায. এৰরূপেনাতি এৰরূপেন বহুস্সুতেন ভিক্খুনা তথারূপেনেৰ ভিক্খুসতেন ভিক্খুসহস্সেন ৰা সঙ্ঘাটিকণ্ণেন ৰা সঙ্ঘাটিকণ্ণং, পল্লঙ্কেন ৰা পল্লঙ্কং আহচ্চ নিসিন্নেন গোসিঙ্গসালৰনং সোভেয্য. ইমিনা নযেন সব্বৰারেসু অত্থো ৰেদিতব্বো.

৩৩৪. পটিসল্লানং অস্স আরামোতি পটিসল্লানারামো. পটিসল্লানে রতোতি পটিসল্লানরতো.

৩৩৫. সহস্সং লোকানন্তি সহস্সং লোকধাতূনং. এত্তকঞ্হি থেরস্স ধুৰসেৰনং আৰজ্জনপটিবদ্ধং, আকঙ্খমানো পন থেরো অনেকানিপি চক্কৰাল়সহস্সানি ৰোলোকেতিযেৰ. উপরিপাসাদৰরগতোতি সত্তভূমকস্স ৰা নৰভূমকস্স ৰা পাসাদৰরস্স উপরি গতো. সহস্সং নেমিমণ্ডলানং ৰোলোকেয্যাতি পাসাদপরিৰেণে নাভিযা পতিট্ঠিতানং নেমিৰট্টিযা নেমিৰট্টিং আহচ্চ ঠিতানং নেমিমণ্ডলানং সহস্সং ৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা ওলোকেয্য, তস্স নাভিযোপি পাকটা হোন্তি, অরাপি অরন্তরানিপি নেমিযোপি. এৰমেৰ খো, আৰুসোতি, আৰুসো, এৰং অযম্পি দিব্বচক্খুকো ভিক্খু দিব্বেন চক্খুনা অতিক্কন্তমানুসকেন সহস্সং লোকানং ৰোলোকেতি. তস্স পাসাদে ঠিতপুরিসস্স চক্কনাভিযো ৰিয চক্কৰাল়সহস্সে সিনেরুসহস্সং পাকটং হোতি. অরা ৰিয দীপা পাকটা হোন্তি. অরন্তরানি ৰিয দীপট্ঠিতমনুস্সা পাকটা হোন্তি. নেমিযো ৰিয চক্কৰাল়পব্বতা পাকটা হোন্তি.

৩৩৬. আরঞ্ঞিকোতি সমাদিণ্ণঅরঞ্ঞধুতঙ্গো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো.

৩৩৭. নো চ সংসাদেন্তীতি ন ওসাদেন্তি. সহেতুকঞ্হি সকারণং কত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিতুং ৰিস্সজ্জিতুম্পি অসক্কোন্তো সংসাদেতি নাম. এৰং ন করোন্তীতি অত্থো. পৰত্তিনী হোতীতি নদীসোতোদকং ৰিয পৰত্ততি.

৩৩৮. যায ৰিহারসমাপত্তিযাতি যায লোকিযায ৰিহারসমাপত্তিযা, যায লোকুত্তরায ৰিহারসমাপত্তিযা.

৩৩৯. সাধু সাধু সারিপুত্তাতি অযং সাধুকারো আনন্দত্থেরস্স দিন্নো. সারিপুত্তত্থেরেন পন সদ্ধিং ভগৰা আলপতি. এস নযো সব্বত্থ. যথা তং আনন্দোৰাতি যথা আনন্দোৰ সম্মা ব্যাকরণমানো ব্যাকরেয্য, এৰং ব্যাকতং আনন্দেন অত্তনো অনুচ্ছৰিকমেৰ, অজ্ঝাসযানুরূপমেৰ ব্যাকতন্তি অত্থো. আনন্দত্থেরো হি অত্তনাপি বহুস্সুতো, অজ্ঝাসযোপিস্স এৰং হোতি – ‘‘অহো ৰত সাসনে সব্রহ্মচারী বহুস্সুতা ভৰেয্যু’’ন্তি. কস্মা? বহুস্সুতস্স হি কপ্পিযাকপ্পিযং সাৰজ্জানৰজ্জং, গরুকলহুকং সতেকিচ্ছাতেকিচ্ছং পাকটং হোতি. বহুস্সুতো উগ্গহিতবুদ্ধৰচনং আৰজ্জিত্ৰা ইমস্মিং ঠানে সীলং কথিতং, ইমস্মিং সমাধি, ইমস্মিং ৰিপস্সনা, ইমস্মিং মগ্গফলনিব্বানানীতি সীলস্স আগতট্ঠানে সীলং পূরেত্ৰা, সমাধিস্স আগতট্ঠানে সমাধিং পূরেত্ৰা ৰিপস্সনায আগতট্ঠানে ৰিপস্সনাগব্ভং গণ্হাপেত্ৰা মগ্গং ভাৰেত্ৰা ফলং সচ্ছিকরোতি. তস্মা থেরস্স এৰং অজ্ঝাসযো হোতি – ‘‘অহো ৰত সব্রহ্মচারী একং ৰা দ্ৰে ৰা তযো ৰা চত্তারো ৰা পঞ্চ ৰা নিকাযে উগ্গহেত্ৰা আৰজ্জন্তা সীলাদীনং আগতট্ঠানেসু সীলাদীনি পরিপূরেত্ৰা অনুক্কমেন মগ্গফলনিব্বানানি সচ্ছিকরেয্যু’’ন্তি. সেসৰারেসুপি এসেৰ নযো.

৩৪০. আযস্মা হি রেৰতো ঝানজ্ঝাসযো ঝানাভিরতো, তস্মাস্স এৰং হোতি – ‘‘অহো ৰত সব্রহ্মচারী একিকা নিসীদিত্ৰা কসিণপরিকম্মং কত্ৰা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা ঝানপদট্ঠানং ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা লোকুত্তরধম্মং সচ্ছিকরেয্যু’’ন্তি. তস্মা এৰং ব্যাকাসি.

৩৪১. আযস্মা অনুরুদ্ধো দিব্বচক্খুকো, তস্স এৰং হোতি – ‘‘অহো ৰত সব্রহ্মচারী আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা দিব্বেন চক্খুনা অনেকেসু চক্কৰাল়সহস্সেসু চৰমানে চ উপপজ্জমানে চ সত্তে দিস্ৰা ৰট্টভযেন চিত্তং সংৰেজেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা লোকুত্তরধম্মং সচ্ছিকরেয্যু’’ন্তি. তস্মা এৰং ব্যাকাসি.

৩৪২. আযস্মা মহাকস্সপো ধুতৰাদো, তস্স এৰং হোতি – ‘‘অহো ৰত সব্রহ্মচারী ধুতৰাদা হুত্ৰা ধুতঙ্গানুভাৰেন পচ্চযতণ্হং মিলাপেত্ৰা অপরেপি নানপ্পকারে কিলেসে ধুনিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা লোকুত্তরধম্মং সচ্ছিকরেয্যু’’ন্তি. তস্মা এৰং ব্যাকাসি.

৩৪৩. আযস্মা মহামোগ্গল্লানো সমাধিপারমিযা মত্থকং পত্তো, সুখুমং পন চিত্তন্তরং খন্ধন্তরং ধাত্ৰন্তরং আযতনন্তরং ঝানোক্কন্তিকং আরম্মণোক্কন্তিকং অঙ্গৰৰত্থানং আরম্মণৰৰত্থানং অঙ্গসঙ্কন্তি আরম্মণসঙ্কন্তি একতোৰড্ঢনং উভতোৰড্ঢনন্তি আভিধম্মিকধম্মকথিকস্সেৰ পাকটং. অনাভিধম্মিকো হি ধম্মং কথেন্তো – ‘‘অযং সকৰাদো অযং পরৰাদো’’তি ন জানাতি. সকৰাদং দীপেস্সামীতি পরৰাদং দীপেতি, পরৰাদং দীপেস্সামীতি সকৰাদং দীপেতি, ধম্মন্তরং ৰিসংৰাদেতি. আভিধম্মিকো সকৰাদং সকৰাদনিযামেনেৰ, পরৰাদং পরৰাদনিযামেনেৰ দীপেতি, ধম্মন্তরং ন ৰিসংৰাদেতি. তস্মা থেরস্স এৰং হোতি – ‘‘অহো ৰত সব্রহ্মচারী আভিধম্মিকা হুত্ৰা সুখুমেসু ঠানেসু ঞাণং ওতারেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা লোকুত্তরধম্মং সচ্ছিকরেয্যু’’ন্তি. তস্মা এৰং ব্যাকাসি.

৩৪৪. আযস্মা সারিপুত্তো পঞ্ঞাপারমিযা মত্থকং পত্তো, পঞ্ঞৰাযেৰ চ চিত্তং অত্তনো ৰসে ৰত্তেতুং সক্কোতি, ন দুপ্পঞ্ঞো. দুপ্পঞ্ঞো হি উপ্পন্নস্স চিত্তস্স ৰসে ৰত্তেত্ৰা ইতো চিতো চ ৰিপ্ফন্দিত্ৰাপি কতিপাহেনেৰ গিহিভাৰং পত্ৰা অনযব্যসনং পাপুণাতি. তস্মা থেরস্স এৰং হোতি – ‘‘অহো ৰত সব্রহ্মচারী অচিত্তৰসিকা হুত্ৰা চিত্তং অত্তনো ৰসে ৰত্তেত্ৰা সব্বানস্স ৰিসেৰিতৰিপ্ফন্দিতানি ভঞ্জিত্ৰা ঈসকম্পি বহি নিক্খমিতুং অদেন্তা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা লোকুত্তরধম্মং সচ্ছিকরেয্যু’’ন্তি. তস্মা এৰং ব্যাকাসি.

৩৪৫. সব্বেসং ৰো, সারিপুত্ত, সুভাসিতং পরিযাযেনাতি সারিপুত্ত, যস্মা সঙ্ঘারামস্স নাম বহুস্সুতভিক্খূহিপি সোভনকারণং অত্থি, ঝানাভিরতেহিপি, দিব্বচক্খুকেহিপি, ধুতৰাদেহিপি, আভিধম্মিকেহিপি, অচিত্তৰসিকেহিপি সোভনকারণং অত্থি. তস্মা সব্বেসং ৰো সুভাসিতং পরিযাযেন, তেন তেন কারণেন সুভাসিতমেৰ, নো দুব্ভাসিতং. অপিচ মমপি সুণাথাতি অপিচ মমপি ৰচনং সুণাথ. ন তাৰাহং ইমং পল্লঙ্কং ভিন্দিস্সামীতি ন তাৰ অহং ইমং চতুরঙ্গৰীরিযং অধিট্ঠায আভুজিতং পল্লঙ্কং ভিন্দিস্সামি, ন মোচেস্সামীতি অত্থো. ইদং কির ভগৰা পরিপাকগতে ঞাণে রজ্জসিরিং পহায কতাভিনিক্খমনো অনুপুব্বেন বোধিমণ্ডং আরুয্হ চতুরঙ্গৰীরিযং অধিট্ঠায অপরাজিতপল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা দল়্হসমাদানো হুত্ৰা নিসিন্নো তিণ্ণং মারানং মত্থকং ভিন্দিত্ৰা পচ্চূসসমযে দসসহস্সিলোকধাতুং উন্নাদেন্তো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৰিজ্ঝি, তং অত্তনো মহাবোধিপল্লঙ্কং সন্ধায এৰমাহ. অপিচ পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পমানোপি পটিপত্তিসারং পুথুজ্জনকল্যাণকং দস্সেন্তো এৰমাহ. পস্সতি হি ভগৰা – ‘‘অনাগতে এৰং অজ্ঝাসযা কুলপুত্তা ইতি পটিসঞ্চিক্খিস্সন্তি, ‘ভগৰা মহাগোসিঙ্গসুত্তং কথেন্তো ইধ, সারিপুত্ত, ভিক্খু পচ্ছাভত্তং…পে… এৰরূপেন খো, সারিপুত্ত, ভিক্খুনা গোসিঙ্গসালৰনং সোভেয্যাতি আহ, মযং ভগৰতো অজ্ঝাসযং গণ্হিস্সামা’তি পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা চতুরঙ্গৰীরিযং অধিট্ঠায দল়্হসমাদানা হুত্ৰা ‘অরহত্তং অপ্পত্ৰা ইমং পল্লঙ্কং ন ভিন্দিস্সামা’তি সমণধম্মং কাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, তে এৰং পটিপন্না কতিপাহেনেৰ জাতিজরামরণস্স অন্তং করিস্সন্তী’’তি, ইমং পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পমানো পটিপত্তিসারং পুথুজ্জনকল্যাণকং দস্সেন্তো এৰমাহ. এৰরূপেন খো, সারিপুত্ত, ভিক্খুনা গোসিঙ্গসালৰনং সোভেয্যাতি, সারিপুত্ত, এৰরূপেন ভিক্খুনা নিপ্পরিযাযেনেৰ গোসিঙ্গসালৰনং সোভেয্যাতি যথানুসন্ধিনাৰ দেসনং নিট্ঠপেসীতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

মহাগোসিঙ্গসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. মহাগোপালকসুত্তৰণ্ণনা

৩৪৬. এৰং মে সুতন্তি মহাগোপালকসুত্তং. তত্থ তিস্সো কথা একনাল়িকা, চতুরস্সা, নিসিন্নৰত্তিকাতি. তত্থ পাল়িং ৰত্ৰা একেকপদস্স অত্থকথনং একনাল়িকা নাম. অপণ্ডিতং গোপালকং দস্সেত্ৰা, অপণ্ডিতং ভিক্খুং দস্সেত্ৰা, পণ্ডিতং গোপালকং দস্সেত্ৰা, পণ্ডিতং ভিক্খুং দস্সেত্ৰাতি চতুক্কং বন্ধিত্ৰা কথনং চতুরস্সা নাম. অপণ্ডিতং গোপালকং দস্সেত্ৰা পরিযোসানগমনং, অপণ্ডিতং ভিক্খুং দস্সেত্ৰা পরিযোসানগমনং, পণ্ডিতং গোপালকং দস্সেত্ৰা পরিযোসানগমনং, পণ্ডিতং ভিক্খুং দস্সেত্ৰা পরিযোসানগমনন্তি অযং নিসিন্নৰত্তিকা নাম. অযং ইধ সব্বাচরিযানং আচিণ্ণা.

একাদসহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহীতি একাদসহি অগুণকোট্ঠাসেহি. গোগণন্তি গোমণ্ডলং. পরিহরিতুন্তি পরিগ্গহেত্ৰা ৰিচরিতুং. ফাতিং কাতুন্তি ৰড্ঢিং আপাদেতুং. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. ন রূপঞ্ঞূ হোতীতি গণনতো ৰা ৰণ্ণতো ৰা রূপং ন জানাতি. গণনতো ন জানাতি নাম অত্তনো গুন্নং সতং ৰা সহস্সং ৰাতি সঙ্খ্যং ন জানাতি. সো গাৰীসু হটাসু ৰা পলাতাসু ৰা গোগণং গণেত্ৰা, অজ্জ এত্তিকা ন দিস্সন্তীতি দ্ৰে তীণি গামন্তরানি ৰা অটৰিং ৰা ৰিচরন্তো ন পরিযেসতি, অঞ্ঞেসং গাৰীসু অত্তনো গোগণং পৰিট্ঠাসুপি গোগণং গণেত্ৰা, ‘‘ইমা এত্তিকা গাৰো ন অম্হাক’’ন্তি যট্ঠিযা পোথেত্ৰা ন নীহরতি, তস্স নট্ঠা গাৰিযো নট্ঠাৰ হোন্তি. পরগাৰিযো গহেত্ৰা ৰিচরন্তং গোসামিকা দিস্ৰা, ‘‘অযং এত্তকং কালং অম্হাকং ধেনুং গণ্হাতী’’তি তজ্জেত্ৰা অত্তনো গাৰিযো গহেত্ৰা গচ্ছন্তি. তস্স গোগণোপি পরিহাযতি, পঞ্চগোরসপরিভোগতোপি পরিবাহিরো হোতি. ৰণ্ণতো ন জানাতি নাম – ‘‘এত্তিকা গাৰো সেতা, এত্তিকা রত্তা, এত্তিকা কাল়া, এত্তিকা কবরা এত্তিকা নীলা’’তি ন জানাতি, সো গাৰীসু হটাসু ৰা…পে… পঞ্চগোরসপরিভোগতোপি পরিবাহিরো হোতি.

ন লক্খণকুসলো হোতীতি গাৰীনং সরীরে কতং ধনুসত্তিসূলাদিভেদং লক্খণং ন জানাতি, সো গাৰীসু হটাসু ৰা পলাতাসু ৰা অজ্জ অসুকলক্খণা চ অসুকলক্খণা চ গাৰো ন দিস্সন্তি…পে… পঞ্চগোরসপরিভোগতোপি পরিবাহিরো হোতি.

ন আসাটিকং হারেতাতি গুন্নং খাণুকণ্টকাদীহি পহটট্ঠানেসু ৰণো হোতি. তত্থ নীলমক্খিকা অণ্ডকানি পাতেন্তি, তেসং আসাটিকাতি নাম. তানি দণ্ডেন অপনেত্ৰা ভেসজ্জং দাতব্বং হোতি. বালো গোপালকো তথা ন করোতি, তেন ৰুত্তং – ‘‘ন আসাটিকং হারেতা হোতী’’তি. তস্স গুন্নং ৰণা ৰড্ঢন্তি, গম্ভীরা হোন্তি, পাণকা কুচ্ছিং পৰিসন্তি, গাৰো গেলঞ্ঞাভিভূতা নেৰ যাৰদত্থং তিণানি খাদিতুং, ন পানীযং পাতুং সক্কোন্তি. তত্থ গুন্নং খীরং ছিজ্জতি, গোণানং জৰো হাযতি, উভযেসং জীৰিতন্তরাযো হোতি. এৰমস্স গোগণোপি পরিহাযতি, পঞ্চগোরসতোপি পরিবাহিরো হোতি.

ন ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতীতি গুন্নং ৰুত্তনযেনেৰ সঞ্জাতো ৰণো ভেসজ্জং দত্ৰা ৰাকেন ৰা চীরকেন ৰা বন্ধিত্ৰা পটিচ্ছাদেতব্বো হোতি. বালো গোপালকো তথা ন করোতি, অথস্স গুন্নং ৰণেহি যূসা পগ্ঘরন্তি, তা অঞ্ঞমঞ্ঞং নিঘংসেন্তি, তেন অঞ্ঞেসম্পি ৰণা জাযন্তি. এৰং গাৰো গেলঞ্ঞাভিভূতা নেৰ যাৰদত্থং তিণানি খাদিতুং…পে… পরিবাহিরো হোতি.

ন ধূমং কত্তা হোতীতি অন্তোৰস্সে ডংসমকসাদীনং উস্সন্নকালে গোগণে ৰজং পৰিট্ঠে তত্থ তত্থ ধূমো কাতব্বো হোতি, অপণ্ডিতো গোপালকো তং ন করোতি. গোগণো সব্বরত্তিং ডংসাদীহি উপদ্দুতো নিদ্দং অলভিত্ৰা পুনদিৰসে অরঞ্ঞে তত্থ তত্থ রুক্খমূলাদীসু নিপজ্জিত্ৰা নিদ্দাযতি, নেৰ যাৰদত্থং তিণানি খাদিতুং…পে… পঞ্চগোরসপরিভোগতোপি পরিবাহিরো হোতি.

ন তিত্থং জানাতীতি তিত্থং সমন্তি ৰা ৰিসমন্তি ৰা সগাহন্তি ৰা নিগ্গাহন্তি ৰা ন জানাতি, সো অতিত্থেন গাৰিযো ওতারেতি. তাসং ৰিসমতিত্থে পাসাণাদীনি অক্কমন্তীনং পাদা ভিজ্জন্তি, সগাহং গম্ভীরং তিত্থং ওতিণ্ণা কুম্ভীলাদযো গাহা গণ্হন্তি. অজ্জ এত্তিকা গাৰো নট্ঠা, অজ্জ এত্তিকাতি ৰত্তব্বতং আপজ্জতি. এৰমস্স গোগণোপি পরিহাযতি, পঞ্চগোরসতোপি পরিবাহিরো হোতি.

ন পীতং জানাতীতি পীতম্পি অপীতম্পি ন জানাতি. গোপালকেন হি ‘‘ইমায গাৰিযা পীতং, ইমায ন পীতং, ইমায পানীযতিত্থে ওকাসো লদ্ধো, ইমায ন লদ্ধো’’তি এৰং পীতাপীতং জানিতব্বং হোতি. অযং পন দিৰসভাগং অরঞ্ঞে গোগণং রক্খিত্ৰা পানীযং পাযেস্সামীতি নদিং ৰা তল়াকং ৰা গহেত্ৰা গচ্ছতি. তত্থ মহাউসভা চ অনুউসভা চ বলৰগাৰিযো চ দুব্বলানি চেৰ মহল্লকানি চ গোরূপানি সিঙ্গেহি ৰা ফাসুকাহি ৰা পহরিত্ৰা অত্তনো ওকাসং কত্ৰা ঊরুপ্পমাণং উদকং পৰিসিত্ৰা যথাকামং পিৰন্তি. অৰসেসা ওকাসং অলভমানা তীরে ঠত্ৰা কললমিস্সকং উদকং পিৰন্তি, অপীতা এৰ ৰা হোন্তি. অথ নে গোপালকো পিট্ঠিযং পহরিত্ৰা পুন অরঞ্ঞং পৰেসেতি, তত্থ অপীতগাৰিযো পিপাসায সুক্খমানা যাৰদত্থং তিণানি খাদিতুং ন সক্কোন্তি, তত্থ গুন্নং খীরং ছিজ্জতি, গোণানং জৰো হাযতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.

ন ৰীথিং জানাতীতি ‘‘অযং মগ্গো সমো খেমো, অযং ৰিসমো সাসঙ্কো সপ্পটিভযো’’তি ন জানাতি. সো সমং খেমং মগ্গং ৰজ্জেত্ৰা গোগণং ইতরং মগ্গং পটিপাদেতি, তত্থ গাৰো সীহব্যগ্ঘাদীনং গন্ধেন চোরপরিস্সযেন ৰা অভিভূতা ভন্তমিগসপ্পটিভাগা গীৰং উক্খিপিত্ৰা তিট্ঠন্তি, নেৰ যাৰদত্থং তিণানি খাদন্তি, ন পানীযং পিৰন্তি, তত্থ গুন্নং খীরং ছিজ্জতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.

ন গোচরকুসলো হোতীতি গোপালকেন হি গোচরকুসলেন ভৰিতব্বং, পঞ্চাহিকৰারো ৰা সত্তাহিকৰারো ৰা জানিতব্বো, একদিসায গোগণং চারেত্ৰা পুনদিৰসে তত্থ ন চারেতব্বো. মহতা হি গোগণেন চিণ্ণট্ঠানং ভেরিতলং ৰিয সুদ্ধং হোতি নিত্তিণং, উদকম্পি আলুল়ীযতি. তস্মা পঞ্চমে ৰা সত্তমে ৰা দিৰসে পুন তত্থ চারেতুং ৰট্টতি, এত্তকেন হি তিণম্পি পটিৰিরুহতি, উদকম্পি পসীদতি. অযং পন ইমং পঞ্চাহিকৰারং ৰা সত্তাহিকৰারং ৰা ন জানাতি, দিৰসে দিৰসে রক্খিতট্ঠানেযেৰ রক্খতি. অথস্স গোগণো হরিততিণং ন লভতি, সুক্খতিণং খাদন্তো কললমিস্সকং উদকং পিৰতি, তত্থ গুন্নং খীরং ছিজ্জতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.

অনৰসেসদোহী চ হোতীতি পণ্ডিতগোপালকেন যাৰ ৰচ্ছকস্স মংসলোহিতং সণ্ঠাতি, তাৰ একং দ্ৰে থনে ঠপেত্ৰা সাৰসেসদোহিনা ভৰিতব্বং. অযং ৰচ্ছকস্স কিঞ্চি অনৰসেসেত্ৰা দুহতি, খীরপকো ৰচ্ছো খীরপিপাসায সুক্খতি, সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তো কম্পমানো মাতু পুরতো পতিত্ৰা কালঙ্করোতি. মাতা পুত্তকং দিস্ৰা, ‘‘ময্হং পুত্তকো অত্তনো মাতুখীরং পাতুম্পি ন লভতী’’তি পুত্তসোকেন ন যাৰদত্থং তিণানি খাদিতুং, ন পানীযং পাতুং সক্কোতি, থনেসু খীরং ছিজ্জতি. এৰমস্স গোগণোপি পরিহাযতি, পঞ্চগোরসতোপি পরিবাহিরো হোতি.

গুন্নং পিতুট্ঠানং করোন্তীতি গোপিতরো. গাৰো পরিণযন্তি যথারুচিং গহেত্ৰা গচ্ছন্তীতি গোপরিণাযকা. ন অতিরেকপূজাযাতি পণ্ডিতো হি গোপালকো এৰরূপে উসভে অতিরেকপূজায পূজেতি, পণীতং গোভত্তং দেতি, গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকেহি মণ্ডেতি, মালং পিলন্ধেতি, সিঙ্গে সুৰণ্ণরজতকোসকে চ ধারেতি, রত্তিং দীপং জালেত্ৰা চেলৰিতানস্স হেট্ঠা সযাপেতি. অযং পন ততো একসক্কারম্পি ন করোতি, উসভা অতিরেকপূজং অলভমানা গোগণং ন রক্খন্তি, পরিস্সযং ন ৰারেন্তি. এৰমস্স গোগণো পরিহাযতি, পঞ্চগোরসতো পরিবাহিরো হোতি.

৩৪৭. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. ন রূপঞ্ঞূ হোতীতি, ‘‘চত্তারি মহাভূতানি চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপ’’ন্তি এৰং ৰুত্তরূপং দ্ৰীহাকারেহি ন জানাতি গণনতো ৰা সমুট্ঠানতো ৰা. গণনতো ন জানাতি নাম, ‘‘চক্খাযতনং, সোত-ঘান-জিৰ্হা-কাযাযতনং, রূপ-সদ্দ-গন্ধ-রস-ফোট্ঠব্বাযতনং, ইত্থিন্দ্রিযং, পুরিসিন্দ্রিযং, জীৰিতিন্দ্রিযং, কাযৰিঞ্ঞত্তি, ৰচীৰিঞ্ঞত্তি, আকাসধাতু, আপোধাতু, রূপস্স লহুতা, মুদুতা, কম্মঞ্ঞতা, উপচযো, সন্ততি, জরতা, রূপস্স অনিচ্চতা, কবল়ীকারো আহারো’’তি এৰং পাল়িযং আগতা পঞ্চৰীসতি রূপকোট্ঠাসাতি ন জানাতি. সেয্যথাপি সো গোপালকো গণনতো গুন্নং রূপং ন জানাতি, তথূপমো অযং ভিক্খু. সো গণনতো রূপং অজানন্তো রূপং পরিগ্গহেত্ৰা অরূপং ৰৰত্থপেত্ৰা রূপারূপং পরিগ্গহেত্ৰা পচ্চযং সল্লক্খেত্ৰা লক্খণং আরোপেত্ৰা কম্মট্ঠানং মত্থকং পাপেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৰড্ঢতি, এৰং ইমস্মিং সাসনে সীলসমাধিৰিপস্সনামগ্গফলনিব্বানেহি ন ৰড্ঢতি, যথা চ সো গোপালকো পঞ্চহি গোরসেহি পরিবাহিরো হোতি, এৰং অসেক্খেন সীলক্খন্ধেন, অসেক্খেন সমাধি, পঞ্ঞা, ৰিমুত্তি, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেনাতি পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পরিবাহিরো হোতি.

সমুট্ঠানতো ন জানাতি নাম, ‘‘এত্তকং রূপং একসমুট্ঠানং, এত্তকং দ্ৰিসমুট্ঠানং, এত্তকং তিসমুট্ঠানং, এত্তকং চতুসমুট্ঠানং, এত্তকং ন কুতোচিসমুট্ঠাতী’’তি ন জানাতি. সেয্যথাপি সো গোপালকো ৰণ্ণতো গুন্নং রূপং ন জানাতি, তথূপমো অযং ভিক্খু. সো সমুট্ঠানতো রূপং অজানন্তো রূপং পরিগ্গহেত্ৰা অরূপং ৰৰত্থপেত্ৰা…পে… পরিবাহিরো হোতি.

ন লক্খণকুসলো হোতীতি কম্মলক্খণো বালো, কম্মলক্খণো পণ্ডিতোতি এৰং ৰুত্তং কুসলাকুসলং কম্মং পণ্ডিতবাললক্খণন্তি ন জানাতি. সো এৰং অজানন্তো বালে ৰজ্জেত্ৰা পণ্ডিতে ন সেৰতি, বালে ৰজ্জেত্ৰা পণ্ডিতে অসেৰন্তো কপ্পিযাকপ্পিযং কুসলাকুসলং সাৰজ্জানৰজ্জং গরুকলহুকং সতেকিচ্ছঅতেকিচ্ছং কারণাকারণং ন জানাতি; তং অজানন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৰড্ঢতি, এৰং ইমস্মিং সাসনে যথাৰুত্তেহি সীলাদীহি ন ৰড্ঢতি, গোপালকো ৰিয চ পঞ্চহি গোরসেহি পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পরিবাহিরো হোতি.

ন আসাটিকং হারেতা হোতীতি উপ্পন্নং কামৰিতক্কন্তি এৰং ৰুত্তে কামৰিতক্কাদিকে ন ৰিনোদেতি, সো ইমং অকুসলৰিতক্কং আসাটিকং অহারেত্ৰা ৰিতক্কৰসিকো হুত্ৰা ৰিচরন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি, সো যথা তস্স গোপালকস্স…পে… পরিবাহিরো হোতি.

ন ৰণং পটিচ্ছাদেতা হোতীতি চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নিমিত্তগ্গাহী হোতীতিআদিনা নযেন সব্বারম্মণেসু নিমিত্তং গণ্হন্তো যথা সো গোপালকো ৰণং ন পটিচ্ছাদেতি, এৰং সংৰরং ন সম্পাদেতি. সো ৰিৰটদ্ৰারো ৰিচরন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.

ন ধূমং কত্তা হোতীতি সো গোপালকো ধূমং ৰিয ধম্মদেসনাধূমং ন করোতি, ধম্মকথং ৰা সরভঞ্ঞং ৰা উপনিসিন্নকথং ৰা অনুমোদনং ৰা ন করোতি. ততো নং মনুস্সা বহুস্সুতো গুণৰাতি ন জানন্তি, তে গুণাগুণং অজানন্তা চতূহি পচ্চযেহি সঙ্গহং ন করোন্তি. সো পচ্চযেহি কিলমমানো বুদ্ধৰচনং সজ্ঝাযং কাতুং ৰত্তপটিপত্তিং পূরেতুং কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.

ন তিত্থং জানাতীতি তিত্থভূতে বহুস্সুতভিক্খূ ন উপসঙ্কমতি, উপসঙ্কমন্তো, ‘‘ইদং, ভন্তে, ব্যঞ্জনং কথং রোপেতব্বং, ইমস্স ভাসিতস্স কো অত্থো, ইমস্মিং ঠানে পাল়ি কিং ৰদেতি, ইমস্মিং ঠানে অত্থো কিং দীপেতী’’তি এৰং ন পরিপুচ্ছতি ন পরিপঞ্হতি, ন জানাপেতীতি অত্থো. তস্স তে এৰং অপরিপুচ্ছতো অৰিৰটঞ্চেৰ ন ৰিৰরন্তি, ভাজেত্ৰা ন দস্সেন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ ন উত্তানীকরোন্তি, অপাকটং ন পাকটং করোন্তি. অনেকৰিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসূতি অনেকৰিধাসু কঙ্খাসু একং কঙ্খম্পি ন পটিৰিনোদেন্তি. কঙ্খা এৰ হি কঙ্খাঠানিযা ধম্মা নাম. তত্থ একং কঙ্খম্পি ন নীহরন্তীতি অত্থো. সো এৰং বহুস্সুততিত্থং অনুপসঙ্কমিত্ৰা সকঙ্খো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি. যথা চ সো গোপালকো তিত্থং ন জানাতি, এৰং অযম্পি ভিক্খু ধম্মতিত্থং ন জানাতি, অজানন্তো অৰিসযে পঞ্হং পুচ্ছতি, অভিধম্মিকং উপসঙ্কমিত্ৰা কপ্পিযাকপ্পিযং পুচ্ছতি, ৰিনযধরং উপসঙ্কমিত্ৰা রূপারূপপরিচ্ছেদং পুচ্ছতি. তে অৰিসযে পুট্ঠা কথেতুং ন সক্কোন্তি, সো অত্তনা সকঙ্খো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.

ন পীতং জানাতীতি যথা সো গোপালকো পীতাপীতং ন জানাতি, এৰং ধম্মূপসঞ্হিতং পামোজ্জং ন জানাতি ন লভতি, সৰনমযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থুং নিস্সায আনিসংসং ন ৰিন্দতি, ধম্মস্সৰনগ্গং গন্ত্ৰা সক্কচ্চং ন সুণাতি, নিসিন্নো নিদ্দাযতি, কথং কথেতি, অঞ্ঞৰিহিতকো হোতি, সো সক্কচ্চং ধম্মং অসুণন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.

ন ৰীথিং জানাতীতি সো গোপালকো মগ্গামগ্গং ৰিয, – ‘‘অযং লোকিযো অযং লোকুত্তরো’’তি অরিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং যথাভূতং ন পজানাতি. অজানন্তো লোকিযমগ্গে অভিনিৰিসিত্ৰা লোকুত্তরং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.

ন গোচরকুসলো হোতীতি সো গোপালকো পঞ্চাহিকৰারে সত্তাহিকৰারে ৰিয চত্তারো সতিপট্ঠানে, ‘‘ইমে লোকিযা ইমে লোকুত্তরা’’তি যথাভূতং ন পজানাতি. অজানন্তো সুখুমট্ঠানেসু অত্তনো ঞাণং চরাপেত্ৰা লোকিযসতিপট্ঠানে অভিনিৰিসিত্ৰা লোকুত্তরং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.

অনৰসেসদোহী চ হোতীতি পটিগ্গহণে মত্তং অজানন্তো অনৰসেসং দুহতি. নিদ্দেসৰারে পনস্স অভিহট্ঠুং পৰারেন্তীতি অভিহরিত্ৰা পৰারেন্তি. এত্থ দ্ৰে অভিহারা ৰাচাভিহারো চ পচ্চযাভিহারো চ. ৰাচাভিহারো নাম মনুস্সা ভিক্খুস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘ৰদেয্যাথ, ভন্তে, যেনত্থো’’তি পৰারেন্তি. পচ্চযাভিহারো নাম ৰত্থাদীনি ৰা তেলফাণিতাদীনি ৰা গহেত্ৰা ভিক্খুস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, যাৰতকেন অত্থো’’তি ৰদন্তি. তত্র ভিক্খু মত্তং ন জানাতীতি ভিক্খু তেসু পচ্চযেসু পমাণং ন জানাতি, – ‘‘দাযকস্স ৰসো ৰেদিতব্বো, দেয্যধম্মস্স ৰসো ৰেদিতব্বো, অত্তনো থামো ৰেদিতব্বো’’তি রথৰিনীতে ৰুত্তনযেন পমাণযুত্তং অগ্গহেত্ৰা যং আহরন্তি, তং সব্বং গণ্হাতীতি অত্থো. মনুস্সা ৰিপ্পটিসারিনো ন পুন অভিহরিত্ৰা পৰারেন্তি. সো পচ্চযেহি কিলমন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পরিবাহিরো হোতি.

তে ন অতিরেকপূজায পূজেতা হোতীতি সো গোপালকো মহাউসভে ৰিয তে থেরে ভিক্খূ ইমায আৰি চেৰ রহো চ মেত্তায কাযকম্মাদিকায অতিরেকপূজায ন পূজেতি. ততো থেরা, – ‘‘ইমে অম্হেসু গরুচিত্তীকারং ন করোন্তী’’তি নৰকে ভিক্খূ দ্ৰীহি সঙ্গহেহি ন সঙ্গণ্হন্তি, ন আমিসসঙ্গহেন চীৰরেন ৰা পত্তেন ৰা পত্তপরিযাপন্নেন ৰা ৰসনট্ঠানেন ৰা. কিলমন্তে মিলাযন্তেপি নপ্পটিজগ্গন্তি. পাল়িং ৰা অট্ঠকথং ৰা ধম্মকথাবন্ধং ৰা গুয্হগন্থং ৰা ন সিক্খাপেন্তি. নৰকা থেরানং সন্তিকা সব্বসো ইমে দ্ৰে সঙ্গহে অলভমানা ইমস্মিং সাসনে পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি. যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৰড্ঢতি, এৰং সীলাদীনি ন ৰড্ঢন্তি. যথা চ সো গোপালকো পঞ্চহি গোরসেহি পরিবাহিরো হোতি, এৰং পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পরিবাহিরা হোন্তি. সুক্কপক্খো কণ্হপক্খে ৰুত্তৰিপল্লাসৰসেন যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বোতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

মহাগোপালকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. চূল়গোপালকসুত্তৰণ্ণনা

৩৫০. এৰং মে সুতন্তি চূল়গোপালকসুত্তং. তত্থ উক্কচেলাযন্তি এৰংনামকে নগরে. তস্মিং কির মাপিযমানে রত্তিং গঙ্গাসোততো মচ্ছো থলং পত্তো. মনুস্সা চেলানি তেলপাতিযং তেমেত্ৰা উক্কা কত্ৰা মচ্ছং গণ্হিংসু. নগরে নিট্ঠিতে তস্স নামং করোন্তে অম্হেহি নগরট্ঠানস্স গহিতদিৰসে চেলুক্কাহি মচ্ছো গহিতোতি উক্কচেলা-ত্ৰেৰস্স নামং অকংসু. ভিক্খূ আমন্তেসীতি যস্মিং ঠানে নিসিন্নস্স সব্বা গঙ্গা পাকটা হুত্ৰা পঞ্ঞাযতি, তাদিসে ৰালিকুস্সদে গঙ্গাতিত্থে সাযন্হসমযে মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো নিসীদিত্ৰা মহাগঙ্গং পরিপুণ্ণং সন্দমানং ওলোকেন্তো, – ‘‘অত্থি নু খো ইমং গঙ্গং নিস্সায কোচি পুব্বে ৰড্ঢিপরিহানিং পত্তো’’তি আৰজ্জিত্ৰা, পুব্বে একং বালগোপালকং নিস্সায অনেকসতসহস্সা গোগণা ইমিস্সা গঙ্গায আৰট্টে পতিত্ৰা সমুদ্দমেৰ পৰিট্ঠা, অপরং পন পণ্ডিতগোপালকং নিস্সায অনেকসতসহস্সগোগণস্স সোত্থি জাতা ৰড্ঢি জাতা আরোগ্যং জাতন্তি অদ্দস. দিস্ৰা ইমং কারণং নিস্সায ভিক্খূনং ধম্মং দেসেস্সামীতি চিন্তেত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি.

মাগধকোতি মগধরট্ঠৰাসী. দুপ্পঞ্ঞজাতিকোতি নিপ্পঞ্ঞসভাৰো দন্ধো মহাজল়ো. অসমৰেক্খিত্ৰাতি অসল্লক্খেত্ৰা অনুপধারেত্ৰা. পতারেসীতি তারেতুং আরভি. উত্তরং তীরং সুৰিদেহানন্তি গঙ্গায ওরিমে তীরে মগধরট্ঠং, পারিমে তীরে ৰিদেহরট্ঠং, গাৰো মগধরট্ঠতো ৰিদেহরট্ঠং নেত্ৰা রক্খিস্সামীতি উত্তরং তীরং পতারেসি. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘উত্তরং তীরং সুৰিদেহান’’ন্তি. আমণ্ডলিকং করিত্ৰাতি মণ্ডলিকং কত্ৰা. অনযব্যসনং আপজ্জিংসূতি অৰড্ঢিং ৰিনাসং পাপুণিংসু, মহাসমুদ্দমেৰ পৰিসিংসু. তেন হি গোপালকেন গাৰো ওতারেন্তেন গঙ্গায ওরিমতীরে সমতিত্থঞ্চ ৰিসমতিত্থঞ্চ ওলোকেতব্বং অস্স, মজ্ঝে গঙ্গায গুন্নং ৰিস্সমট্ঠানত্থং দ্ৰে তীণি ৰালিকত্থলানি সল্লক্খেতব্বানি অস্সু. তথা পারিমতীরে তীণি চত্তারি তিত্থানি, ইমস্মা তিত্থা ভট্ঠা ইমং তিত্থং গণ্হিস্সন্তি, ইমস্মা ভট্ঠা ইমন্তি. অযং পন বালগোপালকো ওরিমতীরে গুন্নং ওতরণতিত্থং সমং ৰা ৰিসমং ৰা অনোলোকেত্ৰাৰ মজ্ঝে গঙ্গায গুন্নং ৰিস্সমট্ঠানত্থং দ্ৰে তীণি ৰালিকত্থলানিপি অসল্লক্খেত্ৰাৰ পরতীরে চত্তারি পঞ্চ উত্তরণতিত্থানি অসমৰেক্খিত্ৰাৰ অতিত্থেনেৰ গাৰো ওতারেসি. অথস্স মহাউসভো জৰনসম্পন্নতায চেৰ থামসম্পন্নতায চ তিরিযং গঙ্গায সোতং ছেত্ৰা পারিমং তীরং পত্ৰা ছিন্নতটঞ্চেৰ কণ্টকগুম্বগহনঞ্চ দিস্ৰা, ‘‘দুব্বিনিৰিট্ঠমেত’’ন্তি ঞত্ৰা ধুরগ্গ-পতিট্ঠানোকাসম্পি অলভিত্ৰা পটিনিৰত্তি. গাৰো মহাউসভো নিৰত্তো মযম্পি নিৰত্তিস্সামাতি নিৰত্তা. মহতো গোগণস্স নিৰত্তট্ঠানে উদকং ছিজ্জিত্ৰা মজ্ঝে গঙ্গায আৰট্টং উট্ঠপেসি. গোগণো আৰট্টং পৰিসিত্ৰা সমুদ্দমেৰ পত্তো. একোপি গোণো অরোগো নাম নাহোসি. তেনাহ – ‘‘তত্থেৰ অনযব্যসনং আপজ্জিংসূ’’তি.

অকুসলা ইমস্স লোকস্সাতি ইধ লোকে খন্ধধাতাযতনেসু অকুসলা অছেকা, পরলোকেপি এসেৰ নযো. মারধেয্যং ৰুচ্চতি তেভূমকধম্মা. অমারধেয্যং নৰ লোকুত্তরধম্মা. মচ্চুধেয্যম্পি তেভূমকধম্মাৰ. অমচ্চুধেয্যং নৰ লোকুত্তরধম্মা. তত্থ অকুসলা অছেকা. ৰচনত্থতো পন মারস্স ধেয্যং মারধেয্যং. ধেয্যন্তি ঠানং ৰত্থু নিৰাসো গোচরো. মচ্চুধেয্যেপি এসেৰ নযো. তেসন্তি তেসং এৰরূপানং সমণব্রাহ্মণানং, ইমিনা ছ সত্থারো দস্সিতাতি ৰেদিতব্বা.

৩৫১. এৰং কণ্হপক্খং নিট্ঠপেত্ৰা সুক্কপক্খং দস্সেন্তো ভূতপুব্বং, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ বলৰগাৰোতি দন্তগোণে চেৰ ধেনুযো চ. দম্মগাৰোতি দমেতব্বগোণে চেৰ অৰিজাতগাৰো চ. ৰচ্ছতরেতি ৰচ্ছভাৰং তরিত্ৰা ঠিতে বলৰৰচ্ছে. ৰচ্ছকেতি ধেনুপকে তরুণৰচ্ছকে. কিসাবলকেতি অপ্পমংসলোহিতে মন্দথামে. তাৰদেৰ জাতকোতি তংদিৰসে জাতকো. মাতুগোরৰকেন ৰুয্হমানোতি মাতা পুরতো পুরতো হুংহুন্তি গোরৰং কত্ৰা সঞ্ঞং দদমানা উরেন উদকং ছিন্দমানা গচ্ছতি, ৰচ্ছকো তায গোরৰসঞ্ঞায ধেনুযা ৰা উরেন ছিন্নোদকেন গচ্ছমানো ‘‘মাতুগোরৰকেন ৰুয্হমানো’’তি ৰুচ্চতি.

৩৫২. মারস্স সোতং ছেত্ৰাতি অরহত্তমগ্গেন মারস্স তণ্হাসোতং ছেত্ৰা. পারং গতাতি মহাউসভা নদীপারং ৰিয সংসারপারং নিব্বানং গতা. পারং অগমংসূতি মহাউসভানং পারঙ্গতক্খণে গঙ্গায সোতস্স তযো কোট্ঠাসে অতিক্কম্ম ঠিতা মহাউসভে পারং পত্তে দিস্ৰা তেসং গতমগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা পারং অগমংসু. পারং গমিস্সন্তীতি চতুমগ্গৰজ্ঝানং কিলেসানং তযো কোট্ঠাসে খেপেত্ৰা ঠিতা ইদানি অরহত্তমগ্গেন অৰসেসং তণ্হাসোতং ছেত্ৰা বলৰগাৰো ৰিয নদীপারং সংসারপারং নিব্বানং গমিস্সন্তীতি. ইমিনা নযেন সব্বৰারেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. ধম্মানুসারিনো, সদ্ধানুসারিনোতি ইমে দ্ৰে পঠমমগ্গসমঙ্গিনো.

জানতাতি সব্বধম্মে জানন্তেন বুদ্ধেন. সুপ্পকাসিতোতি সুকথিতো. ৰিৰটন্তি ৰিৰরিতং. অমতদ্ৰারন্তি অরিযমগ্গো. নিব্বানপত্তিযাতি তদত্থায ৰিৰটং. ৰিনল়ীকতন্তি ৰিগতমাননল়ং কতং. খেমং পত্থেথাতি কত্তুকম্যতাছন্দেন অরহত্তং পত্থেথ, কত্তুকামা নিব্বত্তেতুকামা হোথাতি অত্থো. ‘‘পত্ত’ত্থা’’তিপি পাঠো. এৰরূপং সত্থারং লভিত্ৰা তুম্হে পত্তাযেৰ নামাতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰ. ভগৰা পন যথানুসন্ধিনাৰ দেসনং নিট্ঠপেসীতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

চূল়গোপালকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. চূল়সচ্চকসুত্তৰণ্ণনা

৩৫৩. এৰং মে সুতন্তি চূল়সচ্চকসুত্তং. তত্থ মহাৰনে কূটাগারসালাযন্তি মহাৰনং নাম সযংজাতং অরোপিমং সপরিচ্ছেদং মহন্তং ৰনং. কপিলৰত্থুসামন্তা পন মহাৰনং হিমৰন্তেন সহ একাবদ্ধং অপরিচ্ছেদং হুত্ৰা মহাসমুদ্দং আহচ্চ ঠিতং. ইদং তাদিসং ন হোতি. সপরিচ্ছেদং মহন্তং ৰনন্তি মহাৰনং. কূটাগারসালা পন মহাৰনং নিস্সায কতে আরামে কূটাগারং অন্তোকত্ৰা হংসৰট্টকচ্ছন্নেন কতা সব্বাকারসম্পন্না বুদ্ধস্স ভগৰতো গন্ধকুটি ৰেদিতব্বা.

সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তোতি পুব্বে কির একো নিগণ্ঠো চ নিগণ্ঠী চ পঞ্চ পঞ্চ ৰাদসতানি উগ্গহেত্ৰা, ৰাদং আরোপেস্সামাতি জম্বুদীপে ৰিচরন্তা ৰেসালিযং সমাগতা. লিচ্ছৰিরাজানো দিস্ৰা, – ‘‘ত্ৰং কো, ত্ৰং কা’’তি পুচ্ছিংসু. নিগণ্ঠো – ‘‘অহং ৰাদং আরোপেস্সামীতি জম্বুদীপে ৰিচরামী’’তি আহ. নিগণ্ঠীপি তথা আহ. লিচ্ছৰিনো, ‘‘ইধেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰাদং আরোপেথা’’তি আহংসু. নিগণ্ঠী অত্তনা উগ্গহিতানি পঞ্চৰাদসতানি পুচ্ছি, নিগণ্ঠো কথেসি. নিগণ্ঠেন পুচ্ছিতেপি নিগণ্ঠী কথেসিযেৰ. একস্সপি ন জযো, ন পরাজযো, উভো সমসমাৰ অহেসুং. লিচ্ছৰিনো, – ‘‘তুম্হে উভোপি সমসমা আহিণ্ডিত্ৰা কিং করিস্সথ, ইধেৰ ৰসথা’’তি গেহং দত্ৰা বলিং পট্ঠপেসুং. তেসং সংৰাসমন্ৰায চতস্সো ধীতরো জাতা, – একা সচ্চা নাম, একা লোলা নাম, একা পটাচারা নাম, একা আচারৰতী নাম. তাপি পণ্ডিতাৰ অহেসুং, মাতাপিতূহি উগ্গহিতানি পঞ্চ পঞ্চ ৰাদসতানি উগ্গহেসুং. তা ৰযপত্তা মাতাপিতরো অৰোচুং – ‘‘অম্হাকং অম্মা কুলে দারিকা নাম হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদীনি দত্ৰা কুলঘরং পেসিতপুব্বা নাম নত্থি. যো পন অগারিকো তাসং ৰাদং মদ্দিতুং সক্কোতি, তস্স পাদপরিচারিকা হোন্তি. যো পব্বজিতো তাসং মদ্দিতুং সক্কোতি, তস্স সন্তিকে পব্বজন্তি. তুম্হে কিং করিস্সথা’’তি? মযম্পি এৰমেৰ করিস্সামাতি. চতস্সোপি পরিব্বাজিকৰেসং গহেত্ৰা, ‘‘অযং জম্বুদীপো নাম জম্বুযা পঞ্ঞাযতী’’তি জম্বুসাখং গহেত্ৰা চারিকং পক্কমিংসু. যং গামং পাপুণন্তি, তস্স দ্ৰারে পংসুপুঞ্জে ৰা ৰালিকপুঞ্জে ৰা জম্বুধজং ঠপেত্ৰা, – ‘‘যো ৰাদং আরোপেতুং সক্কোতি, সো ইমং মদ্দতূ’’তি ৰত্ৰা গামং পৰিসন্তি. এৰং গামেন গামং ৰিচরন্তিযো সাৰত্থিং পাপুণিত্ৰা তথেৰ গামদ্ৰারে জম্বুধজং ঠপেত্ৰা সম্পত্তমনুস্সানং আরোচেত্ৰা অন্তোনগরং পৰিট্ঠা.

তেন সমযেন ভগৰা সাৰত্থিং নিস্সায জেতৰনে ৰিহরতি. অথাযস্মা সারিপুত্তো গিলানে পুচ্ছন্তো অজগ্গিতট্ঠানং জগ্গন্তো অত্তনো কিচ্চমহন্ততায অঞ্ঞেহি ভিক্খূহি দিৰাতরং গামং পিণ্ডায পৰিসন্তো গামদ্ৰারে জম্বুধজং দিস্ৰা, – ‘‘কিমিদ’’ন্তি দারকে পুচ্ছি. তে তমত্থং আরোচেসুং. তেন হি মদ্দথাতি. ন সক্কোম, ভন্তে, ভাযামাতি. ‘‘কুমারা মা ভাযথ, ‘কেন অম্হাকং জম্বুধজো মদ্দাপিতো’তি ৰুত্তে, বুদ্ধসাৰকেন সারিপুত্তত্থেরেন মদ্দাপিতো, ৰাদং আরোপেতুকামা জেতৰনে থেরস্স সন্তিকং গচ্ছথাতি ৰদেয্যাথা’’তি আহ. তে থেরস্স ৰচনং সুত্ৰা জম্বুধজং মদ্দিত্ৰা ছড্ডেসুং. থেরো পিণ্ডায চরিত্ৰা ৰিহারং গতো. পরিব্বাজিকাপি গামতো নিক্খমিত্ৰা, ‘‘অম্হাকং ধজো কেন মদ্দাপিতো’’তি পুচ্ছিংসু. দারকা তমত্থং আরোচেসুং. পরিব্বাজিকা পুন গামং পৰিসিত্ৰা একেকং ৰীথিং গহেত্ৰা, – ‘‘বুদ্ধসাৰকো কির সারিপুত্তো নাম অম্হেহি সদ্ধিং ৰাদং করিস্সতি, সোতুকামা নিক্খমথা’’তি আরোচেসুং. মহাজনো নিক্খমি, তেন সদ্ধিং পরিব্বাজিকা জেতৰনং অগমিংসু.

থেরো – ‘‘অম্হাকং ৰসনট্ঠানে মাতুগামস্স আগমনং নাম অফাসুক’’ন্তি ৰিহারমজ্ঝে নিসীদি. পরিব্বাজিকাযো গন্ত্ৰা থেরং পুচ্ছিংসু – ‘‘তুম্হেহি অম্হাকং ধজো মদ্দাপিতো’’তি? আম, মযা মদ্দাপিতোতি. মযং তুম্হেহি সদ্ধিং ৰাদং করিস্সামাতি. সাধু করোথ, কস্স পুচ্ছা কস্স ৰিস্সজ্জনং হোতূতি? পুচ্ছা নাম অম্হাকং পত্তা, তুম্হে পন মাতুগামা নাম পঠমং পুচ্ছথাতি আহ. তা চতস্সোপি চতূসু দিসাসু ঠত্ৰা মাতাপিতূনং সন্তিকে উগ্গহিতং ৰাদসহস্সং পুচ্ছিংসু. থেরো খগ্গেন কুমুদনাল়ং ছিন্দন্তো ৰিয পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং নিজ্জটং নিগ্গণ্ঠিং কত্ৰা কথেসি, কথেত্ৰা পুন পুচ্ছথাতি আহ. এত্তকমেৰ, ভন্তে, মযং জানামাতি. থেরো আহ – ‘‘তুম্হেহি ৰাদসহস্সং পুচ্ছিতং মযা কথিতং, অহং পন একং যেৰ পঞ্হং পুচ্ছিস্সামি, তং তুম্হে কথেথা’’তি. তা থেরস্স ৰিসযং দিস্ৰা, ‘‘পুচ্ছথ, ভন্তে, ব্যাকরিস্সামা’’তি ৰত্তুং নাসক্খিংসু. ‘‘ৰদ, ভন্তে, জানমানা ব্যাকরিস্সামা’’তি পুন আহংসু.

থেরো অযং পন কুলপুত্তে পব্বাজেত্ৰা পঠমং সিক্খাপেতব্বপঞ্হোতি ৰত্ৰা, – ‘‘একং নাম কি’’ন্তি পুচ্ছি. তা নেৰ অন্তং, ন কোটিং অদ্দসংসু. থেরো কথেথাতি আহ. ন পস্সাম, ভন্তেতি. তুম্হেহি ৰাদসহস্সং পুচ্ছিতং মযা কথিতং, ময্হং তুম্হে একং পঞ্হম্পি কথেতুং ন সক্কোথ, এৰং সন্তে কস্স জযো কস্স পরাজযোতি? তুম্হাকং, ভন্তে, জযো, অম্হাকং পরাজযোতি. ইদানি কিং করিস্সথাতি? তা মাতাপিতূহি ৰুত্তৰচনং আরোচেত্ৰা, ‘‘তুম্হাকং সন্তিকে পব্বজিস্সামা’’তি আহংসু. তুম্হে মাতুগামা নাম অম্হাকং সন্তিকে পব্বজিতুং ন ৰট্টতি, অম্হাকং পন সাসনং গহেত্ৰা ভিক্খুনিউপস্সযং গন্ত্ৰা পব্বজথাতি. তা সাধূতি থেরস্স সাসনং গহেত্ৰা ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পব্বজিংসু. পব্বজিতা চ পন অপ্পমত্তা আতাপিনিযো হুত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণিংসু.

অযং সচ্চকো তাসং চতুন্নম্পি কনিট্ঠভাতিকো. তাহি চতূহিপি উত্তরিতরপঞ্ঞো, মাতাপিতূনম্পি সন্তিকা ৰাদসহস্সং, ততো বহুতরঞ্চ বাহিরসমযং উগ্গহেত্ৰা কত্থচি অগন্ত্ৰা রাজদারকে সিপ্পং সিক্খাপেন্তো তত্থেৰ ৰেসালিযং ৰসতি, পঞ্ঞায অতিপূরিতত্তা কুচ্ছি মে ভিজ্জেয্যাতি ভীতো অযপট্টেন কুচ্ছিং পরিক্খিপিত্ৰা চরতি, ইমং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো’’তি.

ভস্সপ্পৰাদকোতি ভস্সং ৰুচ্চতি কথামগ্গো, তং পৰদতি কথেতীতি ভস্সপ্পৰাদকো. পণ্ডিতৰাদোতি অহং পণ্ডিতোতি এৰং ৰাদো. সাধুসম্মতো বহুজনস্সাতি যং যং নক্খত্তচারেন আদিসতি, তং তং যেভুয্যেন তথেৰ হোতি, তস্মা অযং সাধুলদ্ধিকো ভদ্দকোতি এৰং সম্মতো মহাজনস্স. ৰাদেন ৰাদং সমারদ্ধোতি কথামগ্গেন দোসং আরোপিতো. আযস্মা অস্সজীতি সারিপুত্তত্থেরস্স আচরিযো অস্সজিত্থেরো. জঙ্ঘাৰিহারং অনুচঙ্কমমানোতি ততো ততো লিচ্ছৰিরাজগেহতো তং তং গেহং গমনত্থায অনুচঙ্কমমানো. যেনাযস্মা অস্সজি তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? সমযজাননত্থং.

এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অহং ‘সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেস্সামী’তি আহিণ্ডামি, ‘সমযং পনস্স ন জানামী’তি ন আরোপেসিং. পরস্স হি সমযং ঞত্ৰা আরোপিতো ৰাদো স্ৰারোপিতো নাম হোতি. অযং পন সমণস্স গোতমস্স সাৰকো পঞ্ঞাযতি অস্সজিত্থেরো; সো অত্তনো সত্থু সমযে কোৰিদো, এতাহং পুচ্ছিত্ৰা কথং পতিট্ঠাপেত্ৰা সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেস্সামী’’তি. তস্মা উপসঙ্কমি. ৰিনেতীতি কথং ৰিনেতি, কথং সিক্খাপেতীতি পুচ্ছতি. থেরো পন যস্মা দুক্খন্তি ৰুত্তে উপারম্ভস্স ওকাসো হোতি, মগ্গফলানিপি পরিযাযেন দুক্খন্তি আগতানি, অযঞ্চ দুক্খন্তি ৰুত্তে থেরং পুচ্ছেয্য – ‘‘ভো অস্সজি, কিমত্থং তুম্হে পব্বজিতা’’তি. ততো ‘‘মগ্গফলত্থাযা’’তি ৰুত্তে, – ‘‘নযিদং, ভো অস্সজি, তুম্হাকং সাসনং নাম, মহাআঘাতনং নামেতং, নিরযুস্সদো নামেস, নত্থি তুম্হাকং সুখাসা, উট্ঠাযুট্ঠায দুক্খমেৰ জিরাপেন্তা আহিণ্ডথা’’তি দোসং আরোপেয্য, তস্মা পরৰাদিস্স পরিযাযকথং কাতুং ন ৰট্টতি. যথা এস অপ্পতিট্ঠো হোতি, এৰমস্স নিপ্পরিযাযকথং কথেস্সামীতি চিন্তেত্ৰা, ‘‘রূপং, ভিক্খৰে, অনিচ্চ’’ন্তি ইমং অনিচ্চানত্তৰসেনেৰ কথং কথেতি. দুস্সুতন্তি সোতুং অযুত্তং.

৩৫৪. সন্থাগারেতি রাজকুলানং অত্থানুসাসনসন্থাগারসালাযং. যেন তে লিচ্ছৰী তেনুপসঙ্কমীতি এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অহং পুব্বে সমযং অজাননভাৰেন সমণস্স গোতমস্স ৰাদং ন আরোপেসিং, ইদানি পনস্স মহাসাৰকেন কথিতং সমযং জানামি, ইমে চ মম অন্তেৰাসিকা পঞ্চসতা লিচ্ছৰী সন্নিপতিতা. এতেহি সদ্ধিং গন্ত্ৰা সমণস্স গোতমস্স ৰাদং আরোপেস্সামী’’তি তস্মা উপসঙ্কমি. ঞাতঞ্ঞতরেনাতি ঞাতেসু অভিঞ্ঞাতেসু পঞ্চৰগ্গিযত্থেরেসু অঞ্ঞতরেন. পতিট্ঠিতন্তি যথা তেন পতিট্ঠিতং. সচে এৰং পতিট্ঠিস্সতি, অথ পন অঞ্ঞদেৰ ৰক্খতি, তত্র মযা কিং সক্কা কাতুন্তি ইদানেৰ পিট্ঠিং পরিৰত্তেন্তো আহ. আকড্ঢেয্যাতি অত্তনো অভিমুখং কড্ঢেয্য. পরিকড্ঢেয্যাতি পুরতো পটিপণামেয্য. সম্পরিকড্ঢেয্যাতি কালেন আকড্ঢেয্য, কালেন পরিকড্ঢেয্য. সোণ্ডিকাকিলঞ্জন্তি সুরাঘরে পিট্ঠকিলঞ্জং. সোণ্ডিকাধুত্তোতি সুরাধুত্তো. ৰালং কণ্ণে গহেত্ৰাতি সুরাপরিস্সাৰনত্থৰিকং ধোৰিতুকামো কসটনিধুননত্থং উভোসু কণ্ণেসু গহেত্ৰা. ওধুনেয্যাতি অধোমুখং কত্ৰা ধুনেয্য. নিদ্ধুনেয্যাতি উদ্ধংমুখং কত্ৰা ধুনেয্য. নিপ্ফোটেয্যাতি পুনপ্পুনং পপ্ফোটেয্য. সাণধোৰিকং নামাতি এত্থ মনুস্সা সাণসাটককরণত্থং সাণৰাকে গহেত্ৰা মুট্ঠিং মুট্ঠিং বন্ধিত্ৰা উদকে পক্খিপন্তি. তে ততিযদিৰসে সুট্ঠু কিলিন্না হোন্তি. অথ মনুস্সা অম্বিলযাগুসুরাদীনি আদায তত্থ গন্ত্ৰা সাণমুট্ঠিং গহেত্ৰা, দক্খিণতো ৰামতো সম্মুখা চাতি তীসু ফলকেসু সকিং দক্খিণফলকে, সকিং ৰামফলকে, সকিং সম্মুখফলকে পহরন্তা অম্বিলযাগুসুরাদীনি ভুঞ্জন্তা পিৰন্তা খাদন্তা ধোৰন্তি. মহন্তা কীল়া হোতি. রঞ্ঞো নাগো তং কীল়ং দিস্ৰা গম্ভীরং উদকং অনুপৰিসিত্ৰা সোণ্ডায উদকং গহেত্ৰা সকিং কুম্ভে সকিং পিট্ঠিযং সকিং উভোসু পস্সেসু সকিং অন্তরসত্থিযং পক্খিপন্তো কীল়িত্থ. তদুপাদায তং কীল়িতজাতং সাণধোৰিকং নাম ৰুচ্চতি, তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘সাণধোৰিকং নাম কীল়িতজাতং কীল়তী’’তি. কিং সো ভৰমানো সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো, যো ভগৰতো ৰাদং আরোপেস্সতীতি যো সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো ভগৰতো ৰাদং আরোপেস্সতি, সো কিং ভৰমানো কিং যক্খো ভৰমানো উদাহু ইন্দো, উদাহু ব্রহ্মা ভৰমানো ভগৰতো ৰাদং আরোপেস্সতি? ন হি সক্কা পকতিমনুস্সেন ভগৰতো ৰাদং আরোপেতুন্তি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.

৩৫৫. তেন খো পন সমযেনাতি যস্মিং সমযে সচ্চকো আরামং পাৰিসি, তস্মিং. কিস্মিং পন সমযে পাৰিসীতি? মহামজ্ঝন্হিকসমযে. কস্মা পন তস্মিং সমযে চঙ্কমন্তীতি? পণীতভোজনপচ্চযস্স থিনমিদ্ধস্স ৰিনোদনত্থং. দিৰাপধানিকা ৰা তে. তাদিসানঞ্হি পচ্ছাভত্তং চঙ্কমিত্ৰা ন্হত্ৰা সরীরং উতুং গণ্হাপেত্ৰা নিসজ্জ সমণধম্মং করোন্তানং চিত্তং একগ্গং হোতি. যেন তে ভিক্খূতি সো কির কুহিং সমণো গোতমোতি পরিৰেণতো পরিৰেণং গন্ত্ৰা পুচ্ছিত্ৰা পৰিসিস্সামীতি ৰিলোকেন্তো অরঞ্ঞে হত্থী ৰিয চঙ্কমে চঙ্কমমানে পংসুকূলিকভিক্খূ দিস্ৰা তেসং সন্তিকং অগমাসি. তং সন্ধায, ‘‘যেন তে ভিক্খূ’’তিআদি ৰুত্তং. কহং নু খো, ভোতি কতরস্মিং আৰাসে ৰা মণ্ডপে ৰাতি অত্থো. এস, অগ্গিৰেস্সন, ভগৰাতি তদা কির ভগৰা পচ্চূসকালে মহাকরুণা সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা দসসহস্সচক্কৰাল়ে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণজালং পত্থরিত্ৰা বোধনেয্যসত্তং ওলোকেন্তো অদ্দস – ‘‘স্ৰে সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো মহতিং লিচ্ছৰিপরিসং গহেত্ৰা মম ৰাদং আরোপেতুকামো আগমিস্সতী’’তি. তস্মা পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো ৰেসালিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো মহাপরিসায নিসীদিতুং সুখট্ঠানে নিসীদিস্সামীতি গন্ধকুটিং অপৰিসিত্ৰা মহাৰনে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি. তে ভিক্খূ ভগৰতো ৰত্তং দস্সেত্ৰা আগতা, সচ্চকেন পুট্ঠা দূরে নিসিন্নং ভগৰন্তং দস্সেন্তা, ‘‘এস অগ্গিৰেস্সন ভগৰা’’তি আহংসু.

মহতিযা লিচ্ছৰিপরিসায সদ্ধিন্তি হেট্ঠা পঞ্চমত্তেহি লিচ্ছৰিসতেহি পরিৰুতোতি ৰুত্তং. তে এতস্স অন্তেৰাসিকাযেৰ, অন্তোৰেসালিযং পন সচ্চকো পঞ্চমত্তানি লিচ্ছৰিরাজসতানি গহেত্ৰা, ‘‘ৰাদত্থিকো ভগৰন্তং উপসঙ্কমন্তো’’তি সুত্ৰা দ্ৰিন্নং পণ্ডিতানং কথাসল্লাপং সোস্সামাতি যেভুয্যেন মনুস্সা নিক্খন্তা, এৰং সা পরিসা মহতী অপরিচ্ছিন্নগণনা অহোসি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. অঞ্জলিং পণামেত্ৰাতি এতে উভতোপক্খিকা, তে এৰং চিন্তেসুং – ‘‘সচে নো মিচ্ছাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি, ‘কস্মা তুম্হে সমণং গোতমং ৰন্দিত্থা’তি, তেসং, ‘কিং অঞ্জলিমত্তকরণেনপি ৰন্দিতং হোতী’তি ৰক্খাম. সচে নো সম্মাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি, ‘কস্মা ভগৰন্তং ন ৰন্দিত্থা’তি, ‘কিং সীসেন ভূমিং পহরন্তেনেৰ ৰন্দিতং হোতি, ননু অঞ্জলিকম্মম্পি ৰন্দনা এৰা’তি ৰক্খামা’’তি. নাম গোত্তন্তি, ভো গোতম, অহং অসুকস্স পুত্তো দত্তো নাম মিত্তো নাম ইধ আগতোতি ৰদন্তা নামং সাৰেন্তি নাম. ভো গোতম, অহং ৰাসিট্ঠো নাম কচ্চানো নাম ইধ আগতোতি ৰদন্তা গোত্তং সাৰেন্তি নাম. এতে কির দলিদ্দা জিণ্ণকুলপুত্তা পরিসমজ্ঝে নামগোত্তৰসেন পাকটা ভৰিস্সামাতি এৰং অকংসু. যে পন তুণ্হীভূতা নিসীদিংসু, তে কেরাটিকা চেৰ অন্ধবালা চ. তত্থ কেরাটিকা, ‘‘একং দ্ৰে কথাসল্লাপে করোন্তো ৰিস্সাসিকো হোতি, অথ ৰিস্সাসে সতি একং দ্ৰে ভিক্খা অদাতুং ন যুত্ত’’ন্তি ততো অত্তানং মোচেন্তা তুণ্হী নিসীদন্তি. অন্ধবালা অঞ্ঞাণতাযেৰ অৰক্খিত্তমত্তিকাপিণ্ডো ৰিয যত্থ কত্থচি তুণ্হীভূতা নিসীদন্তি.

৩৫৬. কিঞ্চিদেৰ দেসন্তি কঞ্চি ওকাসং কিঞ্চি কারণং, অথস্স ভগৰা পঞ্হপুচ্ছনে উস্সাহং জনেন্তো আহ – পুচ্ছ, অগ্গিৰেস্সন, যদাকঙ্খসীতি. তস্সত্থো – ‘‘পুচ্ছ যদি আকঙ্খসি, ন মে পঞ্হৰিস্সজ্জনে ভারো অত্থি’’. অথ ৰা ‘‘পুচ্ছ যং আকঙ্খসি, সব্বং তে ৰিস্সজ্জেস্সামী’’তি সব্বঞ্ঞুপৰারণং পৰারেসি অসাধারণং পচ্চেকবুদ্ধঅগ্গসাৰমহাসাৰকেহি. তে হি যদাকঙ্খসীতি ন ৰদন্তি, সুত্ৰা ৰেদিস্সামাতি ৰদন্তি. বুদ্ধা পন ‘‘পুচ্ছাৰুসো, যদাকঙ্খসী’’তি (সং. নি. ১.২৩৭) ৰা, ‘‘পুচ্ছ, মহারাজ, যদাকঙ্খসী’’তি (দী. নি. ১.১৬২) ৰা,

‘‘পুচ্ছ ৰাসৰ মং পঞ্হং, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসি;

তস্স তস্সেৰ পঞ্হস্স, অহং অন্তং করোমি তে’’ ইতি. (দী. নি. ২.৩৫৬) ৰা,

‘‘তেন হি ত্ৰং, ভিক্খু, সকে আসনে নিসীদিত্ৰা পুচ্ছ যদাকঙ্খসী’’তি (ম. নি. ৩.৮৫) ৰা,

‘‘বাৰরিস্স চ তুয্হং ৰা, সব্বেসং সব্বসংসযং;

কতাৰকাসা পুচ্ছৰ্হো, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছথা’’তি. (সু. নি. ১০৩৬) ৰা,

‘‘পুচ্ছ মং সভিয পঞ্হং, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসি;

তস্স তস্সেৰ পঞ্হস্স, অহং অন্তং করোমি তে’’ ইতি. (সু. নি. ৫১৭) ৰা –

তেসং তেসং যক্খনরিন্দদেৰসমণব্রাহ্মণপরিব্বাজকানং সব্বঞ্ঞুপৰারণং পৰারেন্তি. অনচ্ছরিযঞ্চেতং, যং ভগৰা বুদ্ধভূমিং পত্ৰা এতং পৰারণং পৰারেয্য. যো বোধিসত্তভূমিযং পদেসঞাণেপি ঠিতো

‘‘কোণ্ডঞ্ঞ পঞ্হানি ৰিযাকরোহি,

যাচন্তি তং ইসযো সাধুরূপা;

কোণ্ডঞ্ঞ এসো মনুজেসু ধম্মো,

যং ৰুদ্ধমাগচ্ছতি এস ভারো’’তি. (জা. ২.১৭.৬০) –

এৰং সক্কাদীনং অত্থায ইসীহি যাচিতো

‘‘কতাৰকাসা পুচ্ছন্তু ভোন্তো,

যং কিঞ্চি পঞ্হং মনসাভিপত্থিতং;

অহঞ্হি তং তং ৰো ৰিযাকরিস্সং,

ঞত্ৰা সযং লোকমিমং পরঞ্চা’’তি. (জা. ২.১৭.৬১);

এৰং সরভঙ্গকালে, সম্ভৰজাতকে চ সকলজম্বুদীপং তিক্খত্তুং ৰিচরিত্ৰা পঞ্হানং অন্তকরং অদিস্ৰা সুচিরতেন ব্রাহ্মণেন পঞ্হং পুট্ঠো ওকাসে কারিতে, জাতিযা সত্তৰস্সো রথিকাযং পংসুং কীল়ন্তো পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা অন্তরৰীথিযং নিসিন্নোৰ –

‘‘তগ্ঘ তে অহমক্খিস্সং, যথাপি কুসলো তথা;

রাজা চ খো তং জানাতি, যদি কাহতি ৰা ন ৰা’’তি. (জা. ১.১৬.১৭২) –

সব্বঞ্ঞুপৰারণং পৰারেসি.

এৰং ভগৰতা সব্বঞ্ঞুপৰারণায পৰারিতায অত্তমনো পঞ্হং পুচ্ছন্তো, ‘‘কথং পন, ভো গোতমা’’তিআদিমাহ.

অথস্স ভগৰা, ‘‘পস্সথ, ভো, অঞ্ঞং সাৰকেন কথিতং, অঞ্ঞং সত্থা কথেতি, ননু মযা পটিকচ্চেৰ ৰুত্তং, ‘সচে তথা পতিট্ঠিস্সতি, যথাস্স সাৰকেন পতিট্ঠিতং, এৰাহং ৰাদং আরোপেস্সামী’তি. অযং পন অঞ্ঞমেৰ কথেতি, তত্থ কিং মযা সক্কা কাতু’’ন্তি এৰং নিগণ্ঠস্স ৰচনোকাসো মা হোতূতি হেট্ঠা অস্সজিত্থেরেন কথিতনিযামেনেৰ কথেন্তো, এৰং খো অহং, অগ্গিৰেস্সনাতিআদিমাহ. উপমা মং, ভো গোতম, পটিভাতীতি, ভো গোতম, ময্হং একা উপমা উপট্ঠাতি, আহরামি তং উপমন্তি ৰদতি. পটিভাতু তং, অগ্গিৰেস্সনাতি উপট্ঠাতু তে, অগ্গিৰেস্সন, আহর তং উপমং ৰিসত্থোতি ভগৰা অৰোচ. বলকরণীযাতি বাহুবলেন কত্তব্বা কসিৰাণিজ্জাদিকা কম্মন্তা. রূপত্তাযং পুরিসপুগ্গলোতি রূপং অত্তা অস্সাতি রূপত্তা, রূপং অত্তাতি গহেত্ৰা ঠিতপুগ্গলং দীপেতি. রূপে পতিট্ঠাযাতি তস্মিং অত্তাতি গহিতরূপে পতিট্ঠহিত্ৰা. পুঞ্ঞং ৰা অপুঞ্ঞং ৰা পসৰতীতি কুসলং ৰা অকুসলং ৰা পটিলভতি. ৰেদনত্তাদীসুপি এসেৰ নযো. ইমিনা কিং দীপেতি? ইমে পঞ্চক্খন্ধা ইমেসং সত্তানং পথৰী ৰিয পতিট্ঠা, তে ইমেসু পঞ্চসু খন্ধেসু পতিট্ঠায কুসলাকুসলকম্মং নাম আযূহন্তি. তুম্হে এৰরূপং ৰিজ্জমানমেৰ অত্তানং পটিসেধেন্তো পঞ্চক্খন্ধা অনত্তাতি দীপেথাতি অতিৰিয সকারণং কত্ৰা উপমং আহরি. ইমিনা চ নিগণ্ঠেন আহটওপম্মং নিযতমেৰ, সব্বঞ্ঞুবুদ্ধতো অঞ্ঞো তস্স কথং ছিন্দিত্ৰা ৰাদে দোসং দাতুং সমত্থো নাম নত্থি. দুৰিধা হি পুগ্গলা বুদ্ধৰেনেয্যা চ সাৰকৰেনেয্যা চ. সাৰকৰেনেয্যে সাৰকাপি ৰিনেন্তি বুদ্ধাপি. বুদ্ধৰেনেয্যে পন সাৰকা ৰিনেতুং ন সক্কোন্তি, বুদ্ধাৰ ৰিনেন্তি. অযম্পি নিগণ্ঠো বুদ্ধৰেনেয্যো, তস্মা এতস্স ৰাদং ছিন্দিত্ৰা অঞ্ঞো দোসং দাতুং সমত্থো নাম নত্থি. তেনস্স ভগৰা সযমেৰ ৰাদে দোসদস্সনত্থং ননু ত্ৰং, অগ্গিৰেস্সনাতিআদিমাহ.

অথ নিগণ্ঠো চিন্তেসি – ‘‘অতিৰিয সমণো গোতমো মম ৰাদং পতিট্ঠপেতি, সচে উপরি কোচি দোসো ভৰিস্সতি, মমং এককংযেৰ নিগ্গণ্হিস্সতি. হন্দাহং ইমং ৰাদং মহাজনস্সাপি মত্থকে পক্খিপামী’’তি, তস্মা এৰমাহ – অহম্পি, ভো গোতম, এৰং ৰদামি রূপং মে অত্তা…পে… ৰিঞ্ঞাণং মে অত্তাতি, অযঞ্চ মহতী জনতাতি. ভগৰা পন নিগণ্ঠতো সতগুণেনপি সহস্সগুণেনপি সতসহস্সগুণেনপি ৰাদীৰরতরো, তস্মা চিন্তেসি – ‘‘অযং নিগণ্ঠো অত্তানং মোচেত্ৰা মহাজনস্স মত্থকে ৰাদং পক্খিপতি, নাস্স অত্তানং মোচেতুং দস্সামি, মহাজনতো নিৰত্তেত্ৰা এককংযেৰ নং নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি. অথ নং কিঞ্হি তে, অগ্গিৰেস্সনাতিআদিমাহ. তস্সত্থো – নাযং জনতা মম ৰাদং আরোপেতুং আগতা, ত্ৰংযেৰ সকলং ৰেসালিং সংৰট্টিত্ৰা মম ৰাদং আরোপেতুং আগতো, তস্মা ত্ৰং সকমেৰ ৰাদং নিৰেঠেহি, মা মহাজনস্স মত্থকে পক্খিপসীতি. সো পটিজানন্তো অহঞ্হি, ভো গোতমাতিআদিমাহ.

৩৫৭. ইতি ভগৰা নিগণ্ঠস্স ৰাদং পতিট্ঠপেত্ৰা, তেন হি, অগ্গিৰেস্সনাতি পুচ্ছং আরভি. তত্থ তেন হীতি কারণত্থে নিপাতো. যস্মা ত্ৰং পঞ্চক্খন্ধে অত্ততো পটিজানাসি, তস্মাতি অত্থো. সকস্মিং ৰিজিতেতি অত্তনো রট্ঠে. ঘাতেতাযং ৰা ঘাতেতুন্তি ঘাতারহং ঘাতেতব্বযুত্তকং ঘাতেতুং. জাপেতাযং ৰা জাপেতুন্তি ধনজানিরহং জাপেতব্বযুত্তং জাপেতুং জিণ্ণধনং কাতুং. পব্বাজেতাযং ৰা পব্বাজেতুন্তি সকরট্ঠতো পব্বাজনারহং পব্বাজেতুং, নীহরিতুং. ৰত্তিতুঞ্চ অরহতীতি ৰত্ততি চেৰ ৰত্তিতুঞ্চ অরহতি. ৰত্তিতুং যুত্তোতি দীপেতি. ইতি নিগণ্ঠো অত্তনো ৰাদভেদনত্থং আহটকারণমেৰ অত্তনো মারণত্থায আৰুধং তিখিণং করোন্তো ৰিয ৰিসেসেত্ৰা দীপেতি, যথা তং বালো. এৰং মে রূপং হোতূতি মম রূপং এৰংৰিধং হোতু, পাসাদিকং অভিরূপং অলঙ্কতপ্পটিযত্তং সুৰণ্ণতোরণং ৰিয সুসজ্জিতচিত্তপটো ৰিয চ মনাপদস্সনন্তি. এৰং মে রূপং মা অহোসীতি মম রূপং এৰংৰিধং মা হোতু, দুব্বণ্ণং দুস্সণ্ঠিতং ৰলিতপলিতং তিলকসমাকিণ্ণন্তি.

তুণ্হী অহোসীতি নিগণ্ঠো ইমস্মিং ঠানে ৰিরদ্ধভাৰং ঞত্ৰা, ‘‘সমণো গোতমো মম ৰাদং ভিন্দনত্থায কারণং আহরি, অহং বালতায তমেৰ ৰিসেসেত্ৰা দীপেসিং, ইদানি নট্ঠোম্হি, সচে ৰত্ততীতি ৰক্খামি, ইমে রাজানো উট্ঠহিত্ৰা, ‘অগ্গিৰেস্সন, ত্ৰং মম রূপে ৰসো ৰত্ততীতি ৰদসি, যদি তে রূপে ৰসো ৰত্ততি, কস্মা ত্ৰং যথা ইমে লিচ্ছৰিরাজানো তাৰতিংসদেৰসদিসেহি অত্তভাৰেহি ৰিরোচন্তি অভিরূপা পাসাদিকা, এৰং ন ৰিরোচসী’তি. সচে ন ৰত্ততীতি ৰক্খামি, সমণো গোতমো উট্ঠহিত্ৰা, ‘অগ্গিৰেস্সন, ত্ৰং পুব্বে ৰত্ততি মে রূপস্মিং ৰসোতি ৰত্ৰা ইদানি পটিক্খিপসী’তি ৰাদং আরোপেস্সতি. ইতি ৰত্ততীতি ৰুত্তেপি একো দোসো, ন ৰত্ততীতি ৰুত্তেপি একো দোসো’’তি তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি ভগৰা পুচ্ছি, দুতিযম্পি তুণ্হী অহোসি. যস্মা পন যাৰততিযং ভগৰতা পুচ্ছিতে অব্যাকরোন্তস্স সত্তধা মুদ্ধা ফলতি, বুদ্ধা চ নাম সত্তানংযেৰ অত্থায কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি পারমীনং পূরিতত্তা সত্তেসু বলৰঅনুদ্দযা হোন্তি. তস্মা যাৰততিযং অপুচ্ছিত্ৰা অথ খো ভগৰা সচ্চকং নিগণ্ঠপুত্তং এতদৰোচ – এতং ‘‘ব্যাকরোহী দানী’’তিআদিৰচনং অৰোচ.

তত্থ সহধম্মিকন্তি সহেতুকং সকারণং. ৰজিরং পাণিম্হি অস্সাতি ৰজিরপাণি. যক্খোতি ন যো ৰা সো ৰা যক্খো, সক্কো দেৰরাজাতি ৰেদিতব্বো. আদিত্তন্তি অগ্গিৰণ্ণং. সম্পজ্জলিতন্তি সুট্ঠু পজ্জলিতং. সজোতিভূতন্তি সমন্ততো জোতিভূতং, একগ্গিজালভূতন্তি অত্থো. ঠিতো হোতীতি মহন্তং সীসং, কন্দলমকুলসদিসা দাঠা, ভযানকানি অক্খিনাসাদীনীতি এৰং ৰিরূপরূপং মাপেত্ৰা ঠিতো. কস্মা পনেস আগতোতি? দিট্ঠিৰিস্সজ্জাপনত্থং. অপিচ, ‘‘অহঞ্চেৰ খো পন ধম্মং দেসেয্যং, পরে চ মে ন আজানেয্যু’’ন্তি এৰং ধম্মদেসনায অপ্পোস্সুক্কভাৰং আপন্নে ভগৰতি সক্কো মহাব্রহ্মুনা সদ্ধিং আগন্ত্ৰা, ‘‘ভগৰা ধম্মং দেসেথ, তুম্হাকং আণায অৰত্তমানে মযং ৰত্তাপেস্সাম, তুম্হাকং ধম্মচক্কং হোতু, অম্হাকং আণাচক্ক’’ন্তি পটিঞ্ঞমকাসি. তস্মা ‘‘অজ্জ সচ্চকং তাসেত্ৰা পঞ্হং ৰিস্সজ্জাপেস্সামী’’তি আগতো.

ভগৰা চেৰ পস্সতি, সচ্চকো চ নিগণ্ঠপুত্তোতি যদি হি তং অঞ্ঞেপি পস্সেয্যুং. তং কারণং অগরু অস্স, ‘‘সমণো গোতমো সচ্চকং অত্তনো ৰাদে অনোতরন্তং ঞত্ৰা যক্খং আৰাহেত্ৰা দস্সেসি, ততো সচ্চকো ভযেন কথেসী’’তি ৰদেয্যুং. তস্মা ভগৰা চেৰ পস্সতি সচ্চকো চ. তস্স তং দিস্ৰাৰ সকলসরীরতো সেদা মুচ্চিংসু, অন্তোকুচ্ছি ৰিপরিৰত্তমানা মহারৰং রৰি. সো ‘‘অঞ্ঞেপি নু খো পস্সন্তী’’তি ওলোকেন্তো কস্সচি লোমহংসমত্তম্পি ন অদ্দস. ততো – ‘‘ইদং ভযং মমেৰ উপ্পন্নং. সচাহং যক্খোতি ৰক্খামি, ‘কিং তুয্হমেৰ অক্খীনি অত্থি, ত্ৰমেৰ যক্খং পস্সসি, পঠমং যক্খং অদিস্ৰা সমণেন গোতমেন ৰাদসঙ্ঘাটে খিত্তোৰ যক্খং পস্সসী’তি ৰদেয্যু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘ন দানি মে ইধ অঞ্ঞং পটিসরণং অত্থি, অঞ্ঞত্র সমণা গোতমা’’তি মঞ্ঞমানো, অথ খো সচ্চকো নিগণ্ঠপুত্তো…পে… ভগৰন্তং এতদৰোচ. তাণং গৰেসীতি তাণন্তি গৰেসমানো. লেণং গৰেসীতি লেণন্তি গৰেসমানো. সরণং গৰেসীতি সরণন্তি গৰেসমানো. এত্থ চ তাযতি রক্খতীতি তাণং. নিলীযন্তি এত্থাতি লেণং. সরতীতি সরণং, ভযং হিংসতি ৰিদ্ধংসেতীতি অত্থো.

৩৫৮. মনসি করিত্ৰাতি মনম্হি কত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা উপধারেত্ৰা. এৰং মে ৰেদনা হোতূতি কুসলাৰ হোতু, সুখাৰ হোতু. এৰং মে সঞ্ঞা হোতূতি কুসলাৰ হোতু, সুখাৰ হোতু, সোমনস্সসম্পযুত্তাৰ হোতূতি. সঙ্খারৰিঞ্ঞাণেসুপি এসেৰ নযো. মা অহোসীতি এত্থ পন ৰুত্তৰিপরিযাযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. কল্লং নূতি যুত্তং নু. সমনুপস্সিতুন্তি ‘‘এতং মম এসোহমস্মি এসো মে অত্তা’’তি এৰং তণ্হামানদিট্ঠিৰসেন পস্সিতুং. নো হিদং, ভো গোতমাতি ন যুত্তমেতং, ভো গোতম. ইতি ভগৰা যথা নাম ছেকো অহিতুণ্ডিকো সপ্পদট্ঠৰিসং তেনেৰ সপ্পেন পুন ডংসাপেত্ৰা উব্বাহেয্য, এৰং তস্সংযেৰ পরিসতি সচ্চকং নিগণ্ঠপুত্তং তেনেৰ মুখেন পঞ্চক্খন্ধা অনিচ্চা দুক্খা অনত্তাতি ৰদাপেসি. দুক্খং অল্লীনোতি ইমং পঞ্চক্খন্ধদুক্খং তণ্হাদিট্ঠীহি অল্লীনো. উপগতো অজ্ঝোসিতোতিপি তণ্হাদিট্ঠিৰসেনেৰ ৰেদিতব্বো. দুক্খং এতং মমাতিআদীসু পঞ্চক্খন্ধদুক্খং তণ্হামানদিট্ঠিৰসেন সমনুপস্সতীতি অত্থো. পরিজানেয্যাতি অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি তীরণপরিঞ্ঞায পরিতো জানেয্য. পরিক্খেপেত্ৰাতি খযং ৰযং অনুপ্পাদং উপনেত্ৰা.

৩৫৯. নৰন্তি তরুণং. অকুক্কুকজাতন্তি পুপ্ফগ্গহণকালে অন্তো অঙ্গুট্ঠপ্পমাণো একো ঘনদণ্ডকো নিব্বত্ততি, তেন ৰিরহিতন্তি অত্থো. রিত্তোতি সুঞ্ঞো অন্তোসারৰিরহিতো. রিত্তত্তাৰ তুচ্ছো. অপরদ্ধোতি পরাজিতো. ভাসিতা খো পন তেতি ইদং ভগৰা তস্স মুখরভাৰং পকাসেত্ৰা নিগ্গণ্হন্তো আহ. সো কির পুব্বে পূরণাদযো ছ সত্থারো উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছতি. তে ৰিস্সজ্জেতুং ন সক্কোন্তি. অথ নেসং পরিসমজ্ঝে মহন্তং ৰিপ্পকারং আরোপেত্ৰা উট্ঠায জযং পৰেদেন্তো গচ্ছতি. সো সম্মাসম্বুদ্ধম্পি তথেৰ ৰিহেঠেস্সামীতি সঞ্ঞায উপসঙ্কমিত্ৰা –

‘‘অম্ভো কো নাম যং রুক্খো, সিন্নপত্তো সকণ্টকো;

যত্থ একপ্পহারেন, উত্তমঙ্গং ৰিভিজ্জিত’’ন্তি.

অযং খদিরং আহচ্চ অসারকরুক্খপরিচিতো মুদুতুণ্ডসকুণো ৰিয সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসারং আহচ্চ ঞাণতুণ্ডভেদং পত্তো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স থদ্ধভাৰং অঞ্ঞাসি. তদস্স পরিসমজ্ঝে পকাসেন্তো ভাসিতা খো পন তেতিআদিমাহ. নত্থি এতরহীতি উপাদিন্নকসরীরে সেদো নাম নত্থীতি ন ৰত্তব্বং, এতরহি পন নত্থীতি ৰদতি. সুৰণ্ণৰণ্ণং কাযং ৰিৰরীতি ন সব্বং কাযং ৰিৰরি. বুদ্ধা নাম গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৰা পটিচ্ছন্নসরীরা পরিসতি ধম্মং দেসেন্তি. অথ ভগৰা গলৰাটকসম্মুখট্ঠানে চীৰরং গহেত্ৰা চতুরঙ্গুলমত্তং ওতারেসি. ওতারিতমত্তে পন তস্মিং সুৰণ্ণৰণ্ণা রস্মিযো পুঞ্জপুঞ্জা হুত্ৰা সুৰণ্ণঘটতো রত্তসুৰণ্ণরসধারা ৰিয, রত্তৰণ্ণৰলাহকতো ৰিজ্জুলতা ৰিয চ নিক্খমিত্ৰা সুৰণ্ণমুরজসদিসং মহাখন্ধং উত্তমসিরং পদক্খিণং কুরুমানা আকাসে পক্খন্দিংসু. কস্মা পন ভগৰা এৰমকাসীতি? মহাজনস্স কঙ্খাৰিনোদনত্থং. মহাজনো হি সমণো গোতমো ময্হং সেদো নত্থীতি ৰদতি, সচ্চকস্স তাৰ নিগণ্ঠপুত্তস্স যন্তারুল়্হস্স ৰিয সেদা পগ্ঘরন্তি. সমণো পন গোতমো ঘনদুপট্টচীৰরং পারুপিত্ৰা নিসিন্নো, অন্তো সেদস্স অত্থিতা ৰা নত্থিতা ৰা কথং সক্কা ঞাতুন্তি কঙ্খং করেয্য, তস্স কঙ্খাৰিনোদনত্থং এৰমকাসি. মঙ্কুভূতোতি নিত্তেজভূতো. পত্তক্খন্ধোতি পতিতক্খন্ধো. অপ্পটিভানোতি উত্তরি অপ্পস্সন্তো. নিসীদীতি পাদঙ্গুট্ঠকেন ভূমিং কসমানো নিসীদি.

৩৬০. দুম্মুখোতি ন ৰিরূপমুখো, অভিরূপো হি সো পাসাদিকো. নামং পনস্স এতং. অভব্বো তং পোক্খরণিং পুন ওতরিতুন্তি সব্বেসং অল়ানং ভগ্গত্তা পচ্ছিন্নগমনো ওতরিতুং অভব্বো, তত্থেৰ কাককুললাদীনং ভত্তং হোতীতি দস্সেতি. ৰিসূকাযিকানীতি দিট্ঠিৰিসূকানি. ৰিসেৰিতানীতি দিট্ঠিসঞ্চরিতানি. ৰিপ্ফন্দিতানীতি দিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতানি. যদিদং ৰাদাধিপ্পাযোতি এত্থ যদিদন্তি নিপাতমত্তং; ৰাদাধিপ্পাযো হুত্ৰা ৰাদং আরোপেস্সামীতি অজ্ঝাসযেন উপসঙ্কমিতুং অভব্বো; ধম্মস্সৰনায পন উপসঙ্কমেয্যাতি দস্সেতি. দুম্মুখং লিচ্ছৰিপুত্তং এতদৰোচাতি কস্মা অৰোচ? দুম্মুখস্স কিরস্স উপমাহরণকালে সেস লিচ্ছৰিকুমারাপি চিন্তেসুং – ‘‘ইমিনা নিগণ্ঠেন অম্হাকং সিপ্পুগ্গহণট্ঠানে চিরং অৰমানো কতো, অযং দানি অমিত্তস্স পিট্ঠিং পস্সিতুং কালো. মযম্পি একেকং উপমং আহরিত্ৰা পাণিপ্পহারেন পতিতং মুগ্গরেন পোথেন্তো ৰিয তথা নং করিস্সাম, যথা ন পুন পরিসমজ্ঝে সীসং উক্খিপিতুং সক্খিস্সতী’’তি, তে ওপম্মানি করিত্ৰা দুম্মুখস্স কথাপরিযোসানং আগমযমানা নিসীদিংসু. সচ্চকো তেসং অধিপ্পাযং ঞত্ৰা, ইমে সব্বেৰ গীৰং উক্খিপিত্ৰা ওট্ঠেহি চলমানেহি ঠিতা; সচে পচ্চেকা উপমা হরিতুং লভিস্সন্তি, পুন মযা পরিসমজ্ঝে সীসং উক্খিপিতুং ন সক্কা ভৰিস্সতি, হন্দাহং দুম্মুখং অপসাদেত্ৰা যথা অঞ্ঞস্স ওকাসো ন হোতি, এৰং কথাৰারং পচ্ছিন্দিত্ৰা সমণং গোতমং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামীতি তস্মা এতদৰোচ. তত্থ আগমেহীতি তিট্ঠ, মা পুন ভণাহীতি অত্থো.

৩৬১. তিট্ঠতেসা, ভো গোতমাতি, ভো গোতম, এসা অম্হাকঞ্চেৰ অঞ্ঞেসঞ্চ পুথুসমণব্রাহ্মণানং ৰাচা তিট্ঠতু. ৰিলাপং ৰিলপিতং মঞ্ঞেতি এতঞ্হি ৰচনং ৰিলপিতং ৰিয হোতি, ৰিপ্পলপিতমত্তং হোতীতি অত্থো. অথ ৰা তিট্ঠতেসাতি এত্থ কথাতি আহরিত্ৰা ৰত্তব্বা. ৰাচাৰিলাপং ৰিলপিতং মঞ্ঞেতি এত্থ পনিদং ৰাচানিচ্ছারণং ৰিলপিতমত্তং মঞ্ঞে হোতীতি অত্থো.

ইদানি পঞ্হং পুচ্ছন্তো কিত্তাৰতাতিআদিমাহ. তত্থ ৰেসারজ্জপত্তোতি ঞাণপত্তো. অপরপ্পচ্চযোতি অপরপ্পত্তিযো. অথস্স ভগৰা পঞ্হং ৰিস্সজ্জেন্তো ইধ, অগ্গিৰেস্সনাতিআদিমাহ, তং উত্তানত্থমেৰ. যস্মা পনেত্থ পস্সতীতি ৰুত্তত্তা সেক্খভূমি দস্সিতা. তস্মা উত্তরি অসেক্খভূমিং পুচ্ছন্তো দুতিযং পঞ্হং পুচ্ছি, তম্পিস্স ভগৰা ব্যাকাসি. তত্থ দস্সনানুত্তরিযেনাতিআদীসু দস্সনানুত্তরিযন্তি লোকিযলোকুত্তরা পঞ্ঞা. পটিপদানুত্তরিযন্তি লোকিযলোকুত্তরা পটিপদা. ৰিমুত্তানুত্তরিযন্তি লোকিযলোকুত্তরা ৰিমুত্তি. সুদ্ধলোকুত্তরমেৰ ৰা গহেত্ৰা দস্সনানুত্তরিযন্তি অরহত্তমগ্গসম্মাদিট্ঠি. পটিপদানুত্তরিযন্তি সেসানি মগ্গঙ্গানি. ৰিমুত্তানুত্তরিযন্তি অগ্গফলৰিমুত্তি. খীণাসৰস্স ৰা নিব্বানদস্সনং দস্সনানুত্তরিযং নাম. মগ্গঙ্গানি পটিপদানুত্তরিযং. অগ্গফলং ৰিমুত্তানুত্তরিযন্তি ৰেদিতব্বং. বুদ্ধো সো ভগৰাতি সো ভগৰা সযম্পি চত্তারি সচ্চানি বুদ্ধো. বোধাযাতি পরেসম্পি চতুসচ্চবোধায ধম্মং দেসেতি. দন্তোতিআদীসু দন্তোতি নিব্বিসেৰনো. দমথাযাতি নিব্বিসেৰনত্থায. সন্তোতি সব্বকিলেসৰূপসমেন সন্তো. সমথাযাতি কিলেসৰূপসমায. তিণ্ণোতি চতুরোঘতিণ্ণো. তরণাযাতি চতুরোঘতরণায. পরিনিব্বুতোতি কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো. পরিনিব্বানাযাতি কিলেসপরিনিব্বানত্থায.

৩৬২. ধংসীতি গুণধংসকা. পগব্বাতি ৰাচাপাগব্বিযেন সমন্নাগতা. আসাদেতব্বন্তি ঘট্টেতব্বং. আসজ্জাতি ঘট্টেত্ৰা. নত্ৰেৰ ভৰন্তং গোতমন্তি ভৰন্তং গোতমং আসজ্জ কস্সচি অত্তনো ৰাদং অনুপহতং সকলং আদায পক্কমিতুং থামো নত্থীতি দস্সেতি. ন হি ভগৰা হত্থিআদযো ৰিয কস্সচি জীৰিতন্তরাযং করোতি. অযং পন নিগণ্ঠো ইমা তিস্সো উপমা ন ভগৰতো উক্কংসনত্থং আহরি, অত্তুক্কংসনত্থমেৰ আহরি. যথা হি রাজা কঞ্চি পচ্চত্থিকং ঘাতেত্ৰা এৰং নাম সূরো এৰং থামসম্পন্নো পুরিসো ভৰিস্সতীতি পচ্চত্থিকং থোমেন্তোপি অত্তানমেৰ থোমেতি. এৰমেৰ সোপি সিযা হি, ভো গোতম, হত্থিং পভিন্নন্তিআদীহি ভগৰন্তং উক্কংসেন্তোপি মযমেৰ সূরা মযং পণ্ডিতা মযং বহুস্সুতাযেৰ এৰং পভিন্নহত্থিং ৰিয, জলিতঅগ্গিক্খন্ধং ৰিয, ফণকতআসীৰিসং ৰিয চ ৰাদত্থিকা সম্মাসম্বুদ্ধং উপসঙ্কমিম্হাতি অত্তানংযেৰ উক্কংসেতি. এৰং অত্তানং উক্কংসেত্ৰা ভগৰন্তং নিমন্তযমানো অধিৰাসেতু মেতিআদিমাহ. তত্থ অধিৰাসেতূতি সম্পটিচ্ছতু. স্ৰাতনাযাতি যং মে তুম্হেসু কারং করোতো স্ৰে ভৰিস্সতি পুঞ্ঞঞ্চ পীতিপামোজ্জঞ্চ, তদত্থায. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেনাতি ভগৰা কাযঙ্গং ৰা ৰাচঙ্গং ৰা অচোপেত্ৰা অব্ভন্তরেযেৰ খন্তিং ধারেন্তো তুণ্হীভাৰেন অধিৰাসেসি. সচ্চকস্স অনুগ্গহকরণত্থং মনসাৰ সম্পটিচ্ছীতি ৰুত্তং হোতি.

৩৬৩. যমস্স পতিরূপং মঞ্ঞেয্যাথাতি তে কির লিচ্ছৰী তস্স পঞ্চথালিপাকসতানি নিচ্চভত্তং আহরন্তি. তদেৰ সন্ধায এস স্ৰে তুম্হে যং অস্স সমণস্স গোতমস্স পতিরূপং কপ্পিযন্তি মঞ্ঞেয্যাথ, তং আহরেয্যাথ; সমণস্স হি গোতমস্স তুম্হে পরিচারকা কপ্পিযাকপ্পিযং যুত্তাযুত্তং জানাথাতি ৰদতি. ভত্তাভিহারং অভিহরিংসূতি অভিহরিতব্বং ভত্তং অভিহরিংসু. পণীতেনাতি উত্তমেন. সহত্থাতি সহত্থেন. সন্তপ্পেত্ৰাতি সুট্ঠু তপ্পেত্ৰা, পরিপুণ্ণং সুহিতং যাৰদত্থং কত্ৰা. সম্পৰারেত্ৰাতি সুট্ঠু পৰারেত্ৰা, অলং অলন্তি হত্থসঞ্ঞায পটিক্খিপাপেত্ৰা. ভুত্তাৰিন্তি ভুত্তৰন্তং. ওনীতপত্তপাণিন্তি পত্ততো ওনীতপাণিং, অপনীতহত্থন্তি ৰুত্তং হোতি. ‘‘ওনিত্তপত্তপাণি’’ন্তিপি পাঠো, তস্সত্থো, ওনিত্তং নানাভূতং পত্তং পাণিতো অস্সাতি ওনিত্তপত্তপাণী. তং ওনিত্তপত্তপাণিং, হত্থে চ পত্তঞ্চ ধোৰিত্ৰা একমন্তে পত্তং নিক্খিপিত্ৰা নিসিন্নন্তি অত্থো. একমন্তং নিসীদীতি ভগৰন্তং এৰংভূতং ঞত্ৰা একস্মিং ওকাসে নিসীদীতি অত্থো. পুঞ্ঞঞ্চাতি যং ইমস্মিং দানে পুঞ্ঞং, আযতিং ৰিপাকক্খন্ধাতি অত্থো. পুঞ্ঞমহীতি ৰিপাকক্খন্ধানংযেৰ পরিৰারো. তং দাযকানং সুখায হোতূতি তং ইমেসং লিচ্ছৰীনং সুখত্থায হোতু. ইদং কির সো অহং পব্বজিতো নাম, পব্বজিতেন চ ন যুত্তং অত্তনো দানং নিয্যাতেতুন্তি তেসং নিয্যাতেন্তো এৰমাহ. অথ ভগৰা যস্মা লিচ্ছৰীহি সচ্চকস্স দিন্নং, ন ভগৰতো. সচ্চকেন পন ভগৰতো দিন্নং, তস্মা তমত্থং দীপেন্তো যং খো, অগ্গিৰেস্সনাতিআদিমাহ. ইতি ভগৰা নিগণ্ঠস্স মতেন ৰিনাযেৰ অত্তনো দিন্নং দক্খিণং নিগণ্ঠস্স নিয্যাতেসি, সা চস্স অনাগতে ৰাসনা ভৰিস্সতীতি.