৬. পাসরাসিসুত্তৰণ্ণনা
২৭২. এৰং মে সুতন্তি পাসরাসিসুত্তং. তত্থ সাধু মযং, আৰুসোতি আযাচন্তা ভণন্তি. এতে কির পঞ্চসতা ভিক্খূ জনপদৰাসিনো ‘‘দসবলং পস্সিস্সামা’’তি সাৰত্থিং অনুপ্পত্তা. সত্থুদস্সনং পন এতেহি লদ্ধং, ধম্মিং কথং ন তাৰ সুণন্তি. তে সত্থুগারৰেন ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, ধম্মকথং কথেথা’’তি ৰত্তুং ন সক্কোন্তি. বুদ্ধা হি গরূ হোন্তি, একচারিকো সীহো মিগরাজা ৰিয, পভিন্নকুঞ্জরো ৰিয, ফণকতআসীৰিসো ৰিয, মহাঅগ্গিক্খন্ধো ৰিয চ দুরাসদা ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘আসীৰিসো যথা ঘোরো, মিগরাজাৰ কেসরী;
নাগোৰ কুঞ্জরো দন্তী, এৰং বুদ্ধা দুরাসদা’’তি.
এৰং দুরাসদং সত্থারং তে ভিক্খূ সযং যাচিতুং অসক্কোন্তা আযস্মন্তং আনন্দং যাচমানা ‘‘সাধু মযং, আৰুসো’’তি আহংসু.
অপ্পেৰ নামাতি অপি নাম লভেয্যাথ. কস্মা পন থেরো তে ভিক্খূ ‘‘রম্মকস্স ব্রাহ্মণস্স অস্সমং উপসঙ্কমেয্যাথা’’তি আহ? পাকটকিরিযতায. দসবলস্স হি কিরিযা থেরস্স পাকটা হোতি; জানাতি থেরো, ‘‘অজ্জ সত্থা জেতৰনে ৰসিত্ৰা পুব্বারামে দিৰাৰিহারং করিস্সতি; অজ্জ পুব্বারামে ৰসিত্ৰা জেতৰনে দিৰাৰিহারং করিস্সতি; অজ্জ এককোৰ পিণ্ডায পৰিসিস্সতি; অজ্জ ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো ইমস্মিং কালে জনপদচারিকং নিক্খমিস্সতী’’তি. কিং পনস্স এৰং জাননত্থং চেতোপরিযঞাণং অত্থীতি? নত্থি. অনুমানবুদ্ধিযা পন কতকিরিযায নযগ্গাহেন জানাতি. যঞ্হি দিৰসং ভগৰা জেতৰনে ৰসিত্ৰা পুব্বারামে দিৰাৰিহারং কাতুকামো হোতি, তদা সেনাসনপরিক্খারভণ্ডানং পটিসামনাকারং দস্সেতি, থেরো সম্মজ্জনিসঙ্কারছড্ডনকাদীনি পটিসামেতি. পুব্বারামে ৰসিত্ৰা জেতৰনং দিৰাৰিহারায আগমনকালেপি এসেৰ নযো.
যদা পন এককো পিণ্ডায পৰিসিতুকামো হোতি, তদা পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা দ্ৰারং পিধায ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদতি. থেরো ‘‘অজ্জ ভগৰা বোধনেয্যবন্ধৰং দিস্ৰা নিসিন্নো’’তি তায সঞ্ঞায ঞত্ৰা ‘‘অজ্জ, আৰুসো, ভগৰা এককো পৰিসিতুকামো, তুম্হে ভিক্খাচারসজ্জা হোথা’’তি ভিক্খূনং সঞ্ঞং দেতি. যদা পন ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো পৰিসিতুকামো হোতি, তদা গন্ধকুটিদ্ৰারং উপড্ঢপিদহিতং কত্ৰা ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদতি, থেরো তায সঞ্ঞায ঞত্ৰা পত্তচীৰরগ্গহণত্থায ভিক্খূনং সঞ্ঞং দেতি. যদা জনপদচারিকং নিক্খমিতুকামো হোতি, তদা একং দ্ৰে আলোপে অতিরেকং ভুঞ্জতি, সব্বকালং চঙ্কমনঞ্চারুয্হ অপরাপরং চঙ্কমতি, থেরো তায সঞ্ঞায ঞত্ৰা ‘‘ভগৰা, আৰুসো, জনপদচারিকং চরিতুকামো, তুম্হাকং কত্তব্বং করোথা’’তি ভিক্খূনং সঞ্ঞং দেতি.
ভগৰা পঠমবোধিযং ৰীসতি ৰস্সানি অনিবদ্ধৰাসো অহোসি, পচ্ছা পঞ্চৰীসতি ৰস্সানি অব্বোকিণ্ণং সাৰত্থিংযেৰ উপনিস্সায ৰসন্তো একদিৰসে দ্ৰে ঠানানি পরিভুঞ্জতি. জেতৰনে রত্তিং ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো দক্খিণদ্ৰারেন সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা পাচীনদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা পুব্বারামে দিৰাৰিহারং করোতি. পুব্বারামে রত্তিং ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে পাচীনদ্ৰারেন সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা দক্খিণদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা জেতৰনে দিৰাৰিহারং করোতি. কস্মা? দ্ৰিন্নং কুলানং অনুকম্পায. মনুস্সত্তভাৰে ঠিতেন হি অনাথপিণ্ডিকেন ৰিয অঞ্ঞেন কেনচি, মাতুগামত্তভাৰে ঠিতায চ ৰিসাখায ৰিয অঞ্ঞায ইত্থিযা তথাগতং উদ্দিস্স ধনপরিচ্চাগো কতো নাম নত্থি, তস্মা ভগৰা তেসং অনুকম্পায একদিৰসে ইমানি দ্ৰে ঠানানি পরিভুঞ্জতি. তস্মিং পন দিৰসে জেতৰনে ৰসি, তস্মা থেরো – ‘‘অজ্জ ভগৰা সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা সাযন্হকালে গত্তানি পরিসিঞ্চনত্থায পুব্বকোট্ঠকং গমিস্সতি; অথাহং গত্তানি পরিসিঞ্চিত্ৰা ঠিতং ভগৰন্তং যাচিত্ৰা রম্মকস্স ব্রাহ্মণস্স অস্সমং গহেত্ৰা গমিস্সামি. এৰমিমে ভিক্খূ ভগৰতো সম্মুখা লভিস্সন্তি ধম্মকথং সৰনাযা’’তি চিন্তেত্ৰা তে ভিক্খূ এৰমাহ.
মিগারমাতুপাসাদোতি ৰিসাখায পাসাদো. সা হি মিগারেন সেট্ঠিনা মাতুট্ঠানে ঠপিতত্তা মিগারমাতাতি ৰুচ্চতি. পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতোতি তস্মিং কির পাসাদে দ্ৰিন্নং মহাসাৰকানং সিরিগব্ভানং মজ্ঝে ভগৰতো সিরিগব্ভো অহোসি. থেরো দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা অন্তোগব্ভং সম্মজ্জিত্ৰা মালাকচৰরং নীহরিত্ৰা মঞ্চপীঠং পঞ্ঞপেত্ৰা সত্থু সঞ্ঞং অদাসি. সত্থা সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো সীহসেয্যং উপগম্ম দরথং পটিপ্পস্সম্ভেত্ৰা উট্ঠায ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদিত্ৰা সাযন্হসমযে ততো ৰুট্ঠাসি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো’’তি.
পরিসিঞ্চিতুন্তি যো হি চুণ্ণমত্তিকাদীহি গত্তানি উব্বট্টেন্তো মল্লকমুট্ঠাদীহি ৰা ঘংসন্তো ন্হাযতি, সো ন্হাযতীতি ৰুচ্চতি. যো তথা অকত্ৰা পকতিযাৰ ন্হাযতি, সো পরিসিঞ্চতীতি ৰুচ্চতি. ভগৰতোপি সরীরে তথা হরিতব্বং রজোজল্লং নাম ন উপলিম্পতি, উতুগ্গহণত্থং পন ভগৰা কেৰলং উদকং ওতরতি. তেনাহ – ‘‘গত্তানি পরিসিঞ্চিতু’’ন্তি. পুব্বকোট্ঠকোতি পাচীনকোট্ঠকো.
সাৰত্থিযং কির ৰিহারো কদাচি মহা হোতি কদাচি খুদ্দকো. তথা হি সো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে যোজনিকো অহোসি, সিখিস্স তিগাৰুতো, ৰেস্সভুস্স অড্ঢযোজনিকো, ককুসন্ধস্স গাৰুতপ্পমাণো, কোণাগমনস্স অড্ঢগাৰুতপ্পমাণো, কস্সপস্স ৰীসতিউসভপ্পমাণো, অম্হাকং ভগৰতো কালে অট্ঠকরীসপ্পমাণো জাতো. তম্পি নগরং তস্স ৰিহারস্স কদাচি পাচীনতো হোতি, কদাচি দক্খিণতো, কদাচি পচ্ছিমতো, কদাচি উত্তরতো. জেতৰনে গন্ধকুটিযং পন চতুন্নং মঞ্চপাদানং পতিট্ঠিতট্ঠানং অচলমেৰ.
চত্তারি হি অচলচেতিযট্ঠানানি নাম মহাবোধিপল্লঙ্কট্ঠানং ইসিপতনে ধম্মচক্কপ্পৰত্তনট্ঠানং সঙ্কস্সনগরদ্ৰারে দেৰোরোহণকালে সোপানস্স পতিট্ঠট্ঠানং মঞ্চপাদট্ঠানন্তি. অযং পন পুব্বকোট্ঠকো কস্সপদসবলস্স ৰীসতিউসভৰিহারকালে পাচীনদ্ৰারে কোট্ঠকো অহোসি. সো ইদানিপি পুব্বকোট্ঠকোত্ৰেৰ পঞ্ঞাযতি. কস্সপদসবলস্স কালে অচিরৰতী নগরং পরিক্খিপিত্ৰা সন্দমানা পুব্বকোট্ঠকং পত্ৰা উদকেন ভিন্দিত্ৰা মহন্তং উদকরহদং মাপেসি সমতিত্থং অনুপুব্বগম্ভীরং. তত্থ একং রঞ্ঞো ন্হানতিত্থং, একং নাগরানং, একং ভিক্খুসঙ্ঘস্স, একং বুদ্ধানন্তি এৰং পাটিযেক্কানি ন্হানতিত্থানি হোন্তি রমণীযানি ৰিপ্পকিণ্ণরজতপট্টসদিসৰালিকানি. ইতি ভগৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং যেন অযং এৰরূপো পুব্বকোট্ঠকো তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পরিসিঞ্চিতুং. অথাযস্মা আনন্দো উদকসাটিকং উপনেসি. ভগৰা রত্তদুপট্টং অপনেত্ৰা উদকসাটিকং নিৰাসেসি. থেরো দুপট্টেন সদ্ধিং মহাচীৰরং অত্তনো হত্থগতমকাসি. ভগৰা উদকং ওতরি. সহোতরণেনেৰস্স উদকে মচ্ছকচ্ছপা সব্বে সুৰণ্ণৰণ্ণা অহেসুং. যন্তনালিকাহি সুৰণ্ণরসধারানিসিঞ্চমানকালো ৰিয সুৰণ্ণপটপসারণকালো ৰিয চ অহোসি. অথ ভগৰতো ন্হানৰত্তং দস্সেত্ৰা ন্হত্ৰা পচ্চুত্তিণ্ণস্স থেরো রত্তদুপট্টং উপনেসি. ভগৰা তং নিৰাসেত্ৰা ৰিজ্জুলতাসদিসং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা মহাচীৰরং অন্তন্তেন সংহরিত্ৰা পদুমগব্ভসদিসং কত্ৰা উপনীতং দ্ৰীসু কণ্ণেসু গহেত্ৰা অট্ঠাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পুব্বকোট্ঠকে গত্তানি পরিসিঞ্চিত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা একচীৰরো অট্ঠাসী’’তি.
এৰং ঠিতস্স পন ভগৰতো সরীরং ৰিকসিতকমলুপ্পলসরং সব্বপালিফুল্লং পারিচ্ছত্তকং তারামরীচিৰিকসিতং চ গগনতলং সিরিযা অৰহসমানং ৰিয ৰিরোচিত্থ. ব্যামপ্পভাপরিক্খেপৰিলাসিনী চস্স দ্ৰত্তিংসৰরলক্খণমালা গন্থেত্ৰা ঠপিতা দ্ৰত্তিংসচন্দমালা ৰিয, দ্ৰত্তিংসসূরিযমালা ৰিয, পটিপাটিযা ঠপিতা দ্ৰত্তিংসচক্কৰত্তি দ্ৰত্তিংসদেৰরাজা দ্ৰত্তিংসমহাব্রহ্মানো ৰিয চ অতিৰিয ৰিরোচিত্থ, ৰণ্ণভূমিনামেসা. এৰরূপেসু ঠানেসু বুদ্ধানং সরীরৰণ্ণং ৰা গুণৰণ্ণং ৰা চুণ্ণিযপদেহি ৰা গাথাহি ৰা অত্থঞ্চ উপমাযো চ কারণানি চ আহরিত্ৰা পটিবলেন ধম্মকথিকেন পূরেত্ৰা কথেতুং ৰট্টতীতি এৰরূপেসু ঠানেসু ধম্মকথিকস্স থামো ৰেদিতব্বো.
২৭৩. গত্তানি পুব্বাপযমানোতি পকতিভাৰং গমযমানো নিরুদকানি কুরুমানো, সুক্খাপযমানোতি অত্থো. সোদকেন গত্তেন চীৰরং পারুপন্তস্স হি চীৰরে কণ্ণিকা উট্ঠহন্তি, পরিক্খারভণ্ডং দুস্সতি. বুদ্ধানং পন সরীরে রজোজল্লং ন উপলিম্পতি; পদুমপত্তে পক্খিত্তউদকবিন্দু ৰিয উদকং ৰিনিৰত্তেত্ৰা গচ্ছতি, এৰং সন্তেপি সিক্খাগারৰতায ভগৰা, ‘‘পব্বজিতৰত্তং নামেত’’ন্তি মহাচীৰরং উভোসু কণ্ণেসু গহেত্ৰা পুরতো কাযং পটিচ্ছাদেত্ৰা অট্ঠাসি. তস্মিং খণে থেরো চিন্তেসি – ‘‘ভগৰা মহাচীৰরং পারুপিত্ৰা মিগারমাতুপাসাদং আরব্ভ গমনাভিহারতো পট্ঠায দুন্নিৰত্তিযো ভৰিস্সতি; বুদ্ধানঞ্হি অধিপ্পাযকোপনং নাম একচারিকসীহস্স গহণত্থং হত্থপ্পসারণং ৰিয; পভিন্নৰরৰারণস্স সোণ্ডায পরামসনং ৰিয; উগ্গতেজস্স আসীৰিসস্স গীৰায গহণং ৰিয চ ভারিযং হোতি. ইধেৰ রম্মকস্স ব্রাহ্মণস্স অস্সমস্স ৰণ্ণং কথেত্ৰা তত্থ গমনত্থায ভগৰন্তং যাচিস্সামী’’তি. সো তথা অকাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা আনন্দো…পে… অনুকম্পং উপাদাযা’’তি.
তত্থ অনুকম্পং উপাদাযাতি ভগৰতো সম্মুখা ধম্মিং কথং সোস্সামাতি তং অস্সমং গতানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অনুকম্পং পটিচ্চ, তেসু কারুঞ্ঞং কত্ৰাতি অত্থো. ধম্মিযা কথাযাতি দসসু পারমিতাসু অঞ্ঞতরায পারমিযা চেৰ মহাভিনিক্খমনস্স চ ৰণ্ণং কথযমানা সন্নিসিন্না হোন্তি. আগমযমানোতি ওলোকযমানো. অহং বুদ্ধোতি সহসা অপ্পৰিসিত্ৰা যাৰ সা কথা নিট্ঠাতি, তাৰ অট্ঠাসীতি অত্থো. অগ্গল়ং আকোটেসীতি অগ্গনখেন কৰাটে সঞ্ঞং অদাসি. ৰিৰরিংসূতি সোতং ওদহিত্ৰাৰ নিসিন্নত্তা তঙ্খণংযেৰ আগন্ত্ৰা ৰিৰরিংসু.
পঞ্ঞত্তে আসনেতি বুদ্ধকালে কির যত্থ যত্থ একোপি ভিক্খু ৰিহরতি, সব্বত্থ বুদ্ধাসনং পঞ্ঞত্তমেৰ হোতি. কস্মা? ভগৰা কির অত্তনো সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ফাসুকট্ঠানে ৰিহরন্তে মনসি করোতি ‘‘অসুকো ময্হং সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা গতো, সক্খিস্সতি নু খো ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং নো ৰা’’তি. অথ নং পস্সতি কম্মট্ঠানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা অকুসলৰিতক্কে ৰিতক্কযমানং, ততো ‘‘কথঞ্হি নাম মাদিসস্স সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিহরন্তং ইমং কুলপুত্তং অকুসলৰিতক্কা অভিভৰিত্ৰা অনমতগ্গে ৰট্টদুক্খে সংসারেস্সন্তী’’তি তস্স অনুগ্গহত্থং তত্থেৰ অত্তানং দস্সেত্ৰা তং কুলপুত্তং ওৰদিত্ৰা আকাসং উপ্পতিত্ৰা পুন অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ গচ্ছতি. অথেৰং ওৰদিযমানা তে ভিক্খূ চিন্তযিংসু – ‘‘সত্থা অম্হাকং মনং জানিত্ৰা আগন্ত্ৰা অম্হাকং সমীপে ঠিতংযেৰ অত্তানং দস্সেতি; তস্মিং খণে, ‘ভন্তে, ইধ নিসীদথ, ইধ নিসীদথা’তি আসনপরিযেসনং নাম ভারো’’তি. তে আসনং পঞ্ঞপেত্ৰাৰ ৰিহরন্তি. যস্স পীঠং অত্থি, সো তং পঞ্ঞপেতি. যস্স নত্থি, সো মঞ্চং ৰা ফলকং ৰা কট্ঠং ৰা পাসাণং ৰা ৰালিকপুঞ্জং ৰা পঞ্ঞপেতি. তং অলভমানা পুরাণপণ্ণানিপি সঙ্কড্ঢিত্ৰা তত্থ পংসুকূলং পত্থরিত্ৰা ঠপেন্তি. ইধ পন পকতিপঞ্ঞত্তমেৰ আসনং অহোসি, তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদী’’তি.
কায নুত্থাতি কতমায নু কথায সন্নিসিন্না ভৰথাতি অত্থো. ‘‘কায নেত্থা’’তিপি পাল়ি, তস্সা কতমায নু এত্থাতি অত্থো. ‘‘কায নোত্থা’’তিপি পাল়ি, তস্সাপি পুরিমোযেৰ অত্থো. অন্তরা কথাতি কম্মট্ঠানমনসিকারউদ্দেসপরিপুচ্ছাদীনং অন্তরা অঞ্ঞা একা কথা. ৰিপ্পকতাতি মম আগমনপচ্চযা অপরিনিট্ঠিতা সিখং অপ্পত্তা. অথ ভগৰা অনুপ্পত্তোতি অথ এতস্মিং কালে ভগৰা আগতো. ধম্মী ৰা কথাতি দসকথাৰত্থুনিস্সিতা ৰা ধম্মী কথা. অরিযো ৰা তুণ্হীভাৰোতি এত্থ পন দুতিযজ্ঝানম্পি অরিযো তুণ্হীভাৰো মূলকম্মট্ঠানম্পি. তস্মা তং ঝানং অপ্পেত্ৰা নিসিন্নোপি, মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা নিসিন্নোপি ভিক্খু অরিযেন তুণ্হীভাৰেন নিসিন্নোতি ৰেদিতব্বো.
২৭৪. দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিযেসনাতি কো অনুসন্ধি? তে ভিক্খূ সম্মুখা ধম্মিং কথং সোস্সামাতি থেরস্স ভারং অকংসু, থেরো তেসং অস্সমগমনমকাসি. তে তত্থ নিসীদিত্ৰা অতিরচ্ছানকথিকা হুত্ৰা ধম্মিযা কথায নিসীদিংসু. অথ ভগৰা ‘‘অযং তুম্হাকং পরিযেসনা অরিযপরিযেসনা নামা’’তি দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি. তত্থ কতমা চ, ভিক্খৰে, অনরিযপরিযেসনাতি এত্থ যথা মগ্গকুসলো পুরিসো পঠমং ৰজ্জেতব্বং অপাযমগ্গং দস্সেন্তো ‘‘ৰামং মুঞ্চিত্ৰা দক্খিণং গণ্হা’’তি ৰদতি. এৰং ভগৰা দেসনাকুসলতায পঠমং ৰজ্জেতব্বং অনরিযপরিযেসনং আচিক্খিত্ৰা পচ্ছা ইতরং আচিক্খিস্সামীতি উদ্দেসানুক্কমং ভিন্দিত্ৰা এৰমাহ. জাতিধম্মোতি জাযনসভাৰো. জরাধম্মোতি জীরণসভাৰো. ব্যাধিধম্মোতি ব্যাধিসভাৰো. মরণধম্মোতি মরণসভাৰো. সোকধম্মোতি সোচনকসভাৰো. সংকিলেসধম্মোতি সংকিলিস্সনসভাৰো.
পুত্তভরিযন্তি পুত্তা চ ভরিযা চ. এস নযো সব্বত্থ. জাতরূপরজতন্তি এত্থ পন জাতরূপন্তি সুৰণ্ণং. রজতন্তি যংকিঞ্চি ৰোহারূপগং লোহমাসকাদি. জাতিধম্মা হেতে, ভিক্খৰে, উপধযোতি এতে পঞ্চকামগুণূপধযো নাম হোন্তি, তে সব্বেপি জাতিধম্মাতি দস্সেতি. ব্যাধিধম্মৰারাদীসু জাতরূপরজতং ন গহিতং, ন হেতস্স সীসরোগাদযো ব্যাধযো নাম হোন্তি, ন সত্তানং ৰিয চুতিসঙ্খাতং মরণং, ন সোকো উপ্পজ্জতি. অযাদীহি পন সংকিলেসেহি সংকিলিস্সতীতি সংকিলেসধম্মৰারে গহিতং. তথা উতুসমুট্ঠানত্তা জাতিধম্মৰারে. মলং গহেত্ৰা জীরণতো জরাধম্মৰারে চ.
২৭৫. অযং , ভিক্খৰে, অরিযা পরিযেসনাতি, ভিক্খৰে, অযং নিদ্দোসতাযপি অরিযেহি পরিযেসিতব্বতাযপি অরিযপরিযেসনাতি ৰেদিতব্বা.
২৭৬. অহম্পি সুদং, ভিক্খৰেতি কস্মা আরভি? মূলতো পট্ঠায মহাভিনিক্খমনং দস্সেতুং. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘ভিক্খৰে, অহম্পি পুব্বে অনরিযপরিযেসনং পরিযেসিং. স্ৰাহং তং পহায অরিযপরিযেসনং পরিযেসিত্ৰা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো. পঞ্চৰগ্গিযাপি অনরিযপরিযেসনং পরিযেসিংসু. তে তং পহায অরিযপরিযেসনং পরিযেসিত্ৰা খীণাসৰভূমিং পত্তা. তুম্হেপি মম চেৰ পঞ্চৰগ্গিযানঞ্চ মগ্গং আরুল়্হা. অরিযপরিযেসনা তুম্হাকং পরিযেসনা’’তি মূলতো পট্ঠায অত্তনো মহাভিনিক্খমনং দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি.
২৭৭. তত্থ দহরোৰ সমানোতি তরুণোৰ সমানো. সুসুকাল়কেসোতি সুট্ঠু কাল়কেসো, অঞ্জনৰণ্ণকেসোৰ হুত্ৰাতি অত্থো. ভদ্রেনাতি ভদ্দকেন. পঠমেন ৰযসাতি তিণ্ণং ৰযানং পঠমৰযেন. অকামকানন্তি অনিচ্ছমানানং, অনাদরত্থে সামিৰচনং. অস্সূনি মুখে এতেসন্তি অস্সুমুখা; তেসং অস্সুমুখানং, অস্সুকিলিন্নমুখানন্তি অত্থো. রুদন্তানন্তি কন্দিত্ৰা রোদমানানং. কিং কুসলগৰেসীতি কিং কুসলন্তি গৰেসমানো. অনুত্তরং সন্তিৰরপদন্তি উত্তমং সন্তিসঙ্খাতং ৰরপদং, নিব্বানং পরিযেসমানোতি অত্থো. যেন আল়ারো কালামোতি এত্থ আল়ারোতি তস্স নামং, দীঘপিঙ্গলো কিরেসো. তেনস্স আল়ারোতি নামং অহোসি. কালামোতি গোত্তং. ৰিহরতাযস্মাতি ৰিহরতু আযস্মা. যত্থ ৰিঞ্ঞূ পুরিসোতি যস্মিং ধম্মে পণ্ডিতো পুরিসো. সকং আচরিযকন্তি অত্তনো আচরিযসমযং. উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্যাতি পটিলভিত্ৰা ৰিহরেয্য. এত্তাৰতা তেন ওকাসো কতো হোতি. তং ধম্মন্তি তং তেসং সমযং তন্তিং. পরিযাপুণিন্তি সুত্ৰাৰ উগ্গণ্হিং.
ওট্ঠপহতমত্তেনাতি তেন ৰুত্তস্স পটিগ্গহণত্থং ওট্ঠপহরণমত্তেন; অপরাপরং কত্ৰা ওট্ঠসঞ্চরণমত্তকেনাতি অত্থো. লপিতলাপনমত্তেনাতি তেন লপিতস্স পটিলাপনমত্তকেন. ঞাণৰাদন্তি জানামীতি ৰাদং. থেরৰাদন্তি থিরভাৰৰাদং, থেরো অহমেত্থাতি এতং ৰচনং. অহঞ্চেৰ অঞ্ঞে চাতি ন কেৰলং অহং, অঞ্ঞেপি বহূ এৰং ৰদন্তি. কেৰলং সদ্ধামত্তকেনাতি পঞ্ঞায অসচ্ছিকত্ৰা সুদ্ধেন সদ্ধামত্তকেনেৰ. বোধিসত্তো কির ৰাচায ধম্মং উগ্গণ্হন্তোযেৰ, ‘‘ন কালামস্স ৰাচায পরিযত্তিমত্তমেৰ অস্মিং ধম্মে, অদ্ধা এস সত্তন্নং সমাপত্তীনং লাভী’’তি অঞ্ঞাসি, তেনস্স এতদহোসি.
আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং পৰেদেসীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনপরিযোসানা সত্ত সমাপত্তিযো মং জানাপেসি. সদ্ধাতি ইমাসং সত্তন্নং সমাপত্তীনং নিব্বত্তনত্থায সদ্ধা. ৰীরিযাদীসুপি এসেৰ নযো. পদহেয্যন্তি পযোগং করেয্যং. নচিরস্সেৰ তং ধম্মং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসিন্তি বোধিসত্তো কির ৰীরিযং পগ্গহেত্ৰা কতিপাহঞ্ঞেৰ সত্ত সুৰণ্ণনিস্সেণিযো পসারেন্তো ৰিয সত্ত সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসি; তস্মা এৰমাহ.
লাভা নো, আৰুসোতি অনুসূযকো কিরেস কালামো. তস্মা ‘‘অযং অধুনাগতো, কিন্তি কত্ৰা ইমং ধম্মং নিব্বত্তেসী’’তি উসূযং অকত্ৰা পসন্নো পসাদং পৰেদেন্তো এৰমাহ. উভোৰ সন্তা ইমং গণং পরিহরামাতি ‘‘মহা অযং গণো, দ্ৰেপি জনা পরিহরামা’’তি ৰত্ৰা গণস্স সঞ্ঞং অদাসি, ‘‘অহম্পি সত্তন্নং সমাপত্তীনং লাভী, মহাপুরিসোপি সত্তন্নমেৰ, এত্তকা জনা মহাপুরিসস্স সন্তিকে পরিকম্মং উগ্গণ্হথ, এত্তকা ময্হ’’ন্তি মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা অদাসি. উল়ারাযাতি উত্তমায. পূজাযাতি কালামস্স কির উপট্ঠাকা ইত্থিযোপি পুরিসাপি গন্ধমালাদীনি গহেত্ৰা আগচ্ছন্তি. কালামো – ‘‘গচ্ছথ, মহাপুরিসং পূজেথা’’তি ৰদতি. তে তং পূজেত্ৰা যং অৰসিট্ঠং হোতি, তেন কালামং পূজেন্তি. মহগ্ঘানি মঞ্চপীঠানি আহরন্তি; তানিপি মহাপুরিসস্স দাপেত্ৰা যদি অৰসিট্ঠং হোতি, অত্তনা গণ্হাতি. গতগতট্ঠানে ৰরসেনাসনং বোধিসত্তস্স জগ্গাপেত্ৰা সেসকং অত্তনা গণ্হাতি. এৰং উল়ারায পূজায পূজেসি. নাযং ধম্মো নিব্বিদাযাতিআদীসু অযং সত্তসমাপত্তিধম্মো নেৰ ৰট্টে নিব্বিন্দনত্থায, ন ৰিরজ্জনত্থায, ন রাগাদিনিরোধত্থায, ন উপসমত্থায, ন অভিঞ্ঞেয্যধম্মং অভিজাননত্থায, ন চতুমগ্গসম্বোধায, ন নিব্বানসচ্ছিকিরিযায সংৰত্ততীতি অত্থো.
যাৰদেৰ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপপত্তিযাতি যাৰ সট্ঠিকপ্পসহস্সাযুপরিমাণে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনভৰে উপপত্তি, তাৰদেৰ সংৰত্ততি, ন ততো উদ্ধং. এৰমযং পুনরাৰত্তনধম্মোযেৰ; যঞ্চ ঠানং পাপেতি, তং জাতিজরামরণেহি অপরিমুত্তমেৰ মচ্চুপাসপরিক্খিত্তমেৰাতি. ততো পট্ঠায চ পন মহাসত্তো যথা নাম ছাতজ্ঝত্তপুরিসো মনুঞ্ঞভোজনং লভিত্ৰা সম্পিযাযমানোপি ভুঞ্জিত্ৰা পিত্তৰসেন ৰা সেম্হৰসেন ৰা মক্খিকাৰসেন ৰা ছড্ডেত্ৰা পুন একং পিণ্ডম্পি ভুঞ্জিস্সামীতি মনং ন উপ্পাদেতি; এৰমেৰ ইমা সত্ত সমাপত্তিযো মহন্তেন উস্সাহেন নিব্বত্তেত্ৰাপি, তাসু ইমং পুনরাৰত্তিকাদিভেদং আদীনৰং দিস্ৰা, পুন ইমং ধম্মং আৰজ্জিস্সামি ৰা সমাপজ্জিস্সামি ৰা অধিট্ঠহিস্সামি ৰা ৰুট্ঠহিস্সামি ৰা পচ্চৰেক্খিস্সামি ৰাতি চিত্তমেৰ ন উপ্পাদেসি. অনলঙ্করিত্ৰাতি অলং ইমিনা, অলং ইমিনাতি পুনপ্পুনং অলঙ্করিত্ৰা. নিব্বিজ্জাতি নিব্বিন্দিত্ৰা. অপক্কমিন্তি অগমাসিং.
২৭৮. ন খো রামো ইমং ধম্মন্তি ইধাপি বোধিসত্তো তং ধম্মং উগ্গণ্হন্তোযেৰ অঞ্ঞাসি – ‘‘নাযং অট্ঠসমাপত্তিধম্মো উদকস্স ৰাচায উগ্গহিতমত্তোৰ, অদ্ধা পনেস অট্ঠসমাপত্তিলাভী’’তি. তেনস্স এতদহোসি – ‘‘ন খো রামো…পে… জানং পস্সং ৰিহাসী’’তি. সেসমেত্থ পুরিমৰারে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
২৭৯. যেন উরুৰেলা সেনানিগমোতি এত্থ উরুৰেলাতি মহাৰেলা, মহাৰালিকরাসীতি অত্থো. অথ ৰা উরূতি ৰালিকা ৰুচ্চতি; ৰেলাতি মরিযাদা, ৰেলাতিক্কমনহেতু আহটা উরু উরুৰেলাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অতীতে কির অনুপ্পন্নে বুদ্ধে দসসহস্সা কুলপুত্তা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা তস্মিং পদেসে ৰিহরন্তা একদিৰসং সন্নিপতিত্ৰা কতিকৰত্তং অকংসু – ‘‘কাযকম্মৰচীকম্মানি নাম পরেসম্পি পাকটানি হোন্তি, মনোকম্মং পন অপাকটং. তস্মা যো কামৰিতক্কং ৰা ব্যাপাদৰিতক্কং ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কং ৰা ৰিতক্কেতি, তস্স অঞ্ঞো চোদকো নাম নত্থি; সো অত্তনাৰ অত্তানং চোদেত্ৰা পত্তপুটেন ৰালিকং আহরিত্ৰা ইমস্মিং ঠানে আকিরতু, ইদমস্স দণ্ডকম্ম’’ন্তি. ততো পট্ঠায যো তাদিসং ৰিতক্কং ৰিতক্কেতি, সো তত্থ পত্তপুটেন ৰালিকং আকিরতি, এৰং তত্থ অনুক্কমেন মহাৰালিকরাসি জাতো. ততো তং পচ্ছিমা জনতা পরিক্খিপিত্ৰা চেতিযট্ঠানমকাসি; তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘উরুৰেলাতি মহাৰেলা, মহাৰালিকরাসীতি অত্থো’’তি. তমেৰ সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘অথ ৰা উরূতি ৰালিকা ৰুচ্চতি, ৰেলাতি মরিযাদা. ৰেলাতিক্কমনহেতু আহটা উরু উরুৰেলাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো’’তি.
সেনানিগমোতি সেনায নিগমো. পঠমকপ্পিকানং কির তস্মিং ঠানে সেনানিৰেসো অহোসি; তস্মা সো পদেসো সেনানিগমোতি ৰুচ্চতি. ‘‘সেনানি-গামো’’তিপি পাঠো. সেনানী নাম সুজাতায পিতা, তস্স গামোতি অত্থো. তদৰসরিন্তি তত্থ ওসরিং. রমণীযং ভূমিভাগন্তি সুপুপ্ফিতনানপ্পকারজলজথলজপুপ্ফৰিচিত্তং মনোরম্মং ভূমিভাগং. পাসাদিকঞ্চ ৰনসণ্ডন্তি মোরপিঞ্ছকলাপসদিসং পসাদজননৰনসণ্ডঞ্চ অদ্দসং. নদিঞ্চ সন্দন্তিন্তি সন্দমানঞ্চ মণিক্খন্ধসদিসং ৰিমলনীলসীতলসলিলং নেরঞ্জরং নদিং অদ্দসং. সেতকন্তি পরিসুদ্ধং নিক্কদ্দমং. সুপতিত্থন্তি অনুপুব্বগম্ভীরেহি সুন্দরেহি তিত্থেহি উপেতং. রমণীযন্তি রজতপট্টসদিসং ৰিপ্পকিণ্ণৰালিকং পহূতমচ্ছকচ্ছপং অভিরামদস্সনং. সমন্তা চ গোচরগামন্তি তস্স পদেসস্স সমন্তা অৰিদূরে গমনাগমনসম্পন্নং সম্পত্তপব্বজিতানং সুলভপিণ্ডং গোচরগামঞ্চ অদ্দসং. অলং ৰতাতি সমত্থং ৰত. তত্থেৰ নিসীদিন্তি বোধিপল্লঙ্কে নিসজ্জং সন্ধাযাহ. উপরিসুত্তস্মিঞ্হি তত্থেৰাতি দুক্করকারিকট্ঠানং অধিপ্পেতং, ইধ পন বোধিপল্লঙ্কো. তেনাহ – ‘‘তত্থেৰ নিসীদি’’ন্তি. অলমিদং পধানাযাতি ইদং ঠানং পধানত্থায সমত্থন্তি এৰং চিন্তেত্ৰা নিসীদিন্তি অত্থো.
২৮০. অজ্ঝগমন্তি অধিগচ্ছিং পটিলভিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনন্তি সব্বধম্মদস্সনসমত্থঞ্চ মে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং উদপাদি. অকুপ্পা মে ৰিমুত্তীতি ময্হং অরহত্তফলৰিমুত্তি অকুপ্পতায চ অকুপ্পারম্মণতায চ অকুপ্পা, সা হি রাগাদীহি ন কুপ্পতীতি অকুপ্পতাযপি অকুপ্পা, অকুপ্পং নিব্বানমস্সারম্মণন্তিপি অকুপ্পা. অযমন্তিমা জাতীতি অযং সব্বপচ্ছিমা জাতি. নত্থি দানি পুনব্ভৰোতি ইদানি মে পুন পটিসন্ধি নাম নত্থীতি এৰং পচ্চৰেক্খণঞাণম্পি মে উপ্পন্নন্তি দস্সেতি.
২৮১. অধিগতোতি পটিৰিদ্ধো. ধম্মোতি চতুসচ্চধম্মো. গম্ভীরোতি উত্তানভাৰপটিক্খেপৰচনমেতং. দুদ্দসোতি গম্ভীরত্তাৰ দুদ্দসো দুক্খেন দট্ঠব্বো, ন সক্কা সুখেন দট্ঠুং. দুদ্দসত্তাৰ দুরনুবোধো, দুক্খেন অৰবুজ্ঝিতব্বো, ন সক্কা সুখেন অৰবুজ্ঝিতুং. সন্তোতি নিব্বুতো. পণীতোতি অতপ্পকো. ইদং দ্ৰযং লোকুত্তরমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. অতক্কাৰচরোতি তক্কেন অৰচরিতব্বো ওগাহিতব্বো ন হোতি, ঞাণেনেৰ অৰচরিতব্বো. নিপুণোতি সণ্হো. পণ্ডিতৰেদনীযোতি সম্মাপটিপদং পটিপন্নেহি পণ্ডিতেহি ৰেদিতব্বো. আলযরামাতি সত্তা পঞ্চসু কামগুণেসু অল্লীযন্তি. তস্মা তে আলযাতি ৰুচ্চন্তি. অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতানি আলযন্তি, তস্মা আলযাতি ৰুচ্চন্তি. তেহি আলযেহি রমন্তীতি আলযরামা. আলযেসু রতাতি আলযরতা. আলযেসু সুট্ঠু মুদিতাতি আলযসম্মুদিতা. যথেৰ হি সুসজ্জিতং পুপ্ফফলভরিতরুক্খাদিসম্পন্নং উয্যানং পৰিট্ঠো রাজা তায তায সম্পত্তিযা রমতি, সম্মুদিতো আমোদিতপমোদিতো হোতি, ন উক্কণ্ঠতি, সাযম্পি নিক্খমিতুং ন ইচ্ছতি; এৰমিমেহিপি কামালযতণ্হালযেহি সত্তা রমন্তি, সংসারৰট্টে সম্মুদিতা অনুক্কণ্ঠিতা ৰসন্তি. তেন নেসং ভগৰা দুৰিধম্পি আলযং উয্যানভূমিং ৰিয দস্সেন্তো ‘‘আলযরামা’’তিআদিমাহ.
যদিদন্তি নিপাতো, তস্স ঠানং সন্ধায ‘‘যং ইদ’’ন্তি, পটিচ্চসমুপ্পাদং সন্ধায ‘‘যো অয’’ন্তি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পাদোতি ইমেসং পচ্চযা ইদপ্পচ্চযা; ইদপ্পচ্চযা এৰ ইদপ্পচ্চযতা; ইদপ্পচ্চযতা চ সা পটিচ্চসমুপ্পাদো চাতি ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পাদো. সঙ্খারাদিপচ্চযানমেতং অধিৰচনং. সব্বসঙ্খারসমথোতিআদি সব্বং নিব্বানমেৰ. যস্মা হি তং আগম্ম সব্বসঙ্খারৰিপ্ফন্দিতানি সম্মন্তি ৰূপসম্মন্তি, তস্মা সব্বসঙ্খারসমথোতি ৰুচ্চতি. যস্মা চ তং আগম্ম সব্বে উপধযো পটিনিস্সট্ঠা হোন্তি, সব্বা তণ্হা খীযন্তি, সব্বে কিলেসরাগা ৰিরজ্জন্তি, সব্বং দুক্খং নিরুজ্ঝতি; তস্মা সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধোতি ৰুচ্চতি. সা পনেসা তণ্হা ভৰেন ভৰং, ফলেন ৰা সদ্ধিং কম্মং ৰিনতি সংসিব্বতীতি কত্ৰা ৰানন্তি ৰুচ্চতি, ততো নিক্খন্তং ৰানতোতি নিব্বানং. সো মমস্স কিলমথোতি যা অজানন্তানং দেসনা নাম, সো মম কিলমথো অস্স, সা মম ৰিহেসা অস্সাতি অত্থো. কাযকিলমথো চেৰ কাযৰিহেসা চ অস্সাতি ৰুত্তং হোতি. চিত্তে পন উভযম্পেতং বুদ্ধানং নত্থি. অপিস্সূতি অনুব্রূহনত্থে নিপাতো, সো ‘‘ন কেৰলং এতদহোসি, ইমাপি গাথা পটিভংসূ’’তি দীপেতি. মন্তি মম. অনচ্ছরিযাতি অনুঅচ্ছরিযা. পটিভংসূতি পটিভানসঙ্খাতস্স ঞাণস্স গোচরা অহেসুং; পরিৰিতক্কযিতব্বতং পাপুণিংসু.
কিচ্ছেনাতি দুক্খেন, ন দুক্খায পটিপদায. বুদ্ধানঞ্হি চত্তারোপি মগ্গা সুখপ্পটিপদাৰ হোন্তি. পারমীপূরণকালে পন সরাগসদোসসমোহস্সেৰ সতো আগতাগতানং যাচকানং, অলঙ্কতপ্পটিযত্তং সীসং কন্তিত্ৰা, গললোহিতং নীহরিত্ৰা, সুঅঞ্জিতানি অক্খীনি উপ্পাটেত্ৰা, কুলৰংসপ্পদীপং পুত্তং মনাপচারিনিং ভরিযন্তি এৰমাদীনি দেন্তস্স, অঞ্ঞানি চ খন্তিৰাদিসদিসেসু অত্তভাৰেসু ছেজ্জভেজ্জাদীনি পাপুণন্তস্স আগমনিযপটিপদং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. হলন্তি এত্থ হ-কারো নিপাতমত্তো, অলন্তি অত্থো. পকাসিতুন্তি দেসিতুং, এৰং কিচ্ছেন অধিগতস্স ধম্মস্স অলং দেসিতুং, পরিযত্তং দেসিতুং, কো অত্থো দেসিতেনাতি ৰুত্তং হোতি. রাগদোসপরেতেহীতি রাগদোসপরিফুট্ঠেহি রাগদোসানুগতেহি ৰা.
পটিসোতগামিন্তি নিচ্চাদীনং পটিসোতং অনিচ্চং দুক্খমনত্তা অসুভন্তি এৰং গতং চতুসচ্চধম্মং. রাগরত্তাতি কামরাগেন ভৰরাগেন দিট্ঠিরাগেন চ রত্তা. ন দক্খন্তীতি অনিচ্চং দুক্খমনত্তা অসুভন্তি ইমিনা সভাৰেন ন পস্সিস্সন্তি, তে অপস্সন্তে কো সক্খিস্সতি এৰং গাহাপেতুং. তমোখন্ধেন আৰুটাতি অৰিজ্জারাসিনা অজ্ঝোত্থতা.
২৮২. অপ্পোস্সুক্কতাযাতি নিরুস্সুক্কভাৰেন, অদেসেতুকামতাযাতি অত্থো. কস্মা পনস্স এৰং চিত্তং নমি, ননু এস মুত্তো মোচেস্সামি, তিণ্ণো তারেস্সামি.
‘‘কিং মে অঞ্ঞাতৰেসেন, ধম্মং সচ্ছিকতেনিধ;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৰা, তারযিস্সং সদেৰক’’ন্তি. (বু. ৰং. ২.৫৬) –
পত্থনং কত্ৰা পারমিযো পূরেত্ৰা সব্বঞ্ঞুতং পত্তোতি. সচ্চমেতং, তদেৰং পচ্চৰেক্খণানুভাৰেন পনস্স এৰং চিত্তং নমি. তস্স হি সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা সত্তানং কিলেসগহনতং, ধম্মস্স চ গম্ভীরতং পচ্চৰেক্খন্তস্স সত্তানং কিলেসগহনতা চ ধম্মগম্ভীরতা চ সব্বাকারেন পাকটা জাতা. অথস্স ‘‘ইমে সত্তা কঞ্জিকপুণ্ণা লাবু ৰিয, তক্কভরিতা চাটি ৰিয, ৰসাতেলপীতপিলোতিকা ৰিয, অঞ্জনমক্খিতহত্থো ৰিয চ কিলেসভরিতা অতিসংকিলিট্ঠা রাগরত্তা দোসদুট্ঠা মোহমূল়্হা, তে কিং নাম পটিৰিজ্ঝিস্সন্তী’’তি চিন্তযতো কিলেসগহনপচ্চৰেক্খণানুভাৰেনাপি এৰং চিত্তং নমি.
‘‘অযঞ্চ ধম্মো পথৰীসন্ধারকউদকক্খন্ধো ৰিয গম্ভীরো, পব্বতেন পটিচ্ছাদেত্ৰা ঠপিতো সাসপো ৰিয দুদ্দসো, সতধা ভিন্নস্স ৰালস্স কোটিযা কোটিপটিপাদনং ৰিয দুরনুবোধো. ননু মযা হি ইমং ধম্মং পটিৰিজ্ঝিতুং ৰাযমন্তেন অদিন্নং দানং নাম নত্থি, অরক্খিতং সীলং নাম নত্থি, অপরিপূরিতা কাচি পারমী নাম নত্থি? তস্স মে নিরুস্সাহং ৰিয মারবলং ৰিধমন্তস্সাপি পথৰী ন কম্পিত্থ, পঠমযামে পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তস্সাপি ন কম্পিত্থ, মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং সোধেন্তস্সাপি ন কম্পিত্থ, পচ্ছিমযামে পন পটিচ্চসমুপ্পাদং পটিৰিজ্ঝন্তস্সেৰ মে দসসহস্সিলোকধাতু কম্পিত্থ. ইতি মাদিসেনাপি তিক্খঞাণেন কিচ্ছেনেৰাযং ধম্মো পটিৰিদ্ধো, তং লোকিযমহাজনা কথং পটিৰিজ্ঝিস্সন্তী’’তি ধম্মগম্ভীরতাপচ্চৰেক্খণানুভাৰেনাপি এৰং চিত্তং নমীতি ৰেদিতব্বং.
অপিচ ব্রহ্মুনা যাচিতে দেসেতুকামতাযপিস্স এৰং চিত্তং নমি. জানাতি হি ভগৰা – ‘‘মম অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তে নমমানে মং মহাব্রহ্মা ধম্মদেসনং যাচিস্সতি, ইমে চ সত্তা ব্রহ্মগরুকা, তে ‘সত্থা কির ধম্মং ন দেসেতুকামো অহোসি, অথ নং মহাব্রহ্মা যাচিত্ৰা দেসাপেসি, সন্তো ৰত, ভো, ধম্মো পণীতো ৰত, ভো, ধম্মো’তি মঞ্ঞমানা সুস্সূসিস্সন্তী’’তি. ইদম্পিস্স কারণং পটিচ্চ অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমি, নো ধম্মদেসনাযাতি ৰেদিতব্বং.
সহম্পতিস্সাতি সো কির কস্সপস্স ভগৰতো সাসনে সহকো নাম থেরো পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা পঠমজ্ঝানভূমিযং কপ্পাযুকব্রহ্মা হুত্ৰা নিব্বত্তো. তত্র নং সহম্পতিব্রহ্মাতি পটিসঞ্জানন্তি, তং সন্ধাযাহ – ‘‘ব্রহ্মুনো সহম্পতিস্সা’’তি. নস্সতি ৰত, ভোতি সো কির ইমং সদ্দং তথা নিচ্ছারেসি, যথা দসসহস্সিলোকধাতুব্রহ্মানো সুত্ৰা সব্বে সন্নিপতিংসু. যত্র হি নামাতি যস্মিং নাম লোকে. পুরতো পাতুরহোসীতি তেহি দসহি ব্রহ্মসহস্সেহি সদ্ধিং পাতুরহোসি. অপ্পরজক্খজাতিকাতি পঞ্ঞামযে অক্খিম্হি অপ্পং পরিত্তং রাগদোসমোহরজং এতেসং, এৰংসভাৰাতি অপ্পরজক্খজাতিকা. অস্সৰনতাতি অস্সৰনতায. ভৰিস্সন্তীতি পুরিমবুদ্ধেসু দসপুঞ্ঞকিরিযৰসেন কতাধিকারা পরিপাকগতপদুমানি ৰিয সূরিযরস্মিসম্ফস্সং, ধম্মদেসনংযেৰ আকঙ্খমানা চতুপ্পদিকগাথাৰসানে অরিযভূমিং ওক্কমনারহা ন একো, ন দ্ৰে, অনেকসতসহস্সা ধম্মস্স অঞ্ঞাতারো ভৰিস্সন্তীতি দস্সেতি.
পাতুরহোসীতি পাতুভৰি. সমলেহি চিন্তিতোতি সমলেহি ছহি সত্থারেহি চিন্তিতো. তে হি পুরেতরং উপ্পজ্জিত্ৰা সকলজম্বুদীপে কণ্টকে পত্থরমানা ৰিয, ৰিসং সিঞ্চমানা ৰিয চ সমলং মিচ্ছাদিট্ঠিধম্মং দেসযিংসু. অপাপুরেতন্তি ৰিৰর এতং. অমতস্স দ্ৰারন্তি অমতস্স নিব্বানস্স দ্ৰারভূতং অরিযমগ্গং. সুণন্তু ধম্মং ৰিমলেনানুবুদ্ধন্তি ইমে সত্তা রাগাদিমলানং অভাৰতো ৰিমলেন সম্মাসম্বুদ্ধেন অনুবুদ্ধং চতুসচ্চধম্মং সুণন্তু তাৰ ভগৰাতি যাচতি.
সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতোতি সেলমযে একগ্ঘনে পব্বতমুদ্ধনি যথা ঠিতোৰ. ন হি তস্স ঠিতস্স দস্সনত্থং গীৰুক্খিপনপসারণাদিকিচ্চং অত্থি. তথূপমন্তি তপ্পটিভাগং সেলপব্বতূপমং. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – যথা সেলপব্বতমুদ্ধনি ঠিতোৰ চক্খুমা পুরিসো সমন্ততো জনতং পস্সেয্য, তথা ত্ৰম্পি, সুমেধ, সুন্দরপঞ্ঞ-সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সমন্তচক্খু ভগৰা ধম্মমযং পাসাদমারুয্হ সযং অপেতসোকো সোকাৰতিণ্ণং জাতিজরাভিভূতং জনতং অৰেক্খস্সু উপধারয উপপরিক্খ. অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – যথা হি পব্বতপাদে সমন্তা মহন্তং খেত্তং কত্ৰা তত্থ কেদারপাল়ীসু কুটিকাযো কত্ৰা রত্তিং অগ্গিং জালেয্যুং. চতুরঙ্গসমন্নাগতঞ্চ অন্ধকারং অস্স, অথ তস্স পব্বতস্স মত্থকে ঠত্ৰা চক্খুমতো পুরিসস্স ভূমিং ওলোকযতো নেৰ খেত্তং, ন কেদারপাল়িযো, ন কুটিযো, ন তত্থ সযিতমনুস্সা পঞ্ঞাযেয্যুং. কুটিকাসু পন অগ্গিজালামত্তকমেৰ পঞ্ঞাযেয্য. এৰং ধম্মপাসাদং আরুয্হ সত্তনিকাযং ওলোকযতো তথাগতস্স, যে তে অকতকল্যাণা সত্তা, তে একৰিহারে দক্খিণজাণুপস্সে নিসিন্নাপি বুদ্ধচক্খুস্স আপাথং নাগচ্ছন্তি, রত্তিং খিত্তা সরা ৰিয হোন্তি. যে পন কতকল্যাণা ৰেনেয্যপুগ্গলা, তে এৰস্স দূরেপি ঠিতা আপাথং আগচ্ছন্তি, সো অগ্গি ৰিয হিমৰন্তপব্বতো ৰিয চ. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘দূরে সন্তো পকাসেন্তি, হিমৰন্তোৰ পব্বতো;
অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তি, রত্তিং খিত্তা যথা সরা’’তি. (ধ. প. ৩০৪);
উট্ঠেহীতি ভগৰতো ধম্মদেসনত্থং চারিকচরণং যাচন্তো ভণতি. ৰীরাতিআদীসু ভগৰা ৰীরিযৰন্ততায ৰীরো. দেৰপুত্তমচ্চুকিলেসমারানং ৰিজিতত্তা ৰিজিতসঙ্গামো. জাতিকন্তারাদিনিত্থরণত্থায ৰেনেয্যসত্থৰাহনসমত্থতায সত্থৰাহো. কামচ্ছন্দইণস্স অভাৰতো অণণোতি ৰেদিতব্বো.
২৮৩. অজ্ঝেসনন্তি যাচনং. বুদ্ধচক্খুনাতি ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণেন চ আসযানুসযঞাণেন চ. ইমেসঞ্হি দ্ৰিন্নং ঞাণানং বুদ্ধচক্খূতি নামং, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স সমন্তচক্খূতি, তিণ্ণং মগ্গঞাণানং ধম্মচক্খূতি. অপ্পরজক্খেতিআদীসু যেসং ৰুত্তনযেনেৰ পঞ্ঞাচক্খুম্হি রাগাদিরজং অপ্পং, তে অপ্পরজক্খা. যেসং তং মহন্তং, তে মহারজক্খা. যেসং সদ্ধাদীনি ইন্দ্রিযানি তিক্খানি, তে তিক্খিন্দ্রিযা. যেসং তানি মুদূনি, তে মুদিন্দ্রিযা. যেসং তেযেৰ সদ্ধাদযো আকারা সুন্দরা, তে স্ৰাকারা. যে কথিতকারণং সল্লক্খেন্তি, সুখেন সক্কা হোন্তি ৰিঞ্ঞাপেতুং, তে সুৰিঞ্ঞাপযা. যে পরলোকঞ্চেৰ ৰজ্জঞ্চ ভযতো পস্সন্তি, তে পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰিনো নাম.
অযং পনেত্থ পাল়ি – ‘‘সদ্ধো পুগ্গলো অপ্পরজক্খো, অস্সদ্ধো পুগ্গলো মহারজক্খো. আরদ্ধৰীরিযো…, কুসিতো…, উপট্ঠিতস্সতি…, মুট্ঠস্সতি…, সমাহিতো…, অসমাহিতো…, পঞ্ঞৰা…, দুপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো মহারজক্খো. তথা সদ্ধো পুগ্গলো তিক্খিন্দ্রিযো…পে… পঞ্ঞৰা পুগ্গলো পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰী, দুপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো ন পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰী. লোকোতি খন্ধলোকো, আযতনলোকো, ধাতুলোকো, সম্পত্তিভৰলোকো, সম্পত্তিসম্ভৰলোকো, ৰিপত্তিভৰলোকো, ৰিপত্তিসম্ভৰলোকো, একো লোকো সব্বে সত্তা আহারট্ঠিতিকা. দ্ৰে লোকা – নামঞ্চ রূপঞ্চ. তযো লোকা – তিস্সো ৰেদনা. চত্তারো লোকা – চত্তারো আহারা. পঞ্চ লোকা – পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. ছ লোকা – ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি. সত্ত লোকা – সত্ত ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো. অট্ঠ লোকা – অট্ঠ লোকধম্মা. নৰ লোকা – নৰ সত্তাৰাসা. দস লোকা – দসাযতনানি. দ্ৰাদস লোকা – দ্ৰাদসাযতনানি. অট্ঠারস লোকা – অট্ঠারস্স ধাতুযো. ৰজ্জন্তি সব্বে কিলেসা ৰজ্জা, সব্বে দুচ্চরিতা ৰজ্জা, সব্বে অভিসঙ্খারা ৰজ্জা, সব্বে ভৰগামিকম্মা ৰজ্জা. ইতি ইমস্মিঞ্চ লোকে ইমস্মিঞ্চ ৰজ্জে তিব্বা ভযসঞ্ঞা পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি উক্খিত্তাসিকে ৰধকে. ইমেহি পঞ্ঞাসায আকারেহি ইমানি পঞ্চিন্দ্রিযানি জানাতি পস্সতি অঞ্ঞাসি পটিৰিজ্ঝি. ইদং তথাগতস্স ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তে ঞাণ’’ন্তি (পটি. ম. ১.১১২).
উপ্পলিনিযন্তি উপ্পলৰনে. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. অন্তোনিমুগ্গপোসীনীতি যানি অন্তো নিমুগ্গানেৰ পোসিযন্তি. উদকং অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানীতি উদকং অতিক্কমিত্ৰা ঠিতানি. তত্থ যানি অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানি, তানি সূরিযরস্মিসম্ফস্সং আগমযমানানি ঠিতানি অজ্জ পুপ্ফনকানি. যানি সমোদকং ঠিতানি, তানি স্ৰে পুপ্ফনকানি. যানি উদকানুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি, তানি ততিযদিৰসে পুপ্ফনকানি. উদকা পন অনুগ্গতানি অঞ্ঞানিপি সরোগউপ্পলাদীনি নাম অত্থি, যানি নেৰ পুপ্ফিস্সন্তি, মচ্ছকচ্ছপভক্খানেৰ ভৰিস্সন্তি. তানি পাল়িং নারুল়্হানি. আহরিত্ৰা পন দীপেতব্বানীতি দীপিতানি.
যথেৰ হি তানি চতুব্বিধানি পুপ্ফানি, এৰমেৰ উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যো পদপরমোতি চত্তারো পুগ্গলা. তত্থ ‘‘যস্স পুগ্গলস্স সহ উদাহটৰেলায ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থে ৰিভজিযমানে ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ. যস্স পুগ্গলস্স উদ্দেসতো পরিপুচ্ছতো যোনিসো মনসিকরোতো কল্যাণমিত্তে সেৰতো ভজতো পযিরুপাসতো অনুপুব্বেন ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো নেয্যো. যস্স পুগ্গলস্স বহুম্পি সুণতো বহুম্পি ভণতো বহুম্পি ধারযতো বহুম্পি ৰাচযতো ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো পদপরমো’’ (পু. প. ১৫১). তত্থ ভগৰা উপ্পলৰনাদিসদিসং দসসহস্সিলোকধাতুং ওলোকেন্তো ‘‘অজ্জ পুপ্ফনকানি ৰিয উগ্ঘটিতঞ্ঞূ, স্ৰে পুপ্ফনকানি ৰিয ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ, ততিযদিৰসে পুপ্ফনকানি ৰিয নেয্যো, মচ্ছকচ্ছপভক্খানি পুপ্ফানি ৰিয পদপরমো’’তি অদ্দস. পস্সন্তো চ ‘‘এত্তকা অপ্পরজক্খা, এত্তকা মহারজক্খা, তত্রাপি এত্তকা উগ্ঘটিতঞ্ঞূ’’তি এৰং সব্বাকারতোৰ অদ্দস.
তত্থ তিণ্ণং পুগ্গলানং ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ভগৰতো ধম্মদেসনা অত্থং সাধেতি. পদপরমানং অনাগতে ৰাসনত্থায হোতি. অথ ভগৰা ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অত্থাৰহং ধম্মদেসনং ৰিদিত্ৰা দেসেতুকম্যতং উপ্পাদেত্ৰা পুন সব্বেপি তীসু ভৰেসু সত্তে ভব্বাভব্বৰসেন দ্ৰে কোট্ঠাসে অকাসি. যে সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘কতমে তে সত্তা অভব্বা, যে তে সত্তা কম্মাৰরণেন সমন্নাগতা কিলেসাৰরণেন সমন্নাগতা ৰিপাকাৰরণেন সমন্নাগতা অস্সদ্ধা অচ্ছন্দিকা দুপ্পঞ্ঞা অভব্বা নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং, ইমে তে সত্তা অভব্বা. কতমে তে সত্তা ভব্বা? যে তে সত্তা ন কম্মাৰরণেন…পে… ইমে তে সত্তা ভব্বা’’তি (ৰিভ. ৮২৭; পটি. ম. ১.১১৫). তত্থ সব্বেপি অভব্বপুগ্গলে পহায ভব্বপুগ্গলেযেৰ ঞাণেন পরিগ্গহেত্ৰা ‘‘এত্তকা রাগচরিতা, এত্তকা দোসমোহচরিতা ৰিতক্কসদ্ধাবুদ্ধিচরিতা’’তি ছ কোট্ঠাসে অকাসি; এৰং কত্ৰা ধম্মং দেসিস্সামীতি চিন্তেসি.
পচ্চভাসিন্তি পতিঅভাসিং. অপারুতাতি ৰিৰটা. অমতস্স দ্ৰারাতি অরিযমগ্গো. সো হি অমতসঙ্খাতস্স নিব্বানস্স দ্ৰারং, সো মযা ৰিৰরিত্ৰা ঠপিতোতি দস্সেতি. পমুঞ্চন্তু সদ্ধন্তি সব্বে অত্তনো সদ্ধং পমুঞ্চন্তু, ৰিস্সজ্জেন্তু. পচ্ছিমপদদ্ৰযে অযমত্থো, অহঞ্হি অত্তনো পগুণং সুপ্পৰত্তিতম্পি ইমং পণীতং উত্তমং ধম্মং কাযৰাচাকিলমথসঞ্ঞী হুত্ৰা ন ভাসিং. ইদানি পন সব্বো জনো সদ্ধাভাজনং উপনেতু, পূরেস্সামি নেসং সঙ্কপ্পন্তি.
২৮৪. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসীতি এতং অহোসি – কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্যন্তি অযং ধম্মদেসনাপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো উদপাদীতি অত্থো. কদা পনেস উদপাদীতি? বুদ্ধভূতস্স অট্ঠমে সত্তাহে.
তত্রাযং অনুপুব্বিকথা – বোধিসত্তো কির মহাভিনিক্খমনদিৰসে ৰিৰটং ইত্থাগারং দিস্ৰা সংৰিগ্গহদযো, ‘‘কণ্ডকং আহরা’’তি ছন্নং আমন্তেত্ৰা ছন্নসহাযো অস্সরাজপিট্ঠিগতো নগরতো নিক্খমিত্ৰা কণ্ডকনিৰত্তনচেতিযট্ঠানং নাম দস্সেত্ৰা তীণি রজ্জানি অতিক্কম্ম অনোমানদীতীরে পব্বজিত্ৰা অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো রাজগহে পিণ্ডায চরিত্ৰা পণ্ডৰপব্বতে নিসিন্নো মগধিস্সরেন রঞ্ঞা নামগোত্তং পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘ইমং রজ্জং সম্পটিচ্ছাহী’’তি ৰুত্তো, ‘‘অলং মহারাজ, ন ময্হং রজ্জেন অত্থো, অহং রজ্জং পহায লোকহিতত্থায পধানং অনুযুঞ্জিত্ৰা লোকে ৰিৰটচ্ছদো ভৰিস্সামীতি নিক্খন্তো’’তি ৰত্ৰা, ‘‘তেন হি বুদ্ধো হুত্ৰা পঠমং ময্হং ৰিজিতং ওসরেয্যাসী’’তি পটিঞ্ঞং গহিতো কালামঞ্চ উদকঞ্চ উপসঙ্কমিত্ৰা তেসং ধম্মদেসনায সারং অৰিন্দন্তো ততো পক্কমিত্ৰা উরুৰেল়ায ছব্বস্সানি দুক্করকারিকং করোন্তোপি অমতং পটিৰিজ্ঝিতুং অসক্কোন্তো ওল়ারিকাহারপটিসেৰনেন কাযং সন্তপ্পেসি.
তদা চ উরুৰেলগামে সুজাতা নাম কুটুম্বিযধীতা একস্মিং নিগ্রোধরুক্খে পত্থনমকাসি – ‘‘সচাহং সমানজাতিকং কুলঘরং গন্ত্ৰা পঠমগব্ভে পুত্তং লভিস্সামি, বলিকম্মং করিস্সামী’’তি. তস্সা সা পত্থনা সমিজ্ঝি. সা ৰিসাখপুণ্ণমদিৰসে পাতোৰ বলিকম্মং করিস্সামীতি রত্তিযা পচ্চূসসমযে এৰ পাযসং পটিযাদেসি. তস্মিং পাযসে পচ্চমানে মহন্তমহন্তা পুপ্ফুল়া উট্ঠহিত্ৰা দক্খিণাৰট্টা হুত্ৰা সঞ্চরন্তি. একফুসিতম্পি বহি ন গচ্ছতি. মহাব্রহ্মা ছত্তং ধারেসি. চত্তারো লোকপালা খগ্গহত্থা আরক্খং গণ্হিংসু. সক্কো অলাতানি সমানেন্তো অগ্গিং জালেসি. দেৰতা চতূসু দীপেসু ওজং সংহরিত্ৰা তত্থ পক্খিপিংসু. বোধিসত্তো ভিক্খাচারকালং আগমযমানো পাতোৰ গন্ত্ৰা রুক্খমূলে নিসীদি. রুক্খমূলে সোধনত্থায গতা ধাতী আগন্ত্ৰা সুজাতায আরোচেসি – ‘‘দেৰতা রুক্খমূলে নিসিন্না’’তি. সুজাতা, সব্বং পসাধনং পসাধেত্ৰা সতসহস্সগ্ঘনিকে সুৰণ্ণথালে পাযসং ৰড্ঢেত্ৰা অপরায সুৰণ্ণপাতিযা পিদহিত্ৰা উক্খিপিত্ৰা গতা মহাপুরিসং দিস্ৰা সহেৰ পাতিযা হত্থে ঠপেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘যথা ময্হং মনোরথো নিপ্ফন্নো, এৰং তুম্হাকম্পি নিপ্ফজ্জতূ’’তি ৰত্ৰা পক্কামি.
বোধিসত্তো নেরঞ্জরায তীরং গন্ত্ৰা সুৰণ্ণথালং তীরে ঠপেত্ৰা ন্হত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা একূনপণ্ণাসপিণ্ডে করোন্তো পাযসং পরিভুঞ্জিত্ৰা ‘‘সচাহং অজ্জ বুদ্ধো ভৰামি, থালং পটিসোতং গচ্ছতূ’’তি খিপি. থালং পটিসোতং গন্ত্ৰা থোকং ঠত্ৰা কালনাগরাজস্স ভৰনং পৰিসিত্ৰা তিণ্ণং বুদ্ধানং থালানি উক্খিপিত্ৰা অট্ঠাসি.
মহাসত্তো ৰনসণ্ডে দিৰাৰিহারং কত্ৰা সাযন্হসমযে সোত্তিযেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৰা বোধিমণ্ডং আরুয্হ দক্খিণদিসাভাগে অট্ঠাসি. সো পদেসো পদুমিনিপত্তে উদকবিন্দু ৰিয অকম্পিত্থ. মহাসত্তো, ‘‘অযং মম গুণং ধারেতুং ন সক্কোতী’’তি পচ্ছিমদিসাভাগং অগমাসি, সোপি তথেৰ অকম্পিত্থ. উত্তরদিসাভাগং অগমাসি, সোপি তথেৰ অকম্পিত্থ. পুরত্থিমদিসাভাগং অগমাসি, তত্থ পল্লঙ্কপ্পমাণং ঠানং সুনিখাতইন্দখিলো ৰিয নিচ্চলমহোসি. মহাসত্তো ‘‘ইদং ঠানং সব্ববুদ্ধানং কিলেসভঞ্জনৰিদ্ধংসনট্ঠান’’ন্তি তানি তিণানি অগ্গে গহেত্ৰা চালেসি. তানি চিত্তকারেন তূলিকগ্গেন পরিচ্ছিন্নানি ৰিয অহেসুং. বোধিসত্তো, ‘‘বোধিং অপ্পত্ৰা ইমং পল্লঙ্কং ন ভিন্দিস্সামী’’তি চতুরঙ্গৰীরিযং অধিট্ঠহিত্ৰা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসীদি.
তঙ্খণঞ্ঞেৰ মারো বাহুসহস্সং মাপেত্ৰা দিযড্ঢযোজনসতিকং গিরিমেখলং নাম হত্থিং আরুয্হ নৰযোজনং মারবলং গহেত্ৰা অদ্ধক্খিকেন ওলোকযমানো পব্বতো ৰিয অজ্ঝোত্থরন্তো উপসঙ্কমি. মহাসত্তো, ‘‘ময্হং দস পারমিযো পূরেন্তস্স অঞ্ঞো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা দেৰো ৰা মারো ৰা ব্রহ্মা ৰা সক্খি নত্থি, ৰেস্সন্তরত্তভাৰে পন ময্হং সত্তসু ৰারেসু মহাপথৰী সক্খি অহোসি; ইদানিপি মে অযমেৰ অচেতনা কট্ঠকলিঙ্গরূপমা মহাপথৰী সক্খী’’তি হত্থং পসারেতি. মহাপথৰী তাৰদেৰ অযদণ্ডেন পহতং কংসথালং ৰিয রৰসতং রৰসহস্সং মুঞ্চমানা ৰিরৰিত্ৰা পরিৰত্তমানা মারবলং চক্কৰাল়মুখৰট্টিযং মুঞ্চনমকাসি. মহাসত্তো সূরিযে ধরমানেযেৰ মারবলং ৰিধমিত্ৰা পঠমযামে পুব্বেনিৰাসঞাণং, মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং ৰিসোধেত্ৰা পচ্ছিমযামে পটিচ্চসমুপ্পাদে ঞাণং ওতারেত্ৰা ৰট্টৰিৰট্টং সম্মসিত্ৰা অরুণোদযে বুদ্ধো হুত্ৰা, ‘‘মযা অনেককপ্পকোটিসতসহস্সং অদ্ধানং ইমস্স পল্লঙ্কস্স অত্থায ৰাযামো কতো’’তি সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসীদি. অথেকচ্চানং দেৰতানং, ‘‘কিং নু খো অঞ্ঞেপি বুদ্ধত্তকরা ধম্মা অত্থী’’তি কঙ্খা উদপাদি.
অথ ভগৰা অট্ঠমে দিৰসে সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায দেৰতানং কঙ্খং ঞত্ৰা কঙ্খাৰিধমনত্থং আকাসে উপ্পতিত্ৰা যমকপাটিহারিযং দস্সেত্ৰা তাসং কঙ্খং ৰিধমিত্ৰা পল্লঙ্কতো ঈসকং পাচীননিস্সিতে উত্তরদিসাভাগে ঠত্ৰা চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি কপ্পসতসহস্সঞ্চ পূরিতানং পারমীনং ফলাধিগমট্ঠানং পল্লঙ্কঞ্চেৰ বোধিরুক্খঞ্চ অনিমিসেহি অক্খীহি ওলোকযমানো সত্তাহং ৰীতিনামেসি, তং ঠানং অনিমিসচেতিযং নাম জাতং.
অথ পল্লঙ্কস্স চ ঠিতট্ঠানস্স চ অন্তরা পুরত্থিমপচ্ছিমতো আযতে রতনচঙ্কমে চঙ্কমন্তো সত্তাহং ৰীতিনামেসি, তং ঠানং রতনচঙ্কমচেতিযং নাম জাতং. ততো পচ্ছিমদিসাভাগে দেৰতা রতনঘরং মাপযিংসু, তত্থ পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা অভিধম্মপিটকং ৰিসেসতো চেত্থ অনন্তনযসমন্তপট্ঠানং ৰিচিনন্তো সত্তাহং ৰীতিনামেসি, তং ঠানং রতনঘরচেতিযং নাম জাতং. এৰং বোধিসমীপেযেৰ চত্তারি সত্তাহানি ৰীতিনামেত্ৰা পঞ্চমে সত্তাহে বোধিরুক্খমূলা যেন অজপালনিগ্রোধো তেনুপসঙ্কমি, তত্রাপি ধম্মং ৰিচিনন্তোযেৰ ৰিমুত্তিসুখঞ্চ পটিসংৰেদেন্তো নিসীদি, ধম্মং ৰিচিনন্তো চেত্থ এৰং অভিধম্মে নযমগ্গং সম্মসি – পঠমং ধম্মসঙ্গণীপকরণং নাম, ততো ৰিভঙ্গপকরণং, ধাতুকথাপকরণং, পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপকরণং, কথাৰত্থু নাম পকরণং, যমকং নাম পকরণং, ততো মহাপকরণং পট্ঠানং নামাতি.
তত্থস্স সণ্হসুখুমপট্ঠানম্হি চিত্তে ওতিণ্ণে পীতি উপ্পজ্জি; পীতিযা উপ্পন্নায লোহিতং পসীদি, লোহিতে পসন্নে ছৰি পসীদি. ছৰিযা পসন্নায পুরত্থিমকাযতো কূটাগারাদিপ্পমাণা রস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা আকাসে পক্খন্দছদ্দন্তনাগকুলং ৰিয পাচীনদিসায অনন্তানি চক্কৰাল়ানি পক্খন্দা, পচ্ছিমকাযতো উট্ঠহিত্ৰা পচ্ছিমদিসায, দক্খিণংসকূটতো উট্ঠহিত্ৰা দক্খিণদিসায, ৰামংসকূটতো উট্ঠহিত্ৰা উত্তরদিসায অনন্তানি চক্কৰাল়ানি পক্খন্দা, পাদতলেহি পৰাল়ঙ্কুরৰণ্ণা রস্মিযো নিক্খমিত্ৰা মহাপথৰিং ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা উদকং দ্ৰিধা ভিন্দিত্ৰা ৰাতক্খন্ধং পদালেত্ৰা অজটাকাসং পক্খন্দা, সীসতো সম্পরিৰত্তিযমানং মণিদামং ৰিয নীলৰণ্ণা রস্মিৰট্টি উট্ঠহিত্ৰা ছ দেৰলোকে ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা নৰ ব্রহ্মলোকে ৰেহপ্ফলে পঞ্চ সুদ্ধাৰাসে চ ৰিনিৰিজ্ঝিত্ৰা চত্তারো আরুপ্পে অতিক্কম্ম অজটাকাসং পক্খন্দা. তস্মিং দিৰসে অপরিমাণেসু চক্কৰাল়েসু অপরিমাণা সত্তা সব্বে সুৰণ্ণৰণ্ণাৰ অহেসুং. তং দিৰসঞ্চ পন ভগৰতো সরীরা নিক্খন্তা যাৰজ্জদিৰসাপি তা রস্মিযো অনন্তা লোকধাতুযো গচ্ছন্তিযেৰ.
এৰং ভগৰা অজপালনিগ্রোধে সত্তাহং ৰীতিনামেত্ৰা ততো অপরং সত্তাহং মুচলিন্দে নিসীদি, নিসিন্নমত্তস্সেৰ চস্স সকলং চক্কৰাল়গব্ভং পূরেন্তো মহাঅকালমেঘো উদপাদি. এৰরূপো কির মহামেঘো দ্ৰীসুযেৰ কালেসু ৰস্সতি চক্কৰত্তিম্হি ৰা উপ্পন্নে বুদ্ধে ৰা. ইধ বুদ্ধকালে উদপাদি. তস্মিং পন উপ্পন্নে মুচলিন্দো নাগরাজা চিন্তেসি – ‘‘অযং মেঘো সত্থরি ময্হং ভৰনং পৰিট্ঠমত্তেৰ উপ্পন্নো, ৰাসাগারমস্স লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি. সো সত্তরতনমযং পাসাদং নিম্মিনিতুং সক্কোন্তোপি এৰং কতে ময্হং মহপ্ফলং ন ভৰিস্সতি, দসবলস্স কাযৰেয্যাৰচ্চং করিস্সামীতি মহন্তং অত্তভাৰং কত্ৰা সত্থারং সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পরিক্খিপিত্ৰা উপরি ফণং ধারেসি. পরিক্খেপস্স অন্তো ওকাসো হেট্ঠা লোহপাসাদপ্পমাণো অহোসি. ইচ্ছিতিচ্ছিতেন ইরিযাপথেন সত্থা ৰিহরিস্সতীতি নাগরাজস্স অজ্ঝাসযো অহোসি. তস্মা এৰং মহন্তং ওকাসং পরিক্খিপি. মজ্ঝে রতনপল্লঙ্কো পঞ্ঞত্তো হোতি, উপরি সুৰণ্ণতারকৰিচিত্তং সমোসরিতগন্ধদামকুসুমদামচেলৰিতানং অহোসি. চতূসু কোণেসু গন্ধতেলেন দীপা জলিতা, চতূসু দিসাসু ৰিৰরিত্ৰা চন্দনকরণ্ডকা ঠপিতা. এৰং ভগৰা তং সত্তাহং তত্থ ৰীতিনামেত্ৰা ততো অপরং সত্তাহং রাজাযতনে নিসীদি.
অট্ঠমে সত্তাহে সক্কেন দেৰানমিন্দেন আভতং দন্তকট্ঠঞ্চ ওসধহরীতকঞ্চ খাদিত্ৰা মুখং ধোৰিত্ৰা চতূহি লোকপালেহি উপনীতে পচ্চগ্ঘে সেলমযে পত্তে তপুস্সভল্লিকানং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা পুন পচ্চাগন্ত্ৰা অজপালনিগ্রোধে নিসিন্নস্স সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণো অযং ৰিতক্কো উদপাদি.
তত্থ পণ্ডিতোতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. ৰিযত্তোতি ৰেয্যত্তিযেন সমন্নাগতো. মেধাৰীতি ঠানুপ্পত্তিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো. অপ্পরজক্খজাতিকোতি সমাপত্তিযা ৰিক্খম্ভিতত্তা নিক্কিলেসজাতিকো ৰিসুদ্ধসত্তো. আজানিস্সতীতি সল্লক্খেস্সতি পটিৰিজ্ঝিস্সতি. ঞাণঞ্চ পন মেতি ময্হম্পি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং উপ্পজ্জি. ভগৰা কির দেৰতায কথিতেনেৰ নিট্ঠং অগন্ত্ৰা সযম্পি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ওলোকেন্তো ইতো সত্তমদিৰসমত্থকে কালং কত্ৰা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তোতি অদ্দস. তং সন্ধাযাহ – ‘‘ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদী’’তি. মহাজানিযোতি সত্তদিৰসব্ভন্তরে পত্তব্বমগ্গফলতো পরিহীনত্তা মহতী জানি অস্সাতি মহাজানিযো. অক্খণে নিব্বত্তত্তা গন্ত্ৰা দেসিযমানং ধম্মম্পিস্স সোতুং সোতপ্পসাদো নত্থি, ইধ ধম্মদেসনট্ঠানং আগমনপাদাপি নত্থি, এৰং মহাজানিযো জাতোতি দস্সেতি. অভিদোসকালঙ্কতোতি অড্ঢরত্তে কালঙ্কতো. ঞাণঞ্চ পন মেতি ময্হম্পি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং উদপাদি. ইধাপি কির ভগৰা দেৰতায ৰচনেন সন্নিট্ঠানং অকত্ৰা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন ওলোকেন্তো ‘‘হিয্যো অড্ঢরত্তে কালঙ্কত্ৰা উদকো রামপুত্তো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তো’’তি অদ্দস. তস্মা এৰমাহ. সেসং পুরিমনযসদিসমেৰ. বহুকারাতি বহূপকারা. পধানপহিতত্তং উপট্ঠহিংসূতি পধানত্থায পেসিতত্তভাৰং ৰসনট্ঠানে পরিৰেণসম্মজ্জনেন পত্তচীৰরং গহেত্ৰা অনুবন্ধনেন মুখোদকদন্তকট্ঠদানাদিনা চ উপট্ঠহিংসু. কে পন তে পঞ্চৰগ্গিযা নাম? যেতে –
রামো ধজো লক্খণো জোতিমন্তি,
যঞ্ঞো সুভোজো সুযামো সুদত্তো;
এতে তদা অট্ঠ অহেসুং ব্রাহ্মণা,
ছল়ঙ্গৰা মন্তং ৰিযাকরিংসূতি.
বোধিসত্তস্স জাতকালে সুপিনপটিগ্গাহকা চেৰ লক্খণপটিগ্গাহকা চ অট্ঠ ব্রাহ্মণা. তেসু তযো দ্ৰেধা ব্যাকরিংসু – ‘‘ইমেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো অগারং অজ্ঝাৰসমানো রাজা হোতি চক্কৰত্তী, পব্বজমানো বুদ্ধো’’তি. পঞ্চ ব্রাহ্মণা একংসব্যাকরণা অহেসুং – ‘‘ইমেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো অগারে ন তিট্ঠতি, বুদ্ধোৰ হোতী’’তি. তেসু পুরিমা তযো যথামন্তপদং গতা, ইমে পন পঞ্চ মন্তপদং অতিক্কন্তা. তে অত্তনা লদ্ধং পুণ্ণপত্তং ঞাতকানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ‘‘অযং মহাপুরিসো অগারং ন অজ্ঝাৰসিস্সতি, একন্তেন বুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি নিব্বিতক্কা বোধিসত্তং উদ্দিস্স সমণপব্বজ্জং পব্বজিতা. তেসং পুত্তাতিপি ৰদন্তি. তং অট্ঠকথায পটিক্খিত্তং.
এতে কির দহরকালেযেৰ বহূ মন্তে জানিংসু, তস্মা তে ব্রাহ্মণা আচরিযট্ঠানে ঠপযিংসু. তে পচ্ছা অম্হেহি পুত্তদারজটং ছড্ডেত্ৰা ন সক্কা ভৰিস্সতি পব্বজিতুন্তি দহরকালেযেৰ পব্বজিত্ৰা রমণীযানি সেনাসনানি পরিভুঞ্জন্তা ৰিচরিংসু. কালেন কালং পন ‘‘কিং, ভো, মহাপুরিসো মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তো’’তি পুচ্ছন্তি. মনুস্সা, ‘‘কুহিং তুম্হে মহাপুরিসং পস্সিস্সথ, তীসু পাসাদেসু তিৰিধনাটকমজ্ঝে দেৰো ৰিয সম্পত্তিং অনুভোতী’’তি ৰদন্তি. তে সুত্ৰা, ‘‘ন তাৰ মহাপুরিসস্স ঞাণং পরিপাকং গচ্ছতী’’তি অপ্পোস্সুক্কা ৰিহরিংসুযেৰ. কস্মা পনেত্থ ভগৰা, ‘‘বহুকারা খো ইমে পঞ্চৰগ্গিযা’’তি আহ? কিং উপকারকানংযেৰ এস ধম্মং দেসেতি, অনুপকারকানং ন দেসেতীতি? নো ন দেসেতি. পরিচযৰসেন হেস আল়ারঞ্চেৰ কালামং উদকঞ্চ রামপুত্তং ওলোকেসি. এতস্মিং পন বুদ্ধক্খেত্তে ঠপেত্ৰা অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞং পঠমং ধম্মং সচ্ছিকাতুং সমত্থো নাম নত্থি. কস্মা? তথাৰিধউপনিস্সযত্তা.
পুব্বে কির পুঞ্ঞকরণকালে দ্ৰে ভাতরো অহেসুং. তে একতোৰ সস্সং অকংসু. তত্থ জেট্ঠকস্স ‘‘একস্মিং সস্সে নৰৰারে অগ্গসস্সদানং মযা দাতব্ব’’ন্তি অহোসি. সো ৰপ্পকালে বীজগ্গং নাম দত্ৰা গব্ভকালে কনিট্ঠেন সদ্ধিং মন্তেসি – ‘‘গব্ভকালে গব্ভং ফালেত্ৰা দস্সামা’’তি. কনিট্ঠো ‘‘তরুণসস্সং নাসেতুকামোসী’’তি আহ. জেট্ঠো কনিট্ঠস্স অননুৰত্তনভাৰং ঞত্ৰা খেত্তং ৰিভজিত্ৰা অত্তনো কোট্ঠাসতো গব্ভং ফালেত্ৰা খীরং নীহরিত্ৰা সপ্পিফাণিতেহি যোজেত্ৰা অদাসি, পুথুককালে পুথুকং কারেত্ৰা অদাসি, লাযনে লাযনগ্গং ৰেণিকরণে ৰেণগ্গং কলাপাদীসু কলাপগ্গং খল়গ্গং ভণ্ডগ্গং কোট্ঠগ্গন্তি এৰং একসস্সে নৰৰারে অগ্গদানং অদাসি. কনিট্ঠো পনস্স উদ্ধরিত্ৰা অদাসি, তেসু জেট্ঠো অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেরো জাতো, কনিট্ঠো সুভদ্দপরিব্বাজকো. ইতি একস্মিং সস্সে নৰন্নং অগ্গদানানং দিন্নত্তা ঠপেত্ৰা থেরং অঞ্ঞো পঠমং ধম্মং সচ্ছিকাতুং সমত্থো নাম নত্থি. ‘‘বহুকারা খো ইমে পঞ্চৰগ্গিযা’’তি ইদং পন উপকারানুস্সরণমত্তকেনেৰ ৰুত্তং.
ইসিপতনে মিগদাযেতি তস্মিং কির পদেসে অনুপ্পন্নে বুদ্ধে পচ্চেকসম্বুদ্ধা গন্ধমাদনপব্বতে সত্তাহং নিরোধসমাপত্তিযা ৰীতিনামেত্ৰা নিরোধা ৰুট্ঠায নাগলতাদন্তকট্ঠং খাদিত্ৰা অনোতত্তদহে মুখং ধোৰিত্ৰা পত্তচীৰরমাদায আকাসেন আগন্ত্ৰা নিপতন্তি. তত্থ চীৰরং পারুপিত্ৰা নগরে পিণ্ডায চরিত্ৰা কতভত্তকিচ্চা গমনকালেপি ততোযেৰ উপ্পতিত্ৰা গচ্ছন্তি. ইতি ইসযো এত্থ নিপতন্তি উপ্পতন্তি চাতি তং ঠানং ইসিপতনন্তি সঙ্খং গতং. মিগানং পন অভযত্থায দিন্নত্তা মিগদাযোতি ৰুচ্চতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ইসিপতনে মিগদাযে’’তি.
২৮৫. অন্তরা চ গযং অন্তরা চ বোধিন্তি গযায চ বোধিস্স চ ৰিৰরে তিগাৰুতন্তরে ঠানে. বোধিমণ্ডতো হি গযা তীণি গাৰুতানি. বারাণসী অট্ঠারস যোজনানি. উপকো বোধিমণ্ডস্স চ গযায চ অন্তরে ভগৰন্তং অদ্দস. অন্তরাসদ্দেন পন যুত্তত্তা উপযোগৰচনং কতং. ঈদিসেসু চ ঠানেসু অক্খরচিন্তকা ‘‘অন্তরা গামঞ্চ নদিঞ্চ যাতী’’তি এৰং একমেৰ অন্তরাসদ্দং পযুজ্জন্তি. সো দুতিযপদেনপি যোজেতব্বো হোতি. অযোজিযমানে উপযোগৰচনং ন পাপুণাতি. ইধ পন যোজেত্ৰা এৰ ৰুত্তোতি. অদ্ধানমগ্গপটিপন্নন্তি অদ্ধানসঙ্খাতং মগ্গং পটিপন্নং, দীঘমগ্গপটিপন্নন্তি অত্থো. অদ্ধানমগ্গগমনসমযস্স হি ৰিভঙ্গে ‘‘অদ্ধযোজনং গচ্ছিস্সামীতি ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তিআদিৰচনতো (পাচি. ২১৮) অদ্ধযোজনম্পি অদ্ধানমগ্গো হোতি. বোধিমণ্ডতো পন গযা তিগাৰুতং.
সব্বাভিভূতি সব্বং তেভূমকধম্মং অভিভৰিত্ৰা ঠিতো. সব্বৰিদূতি সব্বং চতুভূমকধম্মং অৰেদিং অঞ্ঞাসিং. সব্বেসু ধম্মেসু অনুপলিত্তোতি সব্বেসু তেভূমকধম্মেসু কিলেসলেপনেন অনুপলিত্তো. সব্বং জহোতি সব্বং তেভূমকধম্মং জহিত্ৰা ঠিতো. তণ্হাক্খযে ৰিমুত্তোতি তণ্হাক্খযে নিব্বানে আরম্মণতো ৰিমুত্তো. সযং অভিঞ্ঞাযাতি সব্বং চতুভূমকধম্মং অত্তনাৰ জানিত্ৰা. কমুদ্দিসেয্যন্তি কং অঞ্ঞং ‘‘অযং মে আচরিযো’’তি উদ্দিসেয্যং.
ন মে আচরিযো অত্থীতি লোকুত্তরধম্মে ময্হং আচরিযো নাম নত্থি. নত্থি মে পটিপুগ্গলোতি ময্হং পটিভাগপুগ্গলো নাম নত্থি. সম্মাসম্বুদ্ধোতি সহেতুনা নযেন চত্তারি সচ্চানি সযং বুদ্ধো. সীতিভূতোতি সব্বকিলেসগ্গিনিব্বাপনেন সীতিভূতো. কিলেসানংযেৰ নিব্বুতত্তা নিব্বুতো. কাসিনং পুরন্তি কাসিরট্ঠে নগরং. আহঞ্ছং অমতদুন্দুভিন্তি ধম্মচক্কপটিলাভায অমতভেরিং পহরিস্সামীতি গচ্ছামি. অরহসি অনন্তজিনোতি অনন্তজিনোতি ভৰিতুং যুত্তো. হুপেয্য পাৰুসোতি, আৰুসো, এৰম্পি নাম ভৰেয্য. পক্কামীতি ৰঙ্কহারজনপদং নাম অগমাসি.
তত্থেকং মিগলুদ্দকগামকং নিস্সায ৰাসং কপ্পেসি. জেট্ঠকলুদ্দকো তং উপট্ঠাসি. তস্মিঞ্চ জনপদে চণ্ডা মক্খিকা হোন্তি. অথ নং একায চাটিযা ৰসাপেসুং, মিগলুদ্দকো দূরে মিগৰং গচ্ছন্তো ‘‘অম্হাকং অরহন্তে মা পমজ্জী’’তি ছাৰং নাম ধীতরং আণাপেত্ৰা অগমাসি সদ্ধিং পুত্তভাতুকেহি. সা চস্স ধীতা দস্সনীযা হোতি কোট্ঠাসসম্পন্না. দুতিযদিৰসে উপকো ঘরং আগতো তং দারিকং সব্বং উপচারং কত্ৰা পরিৰিসিতুং উপগতং দিস্ৰা রাগেন অভিভূতো ভুঞ্জিতুম্পি অসক্কোন্তো ভাজনেন ভত্তং আদায ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা ভত্তং একমন্তে নিক্খিপিত্ৰা সচে ছাৰং লভামি, জীৰামি, নো চে, মরামীতি নিরাহারো সযি. সত্তমে দিৰসে মাগৰিকো আগন্ত্ৰা ধীতরং উপকস্স পৰত্তিং পুচ্ছি. সা ‘‘একদিৰসমেৰ আগন্ত্ৰা পুন নাগতপুব্বো’’তি আহ. মাগৰিকো আগতৰেসেনেৰ নং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছিস্সামীতি তংখণংযেৰ গন্ত্ৰা ‘‘কিং, ভন্তে, অপ্ফাসুক’’ন্তি পাদে পরামসন্তো পুচ্ছি. উপকো নিত্থুনন্তো পরিৰত্ততিযেৰ. সো ‘‘ৰদথ ভন্তে, যং মযা সক্কা কাতুং, তং সব্বং করিস্সামী’’তি আহ. উপকো, ‘‘সচে ছাৰং লভামি, জীৰামি, নো চে, ইধেৰ মরণং সেয্যো’’তি আহ. জানাসি পন, ভন্তে, কিঞ্চি সিপ্পন্তি. ন জানামীতি. ন, ভন্তে, কিঞ্চি সিপ্পং অজানন্তেন সক্কা ঘরাৰাসং অধিট্ঠাতুন্তি.
সো আহ – ‘‘নাহং কিঞ্চি সিপ্পং জানামি, অপিচ তুম্হাকং মংসহারকো ভৰিস্সামি, মংসঞ্চ ৰিক্কীণিস্সামী’’তি. মাগৰিকো, ‘‘অম্হাকম্পি এতদেৰ রুচ্চতী’’তি উত্তরসাটকং দত্ৰা ঘরং আনেত্ৰা ধীতরং অদাসি. তেসং সংৰাসমন্ৰায পুত্তো ৰিজাযি. সুভদ্দোতিস্স নামং অকংসু. ছাৰা তস্স রোদনকালে ‘‘মংসহারকস্স পুত্ত, মিগলুদ্দকস্স পুত্ত মা রোদী’’তিআদীনি ৰদমানা পুত্ততোসনগীতেন উপকং উপ্পণ্ডেসি. ভদ্দে ত্ৰং মং অনাথোতি মঞ্ঞসি. অত্থি মে অনন্তজিনো নাম সহাযো. তস্সাহং সন্তিকে গমিস্সামীতি আহ. ছাৰা এৰমযং অট্টীযতীতি ঞত্ৰা পুনপ্পুনং কথেতি. সো একদিৰসং অনারোচেত্ৰাৰ মজ্ঝিমদেসাভিমুখো পক্কামি.
ভগৰা চ তেন সমযেন সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে মহাৰিহারে. অথ খো ভগৰা পটিকচ্চেৰ ভিক্খূ আণাপেসি – ‘‘যো, ভিক্খৰে, ‘অনন্তজিনো’তি পুচ্ছমানো আগচ্ছতি, তস্স মং দস্সেয্যাথা’’তি. উপকোপি খো ‘‘কুহিং অনন্তজিনো ৰসতী’’তি পুচ্ছন্তো অনুপুব্বেন সাৰত্থিং আগন্ত্ৰা ৰিহারমজ্ঝে ঠত্ৰা কুহিং অনন্তজিনোতি পুচ্ছি. তং ভিক্খূ ভগৰতো সন্তিকং নযিংসু. সো ভগৰন্তং দিস্ৰা – ‘‘সঞ্জানাথ মং ভগৰা’’তি আহ. আম, উপক, সঞ্জানামি, কুহিং পন ত্ৰং ৰসিত্থাতি. ৰঙ্কহারজনপদে, ভন্তেতি. উপক, মহল্লকোসি জাতো পব্বজিতুং সক্খিস্সসীতি. পব্বজিস্সামি, ভন্তেতি. ভগৰা পব্বাজেত্ৰা তস্স কম্মট্ঠানং অদাসি. সো কম্মট্ঠানে কম্মং করোন্তো অনাগামিফলে পতিট্ঠায কালং কত্ৰা অৰিহেসু নিব্বত্তো. নিব্বত্তক্খণেযেৰ অরহত্তং পাপুণীতি. অৰিহেসু নিব্বত্তমত্তা হি সত্ত জনা অরহত্তং পাপুণিংসু, তেসং সো অঞ্ঞতরো.
ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘অৰিহং উপপন্নাসে, ৰিমুত্তা সত্ত ভিক্খৰো;
রাগদোসপরিক্খীণা, তিণ্ণা লোকে ৰিসত্তিকং.
উপকো পলগণ্ডো চ, পুক্কুসাতি চ তে তযো;
ভদ্দিযো খণ্ডদেৰো চ, বহুরগ্গি চ সঙ্গিযো;
তে হিত্ৰা মানুসং দেহং, দিব্বযোগং উপজ্ঝগু’’ন্তি. (সং. নি. ১.১০৫);
২৮৬. সণ্ঠপেসুন্তি কতিকং অকংসু. বাহুল্লিকোতি চীৰরবাহুল্লাদীনং অত্থায পটিপন্নো. পধানৰিব্ভন্তোতি পধানতো ৰিব্ভন্তো ভট্ঠো পরিহীনো. আৰত্তো বাহুল্লাযাতি চীৰরাদীনং বহুলভাৰত্থায আৰত্তো. অপিচ খো আসনং ঠপেতব্বন্তি অপিচ খো পনস্স উচ্চকুলে নিব্বত্তস্স আসনমত্তং ঠপেতব্বন্তি ৰদিংসু. নাসক্খিংসূতি বুদ্ধানুভাৰেন বুদ্ধতেজসা অভিভূতা অত্তনো কতিকায ঠাতুং নাসক্খিংসু. নামেন চ আৰুসোৰাদেন চ সমুদাচরন্তীতি গোতমাতি, আৰুসোতি চ ৰদন্তি. আৰুসো গোতম, মযং উরুৰেলাযং পধানকালে তুয্হং পত্তচীৰরং গহেত্ৰা ৰিচরিম্হা, মুখোদকং দন্তকট্ঠং অদম্হা, ৰুত্থপরিৰেণং সম্মজ্জিম্হা, পচ্ছা কো তে ৰত্তপ্পটিপত্তিমকাসি, কচ্চি অম্হেসু পক্কন্তেসু ন চিন্তযিত্থাতি এৰরূপিং কথং কথেন্তীতি অত্থো. ইরিযাযাতি দুক্করইরিযায. পটিপদাযাতি দুক্করপটিপত্তিযা. দুক্করকারিকাযাতি পসতপসত-মুগ্গযূসাদিআহরকরণাদিনা দুক্করকরণেন. অভিজানাথ মে নোতি অভিজানাথ নু মম. এৰরূপং পভাৰিতমেতন্তি এতং এৰরূপং ৰাক্যভেদন্তি অত্থো. অপি নু অহং উরুৰেলায পধানে তুম্হাকং সঙ্গণ্হনত্থং অনুক্কণ্ঠনত্থং রত্তিং ৰা দিৰা ৰা আগন্ত্ৰা, – ‘‘আৰুসো, মা ৰিতক্কযিত্থ, ময্হং ওভাসো ৰা নিমিত্তং ৰা পঞ্ঞাযতী’’তি এৰরূপং কঞ্চি ৰচনভেদং অকাসিন্তি অধিপ্পাযো. তে একপদেনেৰ সতিং লভিত্ৰা উপ্পন্নগারৰা, ‘‘হন্দ অদ্ধা এস বুদ্ধো জাতো’’তি সদ্দহিত্ৰা নো হেতং, ভন্তেতি আহংসু. অসক্খিং খো অহং, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেতুন্তি অহং, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযে ভিক্খূ বুদ্ধো অহন্তি জানাপেতুং অসক্খিং. তদা পন ভগৰা উপোসথদিৰসেযেৰ আগচ্ছি. অত্তনো বুদ্ধভাৰং জানাপেত্ৰা কোণ্ডঞ্ঞত্থেরং কাযসক্খিং কত্ৰা ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তং কথেসি. সুত্তপরিযোসানে থেরো অট্ঠারসহি ব্রহ্মকোটীহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. সূরিযে ধরমানেযেৰ দেসনা নিট্ঠাসি. ভগৰা তত্থেৰ ৰস্সং উপগচ্ছি.
দ্ৰেপি সুদং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ওৰদামীতিআদি পাটিপদদিৰসতো পট্ঠায পিণ্ডপাতত্থাযপি গামং অপ্পৰিসনদীপনত্থং ৰুত্তং. তেসঞ্হি ভিক্খূনং কম্মট্ঠানেসু উপ্পন্নমলৰিসোধনত্থং ভগৰা অন্তোৰিহারেযেৰ অহোসি. উপ্পন্নে উপ্পন্নে কম্মট্ঠানমলে তেপি ভিক্খূ ভগৰতো সন্তিকং গন্ত্ৰা পুচ্ছন্তি. ভগৰাপি তেসং নিসিন্নট্ঠানং গন্ত্ৰা মলং ৰিনোদেতি. অথ নেসং ভগৰতা এৰং নীহটভত্তেন ওৰদিযমানানং ৰপ্পত্থেরো পাটিপদদিৰসে সোতাপন্নো অহোসি. ভদ্দিযত্থেরো দুতিযাযং, মহানামত্থেরো ততিযাযং, অস্সজিত্থেরো চতুত্থিযং. পক্খস্স পন পঞ্চমিযং সব্বেৰ তে একতো সন্নিপাতেত্ৰা অনত্তলক্খণসুত্তং কথেসি, সুত্তপরিযোসানে সব্বেপি অরহত্তফলে পতিট্ঠহিংসু. তেনাহ – ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ মযা এৰং ওৰদিযমানা…পে… অনুত্তরং যোগক্খেমং নিব্বানং অজ্ঝগমংসু…পে… নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’তি. এত্তকং কথামগ্গং ভগৰা যং পুব্বে অৰচ – ‘‘তুম্হেপি মমঞ্চেৰ পঞ্চৰগ্গিযানঞ্চ মগ্গং আরুল়্হা, অরিযপরিযেসনা তুম্হাকং পরিযেসনা’’তি ইমং একমেৰ অনুসন্ধিং দস্সেন্তো আহরি.
২৮৭. ইদানি যস্মা ন অগারিযানংযেৰ পঞ্চকামগুণপরিযেসনা হোতি, অনগারিযানম্পি চত্তারো পচ্চযে অপ্পচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তানং পঞ্চকামগুণৰসেন অনরিযপরিযেসনা হোতি, তস্মা তং দস্সেতুং পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, কামগুণাতিআদিমাহ. তত্থ নৰরত্তেসু পত্তচীৰরাদীসু চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপাতিআদযো চত্তারো কামগুণা লব্ভন্তি. রসো পনেত্থ পরিভোগরসো হোতি. মনুঞ্ঞে পিণ্ডপাতে ভেসজ্জে চ পঞ্চপি লব্ভন্তি. সেনাসনম্হি চীৰরে ৰিয চত্তারো. রসো পন এত্থাপি পরিভোগরসোৰ. যে হি কেচি, ভিক্খৰেতি কস্মা আরভি? এৰং পঞ্চ কামগুণে দস্সেত্ৰা ইদানি যে এৰং ৰদেয্যুং, ‘‘পব্বজিতকালতো পট্ঠায অনরিযপরিযেসনা নাম কুতো, অরিযপরিযেসনাৰ পব্বজিতান’’ন্তি, তেসং পটিসেধনত্থায ‘‘পব্বজিতানম্পি চতূসু পচ্চযেসু অপ্পচ্চৰেক্খণপরিভোগো অনরিযপরিযেসনা এৰা’’তি দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি. তত্থ গধিতাতি তণ্হাগেধেন গধিতা. মুচ্ছিতাতি তণ্হামুচ্ছায মুচ্ছিতা. অজ্ঝোপন্নাতি তণ্হায অজ্ঝোগাল়্হা. অনাদীনৰদস্সাৰিনোতি আদীনৰং অপস্সন্তা. অনিস্সরণপঞ্ঞাতি নিস্সরণং ৰুচ্চতি পচ্চৰেক্খণঞাণং. তে তেন ৰিরহিতা.
ইদানি তস্সত্থস্স সাধকং উপমং দস্সেন্তো সেয্যথাপি, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্রেৰং ওপম্মসংসন্দনং ৰেদিতব্বং – আরঞ্ঞকমগো ৰিয হি সমণব্রাহ্মণা, লুদ্দকেন অরঞ্ঞে ঠপিতপাসো ৰিয চত্তারো পচ্চযা, তস্স লুদ্দস্স পাসরাসিং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা সযনকালো ৰিয তেসং চত্তারো পচ্চযে অপ্পচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভোগকালো. লুদ্দকে আগচ্ছন্তে মগস্স যেন কামং অগমনকালো ৰিয সমণব্রাহ্মণানং মারস্স যথাকামকরণীযকালো, মারৰসং উপগতভাৰোতি অত্থো. মগস্স পন অবদ্ধস্স পাসরাসিং অধিসযিতকালো ৰিয সমণব্রাহ্মণানং চতূসু পচ্চযেসু পচ্চৰেক্খণপরিভোগো, লুদ্দকে আগচ্ছন্তে মগস্স যেন কামং গমনং ৰিয সমণব্রাহ্মণানং মারৰসং অনুপগমনং ৰেদিতব্বং. ৰিস্সত্থোতি নিব্ভযো নিরাসঙ্কো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
পাসরাসিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অরিযপরিযেসনাতিপি এতস্সেৰ নামং.