৪. রথৰিনীতসুত্তৰণ্ণনা

২৫২. এৰং মে সুতন্তি রথৰিনীতসুত্তং. তত্থ রাজগহেতি এৰংনামকে নগরে, তঞ্হি মন্ধাতুমহাগোৰিন্দাদীহি পরিগ্গহিতত্তা রাজগহন্তি ৰুচ্চতি. অঞ্ঞেপেত্থ পকারে ৰণ্ণযন্তি. কিং তেহি? নামমেতং তস্স নগরস্স. তং পনেতং বুদ্ধকালে চ চক্কৰত্তিকালে চ নগরং হোতি, সেসকালে সুঞ্ঞং হোতি যক্খপরিগ্গহিতং, তেসং ৰসন্তৰনং হুত্ৰা তিট্ঠতি. ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপেতি ৰেল়ুৰনন্তি তস্স উয্যানস্স নামং, তং কির ৰেল়ূহি পরিক্খিত্তং অহোসি অট্ঠারসহত্থেন চ পাকারেন, গোপুরট্টালকযুত্তং নীলোভাসং মনোরমং, তেন ৰেল়ুৰনন্তি ৰুচ্চতি. কলন্দকানঞ্চেত্থ নিৰাপং অদংসু, তেন কলন্দকনিৰাপোতি ৰুচ্চতি.

পুব্বে কির অঞ্ঞতরো রাজা তত্থ উয্যানকীল়নত্থং আগতো সুরামদেন মত্তো দিৰাসেয্যং উপগতো সুপি. পরিজনোপিস্স, ‘‘সুত্তো রাজা’’তি পুপ্ফফলাদীহি পলোভিযমানো ইতো চিতো চ পক্কামি, অথ সুরাগন্ধেন অঞ্ঞতরস্মা সুসিররুক্খা কণ্হসপ্পো নিক্খমিত্ৰা রঞ্ঞাভিমুখো আগচ্ছতি. তং দিস্ৰা রুক্খদেৰতা, ‘‘রঞ্ঞো জীৰিতং দম্মী’’তি কাল়কৰেসেন আগন্ত্ৰা কণ্ণমূলে সদ্দমকাসি. রাজা পটিবুজ্ঝি, কণ্হসপ্পো নিৰত্তো. সো তং দিস্ৰা, ‘‘ইমায মম জীৰিতং দিন্ন’’ন্তি কাল়কানং তত্থ নিৰাপং পট্ঠপেসি, অভযঘোসনঞ্চ ঘোসাপেসি. তস্মা তং ততো পভুতি কলন্দকনিৰাপন্তি সঙ্খ্যং গতং. কলন্দকাতি কাল়কানং নামং.

জাতিভূমিকাতি জাতিভূমিৰাসিনো. তত্থ জাতিভূমীতি জাতট্ঠানং. তং খো পনেতং নেৰ কোসলমহারাজাদীনং ন চঙ্কীব্রাহমণাদীনং ন সক্কসুযামসন্তুসিতাদীনং ন অসীতিমহাসাৰকাদীনং ন অঞ্ঞেসং সত্তানং জাতট্ঠানং ‘‘জাতিভূমী’’তি ৰুচ্চতি. যস্স পন জাতদিৰসে দসসহস্সিলোকধাতু একদ্ধজমালাৰিপ্পকিণ্ণকুসুমৰাসচুণ্ণগন্ধসুগন্ধা সব্বপালিফুল্লমিৰ নন্দনৰনং ৰিরোচমানা পদুমিনিপণ্ণে উদকবিন্দু ৰিয অকম্পিত্থ, জচ্চন্ধাদীনঞ্চ রূপদস্সনাদীনি অনেকানি পাটিহারিযানি পৰত্তিংসু, তস্স সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তস্স জাতট্ঠানসাকিযজনপদো কপিলৰত্থাহারো, সা ‘‘জাতিভূমী’’তি ৰুচ্চতি.

ধম্মগরুভাৰৰণ্ণনা

ৰস্সংৰুট্ঠাতি তেমাসং ৰস্সংৰুট্ঠা পৰারিতপৰারণা হুত্ৰা. ভগৰা এতদৰোচাতি ‘‘কচ্চি, ভিক্খৰে, খমনীয’’ন্তিআদীহি ৰচনেহি আগন্তুকপটিসন্থারং কত্ৰা এতং, ‘‘কো নু খো, ভিক্খৰে’’তিআদিৰচনমৰোচ. তে কির ভিক্খু, – ‘‘কচ্চি, ভিক্খৰে, খমনীযং কচ্চি যাপনীযং, কচ্চিত্থ অপ্পকিলমথেন অদ্ধানং আগতা, ন চ পিণ্ডকেন কিলমিত্থ, কুতো চ তুম্হে, ভিক্খৰে, আগচ্ছথা’’তি পটিসন্থারৰসেন পুচ্ছিতা – ‘‘ভগৰা সাকিযজনপদে কপিলৰত্থাহারতো জাতিভূমিতো আগচ্ছামা’’তি আহংসু. অথ ভগৰা নেৰ সুদ্ধোদনমহারাজস্স, ন সক্কোদনস্স, ন সুক্কোদনস্স, ন ধোতোদনস্স, ন অমিতোদনস্স, ন অমিত্তায দেৰিযা, ন মহাপজাপতিযা, ন সকলস্স সাকিযমণ্ডলস্স আরোগ্যং পুচ্ছি. অথ খো অত্তনা চ দসকথাৰত্থুলাভিং পরঞ্চ তত্থ সমাদপেতারং পটিপত্তিসম্পন্নং ভিক্খুং পুচ্ছন্তো ইদং – ‘‘কো নু খো, ভিক্খৰে’’তিআদিৰচনং অৰোচ.

কস্মা পন ভগৰা সুদ্ধোদনাদীনং আরোগ্যং অপুচ্ছিত্ৰা এৰরূপং ভিক্খুমেৰ পুচ্ছতি? পিযতায. বুদ্ধানঞ্হি পটিপন্নকা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো চ পিযা হোন্তি মনাপা. কিং কারণা? ধম্মগরুতায. ধম্মগরুনো হি তথাগতা, সো চ নেসং ধম্মগরুভাৰো, ‘‘দুক্খং খো অগারৰো ৰিহরতি, অপ্পতিস্সো’’তি (অ. নি. ৪.২১) ইমিনা অজপালনিগ্রোধমূলে উপ্পন্নজ্ঝাসযেন ৰেদিতব্বো. ধম্মগরুতাযেৰ হি ভগৰা মহাকস্সপত্থেরস্স অভিনিক্খমনদিৰসে পচ্চুগ্গমনং করোন্তো তিগাৰুতং মগ্গং অগমাসি. অতিরেকতিযোজনসতং মগ্গং গন্ত্ৰা গঙ্গাতীরে ধম্মং দেসেত্ৰা মহাকপ্পিনং সপরিসং অরহত্তে পতিট্ঠপেসি. একস্মিং পচ্ছাভত্তে পঞ্চচত্তালীসযোজনং মগ্গং গন্ত্ৰা কুম্ভকারস্স নিৰেসনে তিযামরত্তিং ধম্মকথং কত্ৰা পুক্কুসাতিকুলপুত্তং অনাগামিফলে পতিট্ঠপেসি. ৰীসযোজনসতং গন্ত্ৰা ৰনৰাসিসামণেরস্স অনুগ্গহং অকাসি. সট্ঠিযোজনমগ্গং গন্ত্ৰা খদিরৰনিযত্থেরস্স ধম্মং দেসেসি. অনুরুদ্ধত্থেরো পাচীনৰংসদাযে নিসিন্নো মহাপুরিসৰিতক্কং ৰিতক্কেতীতি ঞত্ৰা তত্থ আকাসেন গন্ত্ৰা থেরস্স পুরতো ওরুয্হ সাধুকারমদাসি. কোটিকণ্ণসোণত্থেরস্স একগন্ধকুটিযং সেনাসনং পঞ্ঞপাপেত্ৰা পচ্চূসকালে ধম্মদেসনং অজ্ঝেসিত্ৰা সরভঞ্ঞপরিযোসানে সাধুকারমদাসি. তিগাৰুতং মগ্গং গন্ত্ৰা তিণ্ণং কুলপুত্তানং ৰসনট্ঠানে গোসিঙ্গসালৰনে সামগ্গিরসানিসংসং কথেসি. কস্সপোপি ভগৰা – ‘‘অনাগামিফলে পতিট্ঠিতো অরিযসাৰকো অয’’ন্তি ৰিস্সাসং উপ্পাদেত্ৰা ঘটিকারস্স কুম্ভকারস্স নিৰেসনং গন্ত্ৰা সহত্থা আমিসং গহেত্ৰা পরিভুঞ্জি.

অম্হাকংযেৰ ভগৰা উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায জেতৰনতো ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো চারিকং নিক্খমি. কোসলমহারাজঅনাথপিণ্ডিকাদযো নিৰত্তেতুং নাসক্খিংসু. অনাথপিণ্ডিকো ঘরং আগন্ত্ৰা দোমনস্সপ্পত্তো নিসীদি. অথ নং পুণ্ণা নাম দাসী দোমনস্সপ্পত্তোসি সামীতি আহ. ‘‘আম জে, সত্থারং নিৰত্তেতুং নাসক্খিং, অথ মে ইমং তেমাসং ধম্মং ৰা সোতুং, যথাধিপ্পাযং ৰা দানং দাতুং ন লভিস্সামী’’তি চিন্তা উপ্পন্নাতি. অহম্পি সামি সত্থারং নিৰত্তেস্সামীতি. সচে নিৰত্তেতুং সক্কোসি, ভুজিস্সাযেৰ ত্ৰন্তি. সা গন্ত্ৰা দসবলস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৰা ‘‘নিৰত্তথ ভগৰা’’তি আহ. পুণ্ণে ত্ৰং পরপটিবদ্ধজীৰিকা কিং মে করিস্সসীতি. ভগৰা ময্হং দেয্যধম্মো নত্থীতি তুম্হেপি জানাথ, তুম্হাকং নিৰত্তনপচ্চযা পনাহং তীসু সরণেসু পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠহিস্সামীতি. ভগৰা সাধু সাধু পুণ্ণেতি সাধুকারং কত্ৰা নিৰত্তেত্ৰা জেতৰনমেৰ পৰিট্ঠো. অযং কথা পাকটা অহোসি. সেট্ঠি সুত্ৰা পুণ্ণায কির ভগৰা নিৰত্তিতোতি তং ভুজিস্সং কত্ৰা ধীতুট্ঠানে ঠপেসি. সা পব্বজ্জং যাচিত্ৰা পব্বজি, পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং আরভি. অথস্সা সত্থা আরদ্ধৰিপস্সকভাৰং ঞত্ৰা ইমং ওভাসগাথং ৰিস্সজ্জেসি –

‘‘পুণ্ণে পূরেসি সদ্ধম্মং, চন্দো পন্নরসো যথা;

পরিপুণ্ণায পঞ্ঞায, দুক্খস্সন্তং করিস্সসী’’তি. (থেরীগা. ৩);

গাথাপরিযোসানে অরহত্তং পত্ৰা অভিঞ্ঞাতা সাৰিকা অহোসীতি. এৰং ধম্মগরুনো তথাগতা.

নন্দকত্থেরে উপট্ঠানসালাযং ধম্মং দেসেন্তেপি ভগৰা অনহাতোৰ গন্ত্ৰা তিযামরত্তিং ঠিতকোৰ ধম্মকথং সুত্ৰা দেসনাপরিযোসানে সাধুকারমদাসি. থেরো আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা, ‘‘কায ৰেলায, ভন্তে, আগতত্থা’’তি পুচ্ছি. তযা সুত্তন্তে আরদ্ধমত্তেতি. দুক্করং করিত্থ, ভন্তে, বুদ্ধসুখুমালা তুম্হেতি. সচে ত্ৰং, নন্দ, কপ্পং দেসেতুং সক্কুণেয্যাসি, কপ্পমত্তম্পাহং ঠিতকোৰ সুণেয্যন্তি ভগৰা অৰোচ. এৰং ধম্মগরুনো তথাগতা. তেসং ধম্মগরুতায পটিপন্নকা পিযা হোন্তি, তস্মা পটিপন্নকে পুচ্ছি. পটিপন্নকো চ নাম অত্তহিতায পটিপন্নো নো পরহিতায, পরহিতায পটিপন্নো নো অত্তহিতায, নো অত্তহিতায চ পটিপন্নো নো পরহিতায চ, অত্তহিতায চ পটিপন্নো পরহিতায চাতি চতুব্বিধো হোতি.

তত্থ যো সযং দসন্নং কথাৰত্থূনং লাভী হোতি, পরং তত্থ ন ওৰদতি ন অনুসাসতি আযস্মা বাকুলো ৰিয. অযং অত্তহিতায পটিপন্নো নাম নো পরহিতায পটিপন্নো, এৰরূপং ভিক্খুং ভগৰা ন পুচ্ছতি. কস্মা? ন ময্হং সাসনস্স ৰড্ঢিপক্খে ঠিতোতি.

যো পন দসন্নং কথাৰত্থূনং অলাভী, পরং তেহি ওৰদতি তেন কতৰত্তসাদিযনত্থং উপনন্দো সক্যপুত্তো ৰিয, অযং পরহিতায পটিপন্নো নাম নো অত্তহিতায, এৰরূপম্পি ন পুচ্ছতি. কস্মা? অস্স তণ্হা মহাপচ্ছি ৰিয অপ্পহীনাতি.

যো অত্তনাপি দসন্নং কথাৰত্থূনং অলাভী, পরম্পি তেহি ন ওৰদতি, লাল়ুদাযী ৰিয, অযং নেৰ অত্তহিতায পটিপন্নো ন পরহিতায, এৰরূপম্পি ন পুচ্ছতি. কস্মা? অস্স অন্তো কিলেসা ফরসুছেজ্জা ৰিয মহন্তাতি.

যো পন সযং দসন্নং কথাৰত্থূনং লাভী, পরম্পি তেহি ওৰদতি, অযং অত্তহিতায চেৰ পরহিতায চ পটিপন্নো নাম সারিপুত্তমোগ্গল্লানমহাকস্সপাদযো অসীতিমহাথেরা ৰিয, এৰরূপং ভিক্খুং পুচ্ছতি. কস্মা? ময্হং সাসনস্স ৰুড্ঢিপক্খে ঠিতোতি. ইধাপি এৰরূপমেৰ পুচ্ছন্তো – ‘‘কো নু খো, ভিক্খৰে’’তিআদিমাহ.

এৰং ভগৰতা পুট্ঠানং পন তেসং ভিক্খূনং ভগৰা অত্তনো জাতিভূমিযং উভযহিতায পটিপন্নং দসকথাৰত্থুলাভিং ভিক্খুং পুচ্ছতি, কো নু খো তত্থ এৰরূপোতি ন অঞ্ঞমঞ্ঞং চিন্তনা ৰা সমন্তনা ৰা অহোসি. কস্মা? আযস্মা হি মন্তাণিপুত্তো তস্মিং জনপদে আকাসমজ্ঝে ঠিতো চন্দো ৰিয সূরিযো ৰিয চ পাকটো পঞ্ঞাতো. তস্মা তে ভিক্খূ মেঘসদ্দং সুত্ৰা একজ্ঝং সন্নিপতিতমোরঘটা ৰিয ঘনসজ্ঝাযং কাতুং, আরদ্ধভিক্খূ ৰিয চ অত্তনো আচরিযং পুণ্ণত্থেরং ভগৰতো আরোচেন্তা থেরস্স চ গুণং ভাসিতুং অপ্পহোন্তেহি মুখেহি একপ্পহারেনেৰ পুণ্ণো নাম, ভন্তে, আযস্মাতিআদিমাহংসু. তত্থ পুণ্ণোতি তস্স থেরস্স নামং. মন্তাণিযা পন সো পুত্তো, তস্মা মন্তাণিপুত্তোতি ৰুচ্চতি. সম্ভাৰিতোতি গুণসম্ভাৰনায সম্ভাৰিতো.

অপ্পিচ্ছতাদিৰণ্ণনা

অপ্পিচ্ছোতি ইচ্ছাৰিরহিতো নিইচ্ছো নিত্তণ্হো. এত্থ হি ব্যঞ্জনং সাৰসেসং ৰিয, অত্থো পন নিরৰসেসো. ন হি তস্স অন্তো অণুমত্তাপি পাপিকা ইচ্ছা নাম অত্থি. খীণাসৰো হেস সব্বসো পহীনতণ্হো. অপিচেত্থ অত্রিচ্ছতা পাপিচ্ছতা মহিচ্ছতা অপ্পিচ্ছতাতি অযং ভেদো ৰেদিতব্বো.

তত্থ সকলাভে অতিত্তস্স পরলাভে পত্থনা অত্রিচ্ছতা নাম. তায সমন্নাগতস্স একভাজেন পক্কপূৰোপি অত্তনো পত্তে পতিতো ন সুপক্কো ৰিয খুদ্দকো ৰিয চ খাযতি. স্ৰেৰ পরস্স পত্তে পক্খিত্তো সুপক্কো ৰিয মহন্তো ৰিয চ খাযতি. অসন্তগুণসম্ভাৰনতা পন পটিগ্গহণে চ অমত্তঞ্ঞুতা পাপিচ্ছতা নাম, সা, ‘‘ইধেকচ্চো অস্সদ্ধো সমানো সদ্ধোতি মং জনো জানাতূ’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে আগতাযেৰ, তায সমন্নাগতো পুগ্গলো কোহঞ্ঞে পতিট্ঠাতি. সন্তগুণসম্ভাৰনা পন পটিগ্গহণে চ অমত্তঞ্ঞুতা মহিচ্ছতা নাম. সাপি, ‘‘ইধেকচ্চো সদ্ধো সমানো সদ্ধোতি মং জনো জানাতূতি ইচ্ছতি, সীলৰা সমানো সীলৰাতি মং জনো জানাতূ’’তি (ৰিভ. ৮৫১) ইমিনা নযেন আগতাযেৰ, তায সমন্নাগতো পুগ্গলো দুস্সন্তপ্পযো হোতি, ৰিজাতমাতাপিস্স চিত্তং গহেতুং ন সক্কোতি. তেনেতং ৰুচ্চতি –

‘‘অগ্গিক্খন্ধো সমুদ্দো চ, মহিচ্ছো চাপি পুগ্গলো;

সকটেন পচ্চযং দেতু, তযোপেতে অতপ্পযা’’তি.

সন্তগুণনিগূহনতা পন পটিগ্গহণে চ মত্তঞ্ঞুতা অপ্পিচ্ছতা নাম, তায সমন্নাগতো পুগ্গলো অত্তনি ৰিজ্জমানম্পি গুণং পটিচ্ছাদেতুকামতায, ‘‘সদ্ধো সমানো সদ্ধোতি মং জনো জানাতূতি ন ইচ্ছতি. সীলৰা, পৰিৰিত্তো, বহুস্সুতো, আরদ্ধৰীরিযো, সমাধিসম্পন্নো, পঞ্ঞৰা, খীণাসৰো সমানো খীণাসৰোতি মং জনো জানাতূ’’তি ন ইচ্ছতি, সেয্যথাপি মজ্ঝন্তিকত্থেরো.

থেরো কির মহাখীণাসৰো অহোসি, পত্তচীৰরং পনস্স পাদমত্তমেৰ অগ্ঘতি, সো অসোকস্স ধম্মরঞ্ঞো ৰিহারমহদিৰসে সঙ্ঘত্থেরো অহোসি. অথস্স অতিলূখভাৰং দিস্ৰা মনুস্সা, ‘‘ভন্তে, থোকং বহি হোথা’’তি আহংসু. থেরো, ‘‘মাদিসে খীণাসৰে রঞ্ঞো সঙ্গহং অকরোন্তে অঞ্ঞো কো করিস্সতী’’তি পথৰিযং নিমুজ্জিত্ৰা সঙ্ঘত্থেরস্স উক্খিত্তপিণ্ডং গণ্হন্তোযেৰ উম্মুজ্জি. এৰং খীণাসৰো সমানো, ‘‘খীণাসৰোতি মং জনো জানাতূ’’তি ন ইচ্ছতি. এৰং অপ্পিচ্ছো পন ভিক্খু অনুপ্পন্নং লাভং উপ্পাদেতি, উপ্পন্নং লাভং থাৰরং করোতি, দাযকানং চিত্তং আরাধেতি, যথা যথা হি সো অত্তনো অপ্পিচ্ছতায অপ্পং গণ্হাতি, তথা তথা তস্স ৰত্তে পসন্না মনুস্সা বহূ দেন্তি.

অপরোপি চতুব্বিধো অপ্পিচ্ছো – পচ্চযঅপ্পিচ্ছো ধুতঙ্গঅপ্পিচ্ছো পরিযত্তিঅপ্পিচ্ছো অধিগমঅপ্পিচ্ছোতি. তত্থ চতূসু পচ্চযেসু অপ্পিচ্ছো পচ্চযঅপ্পিচ্ছো নাম, সো দাযকস্স ৰসং জানাতি, দেয্যধম্মস্স ৰসং জানাতি, অত্তনো থামং জানাতি. যদি হি দেয্যধম্মো বহু হোতি, দাযকো অপ্পং দাতুকামো, দাযকস্স ৰসেন অপ্পং গণ্হাতি. দেয্যধম্মো অপ্পো, দাযকো বহুং দাতুকামো, দেয্যধম্মস্স ৰসেন অপ্পং গণ্হাতি. দেয্যধম্মোপি বহু, দাযকোপি বহুং দাতুকামো, অত্তনো থামং ঞত্ৰা পমাণেনেৰ গণ্হাতি.

ধুতঙ্গসমাদানস্স অত্তনি অত্থিভাৰং নজানাপেতুকামো ধুতঙ্গঅপ্পিচ্ছো নাম. তস্স ৰিভাৰনত্থং ইমানি ৰত্থূনি – সোসানিকমহাসুমনত্থেরো কির সট্ঠি ৰস্সানি সুসানে ৰসি, অঞ্ঞো একভিক্খুপি ন অঞ্ঞাসি, তেনেৰাহ –

‘‘সুসানে সট্ঠি ৰস্সানি, অব্বোকিণ্ণং ৰসামহং;

দুতিযো মং ন জানেয্য, অহো সোসানিকুত্তমো’’তি.

চেতিযপব্বতে দ্ৰেভাতিযত্থেরা ৰসিংসু. তেসু কনিট্ঠো উপট্ঠাকেন পেসিতা উচ্ছুখণ্ডিকা গহেত্ৰা জেট্ঠস্স সন্তিকং অগমাসি. পরিভোগং, ভন্তে, করোথাতি. থেরস্স চ ভত্তকিচ্চং কত্ৰা মুখং ৰিক্খালনকালো অহোসি. সো অলং, আৰুসোতি আহ. কচ্চি, ভন্তে, একাসনিকত্থাতি. আহরাৰুসো, উচ্ছুখণ্ডিকাতি পঞ্ঞাস ৰস্সানি একাসনিকো সমানোপি ধুতঙ্গং নিগূহমানো পরিভোগং কত্ৰা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা পুন ধুতঙ্গং অধিট্ঠায গতো.

যো পন সাকেতকতিস্সত্থেরো ৰিয বহুস্সুতভাৰং জানাপেতুং ন ইচ্ছতি, অযং পরিযত্তিঅপ্পিচ্ছো নাম. থেরো কির খণো নত্থীতি উদ্দেসপরিপুচ্ছাসু ওকাসং অকরোন্তো মরণক্খযং, ভন্তে, লভিস্সথাতি চোদিতো গণং ৰিস্সজ্জেত্ৰা কণিকারৰালিকসমুদ্দৰিহারং গতো. তত্থ অন্তোৰস্সং থেরনৰমজ্ঝিমানং উপকারো হুত্ৰা মহাপৰারণায উপোসথদিৰসে ধম্মকথায জনতং খোভেত্ৰা গতো.

যো পন সোতাপন্নাদীসু অঞ্ঞতরো হুত্ৰা সোতাপন্নাদিভাৰং জানাপেতুং ন ইচ্ছতি, অযং অধিগমঅপ্পিচ্ছো নাম, তযো কুলপুত্তা ৰিয ঘটিকারকুম্ভকারো ৰিয চ.

আযস্মা পন পুণ্ণো অত্রিচ্ছতং পাপিচ্ছতং মহিচ্ছতঞ্চ পহায সব্বসো ইচ্ছাপটিপক্খভূতায অলোভসঙ্খাতায পরিসুদ্ধায অপ্পিচ্ছতায সমন্নাগতত্তা অপ্পিচ্ছো নাম অহোসি. ভিক্খূনম্পি, ‘‘আৰুসো, অত্রিচ্ছতা পাপিচ্ছতা মহিচ্ছতাতি ইমে ধম্মা পহাতব্বা’’তি তেসু আদীনৰং দস্সেত্ৰা এৰরূপং অপ্পিচ্ছতং সমাদায ৰত্তিতব্বন্তি অপ্পিচ্ছকথং কথেসি. তেন ৰুত্তং ‘‘অত্তনা চ অপ্পিচ্ছো অপ্পিচ্ছকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’’তি.

দ্ৰাদসৰিধসন্তোসৰণ্ণনা

ইদানি অত্তনা চ সন্তুট্ঠোতিআদীসু ৰিসেসত্থমেৰ দীপযিস্সাম. যোজনা পন ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. সন্তুট্ঠোতি ইতরীতরপচ্চযসন্তোসেন সমন্নাগতো. সো পনেস সন্তোসো দ্ৰাদসৰিধো হোতি. সেয্যথিদং, চীৰরে যথালাভসন্তোসো যথাবলসন্তোসো যথসারুপ্পসন্তোসোতি তিৰিধো, এৰং পিণ্ডপাতাদীসু. তস্সাযং পভেদসংৰণ্ণনা.

ইধ ভিক্খু চীৰরং লভতি সুন্দরং ৰা অসুন্দরং ৰা. সো তেনেৰ যাপেতি অঞ্ঞং ন পত্থেতি, লভন্তোপি ন গণ্হাতি, অযমস্স চীৰরে যথালাভসন্তোসো. অথ যো পকতিদুব্বলো ৰা হোতি আবাধজরাভিভূতো ৰা, গরুচীৰরং পারুপন্তো কিলমতি, সো সভাগেন ভিক্খুনা সদ্ধিং তং পরিৰত্তেত্ৰা লহুকেন যাপেন্তোপি সন্তুট্ঠোৰ হোতি, অযমস্স চীৰরে যথাবলসন্তোসো. অপরো পণীতপচ্চযলাভী হোতি, সো পট্টচীৰরাদীনং অঞ্ঞতরং মহগ্ঘচীৰরং বহূনি ৰা পন চীৰরানি লভিত্ৰা ইদং থেরানং চিরপব্বজিতানং ইদং বহুস্সুতানং অনুরূপং, ইদং গিলানানং ইদং অপ্পলাভানং হোতূতি দত্ৰা তেসং পুরাণচীৰরং ৰা সঙ্কারকূটাদিতো ৰা নন্তকানি উচ্চিনিত্ৰা তেহি সঙ্ঘাটিং কত্ৰা ধারেন্তোপি সন্তুট্ঠোৰ হোতি, অযমস্স চীৰরে যথাসারুপ্পসন্তোসো.

ইধ পন ভিক্খু পিণ্ডপাতং লভতি লূখং ৰা পণীতং ৰা, সো তেনেৰ যাপেতি, অঞ্ঞং ন পত্থেতি, লভন্তোপি ন গণ্হাতি, অযমস্স পিণ্ডপাতে যথালাভসন্তোসো. যো পন অত্তনো পকতিৰিরুদ্ধং ৰা ব্যাধিৰিরুদ্ধং ৰা পিণ্ডপাতং লভতি, যেনস্স পরিভুত্তেন অফাসু হোতি, সো সভাগস্স ভিক্খুনো তং দত্ৰা তস্স হত্থতো সপ্পাযভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা সমণধম্মং করোন্তোপি সন্তুট্ঠোৰ হোতি, অযমস্স পিণ্ডপাতে যথাবলসন্তোসো. অপরো বহুং পণীতং পিণ্ডপাতং লভতি, সো তং চীৰরং ৰিয চিরপব্বজিতবহুস্সুতঅপ্পলাভিগিলানানং দত্ৰা তেসং ৰা সেসকং পিণ্ডায ৰা চরিত্ৰা মিস্সকাহারং ভুঞ্জন্তোপি সন্তুট্ঠোৰ হোতি, অযমস্স পিণ্ডপাতে যথাসারুপ্পসন্তোসো.

ইধ পন ভিক্খু সেনাসনং লভতি মনাপং ৰা অমনাপং ৰা, সো তেন নেৰ সোমনস্সং ন পটিঘং উপ্পাদেতি, অন্তমসো তিণসন্থারকেনাপি যথালদ্ধেনেৰ তুস্সতি, অযমস্স সেনাসনে যথালাভসন্তোসো. যো পন অত্তনো পকতিৰিরুদ্ধং ৰা ব্যাধিৰিরুদ্ধং ৰা সেনাসনং লভতি, যত্থস্স ৰসতো অফাসু হোতি, সো তং সভাগস্স ভিক্খুনো দত্ৰা তস্স সন্তকে সপ্পাযসেনাসনে ৰসন্তোপি সন্তুট্ঠোৰ হোতি, অযমস্স সেনাসনে যথাবলসন্তোসো. অপরো মহাপুঞ্ঞো লেণমণ্ডপকূটাগারাদীনি বহূনি পণীতসেনাসনানি লভতি, সো তানি চীৰরাদীনি ৰিয চিরপব্বজিতবহুস্সুতঅপ্পলাভিগিলানানং দত্ৰা যত্থ কত্থচি ৰসন্তোপি সন্তুট্ঠোৰ হোতি, অযমস্স সেনাসনে যথাসারুপ্পসন্তোসো. যোপি, ‘‘উত্তমসেনাসনং নাম পমাদট্ঠানং, তত্থ নিসিন্নস্স থিনমিদ্ধং ওক্কমতি, নিদ্দাভিভূতস্স পুন পটিবুজ্ঝতো পাপৰিতক্কা পাতুভৰন্তী’’তি পটিসঞ্চিক্খিত্ৰা তাদিসং সেনাসনং পত্তম্পি ন সম্পটিচ্ছতি, সো তং পটিক্খিপিত্ৰা অব্ভোকাসরুক্খমূলাদীসু ৰসন্তোপি সন্তুট্ঠোৰ হোতি, অযম্পিস্স সেনাসনে যথাসারুপ্পসন্তোসো.

ইধ পন ভিক্খু ভেসজ্জং লভতি লূখং ৰা পণীতং ৰা, সো যং লভতি, তেনেৰ সন্তুস্সতি, অঞ্ঞং ন পত্থেতি, লভন্তোপি ন গণ্হাতি, অযমস্স গিলানপচ্চযে যথালাভসন্তোসো. যো পন তেলেন অত্থিকো ফাণিতং লভতি, সো তং সভাগস্স ভিক্খুনো দত্ৰা তস্স হত্থতো তেলং গহেত্ৰা অঞ্ঞদেৰ ৰা পরিযেসিত্ৰা তেহি ভেসজ্জং করোন্তোপি সন্তুট্ঠোৰ হোতি, অযমস্স গিলানপচ্চযে যথাবলসন্তোসো. অপরো মহাপুঞ্ঞো বহুং তেলমধুফাণিতাদিপণীতভেসজ্জং লভতি, সো তং চীৰরং ৰিয চিরপব্বজিতবহুস্সুতঅপ্পলাভিগিলানানং দত্ৰা তেসং আভতকেন যেন কেনচি যাপেন্তোপি সন্তুট্ঠোৰ হোতি. যো পন একস্মিং ভাজনে মুত্তহরীতকং ঠপেত্ৰা একস্মিং চতুমধুরং, ‘‘গণ্হ, ভন্তে, যদিচ্ছসী’’তি ৰুচ্চমানো সচস্স তেসু অঞ্ঞতরেনপি রোগো ৰূপসম্মতি, অথ মুত্তহরীতকং নাম বুদ্ধাদীহি ৰণ্ণিতন্তি চতুমধুরং পটিক্খিপিত্ৰা মুত্তহরীতকেনেৰ ভেসজ্জং করোন্তো পরমসন্তুট্ঠোৰ হোতি, অযমস্স গিলানপচ্চযে যথাসারুপ্পসন্তোসো.

ইমেসং পন পচ্চেকং পচ্চযেসু তিণ্ণং তিণ্ণং সন্তোসানং যথাসারুপ্পসন্তোসোৰ অগ্গো. আযস্মা পুণ্ণো একেকস্মিং পচ্চযে ইমেহি তীহি সন্তোসেহি সন্তুট্ঠো অহোসি. সন্তুট্ঠিকথঞ্চাতি ভিক্খূনম্পি চ ইমং সন্তুট্ঠিকথং কত্তাৰ অহোসি.

তিৰিধপৰিৰেকৰণ্ণনা

পৰিৰিত্তোতি কাযপৰিৰেকো চিত্তপৰিৰেকো উপধিপৰিৰেকোতি ইমেহি তীহি পৰিৰেকেহি সমন্নাগতো. তত্থ একো গচ্ছতি, একো তিট্ঠতি, একো নিসীদতি, একো সেয্যং কপ্পেতি, একো গামং পিণ্ডায পৰিসতি, একো পটিক্কমতি, একো চঙ্কমমধিট্ঠাতি, একো চরতি, একো ৰিহরতীতি অযং কাযপৰিৰেকো নাম. অট্ঠ সমাপত্তিযো পন চিত্তপৰিৰেকো নাম. নিব্বানং উপধিপৰিৰেকো নাম. ৰুত্তম্পি হেতং – ‘‘কাযপৰিৰেকো চ ৰিৰেকট্ঠকাযানং নেক্খম্মাভিরতানং. চিত্তপৰিৰেকো চ পরিসুদ্ধচিত্তানং পরমৰোদানপ্পত্তানং. উপধিৰিৰেকো চ নিরুপধীনং পুগ্গলানং ৰিসঙ্খারগতান’’ন্তি (মহানি. ৫৭). পৰিৰেককথন্তি ভিক্খূনম্পি চ ইমং পৰিৰেককথং কত্তা.

পঞ্চৰিধসংসগ্গৰণ্ণনা

অসংসট্ঠোতি পঞ্চৰিধেন সংসগ্গেন ৰিরহিতো. সৰনসংসগ্গো দস্সনসংসগ্গো সমুল্লপনসংসগ্গো সম্ভোগসংসগ্গো কাযসংসগ্গোতি পঞ্চৰিধো সংসগ্গো. তেসু ইধ ভিক্খু সুণাতি, ‘‘অসুকস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা ইত্থী ৰা কুমারিকা ৰা অভিরূপা দস্সনীযা পাসাদিকা পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতা’’তি. সো তং সুত্ৰা সংসীদতি ৰিসীদতি ন সক্কোতি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খাদুব্বল্যং অনাৰিকত্ৰা হীনাযাৰত্ততীতি এৰং পরেহি ৰা কথীযমানং রূপাদিসম্পত্তিং অত্তনা ৰা হসিতলপিতগীতসদ্দং সুণন্তস্স সোতৰিঞ্ঞাণৰীথিৰসেন উপ্পন্নো রাগো সৰনসংসগ্গো নাম. সো অনিত্থিগন্ধপচ্চেকবোধিসত্তস্স চ পঞ্চগ্গল়লেণৰাসীতিস্সদহরস্স চ ৰসেন ৰেদিতব্বো –

দহরো কির আকাসেন গচ্ছন্তো গিরিগামৰাসিকম্মারধীতায পঞ্চহি কুমারীহি সদ্ধিং পদুমসরং গন্ত্ৰা ন্হত্ৰা পদুমানি চ পিলন্ধিত্ৰা মধুরস্সরেন গাযন্তিযা সদ্দং সুত্ৰা কামরাগেন ৰিদ্ধো ৰিসেসা পরিহাযিত্ৰা অনযব্যসনং পাপুণি. ইধ ভিক্খু ন হেৰ খো সুণাতি, অপিচ খো সামং পস্সতি ইত্থিং ৰা কুমারিং ৰা অভিরূপং দস্সনীযং পাসাদিকং পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতং. সো তং দিস্ৰা সংসীদতি ৰিসীদতি ন সক্কোতি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং, সিক্খাদুব্বল্যং অনাৰিকত্ৰা হীনাযাৰত্ততীতি এৰং ৰিসভাগরূপং ওলোকেন্তস্স পন চক্খুৰিঞ্ঞাণৰীথিৰসেন উপ্পন্নরাগো দস্সনসংসগ্গো নাম. সো এৰং ৰেদিতব্বো –

একো কির দহরো কালদীঘৰাপিদ্ৰারৰিহারং উদ্দেসত্থায গতো. আচরিযো তস্স অন্তরাযং দিস্ৰা ওকাসং ন করোতি. সো পুনপ্পুন্নং অনুবন্ধতি. আচরিযো সচে অন্তোগামে ন চরিস্সসি. দস্সামি তে উদ্দেসন্তি আহ. সো সাধূতি সম্পটিচ্ছিত্ৰা উদ্দেসে নিট্ঠিতে আচরিযং ৰন্দিত্ৰা গচ্ছন্তো আচরিযো মে ইমস্মিং গামে চরিতুং ন দেতি, কিং নু খো কারণন্তি চীৰরং পারুপিত্ৰা গামং পাৰিসি, একা কুলধীতা পীতকৰত্থং নিৰাসেত্ৰা গেহে ঠিতা দহরং দিস্ৰা সঞ্জাতরাগা উল়ুঙ্কেন যাগুং আহরিত্ৰা তস্স পত্তে পক্খিপিত্ৰা নিৰত্তিত্ৰা মঞ্চকে নিপজ্জি. অথ নং মাতাপিতরো কিং অম্মাতি পুচ্ছিংসু, দ্ৰারেন গতং দহরং লভমানা জীৰিস্সামি, অলভমানা মরিস্সামীতি. মাতাপিতরো ৰেগেন গন্ত্ৰা গামদ্ৰারে দহরং পত্ৰা ৰন্দিত্ৰা, ‘‘নিৰত্তথ, ভন্তে, ভিক্খং গণ্হাহী’’তি আহংসু. দহরো অলং গচ্ছামীতি. তে, ‘‘ইদং নাম, ভন্তে, কারণ’’ন্তি যাচিত্ৰা – ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, গেহে এত্তকং নাম ধনং অত্থি, একাযেৰ নো ধীতা, ত্ৰং নো জেট্ঠপুত্তট্ঠানে ঠস্সসি, সুখেন সক্কা জীৰিতু’’ন্তি আহংসু. দহরো, ‘‘ন ময্হং ইমিনা পলিবোধেন অত্থো’’তি অনাদিযিত্ৰাৰ পক্কন্তো.

মাতাপিতরো গন্ত্ৰা, ‘‘অম্ম, নাসক্খিম্হা দহরং নিৰত্তেতুং, যং অঞ্ঞং সামিকং ইচ্ছসি, তং লভিস্সসি, উট্ঠেহি খাদ চ পিৰ চা’’তি আহংসু. সা অনিচ্ছন্তী সত্তাহং নিরাহারা হুত্ৰা কালমকাসি. মাতাপিতরো তস্সা সরীরকিচ্চং কত্ৰা তং পীতকৰত্থং ধুরৰিহারে ভিক্খুসঙ্ঘস্স অদংসু, ভিক্খূ ৰত্থং খণ্ডাখণ্ডং কত্ৰা ভাজযিংসু. একো মহল্লকো অত্তনো কোট্ঠাসং গহেত্ৰা কল্যাণীৰিহারং আগতো. সোপি দহরো চেতিযং ৰন্দিস্সামীতি তত্থেৰ গন্ত্ৰা দিৰাট্ঠানে নিসীদি. মহল্লকো তং ৰত্থখণ্ডং গহেত্ৰা, ‘‘ইমিনা মে পরিস্সাৰনং ৰিচারেথা’’তি দহরং অৰোচ. দহরো মহাথের ‘‘কুহিং লদ্ধ’’ন্তি আহ. সো সব্বং পৰত্তিং কথেসি. সো তং সুত্ৰাৰ, ‘‘এৰরূপায নাম সদ্ধিং সংৰাসং নালত্থ’’ন্তি রাগগ্গিনা দড্ঢো তত্থেৰ কালমকাসি.

অঞ্ঞমঞ্ঞং আলাপসল্লাপৰসেন উপ্পন্নরাগো পন সমুল্লপনসংসগ্গো নাম. ভিক্খুনো ভিক্খুনিযা সন্তকং, ভিক্খুনিযা ৰা ভিক্খুস্স সন্তকং গহেত্ৰা পরিভোগকরণৰসেন উপ্পন্নরাগো সম্ভোগসংসগ্গো নাম. সো এৰং ৰেদিতব্বো – মরিচৰট্টিৰিহারমহে কির ভিক্খূনং সতসহস্সং ভিক্খুনীনং নৰুতিসহস্সানি এৰ অহেসুং. একো সামণেরো উণ্হযাগুং গহেত্ৰা গচ্ছন্তো সকিং চীৰরকণ্ণে ঠপেসি, সকিং ভূমিযং. একা সামণেরী দিস্ৰা এত্থ পত্তং ঠপেত্ৰা যাহীতি থালকং অদাসি. তে অপরভাগে একস্মিং ভযে উপ্পন্নে পরসমুদ্দং অগমংসু. তেসু ভিক্খুনী পুরেতরং অগমাসি. সা, ‘‘একো কির সীহল়ভিক্খু আগতো’’তি সুত্ৰা থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পটিসন্থারং কত্ৰা নিসিন্না, – ‘‘ভন্তে, মরিচৰট্টিৰিহারমহকালে তুম্হে কতিৰস্সা’’তি পুচ্ছি. তদাহং সত্তৰস্সিকসামণেরো. ত্ৰং পন কতিৰস্সাতি? অহং সত্তৰস্সিকসামণেরীযেৰ একস্স সামণেরস্স উণ্হযাগুং গহেত্ৰা গচ্ছন্তস্স পত্তঠপনত্থং থালকমদাসিন্তি. থেরো, ‘‘অহং সো’’তি ৰত্ৰা থালকং নীহরিত্ৰা দস্সেসি. তে এত্তকেনেৰ সংসগ্গেন ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুং অসক্কোন্তা দ্ৰেপি সট্ঠিৰস্সকালে ৰিব্ভমিংসু.

হত্থগাহাদিৰসেন পন উপ্পন্নরাগো কাযসংসগ্গো নাম. তত্রিদং ৰত্থু – মহাচেতিযঙ্গণে কির দহরভিক্খূ সজ্ঝাযং গণ্হন্তি. তেসং পিট্ঠিপস্সে দহরভিক্খুনিযো ধম্মং সুণন্তি. তত্রেকো দহরো হত্থং পসারেন্তো একিস্সা দহরভিক্খুনিযা কাযং ছুপি. সা তং হত্থং গহেত্ৰা অত্তনো উরস্মিং ঠপেসি, এত্তকেন সংসগ্গেন দ্ৰেপি ৰিব্ভমিত্ৰা গিহিভাৰং পত্তা.

গাহগাহকাদিৰণ্ণনা

ইমেসু পন পঞ্চসু সংসগ্গেসু ভিক্খুনো ভিক্খূহি সদ্ধিং সৰনদস্সনসমুল্লপনসম্ভোগকাযপরামাসা নিচ্চম্পি হোন্তিযেৰ, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ঠপেত্ৰা কাযসংসগ্গং সেসা কালেন কালং হোন্তি; তথা উপাসকউপাসিকাহি সদ্ধিং সব্বেপি কালেন কালং হোন্তি. তেসু হি কিলেসুপ্পত্তিতো চিত্তং রক্খিতব্বং. একো হি ভিক্খু গাহগাহকো হোতি, একো গাহমুত্তকো, একো মুত্তগাহকো, একো মুত্তমুত্তকো.

তত্থ যং ভিক্খুং মনুস্সাপি আমিসেন উপলাপেত্ৰা গহণৰসেন উপসঙ্কমন্তি, ভিক্খুপি পুপ্ফফলাদীহি উপলাপেত্ৰা গহণৰসেন উপসঙ্কমতি, অযং গাহগাহকো নাম. যং পন মনুস্সা ৰুত্তনযেন উপসঙ্কমন্তি, ভিক্খু দক্খিণেয্যৰসেন উপসঙ্কমতি, অযং গাহমুত্তকো নাম. যস্স মনুস্সা দক্খিণেয্যৰসেন চত্তারো পচ্চযে দেন্তি, ভিক্খু পুপ্ফফলাদীহি উপলাপেত্ৰা গহণৰসেন উপসঙ্কমতি, অযং মুত্তগাহকো নাম. যস্স মনুস্সাপি দক্খিণেয্যৰসেন চত্তারো পচ্চযে দেন্তি, ভিক্খুপি চূল়পিণ্ডপাতিযতিস্সত্থেরো ৰিয দক্খিণেয্যৰসেন পরিভুঞ্জতি, অযং মুত্তমুত্তকো নাম.

থেরং কির একা উপাসিকা দ্ৰাদস ৰস্সানি উপট্ঠহি. একদিৰসং তস্মিং গামে অগ্গি উট্ঠহিত্ৰা গেহানি ঝাপেসি. অঞ্ঞেসং কুলূপকভিক্খূ আগন্ত্ৰা – ‘‘কিং উপাসিকে, অপি কিঞ্চি ভণ্ডকং অরোগং কাতুং অসক্খিত্থা’’তি পটিসন্থারং অকংসু. মনুস্সা, ‘‘অম্হাকং মাতু কুলূপকত্থেরো ভুঞ্জনৰেলাযমেৰ আগমিস্সতী’’তি আহংসু. থেরোপি পুনদিৰসে ভিক্খাচারৰেলং সল্লক্খেত্ৰাৰ আগতো. উপাসিকা কোট্ঠচ্ছাযায নিসীদাপেত্ৰা ভিক্খং সম্পাদেত্ৰা অদাসি. থেরে ভত্তকিচ্চং কত্ৰা পক্কন্তে মনুস্সা আহংসু – ‘‘অম্হাকং মাতু কুলূপকত্থেরো ভুঞ্জনৰেলাযমেৰ আগতো’’তি. উপাসিকা, ‘‘তুম্হাকং কুলূপকা তুম্হাকংযেৰ অনুচ্ছৰিকা, ময্হং থেরো ময্হেৰ অনুচ্ছৰিকো’’তি আহ. আযস্মা পন মন্তাণিপুত্তো ইমেহি পঞ্চহি সংসগ্গেহি চতূহিপি পরিসাহি সদ্ধিং অসংসট্ঠো গাহমুত্তকো চেৰ মুত্তমুত্তকো চ অহোসি. যথা চ সযং অসংসট্ঠো, এৰং ভিক্খূনম্পি তং অসংসগ্গকথং কত্তা অহোসি.

আরদ্ধৰীরিযোতি পগ্গহিতৰীরিযো, পরিপুণ্ণকাযিকচেতসিকৰীরিযোতি অত্থো. যো হি ভিক্খু গমনে উপ্পন্নকিলেসং ঠানং পাপুণিতুং ন দেতি, ঠানে উপ্পন্নকিলেসং নিসজ্জং, নিসজ্জায উপ্পন্নকিলেসং সযনং পাপুণিতুং ন দেতি, মন্তেন কণ্হসপ্পং উপ্পীল়েত্ৰা গণ্হন্তো ৰিয, অমিত্তং গীৰায অক্কমন্তো ৰিয চ ৰিচরতি, অযং আরদ্ধৰীরিযো নাম. থেরো চ তাদিসো অহোসি. ভিক্খূনম্পি তথেৰ ৰীরিযারম্ভকথং কত্তা অহোসি.

সীলসম্পন্নোতিআদীসু সীলন্তি চতুপারিসুদ্ধিসীলং. সমাধীতি ৰিপস্সনাপাদকা অট্ঠ সমাপত্তিযো. পঞ্ঞাতি লোকিযলোকুত্তরঞাণং. ৰিমুত্তীতি অরিযফলং. ৰিমুত্তিঞাণদস্সনন্তি একূনৰীসতিৰিধং পচ্চৰেক্খণঞাণং. থেরো সযম্পি সীলাদীহি সম্পন্নো অহোসি ভিক্খূনম্পি সীলাদিকথং কত্তা. স্ৰাযং দসহি কথাৰত্থূহি ওৰদতীতি ওৰাদকো. যথা পন একো ওৰদতিযেৰ, সুখুমং অত্থং পরিৰত্তেত্ৰা জানাপেতুং ন সক্কোতি. ন এৰং থেরো. থেরো পন তানি দস কথাৰত্থূনি ৰিঞ্ঞাপেতীতি ৰিঞ্ঞাপকো. একো ৰিঞ্ঞাপেতুং সক্কোতি, কারণং দস্সেতুং ন সক্কোতি. থেরো কারণম্পি সন্দস্সেতীতি সন্দস্সকো. একো ৰিজ্জমানং কারণং দস্সেতি, গাহেতুং পন ন সক্কোতি. থেরো গাহেতুম্পি সক্কোতীতি সমাদপকো. এৰং সমাদপেত্ৰা পন তেসু কথাৰত্থূসু উস্সাহজননৰসেন ভিক্খূ সমুত্তেজেতীতি সমুত্তেজকো. উস্সাহজাতে ৰণ্ণং ৰত্ৰা সম্পহংসেতীতি সম্পহংসকো.

পঞ্চলাভৰণ্ণনা

২৫৩. সুলদ্ধলাভাতি অঞ্ঞেসম্পি মনুস্সত্তভাৰপব্বজ্জাদিগুণলাভা নাম হোন্তি. আযস্মতো পন পুণ্ণস্স সুলদ্ধলাভা এতে, যস্স সত্থু সম্মুখা এৰং ৰণ্ণো অব্ভুগ্গতোতি অত্থো. অপিচ অপণ্ডিতেহি ৰণ্ণকথনং নাম ন তথা লাভো, পণ্ডিতেহি ৰণ্ণকথনং পন লাভো. গিহী হি ৰা ৰণ্ণকথনং ন তথা লাভো, গিহী হি ‘‘ৰণ্ণং কথেস্সামী’’তি, ‘‘অম্হাকং অয্যো সণ্হো সখিলো সুখসম্ভাসো, ৰিহারং আগতানং যাগুভত্তফাণিতাদীহি সঙ্গহং করোতী’’তি কথেন্তো অৰণ্ণমেৰ কথেতি. ‘‘অৰণ্ণং কথেস্সামী’’তি ‘‘অযং থেরো মন্দমন্দো ৰিয অবলবলো ৰিয ভাকুটিকভাকুটিকো ৰিয নত্থি ইমিনা সদ্ধিং ৰিস্সাসো’’তি কথেন্তো ৰণ্ণমেৰ কথেতি. সব্রহ্মচারীহিপি সত্থু পরম্মুখা ৰণ্ণকথনং ন তথা লাভো, সত্থু সম্মুখা পন অতিলাভোতি ইমম্পি অত্থৰসং পটিচ্চ ‘‘সুলদ্ধলাভা’’তি আহ. অনুমস্স অনুমস্সাতি দস কথাৰত্থূনি অনুপৰিসিত্ৰা অনুপৰিসিত্ৰা. তঞ্চ সত্থা অব্ভনুমোদতীতি তঞ্চস্স ৰণ্ণং এৰমেতং অপ্পিচ্ছো চ সো ভিক্খু সন্তুট্ঠো চ সো ভিক্খূতি অনুমোদতি. ইতি ৰিঞ্ঞূহি ৰণ্ণভাসনং একো লাভো, সব্রহ্মচারীহি একো, সত্থু সম্মুখা একো, অনুমস্স অনুমস্স একো, সত্থারা অব্ভনুমোদনং একোতি ইমে পঞ্চ লাভে সন্ধায ‘‘সুলদ্ধলাভা’’তি আহ. কদাচীতি কিস্মিঞ্চিদেৰ কালে. করহচীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. অপ্পেৰ নাম সিযা কোচিদেৰ কথাসল্লাপোতি অপি নাম কোচি কথাসমুদাচারোপি ভৰেয্য. থেরেন কির আযস্মা পুণ্ণো নেৰ দিট্ঠপুব্বো, নস্স ধম্মকথা সুতপুব্বা. ইতি সো তস্স দস্সনম্পি ধম্মকথম্পি পত্থযমানো এৰমাহ.

চারিকাদিৰণ্ণনা

২৫৪. যথাভিরন্তন্তি যথাঅজ্ঝাসযং ৰিহরিত্ৰা. বুদ্ধানঞ্হি একস্মিং ঠানে ৰসন্তানং ছাযূদকাদিৰিপত্তিং ৰা অপ্ফাসুকসেনাসনং ৰা, মনুস্সানং অস্সদ্ধাদিভাৰং ৰা আগম্ম অনভিরতি নাম নত্থি. তেসং সম্পত্তিযা ‘‘ইধ ফাসু ৰিহরামা’’তি অভিরমিত্ৰা চিরৰিহারোপি নত্থি. যত্থ পন তথাগতে ৰিহরন্তে সত্তা সরণেসু ৰা পতিট্ঠহন্তি, সীলানি ৰা সমাদিযন্তি, পব্বজন্তি ৰা, ততো সোতাপত্তিমগ্গাদীনং ৰা পন তেসং উপনিস্সযো হোতি. তত্থ বুদ্ধা সত্তে তাসু সম্পত্তীসু পতিট্ঠাপনঅজ্ঝাসযেন ৰসন্তি; তাসং অভাৰে পক্কমন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘যথাঅজ্ঝাসযং ৰিহরিত্ৰা’’তি. চারিকং চরমানোতি অদ্ধানগমনং গচ্ছন্তো. চারিকা চ নামেসা ভগৰতো দুৰিধা হোতি তুরিতচারিকা চ, অতুরিতচারিকা চ.

তত্থ দূরেপি বোধনেয্যপুগ্গলং দিস্ৰা তস্স বোধনত্থায সহসা গমনং তুরিতচারিকা নাম. সা মহাকস্সপপচ্চুগ্গমনাদীসু দট্ঠব্বা. ভগৰা হি মহাকস্সপং পচ্চুগ্গচ্ছন্তো মুহুত্তেন তিগাৰুতং মগ্গং অগমাসি, আল়ৰকস্সত্থায তিংসযোজনং, তথা অঙ্গুলিমালস্স. পুক্কুসাতিস্স পন পঞ্চচত্তালীসযোজনং, মহাকপ্পিনস্স ৰীসযোজনসতং, খদিরৰনিযস্সত্থায সত্ত যোজনসতানি অগমাসি; ধম্মসেনাপতিনো সদ্ধিৰিহারিকস্স ৰনৰাসীতিস্সসামণেরস্স তিগাৰুতাধিকং ৰীসযোজনসতং.

একদিৰসং কির থেরো, ‘‘তিস্সসামণেরস্স সন্তিকং, ভন্তে, গচ্ছামী’’তি আহ. ভগৰা, ‘‘অহম্পি গমিস্সামী’’তি ৰত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আনন্দ, ৰীসতিসহস্সানং ছল়ভিঞ্ঞানং আরোচেহি – ‘ভগৰা ৰনৰাসীতিস্সসামণেরস্স সন্তিকং গমিস্সতী’’’তি. ততো দুতিযদিৰসে ৰীসতিসহস্সখীণাসৰপরিৰুতো আকাসে উপ্পতিত্ৰা ৰীসযোজনসতমত্থকে তস্স গোচরগামদ্ৰারে ওতরিত্ৰা চীৰরং পারুপি. কম্মন্তং গচ্ছমানা মনুস্সা দিস্ৰা, ‘‘সত্থা, ভো, আগতো, মা কম্মন্তং অগমিত্থা’’তি ৰত্ৰা আসনানি পঞ্ঞপেত্ৰা যাগুং দত্ৰা পানৰত্তং করোন্তা, ‘‘কুহিং, ভন্তে, ভগৰা গচ্ছতী’’তি দহরভিক্খূ পুচ্ছিংসু. উপাসকা, ন ভগৰা অঞ্ঞত্থ গচ্ছতি, ইধেৰ তিস্সসামণেরস্স দস্সনত্থায আগতোতি. তে ‘‘অম্হাকং কির কুলূপকত্থেরস্স দস্সনত্থায সত্থা আগতো, নো ৰত নো থেরো ওরমত্তকো’’তি সোমনস্সজাতা অহেসুং.

অথ ভগৰতো ভত্তকিচ্চপরিযোসানে সামণেরো গামং পিণ্ডায চরিত্ৰা ‘‘উপাসকা মহা ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি পুচ্ছি. অথস্স তে, ‘‘সত্থা, ভন্তে, আগতো’’তি আরোচেসুং, সো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পিণ্ডপাতেন আপুচ্ছি. সত্থা তস্স পত্তং হত্থেন গহেত্ৰা, ‘‘অলং, তিস্স, নিট্ঠিতং ভত্তকিচ্চ’’ন্তি আহ. ততো উপজ্ঝাযং আপুচ্ছিত্ৰা অত্তনো পত্তাসনে নিসীদিত্ৰা ভত্তকিচ্চমকাসি. অথস্স ভত্তকিচ্চপরিযোসানে সত্থা মঙ্গলং ৰত্ৰা নিক্খমিত্ৰা গামদ্ৰারে ঠত্ৰা, ‘‘কতরো তে, তিস্স, ৰসনট্ঠানং গমনমগ্গো’’তি আহ. ‘‘অযং ভগৰা’’তি. মগ্গং দেসযমানো পুরতো যাহি তিস্সাতি. ভগৰা কির সদেৰকস্স লোকস্স মগ্গদেসকো সমানোপি ‘‘সকলতিগাৰুতে মগ্গে সামণেরং দট্ঠুং লচ্ছামী’’তি তং মগ্গদেসকমকাসি.

সো অত্তনো ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা ভগৰতো ৰত্তমকাসি. অথ নং ভগৰা, ‘‘কতরো তে, তিস্স, চঙ্কমো’’তি পুচ্ছিত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা সামণেরস্স নিসীদনপাসাণে নিসীদিত্ৰা, ‘‘তিস্স, ইমস্মিং ঠানে সুখং ৰসসী’’তি পুচ্ছি. সো আহ – ‘‘আম, ভন্তে, ইমস্মিং মে ঠানে ৰসন্তস্স সীহব্যগ্ঘহত্থিমিগমোরাদীনং সদ্দং সুণতো অরঞ্ঞসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, তায সুখং ৰসামী’’তি. অথ নং ভগৰা, ‘‘তিস্স, ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেহি, বুদ্ধদাযজ্জং তে দস্সামী’’তি ৰত্ৰা সন্নিপতিতে ভিক্খুসঙ্ঘে উপসম্পাদেত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ অগমাসীতি. অযং তুরিতচারিকা নাম.

যং পন গামনিগমপটিপাটিযা দেৰসিকং যোজনড্ঢযোজনৰসেন পিণ্ডপাতচরিযাদীহি লোকং অনুগ্গণ্হন্তস্স গমনং, অযং অতুরিতচারিকা নাম. ইমং পন চারিকং চরন্তো ভগৰা মহামণ্ডলং মজ্ঝিমমণ্ডলং অন্তিমমণ্ডলন্তি ইমেসং তিণ্ণং মণ্ডলানং অঞ্ঞতরস্মিং চরতি. তত্থ মহামণ্ডলং নৰযোজনসতিকং, মজ্ঝিমমণ্ডলং ছযোজনসতিকং, অন্তিমমণ্ডলং তিযোজনসতিকং. যদা মহামণ্ডলে চারিকং চরিতুকামো হোতি, মহাপৰারণায পৰারেত্ৰা পাটিপদদিৰসে মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো নিক্খমতি. সমন্তা যোজনসতং এককোলাহলং অহোসি, পুরিমং পুরিমং আগতা নিমন্তেতুং লভন্তি; ইতরেসু দ্ৰীসু মণ্ডলেসু সক্কারো মহামণ্ডলে ওসরতি. তত্র ভগৰা তেসু তেসু গামনিগমেসু একাহং দ্ৰীহং ৰসন্তো মহাজনং আমিসপটিগ্গহেন অনুগ্গণ্হন্তো ধম্মদানেন চস্স ৰিৰট্টূপনিস্সিতং কুসলং ৰড্ঢেন্তো নৰহি মাসেহি চারিকং পরিযোসাপেতি.

সচে পন অন্তোৰস্সে ভিক্খূনং সমথৰিপস্সনা তরুণা হোতি, মহাপৰারণায অপৰারেত্ৰা পৰারণাসঙ্গহং দত্ৰা কত্তিকপুণ্ণমায পৰারেত্ৰা মিগসিরস্স পঠমদিৰসে মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো নিক্খমিত্ৰা মজ্ঝিমমণ্ডলং ওসরতি. অঞ্ঞেনপি কারণেন মজ্ঝিমমণ্ডলে চারিকং চরিতুকামো চতুমাসং ৰসিত্ৰাৰ নিক্খমতি. ৰুত্তনযেনেৰ ইতরেসু দ্ৰীসু মণ্ডলেসু সক্কারো মজ্ঝিমমণ্ডলে ওসরতি. ভগৰা পুরিমনযেনেৰ লোকং অনুগ্গণ্হন্তো অট্ঠহি মাসেহি চারিকং পরিযোসাপেতি.

সচে পন চতুমাসং ৰুট্ঠৰস্সস্সাপি ভগৰতো ৰেনেয্যসত্তা অপরিপক্কিন্দ্রিযা হোন্তি, তেসং ইন্দ্রিযপরিপাকং আগমযমানো অপরম্পি একং মাসং ৰা দ্ৰিতিচতুমাসং ৰা তত্থেৰ ৰসিত্ৰা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো নিক্খমতি. ৰুত্তনযেনেৰ ইতরেসু দ্ৰীসু মণ্ডলেসু সক্কারো অন্তোমণ্ডলে ওসরতি. ভগৰা পুরিমনযেনেৰ লোকং অনুগ্গণ্হন্তো সত্তহি ৰা ছহি ৰা পঞ্চহি ৰা চতূহি ৰা মাসেহি চারিকং পরিযোসাপেতি. ইতি ইমেসু তীসু মণ্ডলেসু যত্থ কত্থচি চারিকং চরন্তো ন চীৰরাদিহেতু চরতি. অথ খো যে দুগ্গতা বালা জিণ্ণা ব্যাধিতা, তে কদা তথাগতং আগন্ত্ৰা পস্সিস্সন্তি? মযি পন চারিকং চরন্তে মহাজনো তথাগতদস্সনং লভিস্সতি, তত্থ কেচি চিত্তানি পসাদেস্সন্তি, কেচি মালাদীহি পূজেস্সন্তি, কেচি কটচ্ছুভিক্খং দস্সন্তি, কেচি মিচ্ছাদস্সনং পহায সম্মাদিট্ঠিকা ভৰিস্সন্তি, তং তেসং ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখাযাতি এৰং লোকানুকম্পায চারিকং চরতি.

অপিচ চতূহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো চারিকং চরন্তি – জঙ্ঘাৰিহারৰসেন সরীরফাসুকত্থায, অত্থুপ্পত্তিকালং অভিকঙ্খনত্থায, ভিখূনং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপনত্থায, তত্থ তত্থ পরিপাকগতিন্দ্রিযে বোধনেয্যসত্তে বোধনত্থাযাতি. অপরেহিপি চতূহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো চারিকং চরন্তি – বুদ্ধং সরণং গচ্ছিস্সন্তীতি ৰা, ধম্মং সরণং গচ্ছিস্সন্তীতি ৰা, সঙ্ঘং সরণং গচ্ছিস্সন্তীতি ৰা, মহতা ধম্মৰস্সেন চতস্সো পরিসা সন্তপ্পেস্সামীতি ৰাতি. অপরেহি পঞ্চহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো চারিকং চরন্তি – পাণাতিপাতা ৰিরমিস্সন্তীতি ৰা, অদিন্নাদানা… কামেসুমিচ্ছাচারা… মুসাৰাদা… সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা ৰিরমিস্সন্তীতি ৰাতি. অপরেহি অট্ঠহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো চারিকং চরন্তি – পঠমজ্ঝানং পটিলভিস্সন্তীতি ৰা, দুতিযং…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পটিলভিস্সন্তীতি ৰাতি. অপরেহি অট্ঠহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো চারিকং চরন্তি – সোতাপত্তিমগ্গং অধিগমিস্সন্তীতি ৰা, সোতাপত্তিফলং…পে… অরহত্তফলং সচ্ছিকরিস্সন্তীতি ৰাতি. অযং অতুরিতচারিকা, সা ইধ অধিপ্পেতা. সা পনেসা দুৰিধা হোতি নিবদ্ধচারিকা, অনিবদ্ধচারিকা চ. তত্থ যং একস্সেৰ বোধনেয্যসত্তস্স অত্থায গচ্ছতি, অযং নিবদ্ধচারিকা নাম. যং পন গামনিগমনগরপটিপাটিৰসেন চরতি, অযং অনিবদ্ধচারিকা নাম. এসা ইধ অধিপ্পেতা.

সেনাসনং সংসামেত্ৰাতি সেনাসনং পটিসামেত্ৰা. তং পন পটিসামেন্তো থেরো ন চূল়পত্তমহাপত্ত-চূল়থালকমহাথালক-পট্টুণ্ণচীৰর-দুকূলচীৰরাদীনং ভণ্ডিকং কত্ৰা সপ্পিতেলাদীনং ৰা পন ঘটে পূরাপেত্ৰা গব্ভে নিদহিত্ৰা দ্ৰারং পিধায কুঞ্চিকমুদ্দিকাদীনি যোজাপেসি. ‘‘সচে ন হোতি ভিক্খু ৰা সামণেরো ৰা আরামিকো ৰা উপাসকো ৰা, চতূসু পাসাণেসু মঞ্চে মঞ্চং আরোপেত্ৰা পীঠে পীঠং আরোপেত্ৰা চীৰরৰংসে ৰা চীৰররজ্জুযা ৰা উপরি পুঞ্জং কত্ৰা দ্ৰারৰাতপানং থকেত্ৰা পক্কমিতব্ব’’ন্তি (চূল়ৰ. ৩৬১) ৰচনতো পন নেৰাসিকং ভিক্খুং আপুচ্ছনমত্তকেনেৰ পটিসামেসি.

যেন সাৰত্থি তেন চারিকং পক্কামীতি সত্থু দস্সনকামো হুত্ৰা যেন দিসাভাগেন সাৰত্থি তেন পক্কামি. পক্কমন্তো চ ন সুদ্ধোদনমহারাজস্স আরোচাপেত্ৰা সপ্পিতেলমধুফাণিতাদীনি গাহাপেত্ৰা পক্কন্তো. যূথং পহায নিক্খন্তো পন মত্তহত্থী ৰিয, অসহাযকিচ্চো সীহো ৰিয, পত্তচীৰরমত্তং আদায এককোৰ পক্কামি. কস্মা পনেস পঞ্চসতেহি অত্তনো অন্তেৰাসিকেহি সদ্ধিং রাজগহং অগন্ত্ৰা ইদানি নিক্খন্তোতি? রাজগহং কপিলৰত্থুতো দূরং সট্ঠিযোজনানি, সাৰত্থি পন পঞ্চদস. সত্থা রাজগহতো পঞ্চচত্তালীসযোজনং আগন্ত্ৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি, ইদানি আসন্নো জাতোতি সুত্ৰা নিক্খমীতি অকারণমেতং. বুদ্ধানং সন্তিকং গচ্ছন্তো হি এস যোজনসহস্সম্পি গচ্ছেয্য, তদা পন কাযৰিৰেকো ন সক্কা লদ্ধুন্তি. বহূহি সদ্ধিং গমনকালে হি একস্মিং গচ্ছামাতি ৰদন্তে একো ইধেৰ ৰসামাতি ৰদতি. একস্মিং ৰসামাতি ৰদন্তে একো গচ্ছামাতি ৰদতি. তস্মা ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিসীদিতুং ৰা ফাসুকসেনাসনে কাযৰিৰেকং লদ্ধুং ৰা ন সক্কা হোতি, এককস্স পন তং সব্বং সুলভং হোতীতি তদা অগন্ত্ৰা ইদানি পক্কামি.

চারিকং চরমানোতি এত্থ কিঞ্চাপি অযং চারিকা নাম মহাজনসঙ্গহত্থং বুদ্ধানংযেৰ লব্ভতি, বুদ্ধে উপাদায পন রুল়্হীসদ্দেন সাৰকানম্পি ৰুচ্চতি কিলঞ্জাদীহি কতং বীজনম্পি তালৰণ্টং ৰিয. যেন ভগৰাতি সাৰত্থিযা অৰিদূরে একস্মিং গামকে পিণ্ডায চরিত্ৰা কতভত্তকিচ্চো জেতৰনং পৰিসিত্ৰা সারিপুত্তত্থেরস্স ৰা মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স ৰা ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা পাদে ধোৰিত্ৰা মক্খেত্ৰা পানীযং ৰা পানকং ৰা পিৰিত্ৰা থোকং ৰিস্সমিত্ৰা সত্থারং পস্সিস্সামীতি চিত্তম্পি অনুপ্পাদেত্ৰা উজুকং গন্ধকুটিপরিৰেণমেৰ অগমাসি. থেরস্স হি সত্থারং দট্ঠুকামস্স অঞ্ঞেন ভিক্খুনা কিচ্চং নত্থি. তস্মা রাহুলং ৰা আনন্দং ৰা গহেত্ৰা ওকাসং কারেত্ৰা সত্থারং পস্সিস্সামীতি এৰম্পি চিত্তং ন উপ্পাদেসি.

থেরো হি সযমেৰ বুদ্ধসাসনে ৰল্লভো রঞ্ঞো সঙ্গামৰিজযমহাযোধো ৰিয. যথা হি তাদিসস্স যোধস্স রাজানং দট্ঠুকামস্স অঞ্ঞং সেৰিত্ৰা দস্সনকম্মং নাম নত্থি; ৰল্লভতায সযমেৰ পস্সতি. এৰং থেরোপি বুদ্ধসাসনে ৰল্লভো, তস্স অঞ্ঞং সেৰিত্ৰা সত্থুদস্সনকিচ্চং নত্থীতি পাদে ধোৰিত্ৰা পাদপুঞ্ছনম্হি পুঞ্ছিত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি. ভগৰাপি ‘‘পচ্চূসকালেযেৰ মন্তাণিপুত্তো আগমিস্সতী’’তি অদ্দস. তস্মা গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা সূচিঘটিকং অদত্ৰাৰ দরথং পটিপ্পস্সম্ভেত্ৰা উট্ঠায নিসীদি. থেরো কৰাটং পণামেত্ৰা গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. ধম্মিযা কথাযাতি ভগৰা ধম্মিং কথং কথেন্তো চূল়গোসিঙ্গসুত্তে (ম. নি. ১.৩২৫ আদযো) তিণ্ণং কুলপুত্তানং সামগ্গিরসানিসংসং কথেসি; সেক্খসুত্তে (ম. নি. ২.২২ আদযো) আৰসথানিসংসং, ঘটিকারসুত্তে (ম. নি. ২.২৮২ আদযো) সতিপটিলাভিকং পুব্বেনিৰাসপ্পটিসংযুত্তকথং; রট্ঠপালসুত্তে (ম. নি. ২.৩০৪) চত্তারো ধম্মুদ্দেসে, সেলসুত্তে (ম. নি. ২.৩৯৬ আদযো) পানকানিসংসকথং, উপক্কিলেসসুত্তে (ম. নি. ৩.২৩৬ আদযো) ভগুত্থেরস্স ধম্মকথং কথেন্তো একীভাৰে আনিসংসং কথেসি. ইমস্মিং পন রথৰিনীতে আযস্মতো পুণ্ণস্স কথেন্তো দসকথাৰত্থুনিস্সযং অনন্তনযং নাম দস্সেসি পুণ্ণ, অযম্পি অপ্পিচ্ছকথাযেৰ সন্তোসকথাযেৰাতি. পটিসম্ভিদাপত্তস্স সাৰকস্স ৰেলন্তে ঠত্ৰা মহাসমুদ্দে হত্থপ্পসারণং ৰিয অহোসি.

যেন অন্ধৰনন্তি তদা কির পচ্ছাভত্তে জেতৰনং আকিণ্ণং হোতি, বহূ খত্তিযব্রাহ্মণাদযো জেতৰনং ওসরন্তি; রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স খন্ধাৰারট্ঠানং ৰিয হোতি, ন সক্কা পৰিৰেকং লভিতুং. অন্ধৰনং পন পধানঘরসদিসং পৰিৰিত্তং, তস্মা যেনন্ধৰনং তেনুপসঙ্কমি. কস্মা পন মহাথেরে ন অদ্দস? এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘সাযন্হসমযে আগন্ত্ৰা মহাথেরে দিস্ৰা পুন দসবলং পস্সিস্সামি, এৰং মহাথেরানং একং উপট্ঠানং ভৰিস্সতি, সত্থু দ্ৰে ভৰিস্সন্তি, ততো সত্থারং ৰন্দিত্ৰা মম ৰসনট্ঠানমেৰ গমিস্সামী’’তি.

সত্তৰিসুদ্ধিপঞ্হৰণ্ণনা

২৫৬. অভিণ্হং কিত্তযমানো অহোসীতি পুনপ্পুনং ৰণ্ণং কিত্তযমানো ৰিহাসি. থেরো কির ততো পট্ঠায দিৰসে দিৰসে সঙ্ঘমজ্ঝে ‘‘পুণ্ণো কির নাম মন্তাণিপুত্তো চতূহি পরিসাহি সদ্ধিং অসংসট্ঠো, সো দসবলস্স দস্সনত্থায আগমিস্সতি; কচ্চি নু খো মং অদিস্ৰাৰ গমিস্সতী’’তি থেরনৰমজ্ঝিমানং সতিকরণত্থং আযস্মতো পুণ্ণস্স গুণং ভাসতি. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘মহল্লকভিক্খূ নাম ন সব্বকালং অন্তোৰিহারে হোন্তি; গুণকথায পনস্স কথিতায যো চ নং ভিক্খুং পস্সিস্সতি; সো আগন্ত্ৰা আরোচেস্সতী’’তি. অথাযং থেরস্সেৰ সদ্ধিৰিহারিকো তং আযস্মন্তং মন্তাণিপুত্তং পত্তচীৰরমাদায গন্ধকুটিং পৰিসন্তং অদ্দস. কথং পন নং এস অঞ্ঞাসীতি? পুণ্ণ, পুণ্ণাতি ৰত্ৰা কথেন্তস্স ভগৰতো ধম্মকথায অঞ্ঞাসি – ‘‘অযং সো থেরো, যস্স মে উপজ্ঝাযো অভিণ্হং কিত্তযমানো হোতী’’তি. ইতি সো আগন্ত্ৰা থেরস্স আরোচেসি. নিসীদনং আদাযাতি নিসীদনং নাম সদসং ৰুচ্চতি অৰাযিমং. থেরো পন চম্মখণ্ডং গহেত্ৰা অগমাসি. পিট্ঠিতো পিট্ঠিতোতি পচ্ছতো পচ্ছতো. সীসানুলোকীতি যো উন্নতট্ঠানে পিট্ঠিং পস্সন্তো নিন্নট্ঠানে সীসং পস্সন্তো গচ্ছতি, অযম্পি সীসানুলোকীতি ৰুচ্চতি. তাদিসো হুত্ৰা অনুবন্ধি. থেরো হি কিঞ্চাপি সংযতপদসদ্দতায অচ্চাসন্নো হুত্ৰা গচ্ছন্তোপি পদসদ্দেন ন বাধতি, ‘‘নাযং সম্মোদনকালো’’তি ঞত্ৰা পন ন অচ্চাসন্নো, অন্ধৰনং নাম মহন্তং, একস্মিং ঠানে নিলীনং অপস্সন্তেন, আৰুসো পুণ্ণ, পুণ্ণাতি অফাসুকসদ্দো কাতব্বো হোতীতি নিসিন্নট্ঠানজাননত্থং নাতিদূরে হুত্ৰা সীসানুলোকী অগমাসি. দিৰাৰিহারং নিসীদীতি দিৰাৰিহারত্থায নিসীদি.

তত্থ আযস্মাপি পুণ্ণো উদিচ্চব্রাহ্মণজচ্চো, সারিপুত্তত্থেরোপি. পুণ্ণত্থেরোপি সুৰণ্ণৰণ্ণো, সারিপুত্তত্থেরোপি. পুণ্ণত্থেরোপি অরহত্তফলসমাপত্তিসমাপন্নো, সারিপুত্তত্থেরোপি. পুণ্ণত্থেরোপি কপ্পসতসহস্সং অভিনীহারসম্পন্নো, সারিপুত্তত্থেরোপি কপ্পসতসহস্সাধিকং একমসঙ্খ্যেয্যং. পুণ্ণত্থেরোপি পটিসম্ভিদাপত্তো মহাখীণাসৰো, সারিপুত্তত্থেরোপি. ইতি একং কনকগুহং পৰিট্ঠা দ্ৰে সীহা ৰিয, একং ৰিজম্ভনভূমিং ওতিণ্ণা দ্ৰে ব্যগ্ঘা ৰিয, একং সুপুপ্ফিতসালৰনং পৰিট্ঠা দ্ৰে ছদ্দন্তনাগরাজানো ৰিয, একং সিম্বলিৰনং পৰিট্ঠা দ্ৰে সুপণ্ণরাজানো ৰিয, একং নরৰাহনযানং অভিরুল়্হা দ্ৰে ৰেস্সৰণা ৰিয, একং পণ্ডুকম্বলসিলং অভিনিসিন্না দ্ৰে সক্কা ৰিয, একৰিমানব্ভন্তরগতা দ্ৰে হারিতমহাব্রহ্মানো ৰিয চ তে দ্ৰেপি ব্রাহ্মণজচ্চা দ্ৰেপি সুৰণ্ণৰণ্ণা দ্ৰেপি সমাপত্তিলাভিনো দ্ৰেপি অভিনীহারসম্পন্না দ্ৰেপি পটিসম্ভিদাপত্তা মহাখীণাসৰা একং ৰনসণ্ডং অনুপৰিট্ঠা তং ৰনট্ঠানং সোভযিংসু.

ভগৰতি নো, আৰুসো, ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতীতি, আৰুসো, কিং অম্হাকং ভগৰতো সন্তিকে আযস্মতা ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতীতি? ইদং আযস্মা সারিপুত্তো তস্স ভগৰতি ব্রহ্মচরিযৰাসং জানন্তোপি কথাসমুট্ঠাপনত্থং পুচ্ছি. পুরিমকথায হি অপ্পতিট্ঠিতায পচ্ছিমকথা ন জাযতি, তস্মা এৰং পুচ্ছি. থেরো অনুজানন্তো ‘‘এৰমাৰুসো’’তি আহ. অথস্স পঞ্হৰিস্সজ্জনং সোতুকামো আযস্মা সারিপুত্তো ‘‘কিং নু খো আৰুসো সীলৰিসুদ্ধত্থং ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি পটিপাটিযা সত্ত ৰিসুদ্ধিযো পুচ্ছি. তাসং ৰিত্থারকথা ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তা. আযস্মা পন পুণ্ণো যস্মা চতুপারিসুদ্ধিসীলাদীসু ঠিতস্সাপি ব্রহ্মচরিযৰাসো মত্থকং ন পাপুণাতি, তস্মা, ‘‘নো হিদং, আৰুসো’’তি সব্বং পটিক্খিপি.

কিমত্থং চরহাৰুসোতি যদি সীলৰিসুদ্ধিআদীনং অত্থায ব্রহ্মচরিযং ন ৰুস্সতি, অথ কিমত্থং ৰুস্সতীতি পুচ্ছি. অনুপাদাপরিনিব্বানত্থং খো, আৰুসোতি এত্থ অনুপাদাপরিনিব্বানং নাম অপ্পচ্চযপরিনিব্বানং. দ্ৰেধা উপাদানানি গহণূপাদানঞ্চ পচ্চযূপাদানঞ্চ. গহণূপাদানং নাম কামুপাদানাদিকং চতুব্বিধং, পচ্চযূপাদানং নাম অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারাতি এৰং ৰুত্তপচ্চযা. তত্থ গহণূপাদানৰাদিনো আচরিযা অনুপাদাপরিনিব্বানন্তি চতূসু উপাদানেসু অঞ্ঞতরেনাপি কঞ্চি ধম্মং অগ্গহেত্ৰা পৰত্তং অরহত্তফলং অনুপাদাপরিনিব্বানন্তি কথেন্তি. তঞ্হি ন চ উপাদানসম্পযুত্তং হুত্ৰা কঞ্চি ধম্মং উপাদিযতি, কিলেসানঞ্চ পরিনিব্বুতন্তে জাতত্তা পরিনিব্বানন্তি ৰুচ্চতি. পচ্চযূপাদানৰাদিনো পন অনুপাদাপরিনিব্বানন্তি অপ্পচ্চযপরিনিব্বানং. পচ্চযৰসেন অনুপ্পন্নং অসঙ্খতং অমতধাতুমেৰ অনুপাদাপরিনিব্বানন্তি কথেন্তি. অযং অন্তো, অযং কোটি, অযং নিট্ঠা. অপ্পচ্চযপরিনিব্বানং পত্তস্স হি ব্রহ্মচরিযৰাসো মত্থকং পত্তো নাম হোতি, তস্মা থেরো ‘‘অনুপাদাপরিনিব্বানত্থ’’ন্তি আহ. অথ নং অনুযুঞ্জন্তো আযস্মা সারিপুত্তো ‘‘কিং নু খো, আৰুসো, সীলৰিসুদ্ধি অনুপাদাপরিনিব্বান’’ন্তি পুন পুচ্ছং আরভি.

২৫৮. থেরোপি সব্বপরিৰত্তেসু তথেৰ পটিক্খিপিত্ৰা পরিযোসানে দোসং দস্সেন্তো সীলৰিসুদ্ধিং চে, আৰুসোতিআদিমাহ. তত্থ পঞ্ঞপেয্যাতি যদি পঞ্ঞপেয্য. সউপাদানংযেৰ সমানং অনুপাদাপরিনিব্বানং পঞ্ঞপেয্যাতি সঙ্গহণধম্মমেৰ নিগ্গহণধম্মং সপ্পচ্চযধম্মমেৰ অপ্পচ্চযধম্মং সঙ্খতধম্মমেৰ অসঙ্খতধম্মন্তি পঞ্ঞপেয্যাতি অত্থো. ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিযং পন সপ্পচ্চযধম্মমেৰ অপ্পচ্চযধম্মং সঙ্খতধম্মমেৰ অসঙ্খতধম্মন্তি পঞ্ঞপেয্যাতি অযমেৰ অত্থো গহেতব্বো. পুথুজ্জনো হি, আৰুসোতি এত্থ ৰট্টানুগতো লোকিযবালপুথুজ্জনো দট্ঠব্বো. সো হি চতুপারিসুদ্ধিসীলমত্তস্সাপি অভাৰতো সব্বসো অঞ্ঞত্র ইমেহি ধম্মেহি. তেন হীতি যেন কারণেন একচ্চে পণ্ডিতা উপমায অত্থং জানন্তি, তেন কারণেন উপমং তে করিস্সামীতি অত্থো.

সত্তরথৰিনীতৰণ্ণনা

২৫৯. সত্ত রথৰিনীতানীতি ৰিনীতঅস্সাজানিযযুত্তে সত্ত রথে. যাৰদেৰ, চিত্তৰিসুদ্ধত্থাতি, আৰুসো, অযং সীলৰিসুদ্ধি নাম, যাৰদেৰ, চিত্তৰিসুদ্ধত্থা. চিত্তৰিসুদ্ধত্থাতি নিস্সক্কৰচনমেতং. অযং পনেত্থ অত্থো, যাৰদেৰ, চিত্তৰিসুদ্ধিসঙ্খাতা অত্থা, তাৰ অযং সীলৰিসুদ্ধি নাম ইচ্ছিতব্বা. যা পন অযং চিত্তৰিসুদ্ধি, এসা সীলৰিসুদ্ধিযা অত্থো, অযং কোটি, ইদং পরিযোসানং, চিত্তৰিসুদ্ধিযং ঠিতস্স হি সীলৰিসুদ্ধিকিচ্চং কতং নাম হোতীতি. এস নযো সব্বপদেসু.

ইদং পনেত্থ ওপম্মসংসন্দনং – রাজা পসেনদি কোসলো ৰিয হি জরামরণভীরুকো যোগাৰচরো দট্ঠব্বো. সাৰত্থিনগরং ৰিয সক্কাযনগরং, সাকেতনগরং ৰিয নিব্বাননগরং, রঞ্ঞো সাকেতে ৰড্ঢিআৰহস্স সীঘং গন্ত্ৰা পাপুণিতব্বস্স অচ্চাযিকস্স কিচ্চস্স উপ্পাদকালো ৰিয যোগিনো অনভিসমেতানং চতুন্নং অরিযসচ্চানং অভিসমযকিচ্চস্স উপ্পাদকালো. সত্ত রথৰিনীতানি ৰিয সত্ত ৰিসুদ্ধিযো, পঠমং রথৰিনীতং আরুল়্হকালো ৰিয সীলৰিসুদ্ধিযং ঠিতকালো, পঠমরথৰিনীতাদীহি দুতিযাদীনি আরুল়্হকালো ৰিয সীলৰিসুদ্ধিআদীহি চিত্তৰিসুদ্ধিআদীসু ঠিতকালো. সত্তমেন রথৰিনীতেন সাকেতে অন্তেপুরদ্ৰারে ওরুয্হ উপরিপাসাদে ঞাতিমিত্তগণপরিৰুতস্স সুরসভোজনপরিভোগকালো ৰিয যোগিনো ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিযা সব্বকিলেসে খেপেত্ৰা ধম্মৰরপাসাদং আরুয্হ পরোপণ্ণাসকুসলধম্মপরিৰারস্স নিব্বানারম্মণং ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা নিরোধসযনে নিসিন্নস্স লোকুত্তরসুখানুভৰনকালো দট্ঠব্বো.

ইতি আযস্মন্তং পুণ্ণং দসকথাৰত্থুলাভিং ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরো সত্ত ৰিসুদ্ধিযো পুচ্ছি. আযস্মা পুণ্ণো দস কথাৰত্থূনি ৰিস্সজ্জেসি. এৰং পুচ্ছন্তো পন ধম্মসেনাপতি কিং জানিত্ৰা পুচ্ছি, উদাহু অজানিত্ৰা? তিত্থকুসলো ৰা পন হুত্ৰা ৰিসযস্মিং পুচ্ছি, উদাহু অতিত্থকুসলো হুত্ৰা অৰিসযস্মিং? পুণ্ণত্থেরোপি চ কিং জানিত্ৰা ৰিস্সজ্জেসি, উদাহু অজানিত্ৰা? তিত্থকুসলো ৰা পন হুত্ৰা ৰিসযস্মিং ৰিস্সজ্জেসি, উদাহু অতিত্থকুসলো হুত্ৰা অৰিসযেতি? জানিত্ৰা তিত্থকুসলো হুত্ৰা ৰিসযে পুচ্ছীতি হি ৰদমানো ধম্মসেনাপতিংযেৰ ৰদেয্য. জানিত্ৰা তিত্থকুসলো হুত্ৰা ৰিসযে ৰিস্সজ্জেসীতি ৰদমানো পুণ্ণত্থেরংযেৰ ৰদেয্য. যঞ্হি ৰিসুদ্ধীসু সংখিত্তং, তং কথাৰত্থূসু ৰিত্থিণ্ণং. যং কথাৰত্থূসু সংখিত্তং, তং ৰিসুদ্ধীসু ৰিত্থিণ্ণং. তদমিনা নযেন ৰেদিতব্বং.

ৰিসুদ্ধীসু হি একা সীলৰিসুদ্ধি চত্তারি কথাৰত্থূনি হুত্ৰা আগতা অপ্পিচ্ছকথা সন্তুট্ঠিকথা অসংসগ্গকথা, সীলকথাতি. একা চিত্তৰিসুদ্ধি তীণি কথাৰত্থূনি হুত্ৰা আগতা – পৰিৰেককথা, ৰীরিযারম্ভকথা, সমাধিকথাতি, এৰং তাৰ যং ৰিসুদ্ধীসু সংখিত্তং, তং কথাৰত্থূসু ৰিত্থিণ্ণং. কথাৰত্থূসু পন একা পঞ্ঞাকথা পঞ্চ ৰিসুদ্ধিযো হুত্ৰা আগতা – দিট্ঠিৰিসুদ্ধি, কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি, মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি, পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি, ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধীতি, এৰং যং কথাৰত্থূসু সংখিত্তং, তং ৰিসুদ্ধীসু ৰিত্থিণ্ণং. তস্মা সারিপুত্তত্থেরো সত্ত ৰিসুদ্ধিযো পুচ্ছন্তো ন অঞ্ঞং পুচ্ছি, দস কথাৰত্থূনিযেৰ পুচ্ছি. পুণ্ণত্থেরোপি সত্ত ৰিসুদ্ধিযো ৰিস্সজ্জেন্তো ন অঞ্ঞং ৰিস্সজ্জেসি, দস কথাৰত্থূনিযেৰ ৰিস্সজ্জেসীতি. ইতি উভোপেতে জানিত্ৰা তিত্থকুসলা হুত্ৰা ৰিসযেৰ পঞ্হং পুচ্ছিংসু চেৰ ৰিস্সজ্জেসুং চাতি ৰেদিতব্বো.

২৬০. কো নামো আযস্মাতি ন থেরো তস্স নামং ন জানাতি. জানন্তোযেৰ পন সম্মোদিতুং লভিস্সামীতি পুচ্ছি. কথঞ্চ পনাযস্মন্তন্তি ইদং পন থেরো সম্মোদমানো আহ. মন্তাণিপুত্তোতি মন্তাণিযা ব্রাহ্মণিযা পুত্তো. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং, যথা সুতৰতা সাৰকেন ব্যাকাতব্বা, এৰমেৰ ব্যাকতাতি অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো. অনুমস্স অনুমস্সাতি দস কথাৰত্থূনি ওগাহেত্ৰা অনুপৰিসিত্ৰা. চেলণ্ডুপকেনাতি এত্থ চেলং ৰুচ্চতি ৰত্থং, অণ্ডুপকং চুম্বটকং. ৰত্থচুম্বটকং সীসে কত্ৰা আযস্মন্তং তত্থ নিসীদাপেত্ৰা পরিহরন্তাপি সব্রহ্মচারী দস্সনায লভেয্যুং, এৰং লদ্ধদস্সনম্পি তেসং লাভাযেৰাতি অট্ঠানপরিকপ্পেন অভিণ্হদস্সনস্স উপাযং দস্সেসি. এৰং অপরিহরন্তেন হি পঞ্হং ৰা পুচ্ছিতুকামেন ধম্মং ৰা সোতুকামেন ‘‘থেরো কত্থ ঠিতো কত্থ নিসিন্নো’’তি পরিযেসন্তেন চরিতব্বং হোতি. এৰং পরিহরন্তা পন ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণেযেৰ সীসতো ওরোপেত্ৰা মহারহে আসনে নিসীদাপেত্ৰা সক্কা হোন্তি পঞ্হং ৰা পুচ্ছিতুং ধম্মং ৰা সোতুং. ইতি অট্ঠানপরিকপ্পেন অভিণ্হদস্সনস্স উপাযং দস্সেসি.

সারিপুত্তোতি চ পন মন্তি সারিযা ব্রাহ্মণিযা পুত্তোতি চ পন এৰং মং সব্রহ্মচারী জানন্তি. সত্থুকপ্পেনাতি সত্থুসদিসেন. ইতি একপদেনেৰ আযস্মা পুণ্ণো সারিপুত্তত্থেরং চন্দমণ্ডলং আহচ্চ ঠপেন্তো ৰিয উক্খিপি. থেরস্স হি ইমস্মিং ঠানে একন্তধম্মকথিকভাৰো পাকটো অহোসি. অমচ্চঞ্হি পুরোহিতং মহন্তোতি ৰদমানো রাজসদিসোতি ৰদেয্য, গোণং হত্থিপ্পমাণোতি, ৰাপিং সমুদ্দপ্পমাণোতি, আলোকং চন্দিমসূরিযালোকপ্পমাণোতি, ইতো পরং এতেসং মহন্তভাৰকথা নাম নত্থি. সাৰকম্পি মহাতি ৰদন্তো সত্থুপটিভাগোতি ৰদেয্য, ইতো পরং তস্স মহন্তভাৰকথা নাম নত্থি. ইচ্চাযস্মা পুণ্ণো একপদেনেৰ থেরং চন্দমণ্ডলং আহচ্চ ঠপেন্তো ৰিয উক্খিপি.

এত্তকম্পি নো নপ্পটিভাসেয্যাতি পটিসম্ভিদাপত্তস্স অপ্পটিভানং নাম নত্থি. যা পনাযং উপমা আহটা, তং ন আহরেয্যাম, অত্থমেৰ কথেয্যাম. উপমা হি অজানন্তানং আহরীযতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. অট্ঠকথাযং পন ইদম্পি পটিক্খিপিত্ৰা উপমা নাম বুদ্ধানম্পি সন্তিকে আহরীযতি, থেরং পনেস অপচাযমানো এৰমাহাতি.

অনুমস্স অনুমস্স পুচ্ছিতাতি দস কথাৰত্থূনি ওগাহেত্ৰা ওগাহেত্ৰা পুচ্ছিতা. কিং পন পঞ্হস্স পুচ্ছনং ভারিযং, উদাহু ৰিস্সজ্জনন্তি? উগ্গহেত্ৰা পুচ্ছনং নো ভারিযং, ৰিস্সজ্জনং পন ভারিযং. সহেতুকং ৰা সকারণং কত্ৰা পুচ্ছনম্পি ৰিস্সজ্জনম্পি ভারিযমেৰ. সমনুমোদিংসূতি সমচিত্তা হুত্ৰা অনুমোদিংসু. ইতি যথানুসন্ধিনাৰ দেসনা নিট্ঠিতাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

রথৰিনীতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.