৩. ৰম্মিকসুত্তৰণ্ণনা
২৪৯. এৰং মে সুতন্তি ৰম্মিকসুত্তং. তত্থ আযস্মাতি পিযৰচনমেতং. কুমারকস্সপোতি তস্স নামং. কুমারকালে পব্বজিতত্তা পন ভগৰতা, ‘‘কস্সপং পক্কোসথ, ইদং ফলং ৰা খাদনীযং ৰা কস্সপস্স দেথা’’তি ৰুত্তে, কতরস্স কস্সপস্সাতি কুমারকস্সপস্সাতি এৰং গহিতনামত্তা ততো পট্ঠায ৰুড্ঢকালেপি ‘‘কুমারকস্সপো’’ ত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. অপিচ রঞ্ঞা পোসাৰনিকপুত্তত্তাপি তং ‘‘কুমারকস্সপো’’তি সঞ্জানিংসু. অযং পনস্স পুব্বযোগতো পট্ঠায আৰিভাৰকথা –
থেরো কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে সেট্ঠিপুত্তো অহোসি. অথেকদিৰসং ভগৰন্তং চিত্রকথিং একং অত্তনো সাৰকং ঠানন্তরে ঠপেন্তং দিস্ৰা ভগৰতো সত্তাহং দানং দত্ৰা, ‘‘অহম্পি ভগৰা অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স অযং থেরো ৰিয চিত্রকথী সাৰকো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৰা পুঞ্ঞানি করোন্তো কস্সপস্স ভগৰতো সাসনে পব্বজিত্ৰা ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং নাসক্খি.
তদা কির পরিনিব্বুতস্স ভগৰতো সাসনে ওসক্কন্তে পঞ্চ ভিক্খূ নিস্সেণিং বন্ধিত্ৰা পব্বতং অভিরুয্হ সমণধম্মং অকংসু. সঙ্ঘত্থেরো ততিযদিৰসে অরহত্তং পত্তো. অনুথেরো চতুত্থদিৰসে অনাগামী অহোসি. ইতরে তযো ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তা দেৰলোকে নিব্বত্তিংসু. তেসং একং বুদ্ধন্তরং দেৰেসু চ মনুস্সেসু চ সম্পত্তিং অনুভোন্তানং একো তক্কসিলাযং রাজকুলে নিব্বত্তিত্ৰা পুক্কুসাতি নাম রাজা হুত্ৰা ভগৰন্তং উদ্দিস্স পব্বজিত্ৰা রাজগহং গচ্ছন্তো কুম্ভকারসালাযং ভগৰতো ধম্মদেসনং সুত্ৰা অনাগামিফলং পত্তো. একো একস্মিং সমুদ্দপট্টনে কুলঘরে নিব্বত্তিত্ৰা নাৰং আরুয্হ ভিন্ননাৰো দারুচীরানি নিৰাসেত্ৰা লাভসম্পত্তিং পত্তো, ‘‘অহং অরহা’’তি চিত্তং উপ্পাদেত্ৰা, ‘‘ন ত্ৰং অরহা, গচ্ছ সত্থারং পঞ্হং পুচ্ছা’’তি অত্থকামায দেৰতায চোদিতো তথা কত্ৰা অরহত্তফলং পত্তো.
একো রাজগহে একিস্সা কুলদারিকায কুচ্ছিম্হি উপ্পন্নো. সা চ পঠমং মাতাপিতরো যাচিত্ৰা পব্বজ্জং অলভমানা কুলঘরং গতা গব্ভসণ্ঠিতম্পি অজানন্তী সামিকং আরাধেত্ৰা তেন অনুঞ্ঞাতা ভিক্খুনীসু পব্বজিতা. তস্সা গব্ভিনিনিমিত্তং দিস্ৰা ভিক্খুনিযো দেৰদত্তং পুচ্ছিংসু, সো ‘‘অস্সমণী’’তি আহ. দসবলং পুচ্ছিংসু, সত্থা উপালিত্থেরং পটিচ্ছাপেসি. থেরো সাৰত্থিনগরৰাসীনি কুলানি ৰিসাখঞ্চ উপাসিকং পক্কোসাপেত্ৰা সোধেন্তো, – ‘‘পুরে লদ্ধো গব্ভো, পব্বজ্জা অরোগা’’তি আহ. সত্থা ‘‘সুৰিনিচ্ছিতং অধিকরণ’’ন্তি থেরস্স সাধুকারং অদাসি. সা ভিক্খুনী সুৰণ্ণবিম্বসদিসং পুত্তং ৰিজাযি, তং গহেত্ৰা রাজা পসেনদি কোসলো পোসাপেসি. ‘‘কস্সপো’’তি চস্স নামং কত্ৰা অপরভাগে অলঙ্করিত্ৰা সত্থু সন্তিকং নেত্ৰা পব্বাজেসি. ইতি রঞ্ঞো পোসাৰনিকপুত্তত্তাপি তং ‘‘কুমারকস্সপো’’তি সঞ্জানিংসূতি.
অন্ধৰনেতি এৰংনামকে ৰনে. তং কির ৰনং দ্ৰিন্নং বুদ্ধানং কালে অৰিজহিতনামং অন্ধৰনংত্ৰেৰ পঞ্ঞাযতি. তত্রাযং পঞ্ঞত্তিৰিভাৰনা – অপ্পাযুকবুদ্ধানঞ্হি সরীরধাতু ন একগ্ঘনা হোতি. অধিট্ঠানানুভাৰেন ৰিপ্পকিরিযতি. তেনেৰ অম্হাকম্পি ভগৰা, – ‘‘অহং ন চিরট্ঠিতিকো, অপ্পকেহি সত্তেহি অহং দিট্ঠো, যেহি ন দিট্ঠো, তেৰ বহুতরা, তে মে ধাতুযো আদায তত্থ তত্থ পূজেন্তা সগ্গপরাযণা ভৰিস্সন্তী’’তি পরিনিব্বানকালে, ‘‘অত্তনো সরীরং ৰিপ্পকিরিযতূ’’তি অধিট্ঠাসি. দীঘাযুকবুদ্ধানং পন সুৰণ্ণক্খন্ধো ৰিয একগ্ঘনং ধাতুসরীরং তিট্ঠতি.
কস্সপস্সাপি ভগৰতো তথেৰ অট্ঠাসি. ততো মহাজনা সন্নিপতিত্ৰা, ‘‘ধাতুযো একগ্ঘনা ন সক্কা ৰিযোজেতুং, কিং করিস্সামা’’তি সম্মন্তযিত্ৰা একগ্ঘনমেৰ চেতিযং করিস্সাম, কিত্তকং পন হোতু তন্তি আহংসু. একে সত্তযোজনিযন্তি আহংসু. এতং অতিমহন্তং, অনাগতে জগ্গিতুং ন সক্কা, ছযোজনং হোতু, পঞ্চযোজনং… চতুযোজনং… তিযোজনং… দ্ৰিযোজনং… একযোজনং হোতূতি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা ইট্ঠকা কীদিসা হোন্তূতি বাহিরন্তে ইট্ঠকা রত্তসুৰণ্ণমযা একগ্ঘনা সতসহস্সগ্ঘনিকা হোন্তু, অব্ভন্তরিমন্তে পঞ্ঞাসসহস্সগ্ঘনিকা. হরিতালমনোসিলাহি মত্তিকাকিচ্চং কযিরতু, তেলেন উদককিচ্চন্তি নিট্ঠং গন্ত্ৰা চত্তারি মুখানি চতুধা ৰিভজিংসু. রাজা একং মুখং গণ্হি, রাজপুত্তো পথৰিন্দরকুমারো একং, অমচ্চানং জেট্ঠকো হুত্ৰা সেনাপতি একং, জনপদানং জেট্ঠকো হুত্ৰা সেট্ঠি একং.
তত্থ ধনসম্পন্নতায রাজাপি সুৰণ্ণং নীহরাপেত্ৰা অত্তনা গহিতমুখে কম্মং আরভি, উপরাজাপি, সেনাপতিপি. সেট্ঠিনা গহিতমুখে পন কম্মং ওলীযতি. ততো যসোরতো নাম একো উপাসকো তেপিটকো ভাণকো অনাগামী অরিযসাৰকো, সো কম্মং ওলীযতীতি ঞত্ৰা পঞ্চ সকটসতানি যোজাপেত্ৰা জনপদং গন্ত্ৰা ‘‘কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধো ৰীসতিৰস্সসহস্সানি ঠত্ৰা পরিনিব্বুতো. তস্স যোজনিকং রতনচেতিযং কযিরতি, যো যং দাতুং উস্সহতি সুৰণ্ণং ৰা হিরঞ্ঞং ৰা সত্তরতনং ৰা হরিতালং ৰা মনোসিলং ৰা, সো তং দেতূ’’তি সমাদপেসি. মনুস্সা অত্তনো অত্তনো থামেন হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদীনি অদংসু. অসক্কোন্তা তেলতণ্ডুলাদীনি দেন্তিযেৰ. উপাসকো তেলতণ্ডুলাদীনি কম্মকারানং ভত্তৰেতনত্থং পহিণাতি, অৰসেসেহি সুৰণ্ণং চেতাপেত্ৰা পহিণাতি, এৰং সকলজম্বুদীপং অচরি.
চেতিযে কম্মং নিট্ঠিতন্তি চেতিযট্ঠানতো পণ্ণং পহিণিংসু – ‘‘নিট্ঠিতং কম্মং আচরিযো আগন্ত্ৰা চেতিযং ৰন্দতূ’’তি. সোপি পণ্ণং পহিণি – ‘‘মযা সকলজম্বুদীপো সমাদপিতো, যং অত্থি, তং গহেত্ৰা কম্মং নিট্ঠাপেন্তূ’’তি. দ্ৰেপি পণ্ণানি অন্তরামগ্গে সমাগমিংসু. আচরিযস্স পণ্ণতো পন চেতিযট্ঠানতো পণ্ণং পঠমতরং আচরিযস্স হত্থং অগমাসি. সো পণ্ণং ৰাচেত্ৰা চেতিযং ৰন্দিস্সামীতি এককোৰ নিক্খমি. অন্তরামগ্গে অটৰিযং পঞ্চ চোরসতানি উট্ঠহিংসু. তত্রেকচ্চে তং দিস্ৰা ইমিনা সকলজম্বুদীপতো হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং সম্পিণ্ডিতং, নিধিকুম্ভী নো পৰট্টমানা আগতাতি অৰসেসানং আরোচেত্ৰা তং অগ্গহেসুং. কস্মা তাতা, মং গণ্হথাতি? তযা সকলজম্বুদীপতো সব্বং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং সম্পিণ্ডিতং, অম্হাকম্পি থোকং থোকং দেহীতি. কিং তুম্হে ন জানাথ, কস্সপো ভগৰা পরিনিব্বুতো, তস্স যোজনিকং রতনচেতিযং কযিরতি, তদত্থায মযা সমাদপিতং, নো অত্তনো অত্থায. তং তং লদ্ধলদ্ধট্ঠানতো তত্থেৰ পেসিতং, ময্হং পন নিৰত্থসাটকমত্তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞং ৰিত্তং কাকণিকম্পি নত্থীতি.
একে, ‘‘এৰমেতং ৰিস্সজেথ আচরিয’’ন্তি আহংসু. একে, ‘‘অযং রাজপূজিতো অমচ্চপূজিতো, অম্হেসু কঞ্চিদেৰ নগরৰীথিযং দিস্ৰা রাজরাজমহামত্তাদীনং আরোচেত্ৰা অনযৰ্যসনং পাপুণাপেয্যা’’তি আহংসু. উপাসকো, ‘‘তাতা, নাহং এৰং করিস্সামী’’তি আহ. তঞ্চ খো তেসু কারুঞ্ঞেন, ন অত্তনো জীৰিতনিকন্তিযা. অথ তেসু গহেতব্বো ৰিস্সজ্জেতব্বোতি ৰিৰদন্তেসু গহেতব্বোতি লদ্ধিকা এৰ বহুতরা হুত্ৰা জীৰিতা ৰোরোপযিংসু.
তেসং বলৰগুণে অরিযসাৰকে অপরাধেন নিব্বুতদীপসিখা ৰিয অক্খীনি অন্তরধাযিংসু. তে, ‘‘কহং ভো চক্খু, কহং ভো চক্খূ’’তি ৰিপ্পলপন্তা একচ্চে ঞাতকেহি গেহং নীতা. একচ্চে নোঞাতকা অনাথাতি তত্থেৰ অটৰিযং রুক্খমূলে পণ্ণসালাযং ৰসিংসু. অটৰিং আগতমনুস্সা কারুঞ্ঞেন তেসং তণ্ডুলং ৰা পুটভত্তং ৰা পরিব্বযং ৰা দেন্তি. দারুপণ্ণাদীনং অত্থায গন্ত্ৰা আগতা মনুস্সা কুহিং গতত্থাতি ৰুত্তে অন্ধৰনং গতম্হাতি ৰদন্তি. এৰং দ্ৰিন্নম্পি বুদ্ধানং কালে তং ৰনং অন্ধৰনংত্ৰেৰ পঞ্ঞাযতি. কস্সপবুদ্ধকালে পনেতং ছড্ডিতজনপদে অটৰি অহোসি. অম্হাকং ভগৰতো কালে সাৰত্থিযা অৰিদূরে জেতৰনস্স পিট্ঠিভাগে পৰিৰেককামানং কুলপুত্তানং ৰসনট্ঠানং পধানঘরং অহোসি, তত্থ আযস্মা কুমারকস্সপো তেন সমযেন সেখপটিপদং পূরযমানো ৰিহরতি. তেন ৰুত্তং ‘‘অন্ধৰনে ৰিহরতী’’তি.
অঞ্ঞতরা দেৰতাতি নামগোত্তৰসেন অপাকটা একা দেৰতাতি অত্থো. ‘‘অভিজানাতি নো, ভন্তে, ভগৰা অহুঞাতঞ্ঞতরস্স মহেসক্খস্স সংখিত্তেন তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তিং ভাসিতা’’তি (ম. নি. ১.৩৬৫) এত্থ পন অভিঞ্ঞাতো সক্কোপি দেৰরাজা অঞ্ঞতরোতি ৰুত্তো. দেৰতাতি চ ইদং দেৰানম্পি দেৰধীতানম্পি সাধারণৰচনং. ইমস্মিং পনত্থে দেৰো অধিপ্পেতো. অভিক্কন্তায রত্তিযাতি এত্থ অভিক্কন্তসদ্দো খযসুন্দরাভিরূপঅব্ভনুমোদনাদীসু দিস্সতি. তত্থ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি, নিক্খন্তো পঠমো যামো, চিরনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো, উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি এৰমাদীসু (অ. নি. ৮.২০) খযে দিস্সতি. ‘‘অযং ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তি (অ. নি. ৪.১০০) এৰমাদীসু সুন্দরে.
‘‘কো মে ৰন্দতি পাদানি, ইদ্ধিযা যসসা জলং;
অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন, সব্বা ওভাসযং দিসা’’তি. (ৰি. ৰ. ৮৫৭) –
এৰমাদীসু অভিরূপে. ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতমা’’তি এৰমাদীসু (পারা. ১৫) অব্ভনুমোদনে. ইধ পন খযে. তেন অভিক্কন্তায রত্তিযাতি পরিক্খীণায রত্তিযাতি ৰুত্তং হোতি. তত্থাযং দেৰপুত্তো মজ্ঝিমযামসমনন্তরে আগতোতি ৰেদিতব্বো. অভিক্কন্তৰণ্ণাতি ইধ অভিক্কন্তসদ্দো অভিরূপে. ৰণ্ণসদ্দো পন ছৰি-থুতি-কুলৰগ্গকারণ-সণ্ঠানপমাণরূপাযতনাদীসু দিস্সতি. তত্থ, ‘‘সুৰণ্ণৰণ্ণোসি ভগৰা’’তি এৰমাদীসু ছৰিযা. ‘‘কদা সঞ্ঞূল়্হা পন তে গহপতি সমণস্স গোতমস্স ৰণ্ণা’’তি (ম. নি. ২.৭৭) এৰমাদীসু থুতিযং. ‘‘চত্তারোমে, ভো গোতম, ৰণ্ণা’’তি এৰমাদীসু (দী. নি. ৩.১১৫) কুলৰগ্গে. ‘‘অথ কেন নু ৰণ্ণেন, গন্ধথেনোতি ৰুচ্চতী’’তি এৰমাদীসু (সং. নি. ১.২৩৪) কারণে. ‘‘মহন্তং হত্থিরাজৰণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৰা’’তি এৰমাদীসু (সং. নি. ১.১৩৮) সণ্ঠানে. ‘‘তযো পত্তস্স ৰণ্ণা’’তি এৰমাদীসু (পারা. ৬০২) পমাণে. ‘‘ৰণ্ণো গন্ধো রসো ওজা’’তি এৰমাদীসু রূপাযতনে. সো ইধ ছৰিযং দট্ঠব্বো. তেন অভিক্কন্তৰণ্ণাতি অভিরূপছৰিইট্ঠৰণ্ণা, মনাপৰণ্ণাতি ৰুত্তং হোতি. দেৰতা হি মনুস্সলোকং আগচ্ছমানা পকতিৰণ্ণং পকতিইদ্ধিং পজহিত্ৰা ওল়ারিকং অত্তভাৰং কত্ৰা অতিরেকৰণ্ণং অতিরেকইদ্ধিং মাপেত্ৰা নটসমজ্জাদীনি গচ্ছন্তা মনুস্সা ৰিয অভিসঙ্খতেন কাযেন আগচ্ছন্তি. অযম্পি দেৰপুত্তো তথেৰ আগতো. তেন ৰুত্তং ‘‘অভিক্কন্তৰণ্ণা’’তি.
কেৰলকপ্পন্তি এত্থ কেৰলসদ্দো অনৰসেস-যেভূয্য-অব্যামিস্সানতিরেকদল়্হত্থ-ৰিসংযোগাদিঅনেকত্থো. তথা হিস্স, ‘‘কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিয’’ন্তি (পারা. ১) এৰমাদীসু অনৰসেসত্তমত্থো. ‘‘কেৰলকপ্পা চ অঙ্গমগধা পহূতং খাদনীযং ভোজনীযং আদায উপসঙ্কমিস্সন্তী’’তি এৰমাদীসু যেভুয্যতা. ‘‘কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি (ৰিভ. ২২৫) এৰমাদীসু অব্যামিস্সতা. ‘‘কেৰলং সদ্ধামত্তকং নূন অযমাযস্মা’’তি (মহাৰ. ২৪৪) এৰমাদীসু অনতিরেকতা. ‘‘আযস্মতো অনুরুদ্ধস্স বাহিযো নাম সদ্ধিৰিহারিকো কেৰলকপ্পং সঙ্ঘভেদায ঠিতো’’তি (অ. নি. ৪.২৪৩) এৰমাদীসু দল়্হত্থতা. ‘‘কেৰলী ৰুসিতৰা উত্তমপুরিসোতি ৰুচ্চতী’’তি (সং. নি. ৩.৫৭) এৰমাদীসু ৰিসংযোগো. ইধ পনস্স অনৰসেসত্তমত্থোতি অধিপ্পেতো.
কপ্পসদ্দো পনাযং অভিসদ্দহন-ৰোহার-কাল-পঞ্ঞত্তি- ছেদন-ৰিকপ্প-লেস-সমন্তভাৰাদি-অনেকত্থো. তথা হিস্স, ‘‘ওকপ্পনিযমেতং ভোতো গোতমস্স, যথা তং অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি (ম. নি. ১.৩৮৭) এৰমাদীসু অভিসদ্দহনমত্থো. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পরিভুঞ্জিতু’’ন্তি (চূল়ৰ. ২৫০) এৰমাদীসু ৰোহারো. ‘‘যেন সুদং নিচ্চকপ্পং ৰিহরামী’’তি এৰমাদীসু (ম. নি. ১.৩৮৭) কালো. ‘‘ইচ্চাযস্মা কপ্পো’’তি (সং. নি. ৩.১২৪) এৰমাদীসু পঞ্ঞত্তি. ‘‘অলঙ্কতা কপ্পিতকেসমস্সূ’’তি (সং. নি. ৪.৩৬৫) এৰমাদীসু ছেদনং. ‘‘কপ্পতি দ্ৰঙ্গুলকপ্পো’’তি (চূল়ৰ. ৪৪৬) এৰমাদীসু ৰিকপ্পো. ‘‘অত্থি কপ্পো নিপজ্জিতু’’ন্তি (অ. নি. ৮.৮০) এৰমাদীসু লেসো. ‘‘কেৰলকপ্পং ৰেল়ুৰনং ওভাসেত্ৰা’’তি (সং. নি. ১.৯৪) এৰমাদীসু সমন্তভাৰো. ইধ পনস্স সমন্তভাৰো অত্থো অধিপ্পেতো. তস্মা কেৰলকপ্পং অন্ধৰনন্তি এত্থ অনৰসেসং সমন্ততো অন্ধৰনন্তি এৰমত্থো দট্ঠব্বো.
ওভাসেত্ৰাতি ৰত্থালঙ্কারসরীরসমুট্ঠিতায আভায ফরিত্ৰা, চন্দিমা ৰিয চ সূরিযো ৰিয চ একোভাসং একপজ্জোতং করিত্ৰাতি অত্থো. একমন্তং অট্ঠাসীতি একস্মিং অন্তে, একস্মিং ওকাসে অট্ঠাসি. এতদৰোচাতি এতং ‘‘ভিক্খু ভিক্খূ’’তিআদিৰচনমৰোচ. কস্মা পনাযং অৰন্দিত্ৰা সমণৰোহারেনেৰ কথেতীতি? সমণসঞ্ঞাসমুদাচারেনেৰ. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অযং অন্তরা কামাৰচরে ৰসি. অহং পন অস্মি ততো কালতো পট্ঠায ব্রহ্মচারী’’তি সমণসঞ্ঞাৰস্স সমুদাচরতি, তস্মা অৰন্দিত্ৰা সমণৰোহারেনেৰ কথেতি. পুব্বসহাযো কিরেসো দেৰপুত্তো থেরস্স. কুতো পট্ঠাযাতি? কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালতো পট্ঠায. যো হি পুব্বযোগে আগতেসু পঞ্চসু সহাযেসু অনুথেরো চতুত্থদিৰসে অনাগামী অহোসীতি ৰুত্তো, অযং সো. তদা কির তেসু সঙ্ঘত্থেরস্স অরহত্তেনেৰ সদ্ধিং অভিঞ্ঞা আগমিংসু. সো, ‘‘ময্হং কিচ্চং মত্থকং পত্ত’’ন্তি ৰেহাসং উপ্পতিত্ৰা অনোতত্তদহে মুখং ধোৰিত্ৰা উত্তরকুরুতো পিণ্ডপাতং আদায আগন্ত্ৰা, ‘‘ইমং, আৰুসো, পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৰা অপ্পমত্তা সমণধম্মং করোথা’’তি আহ. ইতরে আহংসু – ‘‘ন, আৰুসো, অম্হাকং এৰং কতিকা অত্থি – ‘যো পঠমং ৰিসেসং নিব্বত্তেত্ৰা পিণ্ডপাতং আহরতি, তেনাভতং ভুঞ্জিত্ৰা সেসেহি সমণধম্মো কাতব্বো’তি. তুম্হে অত্তনো উপনিস্সযেন কিচ্চং মত্থকং পাপযিত্থ. মযম্পি সচে নো উপনিস্সযো ভৰিস্সতি, কিচ্চং মত্থকং পাপেস্সাম. পপঞ্চো এস অম্হাকং, গচ্ছথ তুম্হে’’তি. সো যথাফাসুকং গন্ত্ৰা আযুপরিযোসানে পরিনিব্বাযি.
পুনদিৰসে অনুথেরো অনাগামিফলং সচ্ছকাসি, তস্স অভিঞ্ঞাযো আগমিংসু. সোপি তথেৰ পিণ্ডপাতং আহরিত্ৰা তেহি পটিক্খিত্তো যথাফাসুকং গন্ত্ৰা আযুপরিযোসানে সুদ্ধাৰাসে নিব্বত্তি. সো সুদ্ধাৰাসে ঠত্ৰা তে সহাযে ওলোকেন্তো, একো তদাৰ পরিনিব্বুতো, একো অধুনা ভগৰতো সন্তিকে অরিযভূমিং পত্তো, একো লাভসক্কারং নিস্সায, ‘‘অহং অরহা’’তি চিত্তং উপ্পাদেত্ৰা সুপ্পারকপট্টনে ৰসতীতি দিস্ৰা তং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘ন ত্ৰং অরহা, ন অরহত্তমগ্গং পটিপন্নো, গচ্ছ ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুণাহী’’তি উয্যোজেসি. সোপি অন্তরঘরে ভগৰন্তং ওৰাদং যাচিত্ৰা, ‘‘তস্মা তিহ তে বাহিয এৰং সিক্খিতব্বং দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং হোতূ’’তি (উদা. ১০) ভগৰতা সংখিত্তেন ওৰদিতো অরিযভূমিং সম্পাপুণি.
ততো অঞ্ঞো একো অত্থি, সো কুহিন্তি ওলোকেন্তো অন্ধৰনে সেক্খপটিপদং পূরযমানো ৰিহরতীতি দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘সহাযকস্স সন্তিকে গমিস্সামীতি, গচ্ছন্তেন পন তুচ্ছহত্থেন অগন্ত্ৰা কিঞ্চি পণ্ণাকারং গহেত্ৰা গন্তুং ৰট্টতি, সহাযো খো পন মে নিরামিসো পব্বতমত্থকে ৰসন্তো মযা আকাসে ঠত্ৰা দিন্নং পিণ্ডপাতম্পি অপরিভুঞ্জিত্ৰা সমণধম্মং অকাসি, ইদানি আমিসপণ্ণাকারং কিং গণ্হিস্সতি? ধম্মপণ্ণাকারং গহেত্ৰা গমিস্সামী’’তি ব্রহ্মলোকে ঠিতোৰ রতনাৰল়িং গন্থেন্তো ৰিয পন্নরস পঞ্হে ৰিভজিত্ৰা তং ধম্মপণ্ণাকারং আদায আগন্ত্ৰা সহাযস্স অৰিদূরে ঠত্ৰা অত্তনো সমণসঞ্ঞাসমুদাচারৰসেন তং অনভিৰাদেত্ৰাৰ, ‘‘ভিক্খু ভিক্খূ’’তি আলপিত্ৰা অযং ৰম্মিকোতিআদিমাহ. তত্থ তুরিতালপনৰসেন ভিক্খু ভিক্খূতি আমেডিতং ৰেদিতব্বং. যথা ৰা একনেৰ তিলকেন নলাটং ন সোভতি, তং পরিৰারেত্ৰা অঞ্ঞেসুপি দিন্নেসু ফুল্লিতমণ্ডিতং ৰিয সোভতি, এৰং একেনেৰ পদেন ৰচনং ন সোভতি, পরিৰারিকপদেন সদ্ধিং ফুল্লিতমণ্ডিতং ৰিয সোভতীতি তং পরিৰারিকপদৰসেন ৰচনং ফুল্লিতমণ্ডিতং ৰিয করোন্তোপি এৰমাহ.
অযং ৰম্মিকোতি পুরতো ঠিতো ৰম্মিকো নাম নত্থি, দেসনাৰসেন পন পুরতো ঠিতং দস্সেন্তো ৰিয অযন্তি আহ. লঙ্গিন্তি সত্থং আদায খণন্তো পলিঘং অদ্দস. উক্খিপ লঙ্গিং অভিক্খণ সুমেধাতি তাত, পণ্ডিত, লঙ্গী নাম রত্তিং ধূমাযতি দিৰা পজ্জলতি. উক্খিপেত পরং পরতো খণাতি. এৰং সব্বপদেসু অত্থো দট্ঠব্বো. উদ্ধুমাযিকন্তি মণ্ডূকং. চঙ্কৰারন্তি খারপরিস্সাৰনং. কুম্মন্তি কচ্ছপং. অসিসূনন্তি মংসচ্ছেদকং অসিঞ্চেৰ অধিকুট্টনঞ্চ. মংসপেসিন্তি নিসদপোতপ্পমাণং অল্লমংসপিণ্ডং. নাগন্তি সুমনপুপ্ফকলাপসদিসং মহাফণং তিৰিধসোৰত্থিকপরিক্খিত্তং অহিনাগং অদ্দস. মা নাগং ঘট্টেসীতি দণ্ডককোটিযা ৰা ৰল্লিকোটিযা ৰা পংসুচুণ্ণং ৰা পন খিপমানো মা নাগং ঘট্টযি. নমো করোহি নাগস্সাতি উপরিৰাততো অপগম্ম সুদ্ধৰত্থং নিৰাসেত্ৰা নাগস্স নমক্কারং করোহি. নাগেন অধিসযিতং ধনং নাম যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা খাদতো ন খীযতি, নাগো তে অধিসযিতং ধনং দস্সতি, তস্মা নমো করোহি নাগস্সাতি. ইতো ৰা পন সুত্ৰাতি যথা দুক্খক্খন্ধে ইতোতি সাসনে নিস্সকং, ন তথা ইধ. ইধ পন দেৰপুত্তে নিস্সক্কং, তস্মা ইতো ৰা পনাতি মম ৰা পন সন্তিকা সুত্ৰাতি অযমেত্থ অত্থো.
২৫১. চাতুম্মহাভূতিকস্সাতি চতুমহাভূতমযস্স. কাযস্সেতং অধিৰচনন্তি সরীরস্স নামং. যথেৰ হি বাহিরকো ৰম্মিকো, ৰমতীতি ৰন্তকোতি ৰন্তুস্সযোতি ৰন্তসিনেহসম্বন্ধোতি চতূহি কারণেহি ৰম্মিকোতি ৰুচ্চতি. সো হি অহিমঙ্গুসউন্দূরঘরগোল়িকাদযো নানপ্পকারে পাণকে ৰমতীতি ৰম্মিকো. উপচিকাহি ৰন্তকোতি ৰম্মিকো. উপচিকাহি ৰমিত্ৰা মুখতুণ্ডকেন উক্খিত্তপংসুচুণ্ণেন কটিপ্পমাণেনপি পোরিসপ্পমাণেনপি উস্সিতোতি ৰম্মিকো. উপচিকাহি ৰন্তখেল়সিনেহেন আবদ্ধতায সত্তসত্তাহং দেৰে ৰস্সন্তেপি ন ৰিপ্পকিরিযতি, নিদাঘেপি ততো পংসুমুট্ঠিং গহেত্ৰা তস্মিং মুট্ঠিনা পীল়িযমানে সিনেহো নিক্খমতি, এৰং ৰন্তসিনেহেন সম্বদ্ধোতি ৰম্মিকো. এৰমযং কাযোপি, ‘‘অক্খিম্হা অক্খিগূথকো’’তিআদিনা নযেন নানপ্পকারকং অসুচিকলিমলং ৰমতীতি ৰম্মিকো. বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধখীণাসৰা ইমস্মিং অত্তভাৰে নিকন্তিপরিযাদানেন অত্তভাৰং ছড্ডেত্ৰা গতাতি অরিযেহি ৰন্তকোতিপি ৰম্মিকো. যেহি চাযং তীহি অট্ঠিসতেহি উস্সিতো ন্হারুসম্বদ্ধো মংসাৰলেপনো অল্লচম্মপরিযোনদ্ধো ছৰিরঞ্জিতো সত্তে ৰঞ্চেতি, তং সব্বং অরিযেহি ৰন্তমেৰাতি ৰন্তুস্সযোতিপি ৰম্মিকো. ‘‘তণ্হা জনেতি পুরিসং, চিত্তমস্স ৰিধাৰতী’’তি (সং. নি. ১.৫৫) এৰং তণ্হায জনিতত্তা অরিযেহি ৰন্তেনেৰ তণ্হাসিনেহেন সম্বদ্ধো অযন্তি ৰন্তসিনেহেন সম্বদ্ধোতিপি ৰম্মিকো. যথা চ ৰম্মিকস্স অন্তো নানপ্পকারা পাণকা তত্থেৰ জাযন্তি, উচ্চারপস্সাৰং করোন্তি, গিলানা সযন্তি, মতা পতন্তি. ইতি সো তেসং সূতিঘরং ৰচ্চকুটি গিলানসালা সুসানঞ্চ হোতি. এৰং খত্তিযমহাসালাদীনম্পি কাযো অযং গোপিতরক্খিতো মণ্ডিতপ্পসাধিতো মহানুভাৰানং কাযোতি অচিন্তেত্ৰা ছৰিনিস্সিতা পাণা চম্মনিস্সিতা পাণা মংসনিস্সিতা পাণা ন্হারুনিস্সিতা পাণা অট্ঠিনিস্সিতা পাণা অট্ঠিমিঞ্জনিস্সিতা পাণাতি এৰং কুলগণনায অসীতিমত্তানি কিমিকুলসহস্সানি অন্তোকাযস্মিংযেৰ জাযন্তি, উচ্চারপস্সাৰং করোন্তি, গেলঞ্ঞেন আতুরিতানি সযন্তি, মতানি পতন্তি, ইতি অযম্পি তেসং পাণানং সূতিঘরং ৰচ্চকুটি গিলানসালা সুসানঞ্চ হোতীতি ‘‘ৰম্মিকো’’ ত্ৰেৰ সঙ্খং গতো. তেনাহ ভগৰা – ‘‘ৰম্মিকোতি খো, ভিক্খু, ইমস্স চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি.
মাতাপেত্তিকসম্ভৰস্সাতি মাতিতো চ পিতিতো চ নিব্বত্তেন মাতাপেত্তিকেন সুক্কসোণিতেন সম্ভূতস্স. ওদনকুম্মাসূপচযস্সাতি ওদনেন চেৰ কুম্মাসেন চ উপচিতস্স ৰড্ঢিতস্স. অনিচ্চুচ্ছাদনপরিমদ্দনভেদনৰিদ্ধংসনধম্মস্সাতি এত্থ অযং কাযো হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চধম্মো. দুগ্গন্ধৰিঘাতত্থায তনুৰিলেপনেন উচ্ছাদনধম্মো. অঙ্গপচ্চঙ্গাবাধৰিনোদনত্থায খুদ্দকসম্বাহনেন পরিমদ্দনধম্মো. দহরকালে ৰা ঊরূসু সযাপেত্ৰা গব্ভৰাসেন দুস্সণ্ঠিতানং তেসং তেসং অঙ্গানং সণ্ঠানসম্পাদনত্থং অঞ্ছনপীল়নাদিৰসেন পরিমদ্দনধম্মো. এৰং পরিহরতোপি চ ভেদনৰিদ্ধংসনধম্মো ভিজ্জতি চেৰ ৰিকিরতি চ, এৰং সভাৰোতি অত্থো. তত্থ মাতাপেত্তিকসম্ভৰওদনকুম্মাসূপচযউচ্ছাদনপরিমদ্দনপদেহি সমুদযো কথিতো, অনিচ্চভেদৰিদ্ধংসনপদেহি অত্থঙ্গমো. এৰং সত্তহিপি পদেহি চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্স উচ্চাৰচভাৰো ৰড্ঢিপরিহানি সমুদযত্থঙ্গমো কথিতোতি ৰেদিতব্বো.
দিৰা কম্মন্তেতি দিৰা কত্তব্বকম্মন্তে. ধূমাযনাতি এত্থ অযং ধূমসদ্দো কোধে তণ্হায ৰিতক্কে পঞ্চসু কামগুণেসু ধম্মদেসনায পকতিধূমেতি ইমেসু অত্থেসু ৰত্ততি. ‘‘কোধো ধূমো ভস্মনিমোসৰজ্জ’’ন্তি (সং. নি. ১.১৬৫) এত্থ হি কোধে ৰত্ততি. ‘‘ইচ্ছাধূমাযিতা সত্তা’’তি এত্থ তণ্হায. ‘‘তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰতো অৰিদূরে ধূমাযন্তো নিসিন্নো হোতী’’তি এত্থ ৰিতক্কে.
‘‘পঙ্কো চ কামা পলিপো চ কামা,
ভযঞ্চ মেতং তিমূলং পৰুত্তং;
রজো চ ধূমো চ মযা পকাসিতা;
হিত্ৰা তুৰং পব্বজ ব্রহ্মদত্তা’’তি. (জা. ১.৬.১৪) –
এত্থ পঞ্চকামগুণেসু. ‘‘ধূমং কত্তা হোতী’’তি (ম. নি. ১.৩৪৯) এত্থ ধম্মদেসনায. ‘‘ধজো রথস্স পঞ্ঞাণং, ধূমো পঞ্ঞাণমগ্গিনো’’তি (সং. নি. ১.৭২) এত্থ পকতিধূমে. ইধ পনাযং ৰিতক্কে অধিপ্পেতো. তেনাহ ‘‘অযং রত্তিং ধূমাযনা’’তি.
তথাগতস্সেতং অধিৰচনন্তি তথাগতো হি সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্রাহ্মণো নাম. যথাহ – ‘‘সত্তন্নং খো, ভিক্খু, ধম্মানং বাহিতত্তা ব্রাহ্মণো. কতমেসং সত্তন্নং? রাগো বাহিতো হোতি, দোসো… মোহো… মানো… সক্কাযদিট্ঠি… ৰিচিকিচ্ছা… সীলব্বতপরামাসো বাহিতো হোতি. ইমেসং ভিক্খু সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্রাহ্মণো’’তি (চূল়নি. মেত্তগূমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ২৮). সুমেধোতি সুন্দরপঞ্ঞো. সেক্খস্সাতি এত্থ সিক্খতীতি সেক্খো. যথাহ – ‘‘সিক্খতীতি খো, ভিক্খু, তস্মা সেক্খোতি ৰুচ্চতি. কিঞ্চ সিক্খতি? অধিসীলম্পি সিক্খতি, অধিচিত্তম্পি সিক্খতি, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খতী’’তি (অ. নি. ৩.৮৬).
পঞ্ঞায অধিৰচনন্তি লোকিযলোকুত্তরায পঞ্ঞায এতং অধিৰচনং, ন আৰুধসত্থস্স. ৰীরিযারম্ভস্সাতি কাযিকচেতসিকৰীরিযস্স. তং পঞ্ঞাগতিকমেৰ হোতি. লোকিযায পঞ্ঞায লোকিযং, লোকুত্তরায পঞ্ঞায লোকুত্তরং. এত্থ পনাযং অত্থদীপনা –
একো কির জানপদো ব্রাহ্মণো পাতোৰ মাণৰকেহি সদ্ধিং গামতো নিক্খম্ম দিৰসং অরঞ্ঞে মন্তে ৰাচেত্ৰা সাযং গামং আগচ্ছতি. অন্তরামগ্গে চ একো ৰম্মিকো অত্থি. সো রত্তিং ধূমাযতি, দিৰা পজ্জলতি. ব্রাহ্মণো অন্তেৰাসিং সুমেধং মাণৰং আহ – ‘‘তাত, অযং ৰম্মিকো রত্তিং ধূমাযতি, দিৰা পজ্জলতি, ৰিকারমস্স পস্সিস্সাম, ভিন্দিত্ৰা নং চত্তারো কোট্ঠাসে কত্ৰা খিপাহী’’তি. সো সাধূতি কুদালং গহেত্ৰা সমেহি পাদেহি পথৰিযং পতিট্ঠায তথা অকাসি. তত্র আচরিযব্রাহ্মণো ৰিয ভগৰা. সুমেধমাণৰকো ৰিয সেক্খো ভিক্খু. ৰম্মিকো ৰিয কাযো. ‘‘তাত, অযং ৰম্মিকো রত্তিং ধূমাযতি, দিৰা পজ্জলতি, ৰিকারমস্স পস্সিস্সাম, ভিন্দিত্ৰা নং চত্তারো কোট্ঠাসে কত্ৰা খিপাহী’’তি ব্রাহ্মণেন ৰুত্তকালো ৰিয, ‘‘ভিক্খু চাতুমহাভূতিকং কাযং চত্তারো কোট্ঠাসে কত্ৰা পরিগ্গণ্হাহী’’তি ভগৰতা ৰুত্তকালো. তস্স সাধূতি কুদালং গহেত্ৰা তথাকরণং ৰিয সেক্খস্স ভিক্খুনো, ‘‘যো ৰীসতিযা কোট্ঠাসেসু থদ্ধভাৰো, অযং পথৰীধাতু. যো দ্ৰাদসসু কোট্ঠাসেসু আবন্ধনভাৰো, অযং আপোধাতু. যো চতূসু কোট্ঠাসেসু পরিপাচনভাৰো, অযং তেজোধাতু. যো ছসু কোট্ঠাসেসু ৰিত্থম্ভনভাৰো, অযং ৰাযোধাতূ’’তি এৰং চতুধাতুৰৰত্থানৰসেন কাযপরিগ্গহো ৰেদিতব্বো.
লঙ্গীতি খো, ভিক্খূতি কস্মা ভগৰা অৰিজ্জং লঙ্গীতি কত্ৰা দস্সেসীতি? যথা হি নগরস্স দ্ৰারং পিধায পলিঘে যোজিতে মহাজনস্স গমনং পচ্ছিজ্জতি, যে নগরস্স অন্তো, তে অন্তোযেৰ হোন্তি. যে বহি, তে বহিযেৰ. এৰমেৰ যস্স ঞাণমুখে অৰিজ্জালঙ্গী পততি, তস্স নিব্বানসম্পাপকং ঞাণগমনং পচ্ছিজ্জতি, তস্মা অৰিজ্জং লঙ্গীতি কত্ৰা দস্সেসি. পজহ অৰিজ্জন্তি এত্থ কম্মট্ঠানউগ্গহপরিপুচ্ছাৰসেন অৰিজ্জাপহানং কথিতং.
উদ্ধুমাযিকাতি খো, ভিক্খূতি এত্থ উদ্ধুমাযিকমণ্ডূকো নাম নো মহন্তো, নখপিট্ঠিপ্পমাণো হোতি, পুরাণপণ্ণন্তরে ৰা গচ্ছন্তরে ৰা ৰল্লিঅন্তরে ৰা ৰসতি. সো দণ্ডকোটিযা ৰা ৰল্লিকোটিযা ৰা পংসুচুণ্ণকেন ৰা ঘট্টিতো আযমিত্ৰা মহন্তো পরিমণ্ডলো বেলুৰপক্কপ্পমাণো হুত্ৰা চত্তারো পাদে আকাসগতে কত্ৰা পচ্ছিন্নগমনো হুত্ৰা অমিত্তৰসং যাতি, কাককুললাদিভত্তমেৰ হোতি. এৰমেৰ অযং কোধো পঠমং উপ্পজ্জন্তো চিত্তাৰিলমত্তকোৰ হোতি. তস্মিং খণে অনিগ্গহিতো ৰড্ঢিত্ৰা মুখৰিকুলনং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো হনুসঞ্চোপনং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো ফরুসৰাচানিচ্ছারণং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো দিসাৰিলোকনং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো আকড্ঢনপরিকড্ঢনং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো পাণিনা লেড্ডুদণ্ডসত্থপরামসনং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো দণ্ডসত্থাভিনিপাতং পাপেতি. তদা অনিগ্গহিতো পরঘাতনম্পি অত্তঘাতনম্পি পাপেতি. ৰুত্তম্পি হেতং – ‘‘যতো অযং কোধো পরং ঘাতেত্ৰা অত্তানং ঘাতেতি, এত্তাৰতাযং কোধো পরমুস্সদগতো হোতি পরমৰেপুল্লপ্পত্তো’’তি. তত্থ যথা উদ্ধুমাযিকায চতূসু পাদেসু আকাসগতেসু গমনং পচ্ছিজ্জতি, উদ্ধুমাযিকা অমিত্তৰসং গন্ত্ৰা কাকাদিভত্তং হোতি, এৰমেৰ কোধসমঙ্গীপুগ্গলো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি, অমিত্তৰসং যাতি, সব্বেসং মারানং যথাকামকরণীযো হোতি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘উদ্ধুমাযিকাতি খো, ভিক্খু, কোধূপাযাসস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি. তত্থ বলৰপ্পত্তো কোধোৰ কোধূপাযাসো. পজহ কোধূপাযাসন্তি এত্থ পটিসঙ্খানপ্পহানং কথিতং.
দ্ৰিধাপথোতি এত্থ, যথা পুরিসো সধনো সভোগো কন্তারদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো দ্ৰেধাপথং পত্ৰা, ‘‘ইমিনা নু খো গন্তব্বং, ইমিনা গন্তব্ব’’ন্তি নিচ্ছেতুং অসক্কোন্তো তত্থেৰ তিট্ঠতি, অথ নং চোরা উট্ঠহিত্ৰা অনযব্যসনং পাপেন্তি, এৰমেৰ খো মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা নিসিন্নো ভিক্খু বুদ্ধাদীসু কঙ্খায উপ্পন্নায কম্মট্ঠানং ৰড্ঢেতুং ন সক্কোতি, অথ নং কিলেসমারাদযো সব্বে মারা অনযব্যসনং পাপেন্তি, ইতি ৰিচিকিচ্ছা দ্ৰেধাপথসমা হোতি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘দ্ৰিধাপথোতি খো, ভিক্খু, ৰিচিকিচ্ছাযেতং অধিৰচন’’ন্তি. পজহ ৰিচিকিচ্ছন্তি এত্থ কম্মট্ঠানউগ্গহপরিপুচ্ছাৰসেন ৰিচিকিচ্ছাপহানং কথিতং.
চঙ্গৰারন্তি এত্থ, যথা রজকেহি খারপরিস্সাৰনম্হি উদকে পক্খিত্তে একো উদকঘটো দ্ৰেপি দসপি ৰীসতিপি ঘটসতম্পি পগ্ঘরতিযেৰ, পসটমত্তম্পি উদকং ন তিট্ঠতি, এৰমেৰ নীৰরণসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স অব্ভন্তরে কুসলধম্মো ন তিট্ঠতি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘চঙ্গৰারন্তি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং নীৰরণানং অধিৰচন’’ন্তি. পজহ পঞ্চনীৰরণেতি এত্থ ৰিক্খম্ভনতদঙ্গৰসেন নীৰরণপ্পহানং কথিতং.
কুম্মোতি এত্থ, যথা কচ্ছপস্স চত্তারো পাদা সীসন্তি পঞ্চেৰ অঙ্গানি হোন্তি, এৰমেৰ সব্বেপি সঙ্খতা ধম্মা গয্হমানা পঞ্চেৰ খন্ধা ভৰন্তি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘কুম্মোতি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং উপাদানক্খন্ধানং অধিৰচন’’ন্তি. পজহ পঞ্চুপাদানক্খন্ধেতি এত্থ পঞ্চসু খন্ধেসু ছন্দরাগপ্পহানং কথিতং.
অসিসূনাতি এত্থ, যথা সূনায উপরি মংসং ঠপেত্ৰা অসিনা কোট্টেন্তি, এৰমিমে সত্তা ৰত্থুকামত্থায কিলেসকামেহি ঘাতযমানা ৰত্থুকামানং উপরি কত্ৰা কিলেসকামেহি কন্তিতা কোট্টিতা চ হোন্তি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘অসিসূনাতি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৰচন’’ন্তি. পজহ পঞ্চ কামগুণেতি এত্থ পঞ্চসু কামগুণেসু ছন্দরাগপ্পহানং কথিতং.
মংসপেসীতি খো, ভিক্খূতি এত্থ অযং মংসপেসি নাম বহুজনপত্থিতা খত্তিযাদযো মনুস্সাপি নং পত্থেন্তি কাকাদযো তিরচ্ছানাপি. ইমে হি সত্তা অৰিজ্জায সম্মত্তা নন্দিরাগং উপগম্ম ৰট্টং ৰড্ঢেন্তি. যথা ৰা মংসপেসি ঠপিতঠপিতট্ঠানে লগ্গতি, এৰমিমে সত্তা নন্দিরাগবদ্ধা ৰট্টে লগ্গন্তি, দুক্খং পত্ৰাপি ন উক্কণ্ঠন্তি, ইতি নন্দিরাগো মংসপেসিসদিসো হোতি. তেনাহ ভগৰা – ‘‘মংসপেসীতি খো, ভিক্খু, নন্দিরাগস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি. পজহ নন্দীরাগন্তি এত্থ চতুত্থমগ্গেন নন্দীরাগপ্পহানং কথিতং.
নাগোতি খো, ভিক্খু, খীণাসৰস্সেতং ভিক্খুনো অধিৰচনন্তি এত্থ যেনত্থেন খীণাসৰো নাগোতি ৰুচ্চতি, সো অনঙ্গণসুত্তে (ম. নি. অট্ঠ. ১.৬৩) পকাসিতো এৰ. নমো করোহি নাগস্সাতি খীণাসৰস্স বুদ্ধনাগস্স, ‘‘বুদ্ধো সো ভগৰা বোধায ধম্মং দেসেতি, দন্তো সো ভগৰা দমথায ধম্মং দেসেতি, সন্তো সো ভগৰা সমথায ধম্মং দেসেতি, তিণ্ণো সো ভগৰা তরণায ধম্মং দেসেতি, পরিনিব্বুতো সো ভগৰা পরিনিব্বানায ধম্মং দেসেতী’’তি (ম. নি. ১.৩৬১) এৰং নমক্কারং করোহীতি অযমেত্থ অত্থো. ইতি ইদং সুত্তং থেরস্স কম্মট্ঠানং অহোসি. থেরোপি ইদমেৰ সুত্তং কম্মট্ঠানং কত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্তো. অযমেতস্স অত্থোতি অযং এতস্স পঞ্হস্স অত্থো. ইতি ভগৰা রতনরাসিম্হি মণিকূটং গণ্হন্তো ৰিয যথানুসন্ধিনাৰ দেসনং নিট্ঠপেসীতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
ৰম্মিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.