১০. ৰিতক্কসণ্ঠানসুত্তৰণ্ণনা
২১৬. এৰং মে সুতন্তি ৰিতক্কসণ্ঠানসুত্তং. তত্থ অধিচিত্তমনুযুত্তেনাতি দসকুসলকম্মপথৰসেন উপ্পন্নং চিত্তং চিত্তমেৰ, ৰিপস্সনাপাদকঅট্ঠসমাপত্তিচিত্তং ততো চিত্ততো অধিকং চিত্তন্তি অধিচিত্তং. অনুযুত্তেনাতি তং অধিচিত্তং অনুযুত্তেন, তত্থ যুত্তপ্পযুত্তেনাতি অত্থো.
তত্রাযং ভিক্খু পুরেভত্তং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো নিসীদনং আদায অসুকস্মিং রুক্খমূলে ৰা ৰনসণ্ডে ৰা পব্বতপাদে ৰা পব্ভারে ৰা সমণধম্মং করিস্সামীতি নিক্খমন্তোপি, তত্থ গন্ত্ৰা হত্থেহি ৰা পাদেহি ৰা নিসজ্জট্ঠানতো তিণপণ্ণানি অপনেন্তোপি অধিচিত্তং অনুযুত্তোযেৰ. নিসীদিত্ৰা পন হত্থপাদে ধোৰিত্ৰা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিহরন্তোপি অধিচিত্তং অনুযুত্তোযেৰ.
নিমিত্তানীতি কারণানি. কালেন কালন্তি সমযে সমযে. ন নু চ কম্মট্ঠানং নাম মুহুত্তম্পি অছড্ডেত্ৰা নিরন্তরং মনসিকাতব্বং, কস্মা ভগৰা ‘‘কালেন কাল’’ন্তি আহাতি. পাল়িযঞ্হি অট্ঠতিংস কম্মট্ঠানানি ৰিভত্তানি, তেসু ভিক্খুনা অত্তনো চিত্তরুচিতং কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা নিসিন্নেন যাৰ কোচিদেৰ উপক্কিলেসো নুপ্পজ্জতি, তাৰ ইমেসং নিমিত্তানং মনসিকারকিচ্চং নত্থি. যদা পন উপ্পজ্জতি, তদা ইমানি গহেত্ৰা চিত্তে উপ্পন্নং অব্বুদং নীহরিতব্বন্তি দস্সেন্তো এৰমাহ.
ছন্দূপসংহিতাতি ছন্দসহগতা রাগসম্পযুত্তা. ইমেসং পন তিণ্ণং ৰিতক্কানং খেত্তঞ্চ আরম্মণঞ্চ জানিতব্বং. তত্থ ছন্দূপসঞ্হিতানং অট্ঠ লোভসহগতচিত্তানি খেত্তং, দোসূপসঞ্হিতানং দ্ৰে দোমনস্সসহগতানি, মোহূপসঞ্হিতানং দ্ৰাদসপি অকুসলচিত্তানি. ৰিচিকিচ্ছাউদ্ধচ্চসম্পযুত্তচিত্তানি পন দ্ৰে এতেসং পাটিপুগ্গলিকং খেত্তং. সব্বেসম্পি সত্তা চেৰ সঙ্খারা চ আরম্মণং, ইট্ঠানিট্ঠঅসমপেক্খিতেসু হি সত্তেসু চ সঙ্খারেসু চ তে উপ্পজ্জন্তি. অঞ্ঞম্পি নিমিত্তং মনসিকাতব্বং কুসলূপসংহিতন্তি ততো নিমিত্ততো অঞ্ঞং কুসলনিস্সিতং নিমিত্তং মনসিকাতব্বং. তত্থ অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম ছন্দূপসঞ্হিতে ৰিতক্কে সত্তেসু উপ্পন্নে অসুভভাৰনা অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম. সঙ্খারেসু উপ্পন্নে অনিচ্চমনসিকারো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম. দোসূপসঞ্হিতে সত্তেসু উপ্পন্নে মেত্তাভাৰনা অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম. সঙ্খারেসু উপ্পন্নে ধাতুমনসিকারো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম. মোহূপসঞ্হিতে যত্থ কত্থচি উপ্পন্নে পঞ্চধম্মূপনিস্সযো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম.
ইমস্স হত্থা ৰা সোভনা পাদা ৰাতিআদিনা নযেন হি সত্তেসু লোভে উপ্পন্নে অসুভতো উপসংহরিতব্বং. কিম্হি সারত্তোসি? কেসেসু সারত্তোসি. লোমেসু…পে… মুত্তেসু সারত্তোসি. অযং অত্তভাৰো নাম তীহি অট্ঠিসতেহি উস্সাপিতো, নৰহি ন্হারুসতেহি আবদ্ধো, নৰহি মংসপেসিসতেহি অনুলিত্তো, অল্লচম্মেন পরিযোনদ্ধো, ছৰিরাগেন পটিচ্ছন্নো, নৰহি ৰণমুখেহি নৰনৰুতিলোমকূপসহস্সেহি চ অসুচি পগ্ঘরতি, কুণপপূরিতো, দুগ্গন্ধো, জেগুচ্ছো, পটিকূলো, দ্ৰত্তিংসকুণপসঞ্চযো, নত্থেত্থ সারং ৰা ৰরং ৰাতি এৰং অসুভতো উপসংহরন্তস্স সত্তেসু উপ্পন্নো লোভো পহীযতি, তেনস্স অসুভতো উপসংহরণং অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম হোতি.
পত্তচীৰরাদীসু সঙ্খারেসু লোভে উপ্পন্নে দ্ৰীহাকারেহি সঙ্খারমজ্ঝত্ততং সমুট্ঠাপেতীতি সতিপট্ঠানৰণ্ণনাযং ৰুত্তনযেন অস্সামিকতাৰকালিকভাৰৰসেন মনসিকরোতো সো পহীযতি. তেনস্স অনিচ্চতো মনসিকারো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম হোতি. সত্তেসু দোসে উপ্পন্নে পন আঘাতৰিনযককচোপমোৰাদাদীনং ৰসেন মেত্তা ভাৰেতব্বা, তং ভাৰযতো দোসো পহীযতি, তেনস্স মেত্তাভাৰনা অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম হোতি. খাণুকণ্টকতিণপণ্ণাদীসু পন দোসে উপ্পন্নে ত্ৰং কস্স কুপ্পসি, কিং পথৰীধাতুযা, উদাহু আপোধাতুযা, কো ৰা পনাযং কুপ্পতি নাম, কিং পথৰীধাতু উদাহু আপোধাতূতিআদিনা নযেন ধাতুমনসিকারং করোন্তস্স দোসো পহীযতি. তেনস্স ধাতুমনসিকারো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম হোতি.
মোহে পন যত্থ কত্থচি উপ্পন্নে –
‘‘গরূসংৰাসো উদ্দেসো, উদ্দিট্ঠপরিপুচ্ছনং;
কালেন ধম্মস্সৰনং, ঠানাট্ঠানৰিনিচ্ছযো;
পঞ্চ ধম্মূপনিস্সায, মোহধাতু পহীযতী’’তি. –
ইমে পঞ্চ ধম্মা উপনিস্সিতব্বা. গরুং উপনিস্সায ৰিহরন্তো হি ভিক্খু – ‘‘আচরিযো গামপ্পৰেসনং অনাপুচ্ছন্তস্স পত্তকালে ৰত্তং অকরোন্তস্স ঘটসতউদকাহরণাদিদণ্ডকম্মং করোতী’’তি যত্তপ্পটিযত্তো হোতি, অথস্স মোহো পহীযতি. উদ্দেসং গণ্হন্তোপি – ‘‘আচরিযো উদ্দেসকালে উদ্দেসং অগ্গণ্হন্তস্স অসাধুকং সজ্ঝাযন্তস্স চ দণ্ডকম্মং করোতী’’তি যত্তপ্পটিযত্তো হোতি, এৰম্পিস্স মোহো পহীযতি. গরুভাৰনীযে ভিক্খূ উপসংকমিত্ৰা ‘‘ইদং ভন্তে কথং ইমস্স কো অত্থো’’তি পরিপুচ্ছন্তো কংখং ৰিনোদেতি, এৰম্পিস্স মোহো পহীযতি. কালেন ধম্মসৰনট্ঠানং গন্ত্ৰা সক্কচ্চং ধম্মং সুণন্তস্সাপি তেসু তেসু ঠানেসু অত্থো পাকটো হোতি. এৰম্পিস্স মোহো পহীযতি. ইদমস্স কারণং, ইদং ন কারণন্তি ঠানাট্ঠানৰিনিচ্ছযে ছেকো হোতি, এৰম্পিস্স মোহো পহীযতি. তেনস্স পঞ্চধম্মূপনিস্সযো অঞ্ঞং নিমিত্তং নাম হোতি.
অপিচ অট্ঠতিংসায আরম্মণেসু যংকিঞ্চি ভাৰেন্তস্সাপি ইমে ৰিতক্কা পহীযন্তি এৰ. ইমানি পন নিমিত্তানি উজুৰিপচ্চনীকানি পটিপক্খভূতানি. ইমেহি পহীনা রাগাদযো সুপ্পহীনা হোন্তি. যথা হি অগ্গিং অল্লকট্ঠেহিপি পংসূহিপি সাখাদীহিপি পোথেত্ৰা নিব্বাপেন্তিযেৰ, উদকং পন অগ্গিস্স উজুৰিপচ্চনীকং, তেন নিব্বুতো সুনিব্বুতো হোতি, এৰমিমেহি নিমিত্তেহি পহীনা রাগাদযো সুপ্পহীনা হোন্তি. তস্মা এতানি কথিতানীতি ৰেদিতব্বানি.
কুসলূপসংহিতন্তি কুসলনিস্সিতং কুসলস্স পচ্চযভূতং. অজ্ঝত্তমেৰাতি গোচরজ্ঝত্তংযেৰ. পলগণ্ডোতি ৰড্ঢকী. সুখুমায আণিযাতি যং আণিং নীহরিতুকামো হোতি, ততো সুখুমতরায সারদারুআণিযা. ওল়ারিকং আণিন্তি চন্দফলকে ৰা সারফলকে ৰা আকোটিতং ৰিসমাণিং. অভিনিহনেয্যাতি মুগ্গরেন আকোটেন্তো হনেয্য. অভিনীহরেয্যাতি এৰং অভিনিহনন্তো ফলকতো নীহরেয্য. অভিনিৰসেয্যাতি ইদানি বহু নিক্খন্তাতি ঞত্ৰা হত্থেন চালেত্ৰা নিক্কড্ঢেয্য. তত্থ ফলকং ৰিয চিত্তং, ফলকে ৰিসমাণী ৰিয অকুসলৰিতক্কা, সুখুমাণী ৰিয অঞ্ঞং অসুভভাৰনাদিকুসলনিমিত্তং, সুখুমাণিযা ওল়ারিকাণিনীহরণং ৰিয অসুভভাৰনাদীহি কুসলনিমিত্তেহি তেসং ৰিতক্কানং নীহরণং.
২১৭. অহিকুণপেনাতিআদি অতিজেগুচ্ছপটিকূলকুণপদস্সনত্থং ৰুত্তং. কণ্ঠে আসত্তেনাতি কেনচিদেৰ পচ্চত্থিকেন আনেত্ৰা কণ্ঠে বদ্ধেন পটিমুক্কেন. অট্টিযেয্যাতি অট্টো দুক্খিতো ভৰেয্য. হরাযেয্যাতি লজ্জেয্য. জিগুচ্ছেয্যাতি সঞ্জাতজিগুচ্ছো ভৰেয্য.
পহীযন্তীতি এৰং ইমিনাপি কারণেন এতে অকুসলা ধম্মা সাৰজ্জা দুক্খৰিপাকাতি অত্তনো পঞ্ঞাবলেন উপপরিক্খতো অহিকুণপাদীনি ৰিয জিগুচ্ছন্তস্স পহীযন্তি. যো পন অত্তনো পঞ্ঞাবলেন উপপরিক্খিতুং ন সক্কোতি, তেন আচরিযং ৰা উপজ্ঝাযং ৰা অঞ্ঞতরং ৰা গরুট্ঠানিযং সব্রহ্মচারিং সঙ্ঘত্থেরং ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা ঘণ্ডিং পহরিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘমেৰ ৰা সন্নিপাতেত্ৰা আরোচেতব্বং, বহুনঞ্হি সন্নিপাতে ভৰিস্সতেৰ একো পণ্ডিতমনুস্সো, স্ৰাযং এৰং এতেসু আদীনৰো দট্ঠব্বোতি কথেস্সতি, কাযৰিচ্ছিন্দনীযকথাদীহি ৰা পন তে ৰিতক্কে নিগ্গণ্হিস্সতীতি.
২১৮. অসতিঅমনসিকারো আপজ্জিতব্বোতি নেৰ সো ৰিতক্কো সরিতব্বো ন মনসিকাতব্বো, অঞ্ঞৰিহিতকেন ভৰিতব্বং. যথা হি রূপং অপস্সিতুকামো পুরিসো অক্খীনি নিমীলেয্য, এৰমেৰ মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা নিসিন্নেন ভিক্খুনা চিত্তম্হি ৰিতক্কে উপ্পন্নে অঞ্ঞৰিহিতকেন ভৰিতব্বং. এৰমস্স সো ৰিতক্কো পহীযতি, তস্মিং পহীনে পুন কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা নিসীদিতব্বং.
সচে ন পহীযতি, উগ্গহিতো ধম্মকথাপবন্ধো হোতি, সো মহাসদ্দেন সজ্ঝাযিতব্বো. এৰম্পি চে অঞ্ঞৰিহিতকস্স সতো সো ন পহীযতি. থৰিকায মুট্ঠিপোত্থকো হোতি, যত্থ চ বুদ্ধৰণ্ণাপি ধম্মৰণ্ণাপি লিখিতা হোন্তি, তং নীহরিত্ৰা ৰাচেন্তেন অঞ্ঞৰিহিতকেন ভৰিতব্বং. এৰম্পি চে ন পহীযতি, থৰিকতো অরণিসহিতানি নীহরিত্ৰা ‘‘অযং উত্তরারণী অযং অধরারণী’’তি আৰজ্জেন্তেন অঞ্ঞৰিহিতকেন ভৰিতব্বং. এৰম্পি চে ন পহীযতি, সিপাটিকং নীহরিত্ৰা ‘‘ইদং আরকণ্টকং নাম, অযং পিপ্ফলকো নাম, ইদং নখচ্ছেদনং নাম, অযং সূচি নামা’’তি পরিক্খারং সমন্নানেন্তেন অঞ্ঞৰিহিতকেন ভৰিতব্বং. এৰম্পি চে ন পহীযতি, সূচিং গহেত্ৰা চীৰরে জিণ্ণট্ঠানং সিব্বন্তেন অঞ্ঞৰিহিতকেন ভৰিতব্বং. এৰং যাৰ ন পহীযতি, তাৰ তং তং কুসলকম্মং করোন্তেন অঞ্ঞৰিহিতকেন ভৰিতব্বং. পহীনে পুন মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা নিসীদিতব্বং, নৰকম্মং পন ন পট্ঠপেতব্বং. কস্মা? ৰিতক্কে পচ্ছিন্নে কম্মট্ঠানমনসিকারস্স ওকাসো ন হোতি.
পোরাণকপণ্ডিতা পন নৰকম্মং কত্ৰাপি ৰিতক্কং পচ্ছিন্দিংসু. তত্রিদং ৰত্থু – তিস্সসামণেরস্স কির উপজ্ঝাযো তিস্সমহাৰিহারে ৰসতি. তিস্সসামণেরো ‘‘ভন্তে উক্কণ্ঠিতোম্হী’’তি আহ. অথ নং থেরো ‘‘ইমস্মিং ৰিহারে ন্হানউদকং দুল্লভং, মং গহেত্ৰা চিত্তলপব্বতং গচ্ছাহী’’তি আহ. সো তথা অকাসি. তত্থ নং থেরো আহ ‘‘অযং ৰিহারো অচ্চন্তসঙ্ঘিকো, একং পুগ্গলিকট্ঠানং করোহী’’তি. সো সাধু ভন্তেতি আদিতো পট্ঠায সংযুত্তনিকাযং পব্ভারসোধনং তেজোধাতুকসিণপরিকম্মন্তি তীণীপি একতো আরভিত্ৰা কম্মট্ঠানং অপ্পনং পাপেসি, সংযুত্তনিকাযং পরিযোসাপেসি, লেণকম্মং নিট্ঠাপেসি, সব্বং কত্ৰা উপজ্ঝাযস্স সঞ্ঞং অদাসি. উপজ্ঝাযো ‘‘দুক্খেন তে সামণের কতং, অজ্জ তাৰ ত্ৰংযেৰ ৰসাহী’’তি আহ. সো তং রত্তিং লেণে ৰসন্তো উতুসপ্পাযং লভিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্ৰা তত্থেৰ পরিনিব্বাযি. তস্স ধাতুযো গহেত্ৰা চেতিযং অকংসু. অজ্জাপি তিস্সত্থেরচেতিযন্তি পঞ্ঞাযতি. ইদং পব্বং অসতিপব্বং নাম.
২১৯. ইমস্মিং ঠত্ৰা ৰিতক্কে নিগ্গণ্হিতুং অসক্কোন্তো ইধ ঠত্ৰা নিগ্গণ্হিস্সতীতি ৰিতক্কমূলভেদং পব্বং দস্সেন্তো পুন তস্স চে ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ ৰিতক্কসঙ্খারসণ্ঠানং মনসিকাতব্বন্তি সঙ্খরোতীতি সঙ্খারো, পচ্চযো, কারণং মূলন্তি অত্থো. সন্তিট্ঠতি এত্থাতি সণ্ঠানং, ৰিতক্কসঙ্খারস্স সণ্ঠানং ৰিতক্কসঙ্খারসণ্ঠানং, তং মনসিকাতব্বন্তি. ইদং ৰুত্তং হোতি, অযং ৰিতক্কো কিং হেতু কিং পচ্চযা কিং কারণা উপ্পন্নোতি ৰিতক্কানং মূলঞ্চ মূলমূলঞ্চ মনসিকাতব্বন্তি. কিং নু খো অহং সীঘং গচ্ছামীতি কেন নু খো কারণেন অহং সীঘং গচ্ছামি? যংনূনাহং সণিকং গচ্ছেয্যন্তি কিং মে ইমিনা সীঘগমনেন, সণিকং গচ্ছিস্সামীতি চিন্তেসি. সো সণিকং গচ্ছেয্যাতি সো এৰং চিন্তেত্ৰা সণিকং গচ্ছেয্য. এস নযো সব্বত্থ.
তত্থ তস্স পুরিসস্স সীঘগমনকালো ৰিয ইমস্স ভিক্খুনো ৰিতক্কসমারুল়্হকালো. তস্স সণিকগমনকালো ৰিয ইমস্স ৰিতক্কচারপচ্ছেদনকালো. তস্স ঠিতকালো ৰিয ইমস্স ৰিতক্কচারে পচ্ছিন্নে মূলকম্মট্ঠানং চিত্তোতরণকালো. তস্স নিসিন্নকালো ৰিয ইমস্স ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তপ্পত্তকালো. তস্স নিপন্নকালো ৰিয ইমস্স নিব্বানারম্মণায ফলসমাপত্তিযা দিৰসং ৰীতিৰত্তনকালো. তত্থ ইমে ৰিতক্কা কিং হেতুকা কিং পচ্চযাতি ৰিতক্কানং মূলমূলং গচ্ছন্তস্স ৰিতক্কচারো সিথিলো হোতি. তস্মিং সিথিলীভূতে মত্থকং গচ্ছন্তে ৰিতক্কা সব্বসো নিরুজ্ঝন্তি. অযমত্থো দুদ্দুভজাতকেনপি দীপেতব্বো –
সসকস্স কির বেলুৰরুক্খমূলে নিদ্দাযন্তস্স বেলুৰপক্কং ৰণ্টতো ছিজ্জিত্ৰা কণ্ণমূলে পতিতং. সো তস্স সদ্দেন ‘‘পথৰী ভিজ্জতী’’তি সঞ্ঞায উট্ঠহিত্ৰা ৰেগেন পলাযি. তং দিস্ৰা পুরতো অঞ্ঞেপি চতুপ্পদা পলাযিংসু. তদা বোধিসত্তো সীহো হোতি. সো চিন্তেসি – ‘‘অযং পথৰী নাম কপ্পৰিনাসে ভিজ্জতি, অন্তরা পথৰীভেদো নাম নত্থি, যংনূনাহং মূলমূলং গন্ত্ৰা অনুৰিজ্জেয্য’’ন্তি. সো হত্থিনাগতো পট্ঠায যাৰ সসকং পুচ্ছি ‘‘তযা, তাত, পথৰী ভিজ্জমানা দিট্ঠা’’তি. সসো ‘‘আম দেৰা’’তি আহ. সীহো ‘‘এহি, ভো, দস্সেহী’’তি. সসো ‘‘ন সক্কোমি সামী’’তি. ‘‘এহি, রে, মা ভাযী’’তি সণ্হমুদুকেন গহেত্ৰা গতো সসো রুক্খস্স অৰিদূরে ঠত্ৰা –
‘‘দুদ্দুভাযতি ভদ্দন্তে, যস্মিং দেসে ৰসামহং;
অহম্পেতং ন জানামি, কিমেতং দুদ্দুভাযতী’’তি. (জা. ১.৪.৮৫) –
গাথমাহ. বোধিসত্তো ‘‘ত্ৰং এত্থেৰ তিট্ঠা’’তি রুক্খমূলং গন্ত্ৰা সসকস্স নিপন্নট্ঠানং অদ্দস, বেলুৰপক্কং অদ্দস, উদ্ধং ওলেকেত্ৰা ৰণ্টং অদ্দস, দিস্ৰা ‘‘অযং সসো এত্থ নিপন্নো, নিদ্দাযমানো ইমস্স কণ্ণমূলে পতিতস্স সদ্দেন ‘পথৰী ভিজ্জতী’তি এৰংসঞ্ঞী হুত্ৰা পলাযী’’তি ঞত্ৰা তং কারণং সসং পুচ্ছি. সসো ‘‘আম, দেৰা’’তি আহ. বোধিসত্তো ইমং গাথমাহ –
‘‘বেলুৰ পতিতং সুত্ৰা, দুদ্দুভন্তি সসো জৰি;
সসস্স ৰচনং সুত্ৰা, সন্তত্তা মিগৰাহিনী’’তি. (জা. ১.৪.৮৬);
ততো বোধিসত্তো ‘‘মা ভাযথা’’তি মিগগণে অস্সাসেসি. এৰং ৰিতক্কানং মূলমূলং গচ্ছন্তস্স ৰিতক্কা পহীযন্তি.
২২০. ইমস্মিং ৰিতক্কমূলভেদপব্বে ঠত্ৰা ৰিতক্কে নিগ্গণ্হিতুং অসক্কোন্তেন পন এৰং নিগ্গণ্হিতব্বাতি অপরম্পি কারণং দস্সেন্তো পুন তস্স চে, ভিক্খৰেতিআদিমাহ.
দন্তেভিদন্তমাধাযাতি হেট্ঠাদন্তে উপরিদন্তং ঠপেত্ৰা. চেতসা চিত্তন্তি কুসলচিত্তেন অকুসলচিত্তং অভিনিগ্গণ্হিতব্বং. বলৰা পুরিসোতি যথা থামসম্পন্নো মহাবলো পুরিসো দুব্বলং পুরিসং সীসে ৰা গলে ৰা খন্ধে ৰা গহেত্ৰা অভিনিগ্গণ্হেয্য অভিনিপ্পীল়েয্য অভিসন্তাপেয্য সন্তত্তং কিলন্তং মুচ্ছাপরেতং ৰিয করেয্য, এৰমেৰ ভিক্খুনা ৰিতক্কেহি সদ্ধিং পটিমল্লেন হুত্ৰা ‘‘কে চ তুম্হে কো চাহ’’ন্তি অভিভৰিত্ৰা – ‘‘কামং তচো চ ন্হারু চ অট্ঠি চ অৰসিস্সতু সরীরে উপসুস্সতু মংসলোহিত’’ন্তি (অ. নি. ২.৫) এৰং মহাৰীরিযং পগ্গয্হ ৰিতক্কা নিগ্গণ্হিতব্বাতি দস্সেন্তো ইম অত্থদীপিকং উপমং আহরি.
২২১. যতো খো, ভিক্খৰেতি ইদং পরিযাদানভাজনিযং নাম, তং উত্তানত্থমেৰ. যথা পন সত্থাচরিযো তিরোরট্ঠা আগতং রাজপুত্তং পঞ্চাৰুধসিপ্পং উগ্গণ্হাপেত্ৰা ‘‘গচ্ছ, অত্তনো রট্ঠে রজ্জং গণ্হ. সচে তে অন্তরামগ্গে চোরা উট্ঠহন্তি, ধনুনা কম্মং কত্ৰা গচ্ছ. সচে তে ধনু নস্সতি ৰা ভিজ্জতি ৰা সত্তিযা অসিনা’’তি এৰং পঞ্চহিপি আৰুধেহি কত্তব্বং দস্সেত্ৰা উয্যোজেতি. সো তথা কত্ৰা সকরট্ঠং গন্ত্ৰা রজ্জং গহেত্ৰা রজ্জসিরিং অনুভোতি. এৰমেৰং ভগৰা অধিচিত্তমনুযুত্তং ভিক্খুং অরহত্তগহণত্থায উয্যোজেন্তো – ‘‘সচস্স অন্তরা অকুসলৰিতক্কা উপ্পজ্জন্তি, অঞ্ঞনিমিত্তপব্বে ঠত্ৰা তে নিগ্গণ্হিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণিস্সতি. তত্থ অসক্কোন্তো আদীনৰপব্বে ঠত্ৰা, তত্রাপি অসক্কোন্তো অসতিপব্বে ঠত্ৰা, তত্রাপি অসক্কোন্তো ৰিতক্কমূলভেদপব্বে ঠত্ৰা, তত্রাপি অসক্কোন্তো অভিনিগ্গণ্হনপব্বে ঠত্ৰা ৰিতক্কে নিগ্গণ্হিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি ইমানি পঞ্চ পব্বানি দেসেসি.
ৰসী ৰিতক্কপরিযাযপথেসূতি ৰিতক্কচারপথেসু চিণ্ণৰসী পগুণৰসীতি ৰুচ্চতি. যং ৰিতক্কং আকঙ্খিস্সতীতি ইদং অস্স ৰসীভাৰাকারদস্সনত্থং ৰুত্তং. অযঞ্হি পুব্বে যং ৰিতক্কং ৰিতক্কেতুকামো হোতি, তং ন ৰিতক্কেতি. যং ন ৰিতক্কেতুকামো হোতি, তং ৰিতক্কেতি. ইদানি পন ৰসীভূতত্তা যং ৰিতক্কং ৰিতক্কেতুকামো হোতি, তংযেৰ ৰিতক্কেতি. যং ন ৰিতক্কেতুকামো, ন তং ৰিতক্কেতি. তেন ৰুত্তং ‘‘যং ৰিতক্কং আকঙ্খিস্সতি, তং ৰিতক্কং ৰিতক্কেস্সতি. যং ৰিতক্কং নাকঙ্খিস্সতি, ন তং ৰিতক্কং ৰিতক্খেস্সতী’’তি. অচ্ছেচ্ছি তণ্হন্তিআদি সব্বাসৰসুত্তে ৰুত্তমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
ৰিতক্কসণ্ঠানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মূলপণ্ণাসট্ঠকথায পঠমো ভাগো নিট্ঠিতো.