৬. আকঙ্খেয্যসুত্তৰণ্ণনা
৬৪. এৰং মে সুতন্তি আকঙ্খেয্যসুত্তং. তত্থ সম্পন্নসীলাতি তিৰিধং সম্পন্নং পরিপুণ্ণসমঙ্গিমধুরৰসেন. তত্থ –
‘‘সম্পন্নং সালিকেদারং, সুৰা ভুঞ্জন্তি কোসিয;
পটিৰেদেমি তে ব্রহ্মে, ন নং ৰারেতুমুস্সহে’’তি. (জা. ১.১৪.১);
ইদং পরিপুণ্ণসম্পন্নং নাম. ‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপাগতো সমুপাগতো উপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো’’তি (ৰিভ. ৫১১) ইদং সমঙ্গিসম্পন্নং নাম. ‘‘ইমিস্সা, ভন্তে, মহাপথৰিযা হেট্ঠিমতলং সম্পন্নং, সেয্যথাপি খুদ্দমধুং অনেল়কং, এৰমস্সাদ’’ন্তি (পারা. ১৭) ইদং মধুরসম্পন্নং নাম. ইধ পন পরিপুণ্ণসম্পন্নম্পি সমঙ্গিসম্পন্নম্পি ৰট্টতি. তস্মা সম্পন্নসীলাতি পরিপুণ্ণসীলা হুত্ৰাতিপি সীলসমঙ্গিনো হুত্ৰাতিপি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিব্বো. সীলন্তি কেনট্ঠেন সীলং? সীলনট্ঠেন সীলং. তস্স ৰিত্থারকথা ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তা.
তত্থ ‘‘পরিপুণ্ণসীলা’’তি ইমিনা অত্থেন খেত্তদোসৰিগমেন খেত্তপারিপূরী ৰিয সীলদোসৰিগমেন সীলপারিপূরী ৰুত্তা হোতি. যথা হি খেত্তং বীজখণ্ডং ৰপ্পখণ্ডং উদকখণ্ডং ঊসখণ্ডন্তি চতুদোসসমন্নাগতং অপরিপূরং হোতি.
তত্থ বীজখণ্ডং নাম যত্থ অন্তরন্তরা বীজানি খণ্ডানি ৰা পূতীনি ৰা হোন্তি, তানি যত্থ ৰপন্তি, তত্থ সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. ৰপ্পখণ্ডং নাম যত্থ অকুসলো বীজানি ৰপন্তো অন্তরন্তরা নিপাতেতি. এৰঞ্হি সব্বত্থ সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. উদকখণ্ডং নাম যত্থ কত্থচি উদকং অতিবহু ৰা ন ৰা হোতি, তত্রাপি হি সস্সানি ন উট্ঠেন্তি, খেত্তং খণ্ডং হোতি. ঊসখণ্ডং নাম যত্থ কস্সকো কিস্মিঞ্চি পদেসে নঙ্গলেন ভূমিং চত্তারো পঞ্চ ৰারে কসন্তো অতিগম্ভীরং করোতি, ততো ঊসং উপ্পজ্জতি, তত্রাপি হি সস্সং ন উট্ঠেতি, খেত্তং খণ্ডং হোতি, তাদিসঞ্চ খেত্তং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং, তত্রাপি হি বহুম্পি ৰপিত্ৰা অপ্পং লভতি. ইমেসং পন চতুন্নং দোসানং ৰিগমা খেত্তং পরিপুণ্ণং হোতি. তাদিসঞ্চ খেত্তং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং. এৰমেৰ খণ্ডং ছিদ্দং সবলং কম্মাসন্তি চতুদোসসমন্নাগতং সীলং অপরিপূরং হোতি. তাদিসঞ্চ সীলং ন মহপ্ফলং হোতি, ন মহানিসংসং. ইমেসং পন চতুন্নং দোসানং ৰিগমা সীলখেত্তং পরিপুণ্ণং হোতি, তাদিসঞ্চ সীলং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং.
‘‘সীলসমঙ্গিনো’’তি ইমিনা পনত্থেন সীলেন সমঙ্গিভূতা সমোধানং গতা সমন্নাগতা হুত্ৰা ৰিহরথাতি ইদমেৰ ৰুত্তং হোতি. তত্থ দ্ৰীহি কারণেহি সম্পন্নসীলতা হোতি সীলৰিপত্তিযা চ আদীনৰদস্সনেন সীলসম্পত্তিযা চ আনিসংসদস্সনেন. তদুভযম্পি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতং.
তত্থ ‘‘সম্পন্নসীলা’’তি এত্তাৰতা কির ভগৰা চতুপারিসুদ্ধিসীলং উদ্দিসিত্ৰা ‘‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতা’’তি ইমিনা তত্থ জেট্ঠকসীলং ৰিত্থারেত্ৰা দস্সেসীতি দীপৰিহারৰাসী সুমনত্থেরো আহ. অন্তেৰাসিকো পনস্স তেপিটকচূল়নাগত্থেরো আহ – উভযত্থাপি পাতিমোক্খসংৰরো ভগৰতা ৰুত্তো, পাতিমোক্খসংৰরোযেৰ হি সীলং. ইতরানি পন তীণি সীলন্তি ৰুত্তট্ঠানং নাম অত্থীতি অননুজানন্তো ৰত্ৰা আহ – ‘‘ইন্দ্রিযসংৰরো নাম ছদ্ৰাররক্খামত্তকমেৰ, আজীৰপারিসুদ্ধি ধম্মেন সমেন পচ্চযুপ্পত্তিমত্তকং, পচ্চযনিস্সিতং পটিলদ্ধপচ্চযে ইদমত্থন্তি পচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জনমত্তকং. নিপ্পরিযাযেন পাতিমোক্খসংৰরোৰ সীলং. যস্স সো ভিন্নো, অযং ছিন্নসীসো ৰিয পুরিসো হত্থপাদে সেসানি রক্খিস্সতীতি ন ৰত্তব্বো. যস্স পন সো অরোগো, অযং অচ্ছিন্নসীসো ৰিয পুরিসো জীৰিতং সেসানি পুন পাকতিকানি কত্ৰা রক্খিতুং সক্কোতি. তস্মা ‘সম্পন্নসীলা’তি ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরং উদ্দিসিত্ৰা ‘সম্পন্নপাতিমোক্খা’তি তস্সেৰ ৰেৰচনং ৰত্ৰা তং ৰিত্থারেত্ৰা দস্সেন্তো ‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতা’তিআদিমাহা’’তি.
তত্থ পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতাতি পাতিমোক্খসংৰরেন সমন্নাগতা. আচারগোচরসম্পন্নাতি আচারেন চ গোচরেন চ সম্পন্না. অণুমত্তেসূতি অপ্পমত্তকেসু. ৰজ্জেসূতি অকুসলধম্মেসু. ভযদস্সাৰীতি ভযদস্সিনো. সমাদাযাতি সম্মা আদিযিত্ৰা. সিক্খথ সিক্খাপদেসূতি সিক্খাপদেসু তং তং সিক্খাপদং সমাদিযিত্ৰা সিক্খথ. অপিচ সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসূতি যংকিঞ্চি সিক্খাকোট্ঠাসেসু সিক্খিতব্বং কাযিকং ৰাচসিকঞ্চ, তং সব্বং সমাদায সিক্খথাতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পন সব্বানেতানি পাতিমোক্খসংৰরাদীনি পদানি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তানি.
৬৫. আকঙ্খেয্য চেতি ইদং কস্মা আরদ্ধং? সীলানিসংসদস্সনত্থং. সচেপি অচিরপব্বজিতানং ৰা দুপ্পঞ্ঞানং ৰা এৰমস্স ‘‘ভগৰা সীলং পূরেথাতি ৰদতি, কো নু খো সীলপূরণে আনিসংসো, কো ৰিসেসো, কা ৰড্ঢী’’তি? তেসং সত্তরস আনিসংসে দস্সেতুং এৰমাহ. অপ্পেৰ নাম এতং সব্রহ্মচারীনং পিযমনাপতাদিআসৰক্খযপরিযোসানং আনিসংসং সুত্ৰাপি সীলং পরিপূরেয্যুন্তি. ৰিসকণ্টকৰাণিজো ৰিয. ৰিসকণ্টকৰাণিজো নাম গুল়ৰাণিজো ৰুচ্চতি.
সো কির গুল়ফাণিতখণ্ডসক্খরাদীনি সকটেনাদায পচ্চন্তগামং গন্ত্ৰা ‘‘ৰিসকণ্টকং গণ্হথ, ৰিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৰা গামিকা ‘‘ৰিসং নাম কক্খল়ং, যো নং খাদতি, সো মরতি, কণ্টকম্পি ৰিজ্ঝিত্ৰা মারেতি, উভোপেতে কক্খল়া, কো এত্থ আনিসংসো’’তি গেহদ্ৰারানি থকেসুং, দারকে চ পলাপেসুং. তং দিস্ৰা ৰাণিজো ‘‘অৰোহারকুসলা ইমে গামিকা, হন্দ নে উপাযেন গণ্হাপেমী’’তি ‘‘অতিমধুরং গণ্হথ, অতিসাদুং গণ্হথ, গুল়ং ফাণিতং সক্খরং সমগ্ঘং লব্ভতি, কূটমাসককূটকহাপণাদীহিপি লব্ভতী’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৰা গামিকা হট্ঠতুট্ঠা আগন্ত্ৰা বহুম্পি মূলং দত্ৰা গহেসুং. তত্থ ৰাণিজস্স ‘‘ৰিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসনং ৰিয ভগৰতো ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ…পে… সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসূ’’তি ৰচনং. ‘‘উভোপেতে কক্খল়া, কো এত্থ আনিসংসো’’তি গামিকানং চিন্তনং ৰিয ভগৰা ‘‘সম্পন্নসীলা ৰিহরথা’’তি আহ, ‘‘সীলঞ্চ নামেতং কক্খল়ং ফরুসং খিড্ডাদিপচ্চনীকং, কো নু খো সম্পন্নসীলানং আনিসংসো’’তি ভিক্খূনং চিন্তনং. অথ তস্স ৰাণিজস্স ‘‘অতিমধুরং গণ্হথা’’তিআদিৰচনং ৰিয ভগৰতো পিযমনাপতাদিআসৰক্খযপরিযোসানং সত্তরসআনিসংসপ্পকাসনত্থং ‘‘আকঙ্খেয্য চে’’তিআদিৰচনং ৰেদিতব্বং.
তত্থ আকঙ্খেয্য চেতি যদি আকঙ্খেয্য যদি ইচ্ছেয্য. পিযো চ অস্সন্তি পিযচক্খূহি সম্পস্সিতব্বো, সিনেহুপ্পত্তিযা পদট্ঠানভূতো ভৰেয্যন্তি ৰুত্তং হোতি. মনাপোতি তেসং মনৰড্ঢনকো, তেসং ৰা মনেন পত্তব্বো, মেত্তচিত্তেন ফরিতব্বোতি ৰুত্তং হোতি. গরূতি তেসং গরুট্ঠানিযো পাসাণচ্ছত্তসদিসো. ভাৰনীযোতি ‘‘অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’’তি এৰং সম্ভাৰনীযো. সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারীতি চতুপারিসুদ্ধিসীলেসুযেৰ পরিপূরকারী অস্স, অনূনেন পরিপূরিতাকারেন সমন্নাগতো ভৰেয্যাতি ৰুত্তং হোতি. অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তোতি অত্তনো চিত্তসমথে যুত্তো, এত্থ হি অজ্ঝত্তন্তি ৰা অত্তনোতি ৰা এতং একত্থং, ব্যঞ্জনমেৰ নানং. ভুম্মত্থে পনেতং সমথন্তি উপযোগৰচনং. অনূতি ইমিনা উপসগ্গেন যোগে সিদ্ধং. অনিরাকতজ্ঝানোতি বহি অনীহটজ্ঝানো, অৰিনাসিতজ্ঝানো ৰা, নীহরণৰিনাসত্থঞ্হি ইদং নিরাকরণং নাম. থম্ভং নিরংকত্ৰা নিৰাতৰুত্তীতিআদীসু চস্স পযোগো দট্ঠব্বো.
ৰিপস্সনায সমন্নাগতোতি সত্তৰিধায অনুপস্সনায যুত্তো, সত্তৰিধা অনুপস্সনা নাম অনিচ্চানুপস্সনা দুক্খানুপস্সনা অনত্তানুপস্সনা নিব্বিদানুপস্সনা ৰিরাগানুপস্সনা নিরোধানুপস্সনা পটিনিস্সগ্গানুপস্সনাতি. তা ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতা. ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারানন্তি ৰড্ঢেতা সুঞ্ঞাগারানং, এত্থ চ সমথৰিপস্সনাৰসেন কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা রত্তিন্দিৰং সুঞ্ঞাগারং পৰিসিত্ৰা নিসীদমানো ভিক্খু ‘‘ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারান’’ন্তি ৰেদিতব্বো. একভূমকাদিপাসাদে কুরুমানোপি পন নেৰ সুঞ্ঞাগারানং ব্রূহেতাতি দট্ঠব্বোতি.
এত্তাৰতা চ যথা তণ্হাৰিচরিতদেসনা পঠমং তণ্হাৰসেন আরদ্ধাপি তণ্হাপদট্ঠানত্তা মানদিট্ঠীনং মানদিট্ঠিযো ওসরিত্ৰা কমেন পপঞ্চত্তযদেসনা জাতা, এৰমযং দেসনা পঠমং অধিসীলসিক্খাৰসেন আরদ্ধাপি সীলপদট্ঠানত্তা সমথৰিপস্সনানং সমথৰিপস্সনাযো ওসরিত্ৰা কমেন সিক্খত্তযদেসনা জাতাতি ৰেদিতব্বা.
এত্থ হি ‘‘সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী’’তি এত্তাৰতা অধিসীলসিক্খা ৰুত্তা. ‘‘অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিরাকতজ্ঝানো’’তি এত্তাৰতা অধিচিত্তসিক্খা, ‘‘ৰিপস্সনায সমন্নাগতো’’তি এত্তাৰতা অধিপঞ্ঞাসিক্খা, ‘‘ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারান’’ন্তি ইমিনা পন সমথৰসেন সুঞ্ঞাগারৰড্ঢনে অধিচিত্তসিক্খা, ৰিপস্সনাৰসেন অধিপঞ্ঞাসিক্খাতি এৰং দ্ৰেপি সিক্খা সঙ্গহেত্ৰা ৰুত্তা. এত্থ চ ‘‘অজ্ঝত্তং চেতোসমথমনুযুত্তো অনিরাকতজ্ঝানো’’তি ইমেহি পদেহি সীলানুরক্খিকা এৰ চিত্তেকগ্গতা কথিতা. ‘‘ৰিপস্সনাযা’’তি ইমিনা পদেন সীলানুরক্খিকো সঙ্খারপরিগ্গহো.
কথং চিত্তেকগ্গতা সীলমনুরক্খতি? যস্স হি চিত্তেকগ্গতা নত্থি, সো ব্যাধিম্হি উপ্পন্নে ৰিহঞ্ঞতি, সো ব্যাধিৰিহতো ৰিক্খিত্তচিত্তো সীলং ৰিনাসেত্ৰাপি ব্যাধিৰূপসমং কত্তা হোতি. যস্স পন চিত্তেকগ্গতা অত্থি, সো তং ব্যাধিদুক্খং ৰিক্খম্ভেত্ৰা সমাপত্তিং সমাপজ্জতি, সমাপন্নক্খণে দুক্খং দূরাপকতং হোতি, বলৰতরসুখমুপ্পজ্জতি. এৰং চিত্তেকগ্গতা সীলং অনুরক্খতি.
কথং সঙ্খারপরিগ্গহো সীলমনুরক্খতি? যস্স হি সঙ্খারপরিগ্গহো নত্থি, তস্স ‘‘মম রূপং মম ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি অত্তভাৰে বলৰমমত্তং হোতি, সো তথারূপেসু দুব্ভিক্খব্যাধিভযাদীসু সম্পত্তেসু সীলং ৰিনাসেত্ৰাপি অত্তভাৰং পোসেতা হোতি. যস্স পন সঙ্খারপরিগ্গহো অত্থি, তস্স অত্তভাৰে বলৰমমত্তং ৰা সিনেহো ৰা ন হোতি, সো তথারূপেসু দুব্ভিক্খব্যাধিভযাদীসু সম্পত্তেসু সচেপিস্স অন্তানি বহি নিক্খমন্তি, সচেপি উস্সুস্সতি ৰিসুস্সতি, খণ্ডাখণ্ডিকো ৰা হোতি সতধাপি সহস্সধাপি, নেৰ সীলং ৰিনাসেত্ৰা অত্তভাৰং পোসেতা হোতি. এৰং সঙ্খারপরিগ্গহো সীলমনুরক্খতি. ‘‘ব্রূহেতা সুঞ্ঞাগারান’’ন্তি ইমিনা পন তস্সেৰ উভযস্স ব্রূহনা ৰড্ঢনা সাতচ্চকিরিযা দস্সিতা.
এৰং ভগৰা যস্মা ‘‘সব্রহ্মচারীনং পিযো চস্সং মনাপো চ গরু চ ভাৰনীযো চা’’তি ইমে চত্তারো ধম্মে আকঙ্খন্তেন নত্থঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্বং, অঞ্ঞদত্থু সীলাদিগুণসমন্নাগতেন ভৰিতব্বং, ইদিসো হি সব্রহ্মচারীনং পিযো হোতি মনাপো গরু ভাৰনীযো. ৰুত্তম্পি হেতং –
‘‘সীলদস্সনসম্পন্নং, ধম্মট্ঠং সচ্চৰাদিনং;
অত্তনো কম্ম কুব্বানং, তং জনো কুরুতে পিয’’ন্তি. (ধ. প. ২১৭);
তস্মা ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্রহ্মচারীনং পিযো চস্সং মনাপো চ গরু চ ভাৰনীযো চাতি সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী…পে… সুঞ্ঞাগারান’’ন্তি ৰত্ৰা ইদানি যস্মা পচ্চযলাভাদিং পত্থযন্তেনাপি ইদমেৰ করণীযং, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি, তস্মা ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু লাভী অস্স’’ন্তিআদিমাহ. ন চেত্থ ভগৰা লাভনিমিত্তং সীলাদিপরিপূরণং কথেতীতি ৰেদিতব্বো. ভগৰা হি ঘাসেসনং ছিন্নকথো ন ৰাচং পযুত্তং ভণেতি, এৰং সাৰকে ওৰদতি, সো কথং লাভনিমিত্তং সীলাদিপরিপূরণং কথেস্সতি, পুগ্গলজ্ঝাসযৰসেন পনেতং ৰুত্তং. যেসঞ্হি এৰং অজ্ঝাসযো ভৰেয্য ‘‘সচে মযং চতূহি পচ্চযেহি ন কিলমেয্যাম, সীলাদিং পূরেতুং সক্কুণেয্যামা’’তি, তেসং অজ্ঝাসযৰসেন ভগৰা এৰমাহ. অপিচ রসানিসংসো এস সীলস্স, যদিদং চত্তারো পচ্চযা নাম. তথা হি পণ্ডিতমনুস্সা কোট্ঠাদীসু ঠপিতং নীহরিত্ৰা পুত্তাদীনম্পি অদত্ৰা অত্তনাপি অপরিভুঞ্জিত্ৰা সীলৰন্তানং দেন্তীতি সীলস্স সরসানিসংসদস্সনত্থং পেতং ৰুত্তং.
ততিযৰারে যেসাহন্তি যেসং অহং. তেসং তে কারাতি তেসং দেৰানং ৰা মনুস্সানং ৰা তে মযি কতা পচ্চযদানকারা. দেৰাপি হি সীলাদিগুণযুত্তানং পচ্চযে দেন্তি, ন কেৰলং মনুস্সাযেৰ, সক্কো ৰিয আযস্মতো মহাকস্সপস্স. মহপ্ফলা মহানিসংসাতি উভযমেতং অত্থতো একং, ব্যঞ্জনমেৰ নানং. মহন্তং ৰা লোকিযসুখং ফলন্তীতি মহপ্ফলা. মহতো লোকুত্তরসুখস্স চ পচ্চযা হোন্তীতি মহানিসংসা. সীলাদিগুণযুত্তস্স হি কটচ্ছুভিক্খাপি পঞ্চরতনমত্তায ভূমিযা পণ্ণসালাপি কত্ৰা দিন্না অনেকানি কপ্পসহস্সানি দুগ্গতিৰিনিপাততো রক্খতি, পরিযোসানে চ অমতায পরিনিব্বানধাতুযাপচ্চযো হোতি. ‘‘খীরোদনং অহমদাসি’’ন্তিআদীনি (ৰি. ৰ. ৪১৩) চেত্থ ৰত্থূনি, সকলমেৰ ৰা পেতৰত্থু ৰিমানৰত্থু চ সাধকং. তস্মা পচ্চযদাযকেহি অত্তনি কতানং কারানং মহপ্ফলতং ইচ্ছন্তেনাপি সীলাদিগুণযুত্তেনেৰ ভৰিতব্বন্তি দস্সেতি.
চতুত্থৰারে ঞাতীতি সস্সুসসুরপক্খিকা. সালোহিতাতি একলোহিতসম্বদ্ধা পীতিপিতামহাদযো. পেতাতি পেচ্চভাৰং গতা. কালঙ্কতাতি মতা. তেসং তন্তি তেসং তং মযি পসন্নচিত্ততং ৰা পসন্নেন চিত্তেন অনুস্সরণং ৰা. যস্স হি ভিক্খুনো কালঙ্কতো পিতা ৰা মাতা ৰা ‘‘অম্হাকং ঞাতকো থেরো সীলৰা কল্যাণধম্মো’’তি পসন্নচিত্তো হুত্ৰা তং ভিক্খুং অনুস্সরতি, তস্স সো চিত্তপ্পসাদোপি তং অনুস্সরণমত্তম্পি মহপ্ফলং মহানিসংসমেৰ হোতি, অনেকানি কপ্পসতসহস্সানি দুগ্গতিতো ৰারেতুং অন্তে চ অমতং পাপেতুং সমত্থমেৰ হোতি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা ‘‘যে তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞা, ৰিমুত্তি, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না, দস্সনংপাহং, ভিক্খৰে, তেসং ভিক্খূনং বহুকারং ৰদামি. সৰনং, অনুস্সতিং, অনুপব্বজ্জং, উপসঙ্কমনং, পযিরুপাসনংপাহং, ভিক্খৰে, তেসং ভিক্খূনং বহুকারং ৰদামী’’তি (ইতিৰু. ১০৪). তস্মা ঞাতিসালোহিতানং অত্তনি চিত্তপ্পসাদস্স অনুস্সতিযা চ মহপ্ফলতং ইচ্ছন্তেনাপি সীলাদিগুণযুত্তেনেৰ, ভৰিতব্বন্তি দস্সেতি.
৬৬. পঞ্চমৰারে অরতিরতিসহো অস্সন্তি অরতিযা রতিযা চ সহো অভিভৰিতা অজ্ঝোত্থরিতা ভৰেয্যং. এত্থ চ অরতীতি অধিকুসলেসু ধম্মেসু পন্তসেনাসনেসু চ উক্কণ্ঠা. রতীতি পঞ্চকামগুণরতি. ন চ মং অরতি সহেয্যাতি মঞ্চ অরতি ন অভিভৰেয্য ন মদ্দেয্য ন অজ্ঝোত্থরেয্য. উপ্পন্নন্তি জাতং নিব্বত্তং. সীলাদিগুণযুত্তো হি অরতিঞ্চ রতিঞ্চ সহতি অজ্ঝোত্থরতি মদ্দিত্ৰা তিট্ঠতি. তস্মা ঈদিসং অত্তানং ইচ্ছন্তেনাপি সীলাদিগুণযুত্তেনেৰ ভৰিতব্বন্তি দস্সেতি.
ছট্ঠৰারে ভযং চিত্তুত্রাসোপি আরম্মণম্পি. ভেরৰং আরম্মণমেৰ. সেসং পঞ্চমৰারে ৰুত্তনযমেৰ. সীলাদিগুণযুত্তো হি ভযভেরৰং সহতি অজ্ঝোত্থরতি মদ্দিত্ৰা তিট্ঠতি অরিযকোটিযৰাসীমহাদত্তত্থেরো ৰিয.
থেরো কির মগ্গং পটিপন্নো অঞ্ঞতরং পাসাদিকং অরঞ্ঞং দিস্ৰা ‘‘ইধেৰজ্জ সমণধম্মং কত্ৰা গমিস্সামী’’তি মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৰা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসীদি. রুক্খদেৰতায দারকা থেরস্স সীলতেজেন সকভাৰেন সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তা ৰিস্সরমকংসু. দেৰতাপি রুক্খং চালেসি. থেরো অচলোৰ নিসীদি. সা দেৰতা ধূমাযি, পজ্জলি, নেৰ সক্খি থেরং চালেতুং, ততো উপাসকৰণ্ণেনাগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. ‘‘কো এসো’’তি ৰুত্তা ‘‘অহং, ভন্তে, এতস্মিং রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা’’তি অৰোচ. ত্ৰং এতে ৰিকারে অকাসীতি. আম ভন্তেতি. কস্মাতি চ ৰুত্তা আহ – ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, সীলতেজেন দারকা সকভাৰেন সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তা ৰিস্সরমকংসু, সাহং তুম্হে পলাপেতুং এৰমকাসি’’ন্তি. থেরো আহ – ‘‘অথ কস্মা ইধ, ভন্তে, মা ৰসথ, ময্হং অফাসূতি পটিকচ্চেৰ নাৰচাসি. ইদানি পন মা কিঞ্চি অৰচ, অরিযকোটিযমহাদত্তো অমনুস্সভযেন গতোতি ৰচনতো লজ্জামি, তেনাহং ইধেৰ ৰসিস্সং, ত্ৰং পন অজ্জেকদিৰসং যত্থ কত্থচি ৰসাহী’’তি. এৰং সীলাদিগুণযুত্তো ভযভেরৰসহো হোতি. তস্মা ঈদিসমত্তানং ইচ্ছন্তেনাপি সীলাদিগুণযুত্তেনেৰ ভৰিতব্বন্তি দস্সেতি.
সত্তমৰারে আভিচেতসিকানন্তি অভিচেতোতি অভিক্কন্তং ৰিসুদ্ধচিত্তং ৰুচ্চতি, অধিচিত্তং ৰা, অভিচেতসি জাতানি আভিচেতসিকানি, অভিচেতো সন্নিস্সিতানীতি ৰা আভিচেতসিকানি. দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানন্তি দিট্ঠধম্মে সুখৰিহারানং. দিট্ঠধম্মোতি পচ্চক্খো অত্তভাৰো ৰুচ্চতি, তত্থ সুখৰিহারভূতানন্তি অত্থো, রূপাৰচরজ্ঝানানমেতং অধিৰচনং. তানি হি অপ্পেত্ৰা নিসিন্না ঝাযিনো ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে অসংকিলিট্ঠং নেক্খম্মসুখং ৰিন্দন্তি, তস্মা ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানী’’তি ৰুচ্চন্তি. নিকামলাভীতি নিকামেন লাভী অত্তনো ইচ্ছাৰসেন লাভী, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৰুত্তং হোতি. অকিচ্ছলাভীতি সুখেনেৰ পচ্চনীকধম্মে ৰিক্খম্ভেত্ৰা সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৰুত্তং হোতি. অকসিরলাভীতি অকসিরানং ৰিপুলানং লাভী, যথাপরিচ্ছেদেযেৰ ৰুট্ঠাতুং সমত্থোতি ৰুত্তং হোতি. একচ্চো হি লাভীযেৰ হোতি, ন পন সক্কোতি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং. একচ্চো সক্কোতি তথা সমাপজ্জিতুং, পারিবন্ধিকে পন কিচ্ছেন ৰিক্খম্ভেতি. একচ্চো তথা সমাপজ্জতি, পারিবন্ধিকে চ অকিচ্ছেনেৰ ৰিক্খম্ভেতি, ন সক্কোতি নাল়িকাযন্তং ৰিয যথাপরিচ্ছেদেযেৰ চ ৰুট্ঠাতুং. যো পন ইমং তিৰিধম্পি সম্পদং ইচ্ছতি, সোপি সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারীতি.
এৰং অভিঞ্ঞাপাদকে ঝানে ৰুত্তে কিঞ্চাপি অভিঞ্ঞানং ৰারো আগতো, অথ খো নং ভগৰা অগ্গহেত্ৰাৰ যস্মা ন কেৰলং অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানানি চ অভিঞ্ঞাযোযেৰ চ সীলানং আনিসংসো, অপিচ খো চত্তারি আরুপ্পঝানানিপি তযো চ হেট্ঠিমা অরিযমগ্গা, তস্মা তং সব্বং পরিযাদিযিত্ৰা দস্সেতুং আকঙ্খেয্য চে…পে… যে তে সন্তাতি এৰমাদিমাহ.
তত্থ সন্তাতি অঙ্গসন্ততায চেৰ আরম্মণসন্ততায চ. ৰিমোক্খাতি পচ্চনীকধম্মেহি ৰিমুত্তত্তা আরম্মণে চ অধিমুত্তত্তা. অতিক্কম্ম রূপেতি রূপাৰচরজ্ঝানে অতিক্কমিত্ৰা, যে তে ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে সন্তাতি পদসম্বন্ধো, ইতরথা হি অতিক্কম্ম রূপে কিং করোতীতি ন পঞ্ঞাযেয্যুং. আরুপ্পাতি আরম্মণতো চ ৰিপাকতো চ রূপৰিরহিতা. কাযেন ফুসিত্ৰাতি নামকাযেন ফুসিত্ৰা পাপুণিত্ৰা, অধিগন্ত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. সেসং ৰুত্তানমেৰ. ইদং ৰুত্তং হোতি ‘‘যোপি ভিক্খু ইমে ৰিমোক্খে ফুসিত্ৰা ৰিহরিতুকামো, সোপি সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী’’তি.
৬৭. নৰমৰারে তিণ্ণং সংযোজনানন্তি সক্কাযদিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাসীলব্বতপরামাসসঙ্খাতানং তিণ্ণং বন্ধনানং. তানি হি সংযোজেন্তি খন্ধগতিভৰাদীহি খন্ধগতিভৰাদযো, কম্মং ৰা ফলেন, তস্মা সংযোজনানীতি ৰুচ্চন্তি, বন্ধনানীতি অত্থো. পরিক্খযাতি পরিক্খযেন. সোতাপন্নোতি সোতং আপন্নো. সোতোতি চ মগ্গস্সেতং অধিৰচনং. সোতাপন্নোতি তংসমঙ্গিপুগ্গলস্স. যথাহ ‘‘সোতো সোতোতি হিদং, সারিপুত্ত, ৰুচ্চতি. কতমো নু খো, সারিপুত্ত, সোতোতি? অযমেৰ হি, ভন্তে, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সেয্যথিদং, সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধীতি. সোতাপন্নো সোতাপন্নোতি হিদং, সারিপুত্ত, ৰুচ্চতি. কতমো নু খো, সারিপুত্ত, সোতাপন্নোতি? যো হি, ভন্তে, ইমিনা অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সমন্নাগতো, অযং ৰুচ্চতি সোতাপন্নো, যোযং আযস্মা এৰংনামো এৰংগোত্তো’’তি. ইধ পন মগ্গেন ফলস্স নামং দিন্নং, তস্মা ফলট্ঠো ‘‘সোতাপন্নো’’তি ৰেদিতব্বো. অৰিনিপাতধম্মোতি ৰিনিপাতেতীতি ৰিনিপাতো, নাস্স ৰিনিপাতো ধম্মোতি অৰিনিপাতধম্মো, ন অত্তানং অপাযে ৰিনিপাতসভাৰোতি ৰুত্তং হোতি. কস্মা? যে ধম্মা অপাযগমনিযা, তেসং পহীনত্তা. সম্বোধি পরং অযনং গতি অস্সাতি সম্বোধিপরাযণো, উপরিমগ্গত্তযং অৰস্সং সম্পাপকোতি অত্থো. কস্মা? পটিলদ্ধপঠমমগ্গত্তা. সীলেস্ৰেৰাতি ঈদিসো হোতুকামোপি সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরণারীতি.
দসমৰারে পঠমমগ্গেন পরিক্খীণানিপি তীণি সংযোজনানি সকদাগামিমগ্গস্স ৰণ্ণভণনত্থং ৰুত্তানি. রাগদোসমোহানং তনুত্তাতি এতেসং তনুভাৰেন, তনুত্তকরণেনাতি ৰুত্তং হোতি. তত্থ দ্ৰীহি কারণেহি তনুত্তং ৰেদিতব্বং অধিচ্চুপ্পত্তিযা চ পরিযুট্ঠানমন্দতায চ. সকদাগামিস্স হি ৰট্টানুসারিমহাজনস্সেৰ কিলেসা অভিণ্হং ন উপ্পজ্জন্তি, কদাচি করহচি উপ্পজ্জন্তি ৰিরল়াকারা হুত্ৰা, ৰিরল়ৰাপিতে খেত্তে অঙ্কুরা ৰিয. উপ্পজ্জমানাপি চ ৰট্টানুসারিমহাজনস্সেৰ মদ্দন্তা ফরন্তা ছাদেন্তা অন্ধকারং করোন্তা ন উপ্পজ্জন্তি, মন্দমন্দা উপ্পজ্জন্তি তনুকাকারা হুত্ৰা, অব্ভপটলমিৰ মক্খিকাপত্তমিৰ চ.
তত্থ কেচি থেরা ভণন্তি ‘‘সকদাগামিস্স কিলেসা কিঞ্চাপি চিরেন উপ্পজ্জন্তি, বহলাৰ উপ্পজ্জন্তি, তথা হিস্স পুত্তা চ ধীতরো চ দিস্সন্তী’’তি, এতং পন অপ্পমাণং. পুত্তধীতরো হি অঙ্গপচ্চঙ্গপরামসনমত্তেনপি হোন্তীতি. দ্ৰীহিযেৰ কারণেহিস্স কিলেসানং তনুত্তং ৰেদিতব্বং অধিচ্চুপ্পত্তিযা চ পরিযুট্ঠানমন্দতায চাতি.
সকদাগামীতি সকিং আগমনধম্মো. সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰাতি একৰারংযেৰ ইমং মনুস্সলোকং পটিসন্ধিৰসেন আগন্ত্ৰা. যোপি হি ইধ সকদাগামিমগ্গং ভাৰেত্ৰা ইধেৰ পরিনিব্বাতি, সোপি ইধ ন গহিতো. যোপি ইধ মগ্গং ভাৰেত্ৰা দেৰেসু উপপজ্জিত্ৰা তত্থেৰ পরিনিব্বাতি. যোপি দেৰলোকে মগ্গং ভাৰেত্ৰা তত্থেৰ পরিনিব্বাতি. যোপি দেৰলোকে মগ্গং ভাৰেত্ৰা ইধেৰ মনুস্সলোকে নিব্বত্তিত্ৰা পরিনিব্বাতি. যো পন ইধ মগ্গং ভাৰেত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তো, তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা পুন ইধেৰ উপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাতি, অযমিধ গহিতোতি ৰেদিতব্বো. দুক্খস্সন্তং করেয্যন্তি ৰট্টদুক্খস্স পরিচ্ছেদং করেয্যং. সীলেস্ৰেৰাতি ঈদিসো হোতুকামোপি সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারীতি.
একাদসমৰারে পঞ্চন্নন্তি গণনপরিচ্ছেদো. ওরম্ভাগিযানন্তি ওরং ৰুচ্চতি হেট্ঠা, হেট্ঠাভাগিযানন্তি অত্থো, কামাৰচরলোকে উপ্পত্তিপচ্চযানন্তি অধিপ্পাযো. সংযোজনানন্তি বন্ধনানং, তানি কামরাগব্যাপাদসংযোজনেহি সদ্ধিং পুব্বে ৰুত্তসংযোজনানেৰ ৰেদিতব্বানি. যস্স হি এতানি অপ্পহীনানি, সো কিঞ্চাপি ভৰগ্গে উপ্পন্নো হোতি, অথ খো আযুপরিক্খযা কামাৰচরে নিব্বত্ততিযেৰ, গিলিতবলিসমচ্ছূপমো স্ৰাযং পুগ্গলো দীঘসুত্তকেন পাদে বদ্ধৰিহঙ্গূপমো চাতি ৰেদিতব্বো. পুব্বে ৰুত্তানম্পি চেত্থ ৰচনং ৰণ্ণভণনত্থমেৰাতি ৰেদিতব্বং. ওপপাতিকোতি সেসযোনিপটিক্খেপৰচনমেতং. তত্থপরিনিব্বাযীতি তত্থেৰ ব্রহ্মলোকে পরিনিব্বাযী. অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকাতি ততো ব্রহ্মলোকা পটিসন্ধিৰসেন পুন অনাৰত্তিসভাৰো. সীলেস্ৰেৰাতি ঈদিসো হোতুকামোপি সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারীতি.
৬৮. এৰং অনাগামিমগ্গে ৰুত্তে কিঞ্চাপি চতুত্থমগ্গস্স ৰারো আগতো, অথ খো নং ভগৰা অগ্গহেত্ৰাৰ যস্মা ন কেৰলা আসৰক্খযাভিঞ্ঞা এৰ সীলানং আনিসংসো, অপিচ খো লোকিযপঞ্চাভিঞ্ঞাযোপি, তস্মা তাপি দস্সেতুং, যস্মা চ আসৰক্খযে কথিতে দেসনা নিট্ঠিতা হোতি, এৰঞ্চ সতি ইমেসং গুণানং অকথিতত্তা অযং কথা মুণ্ডাভিঞ্ঞাকথা নাম ভৰেয্য, তস্মা চ অভিঞ্ঞাপারিপূরিং কত্ৰা দস্সেতুম্পি, যস্মা চ অনাগামিমগ্গে ঠিতস্স সুখেন ইদ্ধিৰিকুপ্পনা ইজ্ঝতি, সমাধিপরিবন্ধানং কামরাগব্যাপাদানং সমূহতত্তা, অনাগামী হি সীলেসু চ সমাধিম্হি চ পরিপূরকারী, তস্মা যুত্তট্ঠানেযেৰ লোকিযাভিঞ্ঞাযো দস্সেতুম্পি ‘‘আকঙ্খেয্য চে…পে… অনেকৰিহিত’’ন্তি এৰমাদিমাহাতি অযমনুসন্ধি.
তত্থ ‘‘অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধ’’ন্তিআদিনা নযেন আগতানং পঞ্চন্নম্পি লোকিযাভিঞ্ঞানং পাল়িৰণ্ণনা সদ্ধিং ভাৰনানযেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তা.
৬৯. ছট্ঠাভিঞ্ঞায আসৰানং খযাতি অরহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসানং খযা. অনাসৰন্তি আসৰৰিরহিতং. চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিন্তি এত্থ চেতোৰচনেন অরহত্তফলসম্পযুত্তোৰ সমাধি, পঞ্ঞাৰচনেন তংসম্পযুত্তা পঞ্ঞাৰ ৰুত্তা. তত্থ চ সমাধি রাগতো ৰিমুত্তত্তা চেতোৰিমুত্তি, পঞ্ঞা অৰিজ্জায ৰিমুত্তত্তা পঞ্ঞাৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বা. ৰুত্তঞ্চেতং ভগৰতা ‘‘যো হিস্স, ভিক্খৰে, সমাধি, তদস্স সমাধিন্দ্রিযং. যা হিস্স, ভিক্খৰে, পঞ্ঞা, তদস্স পঞ্ঞিন্দ্রিযং. ইতি খো, ভিক্খৰে, রাগৰিরাগা চেতোৰিমুত্তি, অৰিজ্জাৰিরাগা পঞ্ঞাৰিমুত্তী’’তি, অপিচেত্থ সমথফলং চেতোৰিমুত্তি, ৰিপস্সনাফলং পঞ্ঞাৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বা.
দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰাতি অত্তনোযেৰ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৰা, অপরপচ্চযেন ঞত্ৰাতি অত্থো. উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্যন্তি পাপুণিত্ৰা সম্পাদেত্ৰা ৰিহরেয্যং. সীলেস্ৰেৰাতি এৰং সব্বাসৰে নিদ্ধুনিত্ৰা চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং অধিগন্তুকামোপি সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারীতি.
এৰং ভগৰা সীলানিসংসকথং যাৰ অরহত্তা কথেত্ৰা ইদানি সব্বম্পি তং সীলানিসংসং সম্পিণ্ডেত্ৰা দস্সেন্তো নিগমনং আহ ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৰে…পে… ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্ত’’ন্তি. তস্সাযং সঙ্খেপত্থো, ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ…পে… সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসূ’’তি ইতি যং তং মযা পুব্বে এৰং ৰুত্তং, ইদং সব্বম্পি সম্পন্নসীলো ভিক্খু সব্রহ্মচারীনং পিযো হোতি মনাপো, গরু ভাৰনীযো পচ্চযানং লাভী, পচ্চযদাযকানং মহপ্ফলকরো, পুব্বঞাতীনং অনুস্সরণচেতনায ফলমহত্তকরো, অরতিরতিসহো, ভযভেরৰসহো, রূপাৰচরজ্ঝানানং অরূপাৰচরজ্ঝানানঞ্চ লাভী, হেট্ঠিমানি তীণি সামঞ্ঞফলানি পঞ্চ লোকিযাভিঞ্ঞা আসৰক্খযঞাণন্তি চ ইমে চ গুণে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্তা হোতি, এতং পটিচ্চ ইদং সন্ধায ৰুত্তন্তি. ইদমৰোচ ভগৰা, অত্তমনা তে ভিক্খু ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
আকঙ্খেয্যসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.