৫. অনঙ্গণসুত্তৰণ্ণনা

৫৭. এৰং মে সুতং…পে… আযস্মা সারিপুত্তোতি অনঙ্গণসুত্তং. তত্রাযং অনুত্তানপদৰণ্ণনা – যথা চেত্থ, এৰং সব্বসুত্তেসু. তস্মা ইতো পরং এত্তকম্পি অৰত্ৰা অপুব্বপদৰণ্ণনংযেৰ করিস্সাম.

চত্তারোতি গণনপরিচ্ছেদো. পুগ্গলাতি সত্তা নরা পোসা. এত্তাৰতা চ পুগ্গলৰাদী মহাথেরোতি ন গহেতব্বং, অযঞ্হি আযস্মা বুদ্ধপুত্তানং সেট্ঠো, সো বুদ্ধস্স ভগৰতো দেসনং অৰিলোমেন্তোযেৰ দেসেতি.

সম্মুতিপরমত্থদেসনাকথাৰণ্ণনা

বুদ্ধস্স ভগৰতো দুৰিধা দেসনা সম্মুতিদেসনা, পরমত্থদেসনা চাতি. তত্থ পুগ্গলো সত্তো ইত্থী পুরিসো খত্তিযো ব্রাহ্মণো দেৰো মারোতি এৰরূপা সম্মুতিদেসনা. অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা, খন্ধা ধাতূ আযতনানি সতিপট্ঠানাতি এৰরূপা পরমত্থদেসনা.

তত্থ ভগৰা যে সম্মুতিৰসেন দেসনং সুত্ৰা অত্থং পটিৰিজ্ঝিত্ৰা মোহং পহায ৰিসেসং অধিগন্তুং সমত্থা, তেসং সম্মুতিদেসনং দেসেতি. যে পন পরমত্থৰসেন দেসনং সুত্ৰা অত্থং পটিৰিজ্ঝিত্ৰা মোহং পহায ৰিসেসমধিগন্তুং সমত্থা, তেসং পরমত্থদেসনং দেসেতি. তত্থাযং উপমা, যথা হি দেসভাসাকুসলো তিণ্ণং ৰেদানং অত্থসংৰণ্ণনকো আচরিযো যে দমিল়ভাসায ৰুত্তে অত্থং জানন্তি, তেসং দমিল়ভাসায আচিক্খতি. যে অন্ধকভাসাদীসু অঞ্ঞতরায, তেসং তায তায ভাসায. এৰং তে মাণৰকা ছেকং ব্যত্তং আচরিযমাগম্ম খিপ্পমেৰ সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি. তত্থ আচরিযো ৰিয বুদ্ধো ভগৰা. তযো ৰেদা ৰিয কথেতব্বভাৰেন ঠিতানি তীণি পিটকানি. দেসভাসাকোসল্লমিৰ সম্মুতিপরমত্থকোসল্লং. নানাদেসভাসা মাণৰকা ৰিয সম্মুতিপরমত্থদেসনাপটিৰিজ্ঝনসমত্থা ৰেনেয্যসত্তা. আচরিযস্স দমিল়ভাসাদিআচিক্খনং ৰিয ভগৰতো সম্মুতিপরমত্থৰসেন দেসনা ৰেদিতব্বা. আহ চেত্থ –

‘‘দুৰে সচ্চানি অক্খাসি, সম্বুদ্ধো ৰদতং ৰরো;

সম্মুতিং পরমত্থঞ্চ, ততিযং নূপলব্ভতি.

সঙ্কেতৰচনং সচ্চং, লোকসম্মুতিকারণা;

পরমত্থৰচনং সচ্চং, ধম্মানং ভূতকারণা.

তস্মা ৰোহারকুসলস্স, লোকনাথস্স সত্থুনো;

সম্মুতিং ৰোহরন্তস্স, মুসাৰাদো ন জাযতী’’তি.

অপিচ অট্ঠহি কারণেহি ভগৰা পুগ্গলকথং কথেতি – হিরোত্তপ্পদীপনত্থং, কম্মস্সকতাদীপনত্থং, পচ্চত্তপুরিসকারদীপনত্থং, আনন্তরিযদীপনত্থং, ব্রহ্মৰিহারদীপনত্থং, পুব্বেনিৰাসদীপনত্থং, দক্খিণাৰিসুদ্ধিদীপনত্থং, লোকসম্মুতিযা অপ্পহানত্থঞ্চাতি. ‘‘খন্ধধাতুআযতনানি হিরীযন্তি ওত্তপ্পন্তী’’তি হি ৰুত্তে মহাজনো ন জানাতি, সম্মোহমাপজ্জতি, পটিসত্তু হোতি ‘‘কিমিদং খন্ধধাতুআযতনানি হিরীযন্তি ওত্তপ্পন্তি নামা’’তি. ‘‘ইত্থী হিরীযতি ওত্তপ্পতি পুরিসো খত্তিযো ব্রাহ্মণো দেৰো মারো’’তি ৰুত্তে পন জানাতি, ন সম্মোহমাপজ্জতি, ন পটিসত্তু হোতি. তস্মা ভগৰা হিরোত্তপ্পদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘খন্ধা কম্মস্সকা ধাতুযো আযতনানী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. তস্মা ভগৰা কম্মস্সকতাদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘ৰেল়ুৰনাদযো মহাৰিহারা খন্ধেহি কারাপিতা ধাতূহি আযতনেহী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. তস্মা ভগৰা পচ্চত্তপুরিসকারদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘খন্ধা মাতরং জীৰিতা ৰোরোপেন্তি পিতরং অরহন্তং রুহিরুপ্পাদকম্মং করোন্তি, সঙ্ঘভেদকম্মং করোন্তি, ধাতুযো আযতনানী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. তস্মা ভগৰা আনন্তরিযদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি. ‘‘খন্ধা মেত্তাযন্তি ধাতুযো আযতনানী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. তস্মা ভগৰা ব্রহ্মৰিহারদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

‘‘খন্ধা পুব্বেনিৰাসমনুস্সরন্তি ধাতুযো আযতনানী’’তি ৰুত্তেপি এসেৰ নযো. তস্মা ভগৰা পুব্বেনিৰাসদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি. ‘‘খন্ধা দানং পটিগ্গণ্হন্তি ধাতুযো আযতনানী’’তি ৰুত্তেপি মহাজনো ন জানাতি, সম্মোহমাপজ্জতি, পটিসত্তু হোতি ‘‘কিমিদং খন্ধধাতুআযতনানি পটিগ্গণ্হন্তি নামা’’তি. ‘‘পুগ্গলা পটিগ্গণ্হন্তি সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা’’তি ৰুত্তে পন জানাতি, ন সম্মোহমাপজ্জতি, ন পটিসত্তু হোতি. তস্মা ভগৰা দক্খিণাৰিসুদ্ধিদীপনত্থং পুগ্গলকথং কথেতি.

লোকসম্মুতিঞ্চ বুদ্ধা ভগৰন্তো নপ্পজহন্তি, লোকসমঞ্ঞায লোকনিরুত্তিযং লোকাভিলাপে ঠিতাযেৰ ধম্মং দেসেন্তি. তস্মা ভগৰা লোকসম্মুতিযা অপ্পহানত্থম্পি পুগ্গলকথং কথেতি. তস্মা অযম্পি আযস্মা লোকৰোহারকুসলতায বুদ্ধস্স ভগৰতো দেসনং অৰিলোমেন্তো লোকসম্মুতিযং ঠত্ৰাৰ চত্তারোমে, আৰুসো, পুগ্গলাতি আহ. তস্মা এত্থ পরমত্থৰসেন অগ্গহেত্ৰা সম্মুতিৰসেনেৰ পুগ্গলো ৰেদিতব্বো.

সন্তো সংৰিজ্জমানাতি লোকসঙ্কেতৰসেন অত্থি উপলব্ভমানা. লোকস্মিন্তি সত্তলোকে. সাঙ্গণোৰ সমানোতিআদীসু পন অঙ্গণন্তি কত্থচি কিলেসা ৰুচ্চন্তি. যথাহ ‘‘তত্থ কতমানি তীণি অঙ্গণানি? রাগো অঙ্গণং, দোসো অঙ্গণং, মোহো অঙ্গণ’’ন্তি (ৰিভ. ৯২৪). কত্থচি যংকিঞ্চি মলং ৰা পঙ্কো ৰা, যথাহ ‘‘তস্সেৰ রজস্স ৰা অঙ্গণস্স ৰা পহানায ৰাযমতী’’তি. কত্থচি তথারূপো ভূমিভাগো, সো বোধিযঙ্গণং চেতিযঙ্গণন্তিআদীনং ৰসেন ৰেদিতব্বো. ইধ পন নানপ্পকারা তিব্বকিলেসা ‘‘অঙ্গণ’’ন্তি অধিপ্পেতা. তথা হি ৰক্খতি ‘‘পাপকানং খো এতং, আৰুসো, অকুসলানং ইচ্ছাৰচরানং অধিৰচনং, যদিদং অঙ্গণ’’ন্তি (ম. নি. ১.৬০). সহ অঙ্গণেন সাঙ্গণো.

সাঙ্গণোৰ সমানোতি সকিলেসোযেৰ সন্তো. অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতীতি ময্হং অত্তনো চিত্তসন্তানে কিলেসো অত্থীতিপি ন জানাতি. ‘‘ইমে কিলেসা নাম কক্খল়া ৰাল়া জহিতব্বা ন গহিতব্বা ৰিসদুট্ঠসল্লসদিসা’’তি এৰং যাথাৰসরসতোপি ন জানাতি. যো অত্থীতি চ জানাতি, এৰঞ্চ জানাতি. সো ‘‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণন্তি যথাভূতং পজানাতী’’তি ৰুচ্চতি. যস্স পন ন চ মগ্গেন সমূহতা কিলেসা, ন চ উপ্পজ্জন্তি যেন ৰা তেন ৰা ৰারিতত্তা, অযমিধ অনঙ্গণোতি অধিপ্পেতো. নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতীতি ‘‘ময্হং কিলেসা যেন ৰা তেন ৰা ৰারিতত্তা নত্থি, ন মগ্গেন সমূহতত্তা’’তি ন জানাতি, ‘‘তে উপ্পজ্জমানা মহাঅনত্থং করিস্সন্তি কক্খল়া ৰাল়া ৰিসদুট্ঠসল্লসদিসা’’তি এৰং যাথাৰসরসতোপি ন জানাতি. যো পন ‘‘ইমিনা কারণেন নত্থী’’তি চ জানাতি, এৰঞ্চ জানাতি, সো ‘‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণন্তি যথাভূতং পজানাতী’’তি ৰুচ্চতি. তত্রাতি তেসু চতূসু পুগ্গলেসু, তেসু ৰা দ্ৰীসু সাঙ্গণেসু, য্ৰাযন্তি যো অযং, যাযন্তিপি পাঠো.

৫৮. কো নু খো, আৰুসো, সারিপুত্ত, হেতু কো পচ্চযোতি উভযেনাপি কারণমেৰ পুচ্ছতি. যেনিমেসন্তি যেন হেতুনা যেন পচ্চযেন ইমেসং দ্ৰিন্নং একো সেট্ঠপুরিসো একো হীনপুরিসোতি অক্খাযতি, সো কো হেতু কো পচ্চযোতি এৰমেত্থ সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. তত্থ কিঞ্চাপি ‘‘নপ্পজানাতি পজানাতী’’তি এৰং ৰুত্তং, পজাননা নপ্পজাননাতি ইদমেৰ উভযং হেতু চেৰ পচ্চযো চ.

৫৯. থেরো পন অত্তনো ৰিচিত্রপটিভানতায তং পাকটতরং কত্ৰা দস্সেতুং পুন তত্রাৰুসোতিআদিমাহ. তত্থ তস্সেতং পাটিকঙ্খন্তি তস্স পুগ্গলস্স এতং পাটিকঙ্খিতব্বং. ইদমেৰ এস পাপুণিস্সতি, ন অঞ্ঞন্তি ইচ্ছিতব্বং, অৰস্সং ভাৰীতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘ন ছন্দং জনেস্সতী’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তং অছন্দজননাদিং সন্ধাযাহ.

তত্থ চ ন ছন্দং জনেস্সতীতি অপ্পজানন্তো তস্স অঙ্গণস্স পহানত্থং কত্তুকম্যতাছন্দং ন জনেস্সতি. ন ৰাযমিস্সতীতি ততো বলৰতরং ৰাযামং ন করিস্সতি, ন ৰীরিযং আরভিস্সতীতি থামগতৰীরিযং পন নেৰ আরভিস্সতি, ন পৰত্তেস্সতীতি ৰুত্তং হোতি. সাঙ্গণোতি ইমেহি রাগাদীহি অঙ্গণেহি সাঙ্গণো. সংকিলিট্ঠচিত্তোতি তেহিযেৰ সুট্ঠুতরং কিলিট্ঠচিত্তো মলীনচিত্তো ৰিবাধিতচিত্তো উপতাপিতচিত্তো চ হুত্ৰা. কালং করিস্সতীতি মরিস্সতি.

সেয্যথাপীতি যথা নাম. কংসপাতীতি কংসলোহভাজনং. আভতাতি আনীতা. আপণা ৰা কম্মারকুলা ৰাতি আপণতো ৰা কংসপাতিকারকানং কম্মারানং ঘরতো ৰা. রজেনাতি আগন্তুকরজেন পংসুআদিনা. মলেনাতি তত্থেৰ উট্ঠিতেন লোহমলেন. পরিযোনদ্ধাতি সঞ্ছন্না. ন চেৰ পরিভুঞ্জেয্যুন্তি উদকখাদনীযপক্খিপনাদীহি পরিভোগং ন করেয্যুং. ন চ পরিযোদপেয্যুন্তি ধোৰনঘংসনাদীহি ন পরিসুদ্ধং কারাপেয্যুং. রজাপথেতি রজপথে. অযমেৰ ৰা পাঠো, রজস্স আগমনট্ঠানে ৰা ৰুট্ঠানুট্ঠানে ৰা হেট্ঠামঞ্চে ৰা থুসকোট্ঠকে ৰা ভাজনন্তরে ৰা, যত্থ রজেন ওকিরীযতীতি অত্থো. সংকিলিট্ঠতরা অস্স মলগ্গহিতাতি এত্থ রজাপথে নিক্খিপনেন সংকিলিট্ঠতরা, অপরিভোগাপরিযোদপনেহি মলগ্গহিততরাতি ৰুত্তং হোতি, পটিপুচ্ছাৰচনঞ্চেতং. তেনস্স এৰমত্থো ৰেদিতব্বো, আৰুসো, সা কংসপাতি এৰং করীযমানা অপরেন কালেন সংকিলিট্ঠতরা চ মলগ্গহিততরা চ মত্তিকপাতীতি ৰা কংসপাতীতি ৰা ইতিপি দুজ্জানা ভৰেয্য নু খো নোতি, থেরো তং পটিজানন্তো আহ ‘‘এৰমাৰুসো’’তি. পুন ধম্মসেনাপতি ওপম্মং সম্পটিপাদেন্তো, এৰমেৰ খোতিআদিমাহ. তত্থেৰং ওপম্মসংসন্দনা ৰেদিতব্বা – কিলিট্ঠকংসপাতিসদিসো সাঙ্গণো পুগ্গলো. সংকিলিট্ঠকংসপাতিযা নপরিভুঞ্জনমাদিং কত্ৰা রজাপথনিক্খেপো ৰিয তস্স পুগ্গলস্স পব্বজ্জং লভমানস্স ৰেজ্জকম্মাদীসু পসুতপুগ্গলসন্তিকে পব্বজ্জাপটিলাভো. সংকিলিট্ঠকংসপাতিযা পুন সংকিলিট্ঠতরভাৰো ৰিয তস্স পুগ্গলস্স অনুক্কমেন আচরিযুপজ্ঝাযানং অনুসিক্খতো ৰেজ্জকম্মাদিকরণং, এত্থ ঠিতস্স সাঙ্গণকালকিরিযা. অথ ৰা অনুক্কমেন দুক্কটদুব্ভাসিতৰীতিক্কমনং, এত্থ ঠিতস্স সাঙ্গণকালকিরিযা. অথ ৰা অনুক্কমেন পাচিত্তিযথুল্লচ্চযৰীতিক্কমনং, সঙ্ঘাদিসেসৰীতিক্কমনং, পারাজিকৰীতিক্কমনং, মাতুঘাতাদিআনন্তরিযকরণং, এত্থ ঠিতস্স সাঙ্গণকালকিরিযাতি.

সংকিলিট্ঠচিত্তো কালং করিস্সতীতি এত্থ চ অকুসলচিত্তেন কালং করিস্সতীতি ন এৰমত্থো দট্ঠব্বো. সব্বসত্তা হি পকতিচিত্তেন ভৰঙ্গচিত্তেনেৰ কালং করোন্তি. অযং পন অৰিসোধেত্ৰা চিত্তসন্তানং কালং করিস্সতীতি এতমত্থং সন্ধায এৰং ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো.

দুতিযৰারে পরিযোদপেয্যুন্তি ধোৰনঘংসনসণ্হছারিকাপরিমজ্জনাদীহি পরিসুদ্ধং আদাসমণ্ডলসদিসং করেয্যুং. ন চ নং রজাপথেতি পুব্বে ৰুত্তপ্পকারে ঠানে অনিক্খিপিত্ৰা করণ্ডমঞ্জূসাদীসু ৰা ঠপেয্যুং, পলিৰেঠেত্ৰা ৰা নাগদন্তে লগেয্যুং. সেসং ৰুত্তনযানুসারেনেৰ গহেতব্বং.

উপমাসংসন্দনা চেত্থ এৰং ৰেদিতব্বা – কিলিট্ঠকংসপাতিসদিসো সাঙ্গণো ভব্বপুগ্গলো. কিলিট্ঠকংসপাতিযা পরিভুঞ্জনমাদিং কত্ৰা সুদ্ধট্ঠানে ঠপনং ৰিয তস্স পুগ্গলস্স পব্বজ্জং লভমানস্স পেসলভিক্খূনং সন্তিকে পব্বজ্জাপটিলাভো. যে ওৰদন্তি অনুসাসন্তি অপ্পমত্তকম্পি পমাদং দিস্ৰা দণ্ডকম্মং কত্ৰা পুনপ্পুনং সিক্খাপেন্তি, সংকিলিট্ঠকংসপাতিযা অপরকালে পরিসুদ্ধপরিযোদাতভাৰো ৰিয তস্স পুগ্গলস্স আচরিযুপজ্ঝাযানং অনুসিক্খতো অনুক্কমেন সম্মাৰত্তপটিপত্তি, এত্থ ঠিতস্স অনঙ্গণকালকিরিযা. অথ ৰা অনুক্কমেন পরিসুদ্ধে সীলে পতিট্ঠায অত্তনো অনুরূপং বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হিত্ৰা ধুতঙ্গানি সমাদায অত্তনো অনুকূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা গামন্তসেনাসনৰাসং মুঞ্চিত্ৰা পন্তসেনাসনৰাসো, এত্থ ঠিতস্স অনঙ্গণকালকিরিযা. অথ ৰা অনুক্কমেন কসিণপরিকম্মং কত্ৰা অট্ঠসমাপত্তিনিব্বত্তনেন কিলেসৰিক্খম্ভনং, ৰিপস্সনাপাদকজ্ঝানা ৰুট্ঠায ৰিপস্সনায কিলেসানং তদঙ্গনিৰারণং, সোতাপত্তিফলাধিগমো…পে… অরহত্তসচ্ছিকিরিযাতি এত্থ ঠিতস্স অচ্চন্তং অনঙ্গণকালকিরিযা এৰ.

ততিযৰারে সুভনিমিত্তন্তি রাগট্ঠানিযং ইট্ঠারম্মণং. মনসি করিস্সতীতি তস্মিং ৰিপন্নস্সতি তং নিমিত্তং আৰজ্জিস্সতি. তস্স সুভনিমিত্তস্স মনসিকারাতি তস্স পুগ্গলস্স সুভনিমিত্তমনসিকারকারণা. অনুদ্ধংসেস্সতীতি হিংসিস্সতি অধিভৰিস্সতি. রাগো হি উপ্পজ্জন্তো কুসলৰারং পচ্ছিন্দিত্ৰা সযমেৰ অকুসলজৰনং হুত্ৰা তিট্ঠন্তো কুসলচিত্তং অনুদ্ধংসেতীতি ৰেদিতব্বো. সেসং ৰুত্তনযানুসারেনেৰ গহেতব্বং.

ওপম্মসংসন্দনা পনেত্থ এৰং ৰেদিতব্বা – পরিসুদ্ধকংসপাতিসদিসো পকতিযা অপ্পকিলেসো অনঙ্গণপুগ্গলো. পরিসুদ্ধকংসপাতিযা নপরিভুঞ্জনং আদিং কত্ৰা রজাপথে নিক্খেপো ৰিয তস্স পুগ্গলস্স পব্বজ্জং লভমানস্সাতি ইতো পরং সব্বং পঠমৰারসদিসমেৰ.

চতুত্থৰারে সুভনিমিত্তং ন মনসি করিস্সতীতি তস্মিং সতিৰিরহাভাৰতো তং নিমিত্তং নাৰজ্জিস্সতি, সেসং দুতিযৰারানুসারেন ৰেদিতব্বং. ‘‘অযং খো, আৰুসো’’তিআদি ‘‘কো নু খো, আৰুসো’’তিআদিম্হি ৰুত্তনযমেৰ.

৬০. ইদানি তং অঙ্গণং নানপ্পকারতো পাকটং কারাপেতুকামেনাযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন ‘‘অঙ্গণং অঙ্গণ’’ন্তিআদিনা নযেন পুট্ঠো তং ব্যাকরোন্তো পাপকানং খো এতং, আৰুসোতিআদিমাহ. তত্থ ইচ্ছাৰচরানন্তি ইচ্ছায অৰচরানং, ইচ্ছাৰসেন ওতিণ্ণানং পৰত্তানং নানপ্পকারানং কোপঅপ্পচ্চযানন্তি অত্থো. যং ইধেকচ্চস্সাতি যেন ইধেকচ্চস্স এৰং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য, তং ঠানং তং কারণং ৰিজ্জতি অত্থি, উপলব্ভতীতি ৰুত্তং হোতি. আপন্নো অস্সন্তি আপন্নো ভৰেয্যং. ন চ মং ভিক্খূ জানেয্যুন্তি ভিক্খূ চ মং ন জানেয্যুং. কিং পনেত্থ ঠানং, লাভত্থিকতা. লাভত্থিকো হি ভিক্খু পকতিযাপি চ কতপুঞ্ঞো মনুস্সেহি সক্কতো গরুকতো এৰং চিন্তেতি ‘‘আপত্তিং আপন্নং ভিক্খুং থেরা ঞত্ৰা মজ্ঝিমানং আরোচেন্তি, তে নৰকানং, নৰকা ৰিহারে ৰিঘাসাদাদীনং, তে ওৰাদং আগতানং ভিক্খুনীনং, এৰং কমেন চতস্সো পরিসা জানন্তি. এৰমস্স লাভন্তরাযো হোতি. অহো ৰতাহং আপত্তিঞ্চ ৰত আপন্নো অস্সং, ন চ মং ভিক্খূ জানেয্যু’’ন্তি.

যং তং ভিক্খুং ভিক্খূ জানেয্যুন্তি যেন কারণেন তং ভিক্খুং অঞ্ঞে ভিক্খূ জানেয্যুং, তং কারণং ৰিজ্জতি খো পন অত্থিযেৰ, নো নত্থি. থেরা হি ঞত্ৰা মজ্ঝিমানং আরোচেন্তি. এৰং সো পুব্বে ৰুত্তনযেন চতূসু পরিসাসু পাকটো হোতি. এৰং পাকটো চ অযসাভিভূতো গামসতম্পি পৰিসিত্ৰা উম্মারসতেসু ঠানেসু উঞ্ছিত্ৰা যথাধোতেন পত্তেন নিক্খমতি. ততো জানন্তি মং ভিক্খূ আপত্তিং আপন্নোতি তেহি চম্হি এৰং নাসিতোতি চিন্তেত্ৰা, ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো সো ইমিনা কারণেন কুপিতো চেৰ হোতি কোধাভিভূতো অপ্পতীতো চ দোমনস্সাভিভূতো.

যো চেৰ খো, আৰুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো উভযমেতং অঙ্গণন্তি, আৰুসো, যো চাযং সঙ্খারক্খন্ধসঙ্গহিতো কোপো, যো চ ৰেদনাক্খন্ধসঙ্গহিতো অপ্পচ্চযো, এতং উভযং অঙ্গণন্তি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ইদঞ্চ তাদিসানং পুগ্গলানং ৰসেন ৰুত্তং. লোভো পন ইমস্স অঙ্গণস্স পুব্বভাগৰসেন, মোহো সম্পযোগৰসেনাপি গহিতোযেৰ হোতি.

অনুরহো মন্তি পুরিমসদিসমেৰ ভিক্খুং গহেত্ৰা ৰিহারপচ্চন্তে সেনাসনং পৰেসেত্ৰা দ্ৰারং থকেত্ৰা চোদেন্তে ইচ্ছতি. ঠানং খো পনেতন্তি এতং কারণং ৰিজ্জতি, যং তং ভিক্খুং চতুপরিসমজ্ঝে আনেত্ৰা ব্যত্তা ৰিনীতা ‘‘তযা অসুকম্হি নাম ঠানে ৰেজ্জকম্মং কত’’ন্তিআদিনা নযেন চোদেয্যুং. সো চতূসু পরিসাসু পাকটো হোতি. এৰং পাকটো চ অযসাভিভূতোতি সব্বং পুরিমসদিসমেৰ.

সপ্পটিপুগ্গলোতি সমানো পুগ্গলো. সমানোতি সাপত্তিকো. পটিপুগ্গলোতি চোদকো. অযং সাপত্তিকেনেৰ চোদনং ইচ্ছতি, ত্ৰম্পি ইমঞ্চিমঞ্চ আপত্তিং আপন্নো, তং তাৰ পটিকরোহি পচ্ছা মং চোদেস্সসীতি ৰত্তুং সক্কাতি মঞ্ঞমানো. অপিচ জাতিআদীহিপি সমানো পুগ্গলো সপ্পটিপুগ্গলো. অযঞ্হি অত্তনো জাতিযা কুলেন বাহুসচ্চেন ব্যত্ততায ধুতঙ্গেনাতি এৰমাদীহিপি সমানেনেৰ চোদনং ইচ্ছতি, তাদিসেন ৰুত্তং নাতিদুক্খং হোতীতি মঞ্ঞমানো. অপ্পটিপুগ্গলোতি এত্থ অযুত্তো পটিপুগ্গলো অপ্পটিপুগ্গলো. ইমেহি আপত্তাদীহি অসদিসত্তা পটিসত্তু পটিসল্লো চোদকো ভৰিতুং অযুত্তোতি ৰুত্তং হোতি. ইতি সো কুপিতোতি ইতি সো ইমায অপ্পটিপুগ্গলচোদনায এৰং কুপিতো হোতি.

চতুত্থৰারে অহো ৰতাতি ‘‘অহো ৰত রে অম্হাকং পণ্ডিতকা, অহো ৰত রে অম্হাকং বহুস্সুতকা তেৰিজ্জকা’’তি (দী. নি. ১.২৯১) গরহাযং দিস্সতি. ‘‘অহো ৰত মং দহরংযেৰ সমানং রজ্জে অভিসিঞ্চেয্যু’’ন্তি (মহাৰ. ৫৭) পত্থনাযং. ইধ পত্থনাযমেৰ. পটিপুচ্ছিত্ৰা পটিপুচ্ছিত্ৰাতি পুনপ্পুনং পুচ্ছিত্ৰা. অযং ভিক্খু লাভত্থিকো ভগৰতো অত্তানং পটিপুচ্ছিতব্বং ইচ্ছতি, তঞ্চ খো অনুমতিপুচ্ছায, নো মগ্গং ৰা ফলং ৰা ৰিপস্সনং ৰা অন্তরং কত্ৰা. অযঞ্হি পস্সতি ভগৰন্তং সারিপুত্তাদযো মহাথেরে ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সারিপুত্ত, মোগ্গল্লান, কস্সপ, রাহুল চক্খুং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তি এৰং পরিসমজ্ঝে পটিপুচ্ছিত্ৰা পটিপুচ্ছিত্ৰা ধম্মং দেসেন্তং, মনুস্সে চ ‘‘তেস পণ্ডিতা থেরা সত্থু চিত্তং আরাধেন্তী’’তি ৰণ্ণং ভণন্তে, লাভসক্কারঞ্চ উপহরন্তে. তস্মা তং লাভসক্কারং ইচ্ছন্তো এৰং চিন্তেত্ৰা নিখণিত্ৰা ঠপিতখাণু ৰিয ভগৰতো পুরতোৰ হোতি.

ইতি সো কুপিতোতি অথ ভগৰা তং অমনসিকরিত্ৰাৰ অঞ্ঞং থেরং পটিপুচ্ছিত্ৰা ধম্মং দেসেতি, তেন সো কুপিতো হোতি ভগৰতো চ থেরস্স চ. কথং ভগৰতো কুপ্পতি? ‘‘অহং পব্বজিতকালতো পভুতি গন্ধকুটিপরিৰেণতো বহিনিক্খমনং ন জানামি, সব্বকালং ছাযাৰ ন ৰিজহামি, মং নাম পুচ্ছিত্ৰা ধম্মদেসনামত্তম্পি নত্থি. তংমুহুত্তং দিট্ঠমত্তকমেৰ থেরং পুচ্ছিত্ৰা ধম্মং দেসেতী’’তি এৰং ভগৰতো কুপ্পতি. কথং থেরস্স কুপ্পতি? ‘‘অযং মহল্লকত্থেরো ভগৰতো পুরতো খাণু ৰিয নিসীদতি, কদা নু খো ইমং ধম্মকম্মিকা অভব্বট্ঠানং পাপেত্ৰা নীহরিস্সন্তি, অযঞ্হি যদি ইমস্মিং ৰিহারে ন ভৰেয্য, অৰস্সং ভগৰা মযা সদ্ধিং সল্লপেয্যা’’তি এৰং থেরস্স কুপ্পতি.

পুরক্খত্ৰা পুরক্খত্ৰাতি পুরতো পুরতো কত্ৰা, সম্পরিৰারেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. অযম্পি লাভত্থিকোযেৰ, অযঞ্হি পস্সতি বহুস্সুতে ভিক্খূ মহাপরিৰারেন গামং পৰিসন্তে, চেতিযং ৰন্দন্তে, তেসঞ্চ তং সম্পত্তিং দিস্ৰা উপাসকে পসন্নে পসন্নাকারং করোন্তে. তস্মা এৰং ইচ্ছতি. কুপিতোতি অযম্পি দ্ৰীসু ঠানেসু কুপ্পতি ভিক্খূনং থেরস্স চ. কথং ভিক্খূনং? ‘‘ইমে যদেৰ ময্হং উপ্পজ্জতি চীৰরং ৰা পিণ্ডপাতো ৰা, তং গহেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তি, ময্হং পন পত্তচীৰরং গহেত্ৰা পিট্ঠিতো আগচ্ছন্তোপি নত্থী’’তি এৰং ভিক্খূনং কুপ্পতি. কথং থেরস্স? ‘‘এসো মহল্লকত্থেরো তেসু তেসু ঠানেসু সযমেৰ পঞ্ঞাযতি, কুদাস্সু নাম নং ধম্মকম্মিকা নিক্কড্ঢিস্সন্তি, ইমস্মিং অসতি অৰস্সং মংযেৰ পরিৰারেস্সন্তী’’তি.

ভত্তগ্গেতি ভোজনট্ঠানে. অগ্গাসনন্তি সঙ্ঘত্থেরাসনং. অগ্গোদকন্তি দক্খিণোদকং. অগ্গপিণ্ডন্তি সঙ্ঘত্থেরপিণ্ডং. সব্বত্থ ৰা অগ্গন্তি পণীতাধিৰচনমেতং. তত্থ অহমেৰ লভেয্যন্তি ইচ্ছা নাতিমহাসাৰজ্জা. ন অঞ্ঞো ভিক্খু লভেয্যাতি পন অতিমহাসাৰজ্জা. অযম্পি লাভত্থিকো পাসাদিকো হোতি চীৰরধারণাদীহি, কদাচি পব্বজতি, কদাচি ৰিব্ভমতি. তেন সো পুব্বে লদ্ধপুব্বং আসনাদিং পচ্ছা অলভন্তো এৰং চিন্তেসি. ন সো ভিক্খু লভেয্যাতি ন সো ভিক্খু থেরানং অগ্গাসনাদীসু তদনুসারেন মজ্ঝিমানং অঞ্ঞেসঞ্চ নৰানং কদাচি যং ৰা তং ৰা সব্বনিহীনং আসনাদিং লভতি. কুপিতোতি অযম্পি দ্ৰীসু ঠানেসু কুপ্পতি মনুস্সানঞ্চ থেরানঞ্চ. কথং মনুস্সানং? ‘‘ইমে মঙ্গলাদীসু মং নিস্সায ভিক্খূ লভন্তি, এতে, ‘ভন্তে, এত্তকে ভিক্খূ গহেত্ৰা অম্হাকং অনুকম্পং করোথা’তি ৰদন্তি, ইদানি তংমুহুত্তং দিট্ঠমত্তকং মহল্লকত্থেরং গহেত্ৰা গতা, হোতু ইদানি, নেসং কিচ্চে উপ্পন্নে জানিস্সামী’’তি এৰং মনুস্সানং কুপ্পতি. কথং থেরানং? ‘‘ইমে নাম যদি ন ভৰেয্যুং, মংযেৰ মনুস্সা নিমন্তেয্যু’’ন্তি এৰং থেরানং কুপ্পতি.

অনুমোদেয্যন্তি অনুমোদনং করেয্যং. অযম্পি লাভত্থিকো যং ৰা তং ৰা খণ্ডানুমোদনং জানাতি, ‘‘সো অনুমোদনট্ঠানে বহূ মাতুগামা আগচ্ছন্তি, তা মং সঞ্জানিত্ৰা ততো পভুতি থালকভিক্খং দস্সন্তী’’তি পত্থেন্তো এৰং চিন্তেসি. ঠানন্তি বহুস্সুতানং অনুমোদনা ভারো, তেন বহুস্সুতো অনুমোদেয্যাতি ৰুত্তং হোতি. কুপিতোতি অযম্পি তীসু ঠানেসু কুপ্পতি মনুস্সানং থেরস্স ধম্মকথিকস্স চ. কথং মনুস্সানং? ‘‘ইমে পুব্বে মংযেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা যাচন্তি ‘অম্হাকং নাগত্থেরো অম্হাকং সুমনত্থেরো অনুমোদতূ’তি, অজ্জ পন নাৰোচু’’ন্তি এৰং মনুস্সানং কুপ্পতি. কথং থেরস্স? ‘‘অযং সঙ্ঘত্থেরো ‘তুম্হাকং কুলুপকং নাগত্থেরং সুমনত্থেরং উপসঙ্কমথ, অযং অনুমোদিস্সতী’তি ন ভণতী’’তি এৰং থেরস্স কুপ্পতি. কথং ধম্মকথিকস্স? ‘‘থেরেন ৰুত্তমত্তেযেৰ পহারং লদ্ধকুক্কুটো ৰিয তুরিততুরিতং ৰস্সতি, ইমং নাম নিক্কড্ঢন্তা নত্থি, ইমস্মিঞ্হি অসতি অহমেৰ অনুমোদেয্য’’ন্তি এৰং ধম্মকথিকস্স কুপ্পতি.

আরামগতানন্তি ৰিহারে সন্নিপতিতানং. অযম্পি লাভত্থিকো যং ৰা তং ৰা খণ্ডধম্মকথং জানাতি, সো পস্সতি তাদিসেসু ঠানেসু দ্ৰিযোজনতিযোজনতো সন্নিপতিত্ৰা ভিক্খূ সব্বরত্তিকানি ধম্মস্সৰনানি সুণন্তে, তুট্ঠচিত্তে চ দহরে ৰা সামণেরে ৰা সাধু সাধূতি মহাসদ্দেন সাধুকারং দেন্তে, ততো দুতিযদিৰসে অন্তোগামগতে ভিক্খূ উপাসকা পুচ্ছন্তি ‘‘কে, ভন্তে, ধম্মং কথেসু’’ন্তি. তে ভণন্তি ‘‘অসুকো চ অসুকো চা’’তি. তং সুত্ৰা পসন্না মনুস্সা ধম্মকথিকানং মহাসক্কারং করোন্তি. সো তং ইচ্ছমানো এৰং চিন্তেসি. ঠানন্তি বহুস্সুতানং ৰিনিচ্ছযকুসলানং ধম্মদেসনা ভারো, তেন বহুস্সুতো দেসেয্যাতি ৰুত্তং হোতি. কুপিতোতি চতুপ্পদিকং গাথম্পি ৰত্তুং ওকাসং অলভমানো কুপিতো হোতি অত্তনো মন্দভাৰস্স ‘‘অহঞ্হি মন্দো দুপ্পঞ্ঞো কুতো লভিস্সামি দেসেতু’’ন্তি.

ভিক্খুনীনন্তি ওৰাদত্থং ৰা উদ্দেসত্থং ৰা পরিপুচ্ছত্থং ৰা পূজাকরণত্থং ৰা আরামং আগন্ত্ৰা সন্নিপতিতভিক্খুনীনং. অযম্পি লাভত্থিকো, তস্সেৰং হোতি ইমা মহাকুলা পব্বজিতা ভিক্খুনিযো, তাসু কুলেসু পৰিসেত্ৰা নিসিন্নাসু মনুস্সা পুচ্ছিস্সন্তি ‘‘কস্স সন্তিকে ওৰাদং ৰা উদ্দেসং ৰা পরিপুচ্ছং ৰা গণ্হথা’’তি. ততো ৰক্খন্তি ‘‘অসুকো নাম অয্যো বহুস্সুতো, তস্স দেথ করোথা’’তি, তেনস্স এৰং ইচ্ছা উপ্পজ্জতি. ঠানন্তি ওৰাদাদযো নাম বহুস্সুতানং ভারো, তেন বহুস্সুতো দেসেয্যাতি ৰুত্তং হোতি. কুপিতোতি অযম্পি দ্ৰীসু ঠানেসু কুপ্পতি, তাসঞ্চ ভিক্খুনীনং ‘‘ইমা পুব্বে মং নিস্সায উপোসথপ্পৰারণাদীনি লভন্তি, তা ইদানি তংমুহুত্তং দিট্ঠমত্তকমহল্লকত্থেরস্স সন্তিকং গতা’’তি. ধম্মকথিকস্স চ ‘‘এস ইমাসং সহসা ওৰাদং অদাসিযেৰা’’তি.

উপাসকানন্তি, আরামগতানং উপাসকানং. নিস্সট্ঠকম্মন্তা নাম মহাউপাসকা হোন্তি, তে পুত্তভাতুকানং কম্মং নিয্যাতেত্ৰা ধম্মং সুণন্তা ৰিচরন্তি, অযং তেসং দেসেতুং ইচ্ছতি, কিং কারণা? ইমে পসীদিত্ৰা উপাসিকানম্পি আরোচেস্সন্তি, ততো সদ্ধিং উপাসিকাহি ময্হমেৰ লাভসক্কারং উপহরিস্সন্তীতি. ঠানং বহুস্সুতেনেৰ যোজেতব্বং. কুপিতোতি অযম্পি দ্ৰীসু ঠানেসু কুপ্পতি, উপাসকানঞ্চ ‘‘ইমে অঞ্ঞত্থ সুণন্তি, অম্হাকং কুলুপকস্স সন্তিকে সুণামাতি নাগচ্ছন্তি, হোতু ইদানি, তেসং উপ্পন্নে কিচ্চে জানিস্সামী’’তি ধম্মকথিকস্স চ, ‘‘অযমেতেসং দেসেতী’’তি.

উপাসিকানন্তি আরামগতানং. উপাসিকা নাম আসনপূজাদিকরণত্থং ৰা উপোসথদিৰসে ৰা ধম্মস্সৰনত্থং সন্নিপতিতা. সেসং উপাসকৰারে ৰুত্তনযমেৰ.

সক্করেয্যুন্তি সক্কচ্চঞ্চ করেয্যুং, সুন্দরঞ্চ করেয্যুং. ইমিনা অত্তনি কারং করীযমানং সক্কচ্চং কতঞ্চ সুন্দরঞ্চ পত্থেতি. গরুং করেয্যুন্তি ভারিযং করেয্যুং. ইমিনা ভিক্খূহি অত্তানং গরুট্ঠানে ঠপীযমানং পত্থেতি. মানেয্যুন্তি পিযাযেয্যুং. পূজেয্যুন্তি এৰং সক্করোন্তা গরুং করোন্তা মানেন্তা পচ্চযেহি পূজেয্যুন্তি পচ্চযপূজং পত্থেতি. ঠানন্তি ‘‘পিযো গরু ভাৰনিযো’’তি ৰুত্তপ্পকারো বহুস্সুতো চ সীলৰা চ এতং ৰিধিং অরহতি তেন ভিক্খূ এৰরূপং এৰং করেয্যুন্তি ৰুত্তং হোতি. কুপিতোতি অযম্পি দ্ৰীসু ঠানেসু কুপ্পতি ভিক্খূনঞ্চ ‘‘ইমে এতং সক্করোন্তী’’তি থেরস্স চ ‘‘ইমস্মিং অসতি মংযেৰ সক্করেয্যু’’ন্তি. এস নযো ইতো পরেসু তীসু ৰারেসু.

পণীতানং চীৰরানন্তি পট্টদুকূলপট্টুণ্ণকোসেয্যাদীনং মহগ্ঘসুখুমসুখসম্ফস্সানং চীৰরানং. ইধাপি অহমেৰ লাভী অস্সন্তি ইচ্ছা নাতিমহাসাৰজ্জা. ন অঞ্ঞো ভিক্খু লাভী অস্সাতি পন মহাসাৰজ্জা.

পণীতানং পিণ্ডপাতানন্তি সপ্পিতেলমধুসক্করাদিপূরিতানং সেট্ঠপিণ্ডপাতানং. পণীতানং সেনাসনানন্তি অনেকসতসহস্সগ্ঘনকানং মঞ্চপীঠাদীনং পণীতানং. গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানন্তি সপ্পিতেলমধুফাণিতাদীনং উত্তমভেসজ্জানং. সব্বত্থাপি ঠানং বহুস্সুতেহি পুঞ্ঞৰন্তেহি চ যোজেতব্বং. কুপিতোতি সব্বত্থাপি দ্ৰীসু ঠানেসু কুপ্পতি, মনুস্সানঞ্চ ‘‘ইমেসং নাম পরিচিতভাৰোপি নত্থি, দীঘরত্তং একতো ৰসন্তস্স পংসুকূলত্থায ৰা পিণ্ডপাতত্থায ৰা সপ্পিতেলাদিকারণা ৰা ঘরপটিপাটিযা চরন্তস্সাপি মে একদিৰসম্পি কিঞ্চি পণীতং পচ্চযং ন দেন্তি. আগন্তুকং মহল্লকং পন দিস্ৰাৰ যং ইচ্ছতি, তং দেন্তী’’তি, থেরস্স চ ‘‘অযম্পি মহল্লকো ইমেসং অত্তানং দস্সেন্তোযেৰ চরতি, কুদাস্সু নাম নং ধম্মকম্মিকা নিক্কড্ঢেয্যুং, এৰং ইমস্মিং অসতি অহমেৰ লাভী অস্স’’ন্তি.

ইমেসং খো, এতং আৰুসোতি ইমেসং হেট্ঠা একূনৰীসতিৰারেহি ৰুত্তানং ইচ্ছাৰচরানং.

৬১. দিস্সন্তি চেৰ সূযন্তি চাতি ন ইচ্ছাৰচরা চক্খুনা দিস্সন্তি, ন সোতেন সূযন্তি, মনোৰিঞ্ঞাণৰিসযত্তা. অপ্পহীনইচ্ছাৰচরস্স পন পুগ্গলস্স ইচ্ছাৰচরৰসেন পৰত্তকাযকম্মং দিস্ৰা দিট্ঠা ৰিয ৰচীকম্মং সুত্ৰা সুতা ৰিয চ হোন্তি, তেন ৰুত্তং ‘‘দিস্সন্তি চেৰ সূযন্তি চা’’তি. পচ্চক্খকালে দিস্সন্তি, ‘‘অসুকো কির ভিক্খু ঈদিসো’’তি তিরোক্খকালে সূযন্তি. কিঞ্চাপীতি অনুগ্গহগরহৰচনং. তেন আরঞ্ঞিকত্তং অনুগ্গণ্হাতি, ইচ্ছাৰচরানং অপ্পহানং গরহতি.

তত্রাযং যোজনা, কিঞ্চাপি সো ভিক্খু গামন্তসেনাসনং পটিক্খিপিত্ৰা আরঞ্ঞিকো হোতি, অন্তে পন্তসেনাসনে ৰসতি, ইমে চস্স এত্তকা ইচ্ছাৰচরা অপ্পহীনা. কিঞ্চাপি সো অতিরেকলাভং পটিক্খিপিত্ৰা পিণ্ডপাতিকো হোতি. কিঞ্চাপি সো লোলুপ্পচারং ৰজ্জেত্ৰা সপদানচারী হোতি. কিঞ্চাপি সো গহপতিচীৰরং পটিক্খিপিত্ৰা পংসুকূলিকো হোতি.

লূখচীৰরধরোতি এত্থ পন লূখন্তি সত্থলূখং সুত্তলূখং রজনলূখন্তি তীহি কারণেহি লূখং ৰেদিতব্বং. তত্থ সত্থেন খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্নং সত্থলূখং নাম, তং অগ্ঘেন পরিহাযতি, থূলদীঘসুত্তকেন সিব্বিতং সুত্তলূখং নাম, তং ফস্সেন পরিহাযতি খরসম্ফস্সং হোতি. রজনেন রত্তং রজনলূখং নাম, তং ৰণ্ণেন পরিহাযতি দুব্বণ্ণং হোতি. কিঞ্চাপি সো ভিক্খু এৰং সত্থলূখসুত্তলূখরজনলূখচীৰরধরো হোতি, ইমে চস্স এত্তকা ইচ্ছাৰচরা অপ্পহীনা দিস্সন্তি চেৰ সূযন্তি চ, অথ খো নং ৰিঞ্ঞূ সব্রহ্মচারী নেৰ সক্করোন্তি…পে… ন পূজেন্তীতি. তং কিস্স হেতূতি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং, কিস্স হেতূতি কিং কারণা. তে হি তস্স…পে… সূযন্তি চ যস্মা তস্স তে পাপকা সূযন্তি চাতি ৰুত্তং হোতি. ইমেসং ইচ্ছাৰচরানং অপ্পহীনত্তাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.

ইদানি তমত্থং উপমায পাকটং করোন্তো সেয্যথাপীতিআদিমাহ. তত্থ কুণপন্তি মতকল়েৰরং. অহিস্স কুণপং অহিকুণপং. এৰং ইতরানি. অতিপটিকূলজিগুচ্ছনীযভাৰতো চেত্থ ইমানেৰ তীণি ৰুত্তানীতি ৰেদিতব্বানি. অঞ্ঞেসঞ্হি সসসূকরাদীনং কুণপং মনুস্সা কটুকভণ্ডাদীহি অভিসঙ্খরিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তিপি. ইমেসং পন কুণপং অভিনৰম্পি জিগুচ্ছন্তিযেৰ, কো পন ৰাদো কালাতিক্কমেন পূতিভূতে. রচযিত্ৰাতি ৰড্ঢেত্ৰা, পরিপূরেত্ৰাতি অত্থো, কুণপং গহেত্ৰা কংসপাতিযং পক্খিপিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. অঞ্ঞিস্সাতি অপরায. পটিকুজ্জিত্ৰাতি পিদহিত্ৰা. অন্তরাপণন্তি আপণানমন্তরে মহাজনসংকিণ্ণং রচ্ছামুখং. পটিপজ্জেয্যুন্তি গচ্ছেয্যুং. জঞ্ঞজঞ্ঞং ৰিযাতি চোক্খচোক্খং ৰিয মনাপমনাপং ৰিয. অপিচ ৰধুকাপণ্ণাকারং ৰিযাতি ৰুত্তং হোতি. ৰধুকাতি জনেত্তি ৰুচ্চতি, তস্সা নীযমানং পণ্ণাকারং জঞ্ঞং, উভযত্থাপি আদরৰসেন ৰা পসংসাৰসেন ৰা পুনরুত্তং. ‘‘জঞ্ঞজঞ্ঞং ব্যা’’তিপি পাঠো.

অপাপুরিত্ৰাতি ৰিৰরিত্ৰা. তস্স সহ দস্সনেন অমনাপতা চ সণ্ঠহেয্যাতি তস্স কুণপস্স দস্সনেন সহেৰ তস্স জনস্স অমনাপতা তিট্ঠেয্য. অমনাপতাতি চ ‘‘অমনাপমিদ’’ন্তি উপ্পন্নচিত্তচেতসিকানমেতং অধিৰচনং. এস নযো পটিকুল্যজেগুচ্ছতাসু. জিঘচ্ছিতানম্পীতি ছাতানম্পি. ন ভোত্তুকম্যতা অস্সাতি ভুঞ্জিতুকামতা ন ভৰেয্য. পগেৰ সুহিতানন্তি ধাতানং পন পঠমতরমেৰ ভুঞ্জিতুকামতা ন ভৰেয্যাতি ৰুত্তং হোতি.

তত্রাযং উপমাসংসন্দনা – পরিসুদ্ধকংসপাতিসদিসং ইমস্স পব্বজ্জালিঙ্গং, কুণপরচনং ৰিয ইচ্ছাৰচরানং অপ্পহানং, অপরকংসপাতিযা পটিকুজ্ঝনং ৰিয আরঞ্ঞিকঙ্গাদীহি ইচ্ছাৰচরপ্পটিচ্ছাদনং, কংসপাতিং ৰিৰরিত্ৰা কুণপদস্সনেন জনস্স অমনাপতা ৰিয আরঞ্ঞিকঙ্গাদীনি অনাদিযিত্ৰা ইচ্ছাৰচরদস্সনেন সব্রহ্মচারীনং অসক্কারকরণাদিতাতি.

৬২. সুক্কপক্খে পন, কিঞ্চাপীতি অনুগ্গহপসংসাৰচনং, তেন আরঞ্ঞিকত্তং অনুগ্গণ্হাতি, ইচ্ছাৰচরপ্পহানং পসংসতি. নেমন্তনিকোতি নিমন্তনপটিগ্গাহকো. ৰিচিতকাল়কন্তি ৰিচিনিত্ৰা অপনীতকাল়কং. অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনন্তি এত্থ সূপো নাম হত্থহারিযো ৰুচ্চতি. ব্যঞ্জনন্তি উত্তরিভঙ্গং, তেন মচ্ছমংসমুগ্গসূপাদীহি অনেকসূপং, নানপ্পকারমংসাদিব্যঞ্জনেহি অনেকব্যঞ্জনন্তি ৰুত্তং হোতি. সেসং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

উপমাসংসন্দনে চ সালিৰরভত্তরচনং ৰিয ইচ্ছাৰচরপ্পহানং, অপরকংসপাতিযা পটিকুজ্ঝনং ৰিয অপ্পিচ্ছতাসমুট্ঠানেহি গামন্তৰিহারাদীহি ইচ্ছাৰচরপ্পহানপ্পটিচ্ছাদকং, কংসপাতিং ৰিৰরিত্ৰা সালিৰরভত্তদস্সনেন জনস্স মনাপতা ৰিয গামন্তৰিহারাদীনি অনাদিযিত্ৰা ইচ্ছাৰচরপ্পহানদস্সনেন সব্রহ্মচারীনং সক্কারকরণাদিতা ৰেদিতব্বা.

৬৩. উপমা মং, আৰুসো সারিপুত্ত, পটিভাতীতি ময্হং, আৰুসো সারিপুত্ত, উপমা উপট্ঠাতি. একং উপমং ৰত্তুকামো অহন্তি অধিপ্পাযো. পটিভাতু তন্তি তুয্হং পটিভাতু উপট্ঠাতু, ৰদ ত্ৰন্তি অধিপ্পাযো. একমিদাহন্তি এত্থ ইদাতি নিপাতমত্তং, একস্মিং সমযে অহন্তি ৰুত্তং হোতি, ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং. রাজগহে ৰিহরামি গিরিব্বজেতি, রাজগহন্তি তস্স নগরস্স নামং. সমন্ততো পন গিরিপরিক্খেপেন ৰজো ৰিয সণ্ঠিতত্তা গিরিব্বজন্তি ৰুচ্চতি. তস্মিং নগরে ৰিহরামি, তং নিস্সায অহং ৰিহরামীতি ৰুত্তং হোতি. অথ খ্ৰাহন্তি অথ খো অহং. এত্থ চ অথাতি অঞ্ঞাধিকারৰচনারম্ভে নিপাতো. খোতি পদপূরণমত্তে. পুব্বণ্হসমযন্তি দিৰসস্স পুব্বভাগসমযং. পুব্বণ্হসমযেতি অত্থো, পুব্বণ্হে ৰা সমযং পুব্বণ্হসমযং, পুব্বণ্হে একং খণন্তি ৰুত্তং হোতি, এৰং অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং লব্ভতি. নিৰাসেত্ৰাতি পরিদহিত্ৰা, ৰিহারনিৰাসনপরিৰত্তনৰসেনেতং ৰেদিতব্বং. গামপ্পৰেসনত্থায ৰা সণ্ঠপেত্ৰা নিৰাসনৰসেন, ন হি সো ততো পুব্বে অনিৰত্থো অহোসি.

পত্তচীৰরমাদাযাতি পত্তং হত্থেন চীৰরং কাযেন আদিযিত্ৰা. পিণ্ডাযাতি পিণ্ডপাতত্থায. সমীতীতি তস্স নামং. যানকারপুত্তোতি রথকারপুত্তো. পণ্ডুপুত্তোতি পণ্ডুস্স পুত্তো. আজীৰকোতি নগ্গসমণকো. পুরাণযানকারপুত্তোতি পোরাণযানকারকুলস্স পুত্তো. পচ্চুপট্ঠিতোতি উপগন্ত্ৰা ঠিতো. ৰঙ্কং নাম একতো কুটিলং. জিম্হং নাম সপ্পগতমগ্গসদিসং. দোসন্তি ফেগ্গুৰিসমগণ্ঠিকাদি. যথা যথাতি কালত্থে নিপাতো, যদা যদা যস্মিং তস্মিং কালেতি ৰুত্তং হোতি. তথা তথাতি অযম্পি কালত্থোযেৰ, তস্মিং তস্মিং কালেতি ৰুত্তং হোতি. সো অত্তনো সুত্তানুলোমেন চিন্তেসি, ইতরো তেন চিন্তিতক্খণে চিন্তিতট্ঠানমেৰ তচ্ছতি. অত্তমনোতি সকমনো তুট্ঠমনো পীতিসোমনস্সেহি গহিতমনো. অত্তমনৰাচং নিচ্ছারেসীতি অত্তমনতায ৰাচং, অত্তমনভাৰস্স ৰা যুত্তং ৰাচং নিচ্ছারেসি উদীরযি, পব্যাহরীতি ৰুত্তং হোতি. হদযা হদযং মঞ্ঞে অঞ্ঞাযাতি চিত্তেন চিত্তং জানিত্ৰা ৰিয.

অস্সদ্ধাতি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘেসু সদ্ধাৰিরহিতা. জীৰিকত্থাতি ইণভযাদীহি পীল়িতা বহি জীৰিতুং অসক্কোন্তা ইধ জীৰিকত্থিকা হুত্ৰা. ন সদ্ধাতি ন সদ্ধায. সঠা মাযাৰিনোতি মাযাসাঠেয্যেহি যুত্তা. কেতবিনোতি সিক্খিতকেরাটিকা, নিপ্ফন্নথামগতসাঠেয্যাতি ৰুত্তং হোতি. সাঠেয্যঞ্হি অভূতগুণদস্সনতো অভূতভণ্ডগুণদস্সনসমং কত্ৰা ‘‘কেরাটিয’’ন্তি ৰুচ্চতি. উন্নল়াতি উগ্গতনল়া, উট্ঠিততুচ্ছমানাতি ৰুত্তং হোতি. চপলাতি পত্তচীৰরমণ্ডনাদিনা চাপল্লেন যুত্তা. মুখরাতি মুখখরা, খরৰচনাতি ৰুত্তং হোতি, ৰিকিণ্ণৰাচাতি অসংযতৰচনা, দিৰসম্পি নিরত্থকৰচনপ্পলাপিনো. ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারাতি ছসু ইন্দ্রিযেসু অসংৰুতকম্মদ্ৰারা. ভোজনে অমত্তঞ্ঞুনোতি ভোজনে যা মত্তা জানিতব্বা পরিযেসনপটিগ্গহণপরিভোগেসু যুত্ততা, তস্সা অজাননকা. জাগরিযং অননুযুত্তাতি জাগরে অননুযুত্তা. সামঞ্ঞে অনপেক্খৰন্তোতি সমণধম্মে নিরপেক্খা, ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিরহিতাতি অত্থো. সিক্খায ন তিব্বগারৰাতি সিক্খাপদেসু বহুলগারৰা ন হোন্তি, আপত্তিৰীতিক্কমবহুলা ৰা. বাহুলিকাতিআদি ধম্মদাযাদে ৰুত্তং, কুসীতাতিআদি ভযভেরৰে. ধম্মপরিযাযেনাতি ধম্মদেসনায.

সদ্ধা অগারস্মাতি পকতিযাপি সদ্ধা, পব্বজিতাপি সদ্ধায অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা. পিৰন্তি মঞ্ঞে ঘসন্তি মঞ্ঞেতি পিৰন্তি ৰিয ঘসন্তি ৰিয. অত্তমনৰাচং নিচ্ছারেন্তা ৰচসা পিৰন্তি ৰিয, অব্ভনুমোদন্তা মনসা ঘসন্তি ৰিয. সাধু ৰতাতি সুন্দরং ৰত. সব্রহ্মচারীতি রস্সম্পি ৰট্টতি দীঘম্পি. রস্সে সতি সারিপুত্তস্স উপরি হোতি, দীঘে সতি সব্রহ্মচারীনং. যদা সারিপুত্তস্স উপরি হোতি, তদা সব্রহ্মচারী সারিপুত্তো অম্হে অকুসলা ৰুট্ঠাপেত্ৰাতি অত্থো. যদা সব্রহ্মচারীনং, তদা সব্রহ্মচারযো অকুসলা ৰুট্ঠাপেত্ৰাতি অত্থো. দহরোতি তরুণো. যুৰাতি যোব্বনভাৰে ঠিতো. মণ্ডনকজাতিকোতি অলঙ্কারকসভাৰো. তত্থ কোচি তরুণোপি যুৰা ন হোতি যথা অতিতরুণো, কোচি যুৰাপি মণ্ডনকজাতিকো ন হোতি যথা উপসন্তসভাৰো, আলসিযব্যসনাদীহি ৰা অভিভূতো, ইধ পন দহরো চেৰ যুৰা চ মণ্ডনকজাতিকো চ অধিপ্পেতো, তস্মা এৰমাহ. উপ্পলাদীনি লোকসম্মতত্তা ৰুত্তানি. ইতিহ তেতি এৰং তে. উভো মহানাগাতি দ্ৰেপি মহানাগা, দ্ৰেপি হি এতে অগ্গসাৰকা ‘‘মহানাগা’’তি ৰুচ্চন্তি. তত্রাযং ৰচনত্থো, ছন্দাদীহি ন গচ্ছন্তীতি নাগা, তেন তেন মগ্গেন পহীনে কিলেসে ন আগচ্ছন্তীতি নাগা, নানপ্পকারকং আগুং ন করোন্তীতি নাগা, অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৰিত্থারো পন মহানিদ্দেসে (মহানি. ৮০) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. অপিচ –

‘‘আগুং ন করোতি কিঞ্চি লোকে,

সব্বসংযোগে ৰিসজ্জ বন্ধনানি;

সব্বত্থ ন সজ্জতী ৰিমুত্তো,

নাগো তাদি পৰুচ্চতে তথত্তা’’তি. (সু. নি. ৫২৭; মহানি. ৮০);

এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. মহন্তা নাগা মহানাগা, অঞ্ঞেহি খীণাসৰনাগেহি পুজ্জতরা চ পাসংসতরা চাতি অত্থো. অঞ্ঞমঞ্ঞস্সাতি অঞ্ঞো অঞ্ঞস্স. সমনুমোদিংসূতি সমং অনুমোদিংসু. তত্থ ইমায উপমায মহামোগ্গল্লানো অনুমোদি, পটিভাতু তং আৰুসোতি ধম্মসেনাপতি. তেন ৰুত্তং ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুভাসিতং সমনুমোদিংসূ’’তি.

সম্মুতিপরমত্থদেসনাকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

অনঙ্গণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.