৪. ভযভেরৰসুত্তৰণ্ণনা

৩৪. এৰং মে সুতন্তি ভযভেরৰসুত্তং. তত্রাযং অপুব্বপদৰণ্ণনা – অথাতি অৰিচ্ছেদনত্থে নিপাতো. খোতি অৰধারণত্থে, ভগৰতো সাৰত্থিযং ৰিহারে অৰিচ্ছিন্নেযেৰাতি ৰুত্তং হোতি. জাণুস্সোণীতি নেতং তস্স মাতাপিতূহি কতনামং, অপিচ খো ঠানন্তরপটিলাভলদ্ধং. জাণুস্সোণিট্ঠানং কির নামেতং পুরোহিতট্ঠানং, তং তস্স রঞ্ঞা দিন্নং, তস্মা ‘‘জানুস্সোণী’’তি ৰুচ্চতি. ব্রহ্মং অণতীতি ব্রাহ্মণো, মন্তে সজ্ঝাযতীতি অত্থো. ইদমেৰ হি জাতিব্রাহ্মণানং নিরুত্তিৰচনং. অরিযা পন বাহিতপাপত্তা ব্রাহ্মণাতি ৰুচ্চন্তি.

যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি যেনাতি ভুম্মত্থে করণৰচনং, তস্মা যত্থ ভগৰা, তত্থ উপসঙ্কমীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যেন ৰা কারণেন ভগৰা দেৰমনুস্সেহি উপসঙ্কমিতব্বো, তেন কারণেন উপসঙ্কমীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কেন চ কারণেন ভগৰা উপসঙ্কমিতব্বো? নানপ্পকারগুণৰিসেসাধিগমাধিপ্পাযেন, সাদুফলূপভোগাধিপ্পাযেন দিজগণেহি নিচ্চফলিতমহারুক্খো ৰিয.

উপসঙ্কমীতি চ গতোতি ৰুত্তং হোতি. উপসঙ্কমিত্ৰাতি উপসঙ্কমনপরিযোসানদীপনং. অথ ৰা এৰং গতো ততো আসন্নতরং ঠানং ভগৰতো সমীপসঙ্খাতং গন্ত্ৰাতিপি ৰুত্তং হোতি. ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদীতি যথা খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তো ভগৰা তেন, এৰং সোপি ভগৰতা সদ্ধিং সমপ্পৰত্তমোদো অহোসি, সীতোদকং ৰিয উণ্হোদকেন সম্মোদিতং একীভাৰং অগমাসি. যায চ ‘‘কচ্চি তে, ভো গোতম, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ভোতো গোতমস্স গোতমসাৰকানঞ্চ অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৰিহারো’’তিআদিকায কথায সম্মোদি, তং পীতিপামোজ্জসঙ্খাতসম্মোদজননতো সম্মোদিতুং যুত্তভাৰতো চ সম্মোদনীযং, অত্থব্যঞ্জনমধুরতায সুচিরম্পি কালং সারেতুং নিরন্তরং পৰত্তেতুং অরহরূপতো সরিতব্বভাৰতো চ সারাণীযং. সুয্যমানসুখতো চ সম্মোদনীযং, অনুস্সরিযমানসুখতো চ সারণীযং. তথা ব্যঞ্জনপরিসুদ্ধতায সম্মোদনীযং, অত্থপরিসুদ্ধতায সারণীযন্তি এৰং অনেকেহি পরিযাযেহি সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা পরিযোসাপেত্ৰা নিট্ঠাপেত্ৰা যেনত্থেন আগতো, তং পুচ্ছিতুকামো একমন্তং নিসীদি.

একমন্তন্তি ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো, ‘‘ৰিসমং চন্দিমসূরিযা পরিৰত্তন্তী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৭০) ৰিয. তস্মা যথা নিসিন্নো একমন্তং নিসিন্নো হোতি, তথা নিসীদীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ভুম্মত্থে ৰা এতং উপযোগৰচনং. নিসীদীতি উপাৰিসি. পণ্ডিতা হি পুরিসা গরুট্ঠানিযং উপসঙ্কমিত্ৰা আসনকুসলতায একমন্তং নিসীদন্তি, অযঞ্চ নেসং অঞ্ঞতরো, তস্মা একমন্তং নিসীদি.

কথং নিসিন্নো পন একমন্তং নিসিন্নো হোতীতি. ছ নিসজ্জদোসে ৰজ্জেত্ৰা. সেয্যথিদং, অতিদূরং অচ্চাসন্নং উপরিৰাতং উন্নতপদেসং অতিসম্মুখং অতিপচ্ছাতি. অতিদূরে নিসিন্নো হি সচে কথেতুকামো হোতি, উচ্চাসদ্দেন কথেতব্বং হোতি. অচ্চাসন্নে নিসিন্নো সঙ্ঘট্টনং করোতি. উপরিৰাতে নিসিন্নো সরীরগন্ধেন বাধতি. উন্নতপ্পদেসে নিসিন্নো অগারৰং পকাসেতি. অতিসম্মুখা নিসিন্নো সচে দট্ঠুকামো হোতি, চক্খুনা চক্খুং আহচ্চ দট্ঠব্বং হোতি. অতিপচ্ছা নিসিন্নো সচে দট্ঠুকামো হোতি, গীৰং পসারেত্ৰা দট্ঠব্বং হোতি. তস্মা অযম্পি এতে ছ নিসজ্জদোসে ৰজ্জেত্ৰা নিসীদি, তেন ৰুত্তং ‘‘একমন্তং নিসীদী’’তি.

যেমেতি যে ইমে. কুলপুত্তাতি দুৰিধা কুলপুত্তা জাতিকুলপুত্তা আচারকুলপুত্তা. তত্থ ‘‘তেন খো পন সমযেন রট্ঠপালো নাম কুলপুত্তো তস্মিংযেৰ থুল্লকোট্ঠিকে অগ্গকুলস্স পুত্তো’’তি (ম. নি. ২.২৯৪) এৰং আগতা উচ্চাকুলপ্পসুতা জাতিকুলপুত্তা নাম. ‘‘যে তে কুলপুত্তা সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা’’তি (ম. নি. ৩.৭৮) এৰং আগতা পন যত্থ কত্থচি কুলে পসুতাপি আচারসম্পন্না আচারকুলপুত্তা নাম. ইধ পন দ্ৰীহিপি কারণেহি কুলপুত্তাযেৰ.

সদ্ধাতি সদ্ধায. অগারস্মাতি অগারতো. অনগারিযন্তি পব্বজ্জং ভিক্খুভাৰঞ্চ. পব্বজ্জাপি হি নত্থেত্থ অগারিযন্তি অনগারিযা, অগারস্স হিতং কসিগোরক্খাদিকম্মমেত্থ নত্থীতি অত্থো. ভিক্খুপি নত্থেতস্স অগারন্তি অনগারো, অনগারস্স ভাৰো অনগারিযং. পব্বজিতাতি উপগতা, এৰং সব্বথাপি অনগারিযসঙ্খাতং পব্বজ্জং ভিক্খুভাৰং ৰা উপগতাতি ৰুত্তং হোতি. পুব্বঙ্গমোতি পুরতো গামী নাযকো. বহুকারোতি হিতকিরিযায বহূপকারো. ভৰং তেসং গোতমো সমাদপেতাতি তে কুলপুত্তে ভৰং গোতমো অধিসীলাদীনি গাহেতা সিক্খাপেতা. সা জনতাতি সো জনসমূহো. দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতীতি দস্সনানুগতিং পটিপজ্জতি, যন্দিট্ঠিকো ভৰং গোতমো যংখন্তিকো যংরুচিকো, তেপি তন্দিট্ঠিকা হোন্তি তংখন্তিকা তংরুচিকাতি অত্থো.

কস্মা পনাযং এৰমাহাতি? এস কির পুব্বে অনেকে কুলপুত্তে অগারমজ্ঝে ৰসন্তে দেৰপুত্তে ৰিয পঞ্চহি কামগুণেহি পরিচারিযমানে অন্তো চ বহি চ সুসংৰিহিতারক্খে দিস্ৰা, তে অপরেন সমযেন ভগৰতো মধুররসং ধম্মদেসনং সুত্ৰা সদ্ধায ঘরা নিক্খম্ম পব্বজিত্ৰা ঘাসচ্ছাদনপরমতায সন্তুট্ঠে আরঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু কেনচি অরক্খিযমানেপি অনুস্সঙ্কিতাপরিসঙ্কিতে হট্ঠপহট্ঠে উদগ্গুদগ্গে অদ্দস, দিস্ৰা চ ইমেসং কুলপুত্তানং ‘‘অযং ফাসুৰিহারো কং নিস্সায উপ্পন্নো’’তি চিন্তেন্তো ‘‘সমণং গোতম’’ন্তি ভগৰতি পসাদং অলত্থ. সো তং পসাদং নিৰেদেতুং ভগৰতো সন্তিকং আগতো, তস্মা এৰমাহ.

অথস্স ভগৰা তং ৰচনং সম্পটিচ্ছন্তো অব্ভনুমোদন্তো চ এৰমেতং ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ. ৰচনসম্পটিচ্ছনানুমোদনত্থোযেৰ হি এত্থ অযং এৰন্তি নিপাতো. মমং উদ্দিস্সাতি মং উদ্দিস্স. সদ্ধাতি সদ্ধাযেৰ. ন ইণট্ঠা ন ভযট্টাতিআদীনি সন্ধাযাহ. ঈদিসানংযেৰ হি ভগৰা পুব্বঙ্গমো, ন ইতরেসং. দুরভিসম্ভৰানি হীতি সম্ভৰিতুং দুক্খানি দুস্সহানি, ন সক্কা অপ্পেসক্খেহি অজ্ঝোগাহিতুন্তি ৰুত্তং হোতি. অরঞ্ঞৰনপত্থানীতি অরঞ্ঞানি চ ৰনপত্থানি চ. তত্থ কিঞ্চাপি অভিধম্মে নিপ্পরিযাযেন, ‘‘নিক্খমিত্ৰা বহি ইন্দখিলা সব্বমেতং অরঞ্ঞ’’ন্তি ৰুত্তং, তথাপি যন্তং ‘‘পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি আরঞ্ঞিকঙ্গনিপ্ফাদকং সেনাসনং ৰুত্তং, তদেৰ অধিপ্পেতন্তি ৰেদিতব্বং.

ৰনপত্থন্তি গামন্তং অতিক্কমিত্ৰা মনুস্সানং অনুপচারট্ঠানং, যত্থ ন কসীযতি ন ৰপীযতি. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘ৰনপত্থন্তি দূরানমেতং সেনাসনানং অধিৰচনং, ৰনপত্থন্তি ৰনসণ্ডানমেতং সেনাসনানং, ৰনপত্থন্তি ভিংসনকানমেতং, ৰনপত্থন্তি সলোমহংসানমেতং, ৰনপত্থন্তি পরিযন্তানমেতং, ৰনপত্থন্তি ন মনুস্সূপচারানমেতং সেনাসনানং অধিৰচন’’ন্তি. এত্থ চ পরিযন্তানন্তি ইমমেকং পরিযাযং ঠপেত্ৰা সেসপরিযাযেহি ৰনপত্থানি ৰেদিতব্বানী. পন্তানীতি পরিযন্তানি অতিদূরানি. দুক্করং পৰিৰেকন্তি কাযৰিৰেকং দুক্করং. দুরভিরমন্তি অভিরমিতুং ন সুখং. একত্তেতি একীভাৰে. কিং দস্সেতি? কাযৰিৰেকে কতেপি তত্থ চিত্তং অভিরমাপেতুং দুক্করং. দ্ৰযংদ্ৰযারামো হি অযং লোকোতি. হরন্তি মঞ্ঞেতি হরন্তি ৰিয ঘসন্তি ৰিয. মনোতি মনং. সমাধিং অলভমানস্সাতি উপচারসমাধিং ৰা অপ্পনাসমাধিং ৰা অলভন্তস্স. কিং দস্সেতি? ঈদিসস্স ভিক্খুনো তিণপণ্ণমিগাদিসদ্দেহি ৰিৰিধেহি চ ভিংসনকেহি ৰনানি চিত্তং ৰিক্খিপন্তি মঞ্ঞেতি, সব্বং ব্রাহ্মণো সদ্ধাপব্বজিতানং কুলপুত্তানং অরঞ্ঞৰাসে (ৰিভ. ৫২৯) ৰিম্হিতো আহ.

কাযকম্মন্তৰারকথা

৩৫. অথস্স ভগৰা পুরিমনযেনেৰ ‘‘এৰমেতং ব্রাহ্মণা’’তিআদীহি তং তং ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা অব্ভনুমোদিত্ৰা চ যস্মা সোল়সসু ঠানেসু আরম্মণপরিগ্গহরহিতানংযেৰ তাদিসানি সেনাসনানি দুরভিসম্ভৰানি, ন তেসু আরম্মণপরিগ্গাহযুত্তানং, অত্তনা চ বোধিসত্তো সমানো তাদিসো অহোসি, তস্মা অত্তনো তাদিসানং সেনাসনানং দুরভিসম্ভৰতং দস্সেতুং, ময্হম্পি খোতিআদিমাহ.

তত্থ পুব্বেৰ সম্বোধাতি সম্বোধতো পুব্বেৰ, অরিযমগ্গপ্পত্তিতো অপরভাগেযেৰাতি ৰুত্তং হোতি. অনভিসম্বুদ্ধস্সাতি অপ্পটিৰিদ্ধচতুসচ্চস্স. বোধিসত্তস্সেৰ সতোতি বুজ্ঝনকসত্তস্সেৰ সম্মাসম্বোধিং অধিগন্তুং অরহসত্তস্সেৰ সতো, বোধিযা ৰা সত্তস্সেৰ লগ্গস্সেৰ সতো. দীপঙ্করস্স হি ভগৰতো পাদমূলে অট্ঠধম্মসমোধানেন অভিনীহারসমিদ্ধিতো পভুতি তথাগতো বোধিযা সত্তো লগ্গো ‘‘পত্তব্বা মযা এসা’’তি তদধিগমায পরক্কমং অমুঞ্চন্তোযেৰ আগতো, তস্মা বোধিসত্তোতি ৰুচ্চতি. তস্স ময্হন্তি তস্স এৰং বোধিসত্তস্সেৰ সতো ময্হং. যে খো কেচি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰাতি যে কেচি পব্বজ্জূপগতা ৰা ভোৰাদিনো ৰা.

অপরিসুদ্ধকাযকম্মন্তাতি অপরিসুদ্ধেন পাণাতিপাতাদিনা কাযকম্মন্তেন সমন্নাগতা. অপরিসুদ্ধকাযকম্মন্তসন্দোসহেতূতি অপরিসুদ্ধস্স কাযকম্মন্তসঙ্খাতস্স অত্তনো দোসস্স হেতু, অপরিসুদ্ধকাযকম্মন্তকারণাতি ৰুত্তং হোতি. হৰেতি একংসৰচনে নিপাতো. অকুসলন্তি সাৰজ্জং অক্খেমঞ্চ. ভযভেরৰন্তি ভযঞ্চ ভেরৰঞ্চ. চিত্তুত্রাসস্স চ ভযানকারম্মণস্স চেতং অধিৰচনং. তত্র ভযং সাৰজ্জট্ঠেন অকুসলং, ভেরৰং অক্খেমট্ঠেনাতি ৰেদিতব্বং. অৰ্হাযন্তীতি পক্কোসন্তি. কথং? তে হি পাণাতিপাতাদীনি কত্ৰা ‘‘মযং অযুত্তমকম্হা, সচে নো তে জানেয্যুং, যেসং অপরজ্ঝিম্হা, ইদানি অনুবন্ধিত্ৰা অনযব্যসনং আপাদেয্যু’’ন্তি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা গচ্ছন্তরে ৰা গুম্বন্তরে ৰা নিসীদন্তি. তে ‘‘অপ্পমত্তকম্পি তিণসদ্দং ৰা পণ্ণসদ্দং ৰা সুত্ৰা, ইদানিম্হা নট্ঠা’’তি তসন্তি ৰিত্তসন্তি, আগন্ত্ৰা পরেহি পরিৰারিতা ৰিয বদ্ধা ৰধিতা ৰিয চ হোন্তি. এৰং তং ভযভেরৰং অত্তনি সমারোপনট্ঠেন অৰ্হাযন্তি পক্কোসন্তি.

ন খো পনাহং…পে… পটিসেৰামীতি অহং খো পন অপরিসুদ্ধকাযকম্মন্তো হুত্ৰা অরঞ্ঞৰনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি ন পটিসেৰামি. যে হি ৰোতি এত্থ ৰোতি নিপাতমত্তং. অরিযা ৰুচ্চন্তি বুদ্ধা চ বুদ্ধসাৰকা চ. পরিসুদ্ধকাযকম্মন্তাতি ঈদিসা হুত্ৰা. তেসমহং অঞ্ঞতরোতি তেসং অহম্পি একো অঞ্ঞতরো. বোধিসত্তো হি গহট্ঠোপি পব্বজিতোপি পরিসুদ্ধকাযকম্মন্তোৰ হোতি. ভিয্যোতি অতিরেকত্থে নিপাতো. পল্লোমন্তি পন্নলোমতং, খেমং সোত্থিভাৰন্তি অত্থো. আপাদিন্তি আপজ্জিং, অতিরেকং সোত্থিভাৰং অতিরেকেন ৰা সোত্থিভাৰমাপজ্জিন্তি ৰুত্তং হোতি. অরঞ্ঞে ৰিহারাযাতি অরঞ্ঞে ৰিহারত্থায.

কাযকম্মন্তৰারকথা নিট্ঠিতা.

ৰচীকম্মন্তৰারাদিৰণ্ণনা

৩৬. এস নযো সব্বত্থ. অযং পন ৰিসেসো, ৰচীকম্মন্তৰারে তাৰ অপরিসুদ্ধৰচীকম্মন্তাতি অপরিসুদ্ধেন মুসাৰাদাদিনা ৰচীকম্মন্তেন সমন্নাগতা. তে কথং ভযভেরৰং অৰ্হাযন্তি? তে মুসাৰাদেন পরস্স অত্থং ভঞ্জিত্ৰা, পিসুণৰাচায মিত্তভেদং কত্ৰা ফরুসৰাচায পরেসং পরিসমজ্ঝে মম্মানি তুদিত্ৰা নিরত্থকৰাচায পরসত্তানং কম্মন্তে নাসেত্ৰা ‘‘মযং অযুত্তমকম্হা, সচে নো তে জানেয্যুং, যেসং অপরজ্ঝিম্হা, ইদানি অনুবন্ধিত্ৰা অনযব্যসনং পাপেয্যু’’ন্তি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা গচ্ছন্তরে ৰা গুম্বন্তরে ৰা নিসীদন্তি. তে ‘‘অপ্পমত্তকম্পি তিণসদ্দং ৰা পণ্ণসদ্দং ৰা সুত্ৰা ইদানিম্হা নট্ঠা’’তি তসন্তি ৰিত্তসন্তি আগন্ত্ৰা পরেহি পরিৰারিতা ৰিয বদ্ধা ৰধিতা ৰিয চ হোন্তি. এৰং তং ভযভেরৰং অত্তনি সমারোপনট্ঠেন অৰ্হাযন্তি, পক্কোসন্তি.

মনোকম্মন্তৰারে অপরিসুদ্ধমনোকম্মন্তাতি অপরিসুদ্ধেন অভিজ্ঝাদিনা মনোকম্মন্তেন সমন্নাগতা. তে কথং ভযভেরৰং অৰ্হাযন্তি? তে পরেসং রক্খিতগোপিতেসু ভণ্ডেসু অভিজ্ঝাৰিসমলোভং উপ্পাদেত্ৰা পরস্স কুজ্ঝিত্ৰা পরসত্তে মিচ্ছাদস্সনং গাহাপেত্ৰা মযং অযুত্তমকম্হা…পে… অত্তনি সমারোপনট্ঠেন অৰ্হাযন্তি পক্কোসন্তি.

আজীৰৰারে অপরিসুদ্ধাজীৰাতি অপরিসুদ্ধেন ৰেজ্জকম্মদূতকম্মৰড্ঢিপযোগাদিনা একৰীসতিঅনেসনভেদেন আজীৰেন সমন্নাগতা. তে কথং ভযভেরৰং অৰ্হাযন্তি? তে এৰং জীৰিকং কপ্পেত্ৰা সুণন্তি – ‘‘সাসনসোধকা কির তেপিটকা ভিক্খূ সাসনং সোধেতুং নিক্খন্তা, অজ্জ ৰা স্ৰে ৰা ইধাগমিস্সন্তী’’তি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা গচ্ছন্তরে ৰা…পে… তসন্তি ৰিত্তসন্তি. তে হি আগন্ত্ৰা পরিৰারেত্ৰা গহিতা ৰিয ওদাতৰত্থনিৰাসিতা ৰিয চ হোন্তীতি. সেসং তাদিসমেৰ.

৩৭. ইতো পরং অভিজ্ঝালূতিআদীসু কিঞ্চাপি অভিজ্ঝাব্যাপাদা মনোকম্মন্তেন সঙ্গহিতা তথাপি নীৰরণৰসেন পুন ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. তত্থ অভিজ্ঝালূতি পরভণ্ডাদিঅভিজ্ঝাযনসীলা. কামেসু তিব্বসারাগাতি ৰত্থুকামেসু বহলকিলেসরাগা, তে কথং ভযভেরৰং অৰ্হাযন্তি? তে অৰৰত্থিতারম্মণা হোন্তি, তেসং অৰৰত্থিতারম্মণানং অরঞ্ঞে ৰিহরন্তানং দিৰা দিট্ঠং রত্তিং ভযভেরৰং হুত্ৰা উপট্ঠাতি – ‘‘তে আকুলচিত্তা অপ্পমত্তকেনপি তসন্তি ৰিত্তসন্তি, রজ্জুং ৰা লতং ৰা দিস্ৰা সপ্পসঞ্ঞিনো হোন্তি, খাণুং দিস্ৰা যক্খসঞ্ঞিনো, থলং ৰা পব্বতং ৰা দিস্ৰা হত্থিসঞ্ঞিনো সপ্পাদীহি অনযব্যসনং আপাদিতা ৰিয হোন্তী’’তি. সেসং তাদিসমেৰ.

৩৮. ব্যাপন্নচিত্তাতি পকতিভাৰৰিজহনেন ৰিপন্নচিত্তা. কিলেসানুগতঞ্হি চিত্তং পকতিভাৰং ৰিজহতি, পুরাণভত্তব্যঞ্জনং ৰিয পূতিকং হোতি. পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পাতি পদুট্ঠচিত্তসঙ্কপ্পা, অভদ্রকেন পরেসং অনত্থজনকেন চিত্তসঙ্কপ্পেন সমন্নাগতাতি ৰুত্তং হোতি. তে কথং ভযভেরৰং অৰ্হাযন্তি? ভযভেরৰাৰ্হাযনং ইতো পভুতি অভিজ্ঝালুৰারে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. যত্থ পন ৰিসেসো ভৰিস্সতি, তত্থ ৰক্খাম. ন খো পনাহং ব্যাপন্নচিত্তোতি এত্থ পন মেত্তচিত্তো অহং হিতচিত্তোতি দস্সেতি, ঈদিসা হি বোধিসত্তা হোন্তি. এৰং সব্বত্থ ৰুত্তদোসপটিপক্খৰসেন বোধিসত্তস্স গুণা ৰণ্ণেতব্বা.

৩৯. থিনমিদ্ধপরিযুট্ঠিতাতি চিত্তগেলঞ্ঞভূতেন থিনেন সেসনামকাযগেলঞ্ঞভূতেন মিদ্ধেন চ পরিযুট্ঠিতা, অভিভূতা গহিতাতি ৰুত্তং হোতি. তে নিদ্দাবহুলা হোন্তি.

৪০. উদ্ধতাতি উদ্ধচ্চপকতিকা ৰিপ্ফন্দমানচিত্তা, উদ্ধচ্চেন হি একারম্মণে চিত্তং ৰিপ্ফন্দতি ধজযট্ঠিযং ৰাতেন পটাকা ৰিয. অৰূপসন্তচিত্তাতি অনিব্বুতচিত্তা, ইধ কুক্কুচ্চং গহেতুং ৰট্টতি.

৪১. কঙ্খী ৰিচিকিচ্ছীতি এত্থ একমেৰিদং পঞ্চমং নীৰরণং. কিং নু খো ইদন্তি আরম্মণং কঙ্খনতো কঙ্খা, ইদমেৰিদন্তি নিচ্ছেতুং অসমত্থভাৰতো ৰিচিকিচ্ছাতি ৰুচ্চতি, তেন সমন্নাগতা সমণব্রাহ্মণা ‘‘কঙ্খী ৰিচিকিচ্ছী’’তি ৰুত্তা.

৪২. অত্তুক্কংসনকা পরৰম্ভীতি যে অত্তানং উক্কংসেন্তি উক্খিপন্তি, উচ্চে ঠানে ঠপেন্তি, পরঞ্চ ৰম্ভেন্তি গরহন্তি নিন্দন্তি, নীচে ঠানে ঠপেন্তি, তেসমেতং অধিৰচনং. তে কথং ভযভেরৰং অৰ্হাযন্তি? তে পরেহি ‘‘অসুকো চ কির অসুকো চ অত্তানং উক্কংসেন্তি, অম্হে গরহন্তি, দাসে ৰিয করোন্তি, গণ্হথ নে’’তি অনুবদ্ধা পলাযিত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা গচ্ছন্তরে ৰা গুম্বন্তরে ৰাতি কাযকম্মন্তসদিসং ৰিত্থারেতব্বং.

৪৩. ছম্ভীতি কাযথম্ভনলোমহংসনকরেন থম্ভেন সমন্নাগতা. ভীরুকজাতিকাতি ভীরুকপকতিকা, গামদারকা ৰিয ভযবহুলা অসূরা কাতরাতি ৰুত্তং হোতি.

৪৪. লাভসক্কারসিলোকন্তি এত্থ লব্ভতীতি লাভো, চতুন্নং পচ্চযানমেতং অধিৰচনং. সক্কারোতি সুন্দরকারো, পচ্চযা এৰ হি পণীতপণীতা সুন্দরসুন্দরা চ অভিসঙ্খরিত্ৰা কতা সক্কারাতি ৰুচ্চন্তি. যা চ পরেহি অত্তনো গারৰকিরিযা পুপ্ফাদীহি ৰা পূজা. সিলোকোতি ৰণ্ণভণনং এতং, লাভঞ্চ সক্কারঞ্চ সিলোকঞ্চ লাভসক্কারসিলোকং. নিকামযমানাতি পত্থযমানা. ভযভেরৰাৰ্হাযনং অভিজ্ঝালুৰারসদিসমেৰ. তদত্থদীপকং পনেত্থ পিযগামিকৰত্থুং কথেন্তি –

একো কির পিযগামিকো নাম ভিক্খু সমাদিন্নধুতঙ্গানং ভিক্খূনং লাভং দিস্ৰা ‘‘অহম্পি ধুতঙ্গং সমাদিযিত্ৰা লাভং উপ্পাদেমী’’তি চিন্তেত্ৰা সোসানিকঙ্গং সমাদায সুসানে ৰসতি. অথেকদিৰসং একো কম্মমুত্তো জরগ্গৰো দিৰা গোচরে চরিত্ৰা রত্তিং তস্মিং সুসানে পুপ্ফগুম্বে সীসং কত্ৰা রোমন্থযমানো অট্ঠাসি. পিযগামিকো রত্তিং চঙ্কমনা নিক্খন্তো তস্স হনুসদ্দং সুত্ৰা চিন্তেসি ‘‘অদ্ধা মং লাভগিদ্ধো এস সুসানে ৰসতীতি ঞত্ৰা দেৰরাজা ৰিহেঠেতুং আগতো’’তি, সো জরগ্গৰস্স পুরতো অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘সপ্পুরিস দেৰরাজ অজ্জ মে একরত্তিং খম, স্ৰে পট্ঠায ন এৰং করিস্সামী’’তি নমস্সমানো সব্বরত্তিং যাচন্তো অট্ঠাসি. ততো সূরিযে উট্ঠিতে তং দিস্ৰা কত্তরযট্ঠিযা পহরিত্ৰা পলাপেসি ‘‘সব্বরত্তিং মং ভিংসাপেসী’’তি.

৪৫. কুসীতাতি কোসজ্জানুগতা. হীনৰীরিযাতি হীনা ৰীরিযেন ৰিরহিতা ৰিযুত্তা, নিব্বীরিযাতি ৰুত্তং হোতি. তত্থ কুসীতা কাযিকৰীরিযারম্ভৰিরহিতা হোন্তি, হীনৰীরিযা চেতসিকৰীরিযারম্ভৰিরহিতা. তে আরম্মণৰৰত্থানমত্তম্পি কাতুং ন সক্কোন্তি. তেসং অৰৰত্থিতারম্মণানন্তি সব্বং পুব্বসদিসমেৰ.

৪৬. মুট্ঠস্সতীতি নট্ঠস্সতী. অসম্পজানাতি পঞ্ঞারহিতা, ইমস্স চ পটিপক্খে ‘‘উপট্ঠিতস্সতীহমস্মী’’তি ৰচনতো সতিভাজনিযমেৰেতং. পঞ্ঞা পনেত্থ সতিদুব্বল্যদীপনত্থং ৰুত্তা. দুৰিধা হি সতি পঞ্ঞাসম্পযুত্তা পঞ্ঞাৰিপ্পযুত্তা চ. তত্থ পঞ্ঞাসম্পযুত্তা বলৰতী, ৰিপ্পযুত্তা দুব্বলা, তস্মা যদাপি তেসং সতি হোতি, তদাপি অসম্পজানন্তা মুট্ঠস্সতীযেৰ তে, দুব্বলায সতিযা সতিকিচ্চাভাৰতোতি এতমত্থং দীপেতুং ‘‘অসম্পজানা’’তি ৰুত্তং. তে এৰং মুট্ঠস্সতী অসম্পজানা আরম্মণৰৰত্থানমত্তম্পি কাতুং ন সক্কোন্তীতি সব্বং পুব্বসদিসমেৰ.

৪৭. অসমাহিতাতি উপচারপ্পনাসমাধিৰিরহিতা. ৰিব্ভন্তচিত্তাতি উব্ভন্তচিত্তা. সমাধিৰিরহেন লদ্ধোকাসেন উদ্ধচ্চেন তেসং সমাধিৰিরহানং চিত্তং নানারম্মণেসু পরিব্ভমতি, ৰনমক্কটো ৰিয ৰনসাখাসু উদ্ধচ্চেন একারম্মণে ৰিপ্ফন্দতি. পুব্বে ৰুত্তনযেনেন তে এৰং অসমাহিতা ৰিব্ভন্তচিত্তা আরম্মণৰৰত্থানমত্তম্পি কাতুং ন সক্কোন্তীতি সব্বং পুব্বসদিসমেৰ.

৪৮. দুপ্পঞ্ঞাতি নিপ্পঞ্ঞানমেতং অধিৰচনং. পঞ্ঞা পন দুট্ঠা নাম নত্থি. এল়মূগাতি এলমুখা, খ-কারস্স গ-কারো কতো. লালমুখাতি ৰুত্তং হোতি. দুপ্পঞ্ঞানঞ্হি কথেন্তানং লালা মুখতো গলতি, লালা চ এলাতি ৰুচ্চতি. যথাহ ‘‘পস্সেলমূগং উরগং দুজ্জিৰ্হ’’ন্তি. তস্মা তে ‘‘এল়মূগা’’তি ৰুচ্চন্তি. ‘‘এলমুখা’’তিপি পাঠো. ‘‘এলমুগা’’তি কেচি পঠন্তি, অপরে ‘‘এলমুকা’’তিপি, সব্বত্থ ‘‘এলমুখা’’তি অত্থো. তে কথং ভযভেরৰং অৰ্হাযন্তি? তে দুপ্পঞ্ঞা এল়মূগা আরম্মণৰৰত্থানমত্তম্পি কাতুং ন সক্কোন্তি. তেসং অৰৰত্থিতারম্মণানং অরঞ্ঞে ৰিহরন্তানং দিৰা দিট্ঠং রত্তিং ভযভেরৰং হুত্ৰা উপট্ঠাতি ‘‘তে আকুলচিত্তা অপ্পমত্তকেনপি তসন্তি ৰিত্তসন্তি, রজ্জুং ৰা লতং ৰা দিস্ৰা সপ্পসঞ্ঞিনো হোন্তি, খাণুং দিস্ৰা যক্খসঞ্ঞিনো, থলং ৰা পব্বতং ৰা দিস্ৰা হত্থিসঞ্ঞিনো সপ্পাদীহি অনযৰ্যসনং আপাদিতা ৰিয হোন্তী’’তি. এৰং তং ভযভেরৰং অত্তনি সমারোপনট্ঠেন অৰ্হাযন্তি পক্কোসন্তি. পঞ্ঞাসম্পন্নোহমস্মীতি এত্থ পঞ্ঞাসম্পন্নোতি পঞ্ঞায সম্পন্নো সমন্নাগতো, নো চ খো ৰিপস্সনাপঞ্ঞায, ন মগ্গপঞ্ঞায, অপিচ খো পন ইমেসু সোল়সসু ঠানেসু আরম্মণৰৰত্থানপঞ্ঞাযাতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ ৰুত্তনযমেৰাতি.

ৰচীকম্মন্তৰারাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সোল়সট্ঠানারম্মণপরিগ্গহো নিট্ঠিতো.

ভযভেরৰসেনাসনাদিৰণ্ণনা

৪৯. তস্স ময্হন্তি কো অনুসন্ধি? বোধিসত্তো কির ইমানি সোল়সারম্মণানি পরিগ্গণ্হন্তো চ ভযভেরৰং অদিস্ৰা ভযভেরৰং নাম এৰরূপাসু রত্তীসু এৰরূপে সেনাসনে চ পঞ্ঞাযতি, হন্দ নং তত্থাপি গৰেসিস্সামীতি ভযভেরৰগৰেসনমকাসি, এতমত্থং ভগৰা ইদানি ব্রাহ্মণস্স দস্সেন্তো তস্স ময্হন্তিআদিমাহ.

তত্থ যা তাতি উভযমেতং রত্তীনংযেৰ উদ্দেসনিদ্দেসৰচনং. অভিঞ্ঞাতাতি এত্থ অভীতি লক্খণত্থে উপসগ্গো. তস্মা অভিঞ্ঞাতাতি চন্দপারিপূরিযা চন্দপরিক্খযেনাতি এৰমাদীহি লক্খণেহি ঞাতাতি ৰেদিতব্বা. অভিলক্খিতাতি এত্থ উপসগ্গমত্তমেৰ, তস্মা অভিলক্খিতাতি লক্খণীযা ইচ্চেৰ অত্থো, উপোসথসমাদানধম্মস্সৰনপূজাসক্কারাদিকরণত্থং লক্খেতব্বা সল্লক্খেতব্বা উপলক্খেতব্বাতি ৰুত্তং হোতি.

চাতুদ্দসীতি পক্খস্স পঠমদিৰসতো পভুতি চতুদ্দসন্নং পূরণী একা রত্তি. এৰং পঞ্চদসী অট্ঠমী চ. পক্খস্সাতি সুক্কপক্খস্স কণ্হপক্খস্স চ. এতা তিস্সো তিস্সো কত্ৰা ছ রত্তিযো, তস্মা সব্বত্থ পক্খৰচনং যোজেতব্বং ‘‘পক্খস্স চাতুদ্দসী পক্খস্স পঞ্চদসী পক্খস্স অট্ঠমী’’তি. অথ পঞ্চমী কস্মা ন গহিতাতি? অসব্বকালিকত্তা. বুদ্ধে কির ভগৰতি অনুপ্পন্নেপি উপ্পজ্জিত্ৰা অপরিনিব্বুতেপি পঞ্চমী অনভিলক্খিতাযেৰ, পরিনিব্বুতে পন ধম্মসঙ্গাহকত্থেরা চিন্তেসুং ‘‘ধম্মস্সৰনং চিরেন হোতী’’তি. ততো সম্মন্নিত্ৰা পঞ্চমীতি ধম্মস্সৰনদিৰসং ঠপেসুং, ততো পভুতি সা অভিলক্খিতা জাতা, এৰং অসব্বকালিকত্তা এত্থ ন গহিতাতি.

তথারূপাসূতি তথাৰিধাসু. আরামচেতিযানীতি পুপ্ফারামফলারামাদযো আরামা এৰ আরামচেতিযানি. চিত্তীকতট্ঠেন হি চেতিযানীতি ৰুচ্চন্তি, পূজনীযট্ঠেনাতি ৰুত্তং হোতি. ৰনচেতিযানীতি বলিহরণৰনসণ্ডসুভগৰনদেৰসালৰনাদীনি ৰনানিযেৰ ৰনচেতিযানি. রুক্খচেতিযানীতি গামনিগমাদিদ্ৰারেসু পূজনীযরুক্খাযেৰ রুক্খচেতিযানি. লোকিযা হি দিব্বাধিৰত্থাতি ৰা মঞ্ঞমানা তেসুযেৰ ৰা দিব্বসঞ্ঞিনো হুত্ৰা আরামৰনরুক্খে চিত্তীকরোন্তি, পূজেন্তি, তেন তে সব্বেপি চেতিযানীতি ৰুচ্চন্তি. ভিংসনকানীতি ভযজনকানি, পস্সতোপি সুণতোপি ভযং জনেন্তি. সলোমহংসানীতি সহেৰ লোমহংসেন ৰত্তন্তি, পৰিসমানস্সেৰ লোমহংসজননতো. অপ্পেৰ নাম পস্সেয্যন্তি অপি নাম তং ভযভেরৰং পস্সেয্যমেৰ. অপরেন সমযেনাতি, ‘‘এতদহোসি যংনূনাহ’’ন্তি এৰং চিন্তিতকালতো পট্ঠায অঞ্ঞেন কালেন.

তত্থ চ মে ব্রাহ্মণ ৰিহরতোতি তথারূপেসু সেনাসনেসু যং যং মনুস্সানং আযাচনউপহারকরণারহং যক্খট্ঠানং পুপ্ফধূপমংসরুহিরৰসামেদপিহকপপ্ফাসসুরামেরযাদীহি ওকিণ্ণকিলিন্নধরণিতলং একনিপাতং ৰিয যক্খরক্খসপিসাচানং, যং দিৰাপি পস্সন্তানং হদযং মঞ্ঞে ফলতি, তং ঠানং সন্ধাযাহ ‘‘তত্থ চ মে, ব্রাহ্মণ, ৰিহরতো’’তি. মগো ৰা আগচ্ছতীতি সিঙ্গানি ৰা খুরানি ৰা কোট্টেন্তো গোকণ্ণখগ্গদীপিৰরাহাদিভেদো মগো ৰা আগচ্ছতি, সব্বচতুপ্পদানঞ্হি ইধ মগোতি নামং. কত্থচি পন কাল়সিঙ্গালোপি ৰুচ্চতি. যথাহ –

‘‘উসভস্সেৰ তে খন্ধো, সীহস্সেৰ ৰিজম্ভিতং;

মগরাজ নমো ত্যত্থু, অপি কিঞ্চি লভামসে’’তি. (জা. ১.৩.১৩৩);

মোরো ৰা কট্ঠং পাতেতীতি মোরো ৰা সুক্খকট্ঠং রুক্খতো চালেত্ৰা পাতেতি. মোরগ্গহণেন চ ইধ সব্বপক্খিগ্গহণং অধিপ্পেতং, তেন যো কোচি পক্খীতি ৰুত্তং হোতি. অথ ৰা মোরো ৰাতি ৰা সদ্দেন অঞ্ঞো ৰা কোচি পক্খীতি. এস নযো পুরিমে মগগ্গহণেপি. ৰাতো ৰা পণ্ণকসটং এরেতীতি ৰাতো ৰা পণ্ণকচৰরং ঘট্টেতি. এতং নূন তং ভযভেরৰং আগচ্ছতীতি যমেতং আগচ্ছতি, তং ভযভেরৰং নূনাতি. ইতো পভুতি চ আরম্মণমেৰ ভযভেরৰন্তি ৰেদিতব্বং. পরিত্তস্স চ অধিমত্তস্স চ ভযস্স আরম্মণত্তা সুখারম্মণং রূপং সুখমিৰ. কিং নু খো অহং অঞ্ঞদত্থু ভযপটিকঙ্খী ৰিহরামীতি অহং খো কিং কারণং একংসেনেৰ ভযং আকঙ্খমানো ইচ্ছমানো হুত্ৰা ৰিহরামি.

যথাভূতং যথাভূতস্সাতি যেন যেন ইরিযাপথেন ভূতস্স ভৰিতস্স সতো ৰত্তমানস্স সমঙ্গীভূতস্স ৰা. মেতি মম সন্তিকে. তথাভূতং তথাভূতো ৰাতি তেন তেনেৰ ইরিযাপথেন ভূতো ভৰিতো সন্তো ৰত্তমানো সমঙ্গীভূতো ৰাতি অত্থো. সো খো অহং…পে… পটিৰিনেমীতি বোধিসত্তস্স কির চঙ্কমন্তস্স তস্মিং মগসিঙ্গখুরসদ্দাদিভেদে ভযভেরৰারম্মণে আগতে নেৰ মহাসত্তো তিট্ঠতি, ন নিসীদতি ন সযতি, অথ খো চঙ্কমন্তোৰ পরিৰীমংসন্তো পরিৰিচিনন্তো ভযভেরৰং ন পস্সতি, মগসিঙ্গখুরসদ্দাদিমত্তমেৰ চেতং হোতি, সো তং ঞত্ৰা ইদং নামেতং, ন ভযভেরৰন্তি ততো তিট্ঠতি ৰা নিসীদতি ৰা সযতি ৰা. এতমত্থং দস্সেন্তো ‘‘সো খো অহ’’ন্তিআদিমাহ. এস নযো সব্বপেয্যালেসু. ইতো পরঞ্চ ইরিযাপথপটিপাটিযা অৰত্ৰা আসন্নপটিপাটিযা ইরিযাপথা ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা, চঙ্কমন্তস্স হি ভযভেরৰে আগতে ন ঠিতো ন নিসিন্নো ন নিপন্নো ঠিতস্সাপি আগতে ন চঙ্কমীতি এৰং তস্স আসন্নপটিপাটিযা ৰুত্তাতি.

ভযভেরৰসেনাসনাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অসম্মোহৰিহারৰণ্ণনা

৫০. এৰং ভিংসনকেসুপি ঠানেসু অত্তনো ভযভেরৰাভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি ঝাযীনং সম্মোহট্ঠানেসু অত্তনো অসম্মোহৰিহারং দস্সেতুং সন্তি খো পন, ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ.

তত্থ সন্তীতি অত্থি সংৰিজ্জন্তি উপলব্ভন্তি. রত্তিংযেৰ সমানন্তি রত্তিংযেৰ সন্তং, দিৰাতি সঞ্জানন্তীতি ‘‘দিৰসো অয’’ন্তি সঞ্জানন্তি. দিৰাযেৰ সমানন্তি দিৰসংযেৰ সন্তং. রত্তীতি সঞ্জানন্তীতি ‘‘রত্তি অয’’ন্তি সঞ্জানন্তি. কস্মা পনেতে এৰংসঞ্ঞিনো হোন্তীতি. ৰুট্ঠানকোসল্লাভাৰতো ৰা সকুণরুততো ৰা. কথং? ইধেকচ্চো ওদাতকসিণলাভী দিৰা পরিকম্মং কত্ৰা দিৰা সমাপন্নো দিৰাযেৰ ৰুট্ঠহামীতি মনসিকারং উপ্পাদেতি, নো চ খো অদ্ধানপরিচ্ছেদে কুসলো হোতি. সো দিৰসং অতিক্কমিত্ৰা রত্তিভাগে ৰুট্ঠাতি. ওদাতকসিণফরণৰসেন চস্স ৰিসদং হোতি ৰিভূতং সুৰিভূতং. সো, দিৰা ৰুট্ঠহামীতি উপ্পাদিতমনসিকারতায ওদাতকসিণফরণৰিসদৰিভূততায চ রত্তিংযেৰ সমানং দিৰাতি সঞ্জানাতি. ইধ পনেকচ্চো নীলকসিণলাভী রত্তিং পরিকম্মং কত্ৰা রত্তিং সমাপন্নো রত্তিংযেৰ ৰুট্ঠহামীতি মনসিকারং উপ্পাদেতি, নো চ খো অদ্ধানপরিচ্ছেদে কুসলো হোতি. সো রত্তিং অতিক্কমিত্ৰা দিৰসভাগে ৰুট্ঠাতি. নীলকসিণফরণৰসেন চস্স অৰিসদং হোতি অৰিভূতং. সো রত্তিং ৰুট্ঠহামীতি উপ্পাদিতমনসিকারতায নীলকসিণফরণাৰিসদাৰিভূততায চ দিৰাযেৰ সমানং রত্তীতি সঞ্জানাতি. এৰং তাৰ ৰুট্ঠানকোসল্লাভাৰতো এৰংসঞ্ঞিনো হোন্তি.

সকুণরুততো পন ইধেকচ্চো অন্তোসেনাসনে নিসিন্নো হোতি. অথ দিৰা রৰনকসকুণা কাকাদযো চন্দালোকেন দিৰাতি মঞ্ঞমানা রত্তিং রৰন্তি, অঞ্ঞেহি ৰা কারণেহি. সো তেসং সদ্দং সুত্ৰা রত্তিংযেৰ সমানং দিৰাতি সঞ্জানাতি. ইধ পনেকচ্চো পব্বতন্তরে গম্ভীরায ঘনৰনপ্পটিচ্ছন্নায গিরিগুহায সত্তাহৰদ্দলিকায ৰত্তমানায অন্তরহিতসূরিযালোকে কালে নিসিন্নো হোতি. অথ রত্তিং রৰনকসকুণা উলূকাদযো মজ্ঝন্হিকসমযেপি তত্থ তত্থ সমন্ধকারে নিলীনা রত্তিসঞ্ঞায ৰা অঞ্ঞেহি ৰা কারণেহি রৰন্তি. সো তেসং সদ্দং সুত্ৰা দিৰাযেৰ সমানং রত্তীতি সঞ্জানাতি. এৰং সকুণরুততো এৰংসঞ্ঞিনো হোন্তীতি. ইদমহন্তি ইদং অহং এৰং সঞ্জাননং. সম্মোহৰিহারস্মিং ৰদামীতি সম্মোহৰিহারপরিযাপন্নং অন্তোগধং, সম্মোহৰিহারানং অঞ্ঞতরং ৰদামীতি ৰুত্তং হোতি.

অহং খো পন ব্রাহ্মণ…পে… সঞ্জানামীতি পাকটো বোধিসত্তস্স রত্তিন্দিৰপরিচ্ছেদো সত্তাহৰদ্দলেপি চন্দিমসূরিযেসু অদিস্সমানেসুপি জানাতিযেৰ ‘‘এত্তকং পুরেভত্তকালো গতো, এত্তকং পচ্ছাভত্তকালো, এত্তকং পঠমযামো, এত্তকং মজ্ঝিমযামো, এত্তকং পচ্ছিমযামো’’তি, তস্মা এৰমাহ. অনচ্ছরিযঞ্চেতং যং পূরিতপারমী বোধিসত্তো এৰং জানাতি. পদেসঞাণে ঠিতানং সাৰকানম্পি হি রত্তিন্দিৰপরিচ্ছেদো পাকটো হোতি.

কল্যাণিযমহাৰিহারে কির গোদত্তত্থেরো দ্ৰঙ্গুলকালে ভত্তং গহেত্ৰা অঙ্গুলকালে ভুঞ্জতি. সূরিযে অদিস্সমানেপি পাতোযেৰ সেনাসনং পৰিসিত্ৰা তায ৰেলায নিক্খমতি. একদিৰসং আরামিকা ‘‘স্ৰে থেরস্স নিক্খমনকালে পস্সামা’’তি ভত্তং সম্পাদেত্ৰা কালত্থম্ভমূলে নিসীদিংসু. থেরো দ্ৰঙ্গুলকালেযেৰ নিক্খমতি. ততো পভুতি কির সূরিযে অদিস্সমানেপি থেরস্স নিক্খমনসঞ্ঞায এৰ ভেরিং আকোটেন্তি.

অজগরৰিহারেপি কাল়দেৰত্থেরো অন্তোৰস্সে যামগণ্ডিকং পহরতি, আচিণ্ণমেতং থেরস্স. ন চ যামযন্তনাল়িকং পযোজেতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ পযোজেন্তি. অথ নিক্খন্তে পঠমে যামে থেরে মুগ্গরং গহেত্ৰা ঠিতমত্তেযেৰ একং দ্ৰে ৰারে পহরন্তেযেৰ ৰা যামযন্তং পততি, এৰং তীসু যামেসু সমণধম্মং কত্ৰা থেরো পাতোযেৰ গামং পৰিসিত্ৰা পিণ্ডপাতং আদায ৰিহারং আগন্ত্ৰা ভোজনৰেলায পত্তং গহেত্ৰা দিৰা ৰিহারট্ঠানং গন্ত্ৰা সমণধম্মং করোতি. ভিক্খূ কালত্থম্ভং দিস্ৰা থেরস্স অদিস্ৰা আগমনত্থায পেসেন্তি. সো ভিক্খু থেরং দিৰা ৰিহারট্ঠানা নিক্খমন্তমেৰ ৰা অন্তরামগ্গে ৰা পস্সতি. এৰং পদেসঞাণে ঠিতানং সাৰকানম্পি রত্তিন্দিৰপরিচ্ছেদো পাকটো হোতি, কিমঙ্গং পন বোধিসত্তানন্তি.

যং খো তং ব্রাহ্মণ…পে… ৰদেয্যাতি এত্থ পন ‘‘যং খো তং, ব্রাহ্মণ, অসম্মোহধম্মো সত্তো লোকে উপ্পন্নো…পে… সুখায দেৰমনুস্সান’’ন্তি ৰচনং ৰদমানো কোচি সম্মা ৰদেয্য, সম্মা ৰদমানো সিযা, ন ৰিতথৰাদী অস্স. মমেৰ তং ৰচনং ৰদমানো সম্মা ৰদেয্য, সম্মা ৰদমানো সিযা, ন ৰিতথৰাদী অস্সাতি এৰং পদসম্বন্ধো ৰেদিতব্বো.

তত্থ অসম্মোহধম্মোতি অসম্মোহসভাৰো. লোকেতি মনুস্সলোকে. বহুজনহিতাযাতি বহুজনস্স হিতত্থায, পঞ্ঞাসম্পত্তিযা দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকহিতূপদেসকোতি. বহুজনসুখাযাতি বহুজনস্স সুখত্থায, চাগসম্পত্তিযা উপকরণসুখস্স দাযকোতি. লোকানুকম্পাযাতি লোকস্স অনুকম্পত্থায, মেত্তাকরুণাসম্পত্তিযা মাতাপিতরো ৰিয লোকস্স রক্খিতা গোপযিতাতি. অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানন্তি ইধ দেৰমনুস্সগ্গহণেন চ ভব্বপুগ্গলৰেনেয্যসত্তেযেৰ গহেত্ৰা তেসং নিব্বানমগ্গফলাধিগমায অত্তনো উপ্পত্তিং দস্সেতীতি ৰেদিতব্বো. অত্থাযাতি হি ৰুত্তে পরমত্থত্থায নিব্বানাযাতি ৰুত্তং হোতি. হিতাযাতি ৰুত্তে তং সম্পাপকমগ্গত্থাযাতি ৰুত্তং হোতি, নিব্বানসম্পাপকমগ্গতো হি উত্তরি হিতং নাম নত্থি. সুখাযাতি ৰুত্তে ফলসমাপত্তিসুখত্থাযাতি ৰুত্তং হোতি, ততো উত্তরি সুখাভাৰতো. ৰুত্তঞ্চেতং ‘‘অযং সমাধি পচ্চুপ্পন্নসুখো চেৰ আযতিঞ্চ সুখৰিপাকো’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৫; অ. নি. ৫.২৭; ৰিভ. ৮০৪).

অসম্মোহৰিহারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পুব্বভাগপটিপদাদিৰণ্ণনা

৫১. এৰং ভগৰা বুদ্ধগুণপটিলাভাৰসানং অত্তনো অসম্মোহৰিহারং ব্রাহ্মণস্স দস্সেত্ৰা ইদানি যায পটিপদায তং কোটিপ্পত্তং অসম্মোহৰিহারং অধিগতো, তং পুব্বভাগতো পভুতি দস্সেতুং আরদ্ধং খো পন মে ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ.

কেচি পনাহু ‘‘ইমং অসম্মোহৰিহারং সুত্ৰা ব্রাহ্মণস্স চিত্তমেৰং উপ্পন্নং ‘কায নু খো পটিপদায ইমং পত্তো’তি, তস্স চিত্তমঞ্ঞায ইমাযাহং পটিপদায ইমং উত্তমং অসম্মোহৰিহারং পত্তোতি দস্সেন্তো এৰমাহা’’তি.

তত্থ আরদ্ধং খো পন মে, ব্রাহ্মণ, ৰীরিযং অহোসীতি, ব্রাহ্মণ, ন মযা অযং উত্তমো অসম্মোহৰিহারো কুসীতেন মুট্ঠস্সতিনা সারদ্ধকাযেন ৰিক্খিত্তচিত্তেন ৰা অধিগতো, অপিচ খো তদধিগমায আরদ্ধং খো পন মে ৰীরিযং অহোসি, বোধিমণ্ডে নিসিন্নেন মযা চতুরঙ্গৰীরিযং আরদ্ধং অহোসি, পগ্গহিতং অসিথিলপ্পৰত্তিতন্তি ৰুত্তং হোতি. আরদ্ধত্তাযেৰ চ মেতং অসল্লীনং অহোসি.

উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠাতি ন কেৰলঞ্চ ৰীরিযমেৰ, সতিপি মে আরম্মণাভিমুখীভাৰেন উপট্ঠিতা অহোসি. উপট্ঠিতত্তাযেৰ চ অসম্মুট্ঠা. পস্সদ্ধো কাযোতি কাযচিত্তপ্পস্সদ্ধিসম্ভৰেন কাযোপি মে পস্সদ্ধো অহোসি. তত্থ যস্মা নামকাযে পস্সদ্ধে রূপকাযোপি পস্সদ্ধোযেৰ হোতি, তস্মা নামকাযো রূপকাযোতি অৰিসেসেত্ৰাৰ পস্সদ্ধো কাযোতি ৰুত্তং. অসারদ্ধোতি সো চ খো পস্সদ্ধত্তাযেৰ অসারদ্ধো, ৰিগতদরথোতি ৰুত্তং হোতি. সমাহিতং চিত্তং একগ্গন্তি চিত্তম্পি মে সম্মা আহিতং সুট্ঠু ঠপিতং অপ্পিতং ৰিয অহোসি. সমাহিতত্তা এৰ চ একগ্গং অচলং নিপ্ফন্দনন্তি, এত্তাৰতা ঝানস্স পুব্বভাগপটিপদা কথিতা হোতি.

ইদানি ইমায পটিপদায অধিগতং পঠমজ্ঝানং আদিং কত্ৰা ৰিজ্জাত্তযপরিযোসানং ৰিসেসং দস্সেন্তো সো খো অহন্তিআদিমাহ. তত্থ ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… চতুত্থজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহাসিন্তি এত্থ তাৰ যং ৰত্তব্বং সিযা, তং সব্বং ৰিসুদ্ধিমগ্গে পথৰীকসিণকথাযং ৰুত্তং. কেৰলঞ্হি তত্থ ‘‘উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি আগতং, ইধ ‘‘ৰিহাসি’’ন্তি, অযমেৰ ৰিসেসো. কিং কত্ৰা পন ভগৰা ইমানি ঝানানি উপসম্পজ্জ ৰিহাসীতি, কম্মট্ঠানং ভাৰেত্ৰা. কতরং? আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানং.

ইমানি চ পন চত্তারি ঝানানি কেসঞ্চি চিত্তেকগ্গতত্থানি হোন্তি, কেসঞ্চি ৰিপস্সনাপাদকানি, কেসঞ্চি অভিঞ্ঞাপাদকানি, কেসঞ্চি নিরোধপাদকানি, কেসঞ্চি ভৰোক্কমনত্থানি. তত্থ খীণাসৰানং চিত্তেকগ্গতত্থানি হোন্তি. তে হি সমাপজ্জিত্ৰা একগ্গচিত্তা সুখং দিৰসং ৰিহরিস্সামাতি ইচ্চেৰং কসিণপরিকম্মং কত্ৰা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেন্তি. সেক্খপুথুজ্জনানং সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায সমাহিতেন চিত্তেন ৰিপস্সিস্সামাতি নিব্বত্তেন্তানং ৰিপস্সনাপাদকানি হোন্তি. যে পন অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ‘‘একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতী’’তি (দী. নি. ১.২৩৮; পটি. ম. ১.১০২) ৰুত্তনযা অভিঞ্ঞাযো পত্থেন্তা নিব্বত্তেন্তি, তেসং অভিঞ্ঞাপাদকানি হোন্তি. যে পন অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা নিরোধসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা সত্তাহং অচিত্তা হুত্ৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে নিরোধং নিব্বানং পত্ৰা সুখং ৰিহরিস্সামাতি নিব্বত্তেন্তি, তেসং নিরোধপাদকানি হোন্তি. যে পন অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানা ব্রহ্মলোকে উপ্পজ্জিস্সামাতি নিব্বত্তেন্তি, তেসং ভৰোক্কমনত্থানি হোন্তি.

ভগৰতা পনিদং চতুত্থজ্ঝানং বোধিরুক্খমূলে নিব্বত্তিতং, তং তস্স ৰিপস্সনাপাদকঞ্চেৰ অহোসি অভিঞ্ঞাপাদকঞ্চ সব্বকিচ্চসাধকঞ্চ, সব্বলোকিযলোকুত্তরগুণদাযকন্তি ৰেদিতব্বং.

পুব্বভাগপটিপদাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পুব্বেনিৰাসকথাৰণ্ণনা

৫২. যেসঞ্চ গুণানং দাযকং অহোসি, তেসং একদেসং দস্সেন্তো সো এৰং সমাহিতে চিত্তেতিআদিমাহ. তত্থ দ্ৰিন্নং ৰিজ্জানং অনুপদৰণ্ণনা চেৰ ভাৰনানযো চ ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতো. কেৰলঞ্হি তত্থ ‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে…পে… অভিনিন্নামেতী’’তি ৰুত্তং, ইধ ‘‘অভিনিন্নামেসি’’ন্তি. অযং খো মে ব্রাহ্মণাতি অযঞ্চ অপ্পনাৰারো তত্থ অনাগতোতি অযমেৰ ৰিসেসো. তত্থ সোতি সো অহং. অভিনিন্নামেসিন্তি অভিনীহরিং. অভিনিন্নামেসিন্তি চ ৰচনতো সোতি এত্থ সো অহন্তি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো.

যস্মা চিদং ভগৰতো ৰসেন পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং আগতং, তস্মা ‘‘সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’’তি এত্থ এৰং যোজনা ৰেদিতব্বা. এত্থ হি সো ততো চুতোতি পটিনিৰত্তন্তস্স পচ্চৰেক্খণং. তস্মা ইধূপপন্নোতি ইমিস্সা ইধূপপত্তিযা অনন্তরং. অমুত্র উদপাদিন্তি তুসিতভৰনং সন্ধাযাহাতি ৰেদিতব্বো. তত্রাপাসিং এৰংনামোতি তত্রাপি তুসিতভৰনে সেতকেতু নাম দেৰপুত্তো অহোসিং. এৰংগোত্তোতি তাহি দেৰতাহি সদ্ধিং একগোত্তো. এৰংৰণ্ণোতি সুৰণ্ণৰণ্ণো. এৰমাহারোতি দিব্বসুধাহারো. এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদীতি এৰং দিব্বসুখপটিসংৰেদী. দুক্খং পন সঙ্খারদুক্খমত্তমেৰ. এৰমাযুপরিযন্তোতি এৰং সত্তপঞ্ঞাসৰস্সকোটিসট্ঠিৰস্সসতসহস্সাযুপরিযন্তো. সো ততো চুতোতি সো অহং ততো তুসিতভৰনতো চুতো. ইধূপপন্নোতি ইধ মহামাযায দেৰিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো.

অযং খো মে ব্রাহ্মণাতিআদীসু মেতি মযা. ৰিজ্জাতি ৰিদিতকরণট্ঠেন ৰিজ্জা. কিং ৰিদিতং করোতি? পুব্বেনিৰাসং. অৰিজ্জাতি তস্সেৰ পুব্বেনিৰাসস্স অৰিদিতকরণট্ঠেন তপ্পটিচ্ছাদকো মোহো ৰুচ্চতি. তমোতি স্ৰেৰ মোহো পটিচ্ছাদকট্ঠেন ‘‘তমো’’তি ৰুচ্চতি. আলোকোতি সাযেৰ ৰিজ্জা ওভাসকরণট্ঠেন ‘‘আলোকো’’তি ৰুচ্চতি. এত্থ চ ৰিজ্জা অধিগতাতি অযং অত্থো, সেসং পসংসাৰচনং. যোজনা পনেত্থ অযং খো মে ৰিজ্জা অধিগতা, তস্স মে অধিগতৰিজ্জস্স অৰিজ্জা ৰিহতা, ৰিনট্ঠাতি অত্থো. কস্মা? যস্মা ৰিজ্জা উপ্পন্না. এস নযো ইতরস্মিম্পি পদদ্ৰযে.

যথা তন্তি এত্থ যথাতি ওপম্মে. তন্তি নিপাতো. সতিযা অৰিপ্পৰাসেন অপ্পমত্তস্স. ৰীরিযাতাপেন আতাপিনো. কাযে চ জীৰিতে চ অনপেক্খতায পহিতত্তস্স, পেসিতত্তস্সাতি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি ‘‘যথা অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো অৰিজ্জা ৰিহঞ্ঞেয্য, ৰিজ্জা উপ্পজ্জেয্য. তমো ৰিহঞ্ঞেয্য, আলোকো উপ্পজ্জেয্য. এৰমেৰ মম অৰিজ্জা ৰিহতা, ৰিজ্জা উপ্পন্না. তমো ৰিহতো, আলোকো উপ্পন্নো. এতস্স মে পধানানুযোগস্স অনুরূপমেৰ ফলং লদ্ধ’’ন্তি.

পুব্বেনিৰাসকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দিব্বচক্খুঞাণকথাৰণ্ণনা

৫৩. চুতূপপাতকথাযং যস্মা ইধ ভগৰতো ৰসেন পাল়ি আগতা, তস্মা ‘‘পস্সামি পজানামী’’তি ৰুত্তং, অযং ৰিসেসো. সেসং ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তসদিসমেৰ.

এত্থ পন ৰিজ্জাতি দিব্বচক্খুঞাণৰিজ্জা. অৰিজ্জাতি সত্তানং চুতিপটিসন্ধিপটিচ্ছাদিকা অৰিজ্জা. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি. যস্মা চ পূরিতপারমীনং মহাসত্তানং পরিকম্মকিচ্চং নাম নত্থি. তে হি চিত্তে অভিনিন্নামিতমত্তেযেৰ অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরন্তি, দিব্বেন চক্খুনা সত্তে পস্সন্তি. তস্মা যো তত্থ পরিকম্মং আদিং কত্ৰা ভাৰনানযো ৰুত্তো, ন তেন ইধ অত্থোতি.

দিব্বচক্খুঞাণকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আসৰক্খযঞাণকথাৰণ্ণনা

৫৪. ততিযৰিজ্জায সো এৰং সমাহিতে চিত্তেতি ৰিপস্সনাপাদকং চতুত্থজ্ঝানচিত্তং ৰেদিতব্বং. আসৰানং খযঞাণাযাতি অরহত্তমগ্গঞাণত্থায. অরহত্তমগ্গো হি আসৰৰিনাসনতো আসৰানং খযোতি ৰুচ্চতি, তত্র চেতং ঞাণং, তপ্পরিযাপন্নত্তাতি. চিত্তং অভিনিন্নামেসিন্তি ৰিপস্সনাচিত্তং অভিনীহরিং. সো ইদং দুক্খন্তি এৰমাদীসু ‘‘এত্তকং দুক্খং, ন ইতো ভিয্যো’’তি সব্বম্পি দুক্খসচ্চং সরসলক্খণপটিৰেধেন যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং জানিং পটিৰিজ্ঝিং. তস্স চ দুক্খস্স নিব্বত্তিকং তণ্হং অযং দুক্খসমুদযোতি. তদুভযম্পি যং ঠানং পত্ৰা নিরুজ্ঝতি, তং তেসং অপ্পৰত্তিং নিব্বানং অযং দুক্খনিরোধোতি. তস্স সম্পাপকং অরিযমগ্গং অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি সরসলক্খণপটিৰেধেন যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং জানিং পটিৰিজ্ঝিন্তি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো.

এৰং সরূপতো সচ্চানি দস্সেত্ৰা ইদানি কিলেসৰসেন পরিযাযতো দস্সেন্তো ইমে আসৰাতিআদিমাহ. তস্স মে এৰং জানতো এৰং পস্সতোতি তস্স ময্হং এৰং জানন্তস্স এৰং পস্সন্তস্স. সহ ৰিপস্সনায কোটিপ্পত্তং মগ্গং কথেতি. কামাসৰাতি কামাসৰতো. ৰিমুচ্চিত্থাতি ইমিনা ফলক্খণং দস্সেতি, মগ্গক্খণে হি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ফলক্খণে ৰিমুত্তং হোতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণন্তি ইমিনা পচ্চৰেক্খণঞাণং দস্সেতি. খীণা জাতীতিআদীহি তস্স ভূমিং, তেন হি ঞাণেন ভগৰা পচ্চৰেক্খন্তো ‘‘খীণা জাতী’’তিআদীনি অব্ভঞ্ঞাসি. কতমা পন ভগৰতো জাতি খীণা, কথঞ্চ নং অব্ভঞ্ঞাসীতি? ন তাৰস্স অতীতা জাতি খীণা, পুব্বেৰ খীণত্তা, ন অনাগতা, অনাগতে ৰাযামাভাৰতো, ন পচ্চুপ্পন্না, ৰিজ্জমানত্তা. যা পন মগ্গস্স অভাৰিতত্তা উপ্পজ্জেয্য একচতুপঞ্চৰোকারভৰেসু একচতুপঞ্চক্খন্ধভেদা জাতি, সা মগ্গস্স ভাৰিতত্তা অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন খীণা, তং সো মগ্গভাৰনায পহীনকিলেসে পচ্চৰেক্খিত্ৰা ‘‘কিলেসাভাৰে ৰিজ্জমানম্পি কম্মং আযতিং অপ্পটিসন্ধিকং হোতী’’তি জানন্তো অব্ভঞ্ঞাসি.

ৰুসিতন্তি ৰুত্থং পরিৰুত্থং, কতং চরিতং নিট্ঠিতন্তি অত্থো. ব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযং, পুথুজ্জনকল্যাণকেন হি সদ্ধিং সত্তসেক্খা ব্রহ্মচরিযৰাসং ৰসন্তি নাম, খীণাসৰো ৰুত্থৰাসো. তস্মা ভগৰা অত্তনো ব্রহ্মচরিযৰাসং পচ্চৰেক্খন্তো ‘‘ৰুসিতং ব্রহ্মচরিয’’ন্তি অব্ভঞ্ঞাসি. কতং করণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পরিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিরিযাভাৰনাৰসেন সোল়সৰিধম্পি কিচ্চং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযো হি তং কিচ্চং করোন্তি, খীণাসৰো কতকরণীযো. তস্মা ভগৰা অত্তনো করণীযং পচ্চৰেক্খন্তো ‘‘কতং করণীয’’ন্তি অব্ভঞ্ঞাসি.

নাপরং ইত্থত্তাযাতি ইদানি পুন ইত্থভাৰায এৰংসোল়সকিচ্চভাৰায, কিলেসক্খযায ৰা মগ্গভাৰনাকিচ্চং মে নত্থীতি অব্ভঞ্ঞাসি. অথ ৰা ইত্থত্তাযাতি ইত্থভাৰতো ইমস্মা এৰংপকারা ইদানি ৰত্তমানক্খন্ধসন্তানা অপরং খন্ধসন্তানং ময্হং নত্থি. ইমে পন পঞ্চক্খন্ধা পরিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকা রুক্খা ৰিয. তে চরিমকৰিঞ্ঞাণনিরোধেন অনুপাদানো ৰিয জাতৰেদো নিব্বাযিস্সন্তীতি অব্ভঞ্ঞাসি.

ইদানি এৰং পচ্চৰেক্খণঞাণপরিগ্গহিতং আসৰানং খযঞাণাধিগমং ব্রাহ্মণস্স দস্সেন্তো, অযং খো মে ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ ৰিজ্জাতি অরহত্তমগ্গঞাণৰিজ্জা. অৰিজ্জাতি চতুসচ্চপটিচ্ছাদিকা অৰিজ্জা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. এত্তাৰতা চ পুব্বেনিৰাসঞাণেন অতীতংসঞাণং, দিব্বচক্খুনা পচ্চুপ্পন্নানাগতংসঞাণং, আসৰক্খযেন সকললোকিযলোকুত্তরগুণন্তি এৰং তীহি ৰিজ্জাহি সব্বেপি সব্বঞ্ঞুগুণে সঙ্গহেত্ৰা পকাসেন্তো অত্তনো অসম্মোহৰিহারং ব্রাহ্মণস্স দস্সেসি.

আসৰক্খযঞাণকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অরঞ্ঞৰাসকারণৰণ্ণনা

৫৫. এৰং ৰুত্তে কির ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো সব্বঞ্ঞুতং পটিজানাতি, অজ্জাপি চ অরঞ্ঞৰাসং ন ৰিজহতি, অত্থি নু খ্ৰস্স অঞ্ঞম্পি কিঞ্চি করণীয’’ন্তি. অথস্স ভগৰা অজ্ঝাসযং ৰিদিত্ৰা ইমিনা অজ্ঝাসযানুসন্ধিনা, সিযা খো পন তেতিআদিমাহ. তত্থ সিযা খো পন তে, ব্রাহ্মণ, এৰমস্সাতি, ব্রাহ্মণ, কদাচি তুয্হং এৰং ভৰেয্য. ন খো পনেতং ব্রাহ্মণ এৰং দট্ঠব্বন্তি এতং খো পন, ব্রাহ্মণ, তযা ময্হং পন্তসেনাসনপটিসেৰনং অৰীতরাগাদিতাযাতি এৰং ন দট্ঠব্বং. এৰং পন্তসেনাসনপটিসেৰনে অকারণং পটিক্খিপিত্ৰা কারণং দস্সেন্তো দ্ৰে খো অহন্তিআদিমাহ. তত্থ অত্থোযেৰ অত্থৰসো. তস্মা দ্ৰে খো অহং, ব্রাহ্মণ, অত্থৰসেতি অহং খো, ব্রাহ্মণ, দ্ৰে অত্থে দ্ৰে কারণানি সম্পস্সমানোতি ৰুত্তং হোতি. অত্তনো চ দিট্ঠধম্মসুখৰিহারন্তি এত্থ দিট্ঠধম্মো নাম অযং পচ্চক্খো অত্তভাৰো. সুখৰিহারো নাম চতুন্নম্পি ইরিযাপথৰিহারানং ফাসুতা, এককস্স হি অরঞ্ঞে অন্তমসো উচ্চারপস্সাৰকিচ্চং উপাদায সব্বেৰ ইরিযাপথা ফাসুকা হোন্তি, তস্মা দিট্ঠধম্মস্স সুখৰিহারন্তি অযমত্থো ৰেদিতব্বো. পচ্ছিমঞ্চ জনতং অনুকম্পমানোতি কথং অরঞ্ঞৰাসেন পচ্ছিমা জনতা অনুকম্পিতা হোতি? সদ্ধাপব্বজিতা হি কুলপুত্তা ভগৰতো অরঞ্ঞৰাসং দিস্ৰা ভগৰাপি নাম অরঞ্ঞসেনাসনানি ন মুঞ্চতি, যস্স নেৰত্থি পরিঞ্ঞাতব্বং ন পহাতব্বং ন ভাৰেতব্বং ন সচ্ছিকাতব্বং, কিমঙ্গং পন মযন্তি চিন্তেত্ৰা তত্থ ৰসিতব্বমেৰ মঞ্ঞিস্সন্তি. এৰং খিপ্পমেৰ দুক্খস্সন্তকরা ভৰিস্সন্তি. এৰং পচ্ছিমা জনতা অনুকম্পিতা হোতি. এতমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পচ্ছিমঞ্চ জনতং অনুকম্পমানো’’তি.

অরঞ্ঞৰাসকারণৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দেসনানুমোদনাৰণ্ণনা

৫৬. তং সুত্ৰা অত্তমনো ব্রাহ্মণো অনুকম্পিতরূপাতিআদিমাহ. তত্থ অনুকম্পিতরূপাতি অনুকম্পিতজাতিকা অনুকম্পিতসভাৰা. জনতাতি জনসমূহো. যথা তং অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি যথা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অনুকম্পেয্য, তথেৰ অনুকম্পিতরূপাতি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা পুন তং ভগৰতো ধম্মদেসনং অব্ভনুমোদমানো ভগৰন্তং এতদৰোচ অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতমাতি. তত্থাযং অভিক্কন্তসদ্দো খযসুন্দরাভিরূপঅব্ভনুমোদনেসু দিস্সতি. ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি, নিক্খন্তো পঠমো যামো, চিরনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো’’তিআদীসু (চূল়ৰ. ৩৮৩; অ. নি. ৮.২০) হি খযে দিস্সতি. ‘‘অযং ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চা’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.১০০) সুন্দরে.

‘‘কো মে ৰন্দতি পাদানি, ইদ্ধিযা যসসা জলং;

অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন, সব্বা ওভাসযং দিসা’’তি. –

আদীসু (ৰি. ৰ. ৮৫৭) অভিরূপে. ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৫০; পারা. ১৫) অব্ভনুমোদনে. ইধাপি অব্ভনুমোদনেযেৰ. যস্মা চ অব্ভনুমোদনে, তস্মা সাধু সাধু ভো, গোতমাতি ৰুত্তং হোতীতি ৰেদিতব্বং.

‘‘ভযে কোধে পসংসাযং, তুরিতে কোতূহলচ্ছরে;

হাসে সোকে পসাদে চ, করে আমেডিতং বুধো’’তি. –

ইমিনা চ লক্খণেন ইধ পসাদৰসেন পসংসাৰসেন চাযং দ্ৰিক্খত্তুং ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো. অথ ৰা অভিক্কন্তন্তি অভিকন্তং. অতিইট্ঠং অতিমনাপং, অতিসুন্দরন্তি ৰুত্তং হোতি.

তত্থ একেন অভিক্কন্তসদ্দেন দেসনং থোমেতি, একেন অত্তনো পসাদং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অভিক্কন্তং, ভো গোতম, যদিদং ভোতো গোতমস্স ধম্মদেসনা, অভিক্কন্তং যদিদং ভোতো গোতমস্স ধম্মদেসনং আগম্ম মম পসাদোতি. ভগৰতোযেৰ ৰা ৰচনং দ্ৰে দ্ৰে অত্থে সন্ধায থোমেতি – ভোতো গোতমস্স ৰচনং অভিক্কন্তং দোসনাসনতো, অভিক্কন্তং গুণাধিগমনতো, তথা সদ্ধাজননতো, পঞ্ঞাজননতো, সাত্থতো, সব্যঞ্জনতো, উত্তানপদতো, গম্ভীরত্থতো, কণ্ণসুখতো, হদযঙ্গমতো, অনত্তুক্কংসনতো, অপরৰম্ভনতো, করুণাসীতলতো, পঞ্ঞাৰদাততো, আপাথরমণীযতো, ৰিমদ্দক্খমতো, সুয্যমানসুখতো, ৰীমংসীযমানহিততোতি এৰমাদীহি যোজেতব্বং.

ততো পরম্পি চতূহি উপমাহি দেসনংযেৰ থোমেতি. তত্থ নিক্কুজ্জিতন্তি অধোমুখঠপিতং, হেট্ঠামুখজাতং ৰা. উক্কুজ্জেয্যাতি উপরি মুখং করেয্য. পটিচ্ছন্নন্তি তিণপণ্ণাদিচ্ছাদিতং. ৰিৰরেয্যাতি উগ্ঘাটেয্য. মূল়্হস্সাতি দিসামূল়্হস্স. মগ্গং আচিক্খেয্যাতি হত্থে গহেত্ৰা ‘‘এস মগ্গো’’তি ৰদেয্য. অন্ধকারেতি কাল়পক্খচাতুদ্দসীঅড্ঢরত্তঘনৰনসণ্ডমেঘপটলেহি চতুরঙ্গে তমে, অযং তাৰ অনুত্তানপদত্থো.

অযং পন অধিপ্পাযযোজনা – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্য, এৰং সদ্ধম্মৰিমুখং অসদ্ধম্মে পতিতং মং অসদ্ধম্মা ৰুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৰিৰরেয্য. এৰং কস্সপস্স ভগৰতো সাসনন্তরধানতো পভুতি মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্নং সাসনং ৰিৰরন্তেন, যথা মূল়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৰং কুম্মগ্গমিচ্ছামগ্গপ্পটিপন্নস্স মে সগ্গমোক্খমগ্গং আচিক্খন্তেন, যথা অন্ধকারে তেলপজ্জোতং ধারেয্য, এৰং মোহন্ধকারে নিমুগ্গস্স মে বুদ্ধাদিরতনরূপানি অপস্সতো তপ্পটিচ্ছাদকমোহন্ধকারৰিদ্ধংসকদেসনাপজ্জোতধারণেন ময্হং ভোতা গোতমেন এতেহি পরিযাযেহি পকাসিতত্তা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতোতি.

দেসনানুমোদনাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পসন্নাকারৰণ্ণনা

এৰং দেসনং থোমেত্ৰা ইমায দেসনায রতনত্তযপসন্নচিত্তো পসন্নাকারং করোন্তো এসাহন্তিআদিমাহ. তত্থ এসাহন্তি এসো অহং. ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছামীতি ভৰং মে গোতমো সরণং পরাযণং, অঘস্স তাতা, হিতস্স চ ৰিধাতাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ভৰন্তং গোতমং গচ্ছামি, ভজামি, সেৰামি, পযিরুপাসামি, এৰং ৰা জানামি, বুজ্ঝামীতি. যেসঞ্হি ধাতূনং গতিঅত্থো, বুদ্ধিপি তেসং অত্থো. তস্মা গচ্ছামীতি ইমস্স জানামি, বুজ্ঝামীতি অযমত্থো ৰুত্তো. ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চাতি এত্থ পন অধিগতমগ্গে সচ্ছিকতনিরোধে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানে চ অপাযেসু অপতমানে ধারেতীতি ধম্মো, সো অত্থতো অরিযমগ্গো চেৰ নিব্বানঞ্চ. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, ধম্মা সঙ্খতা, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৪.৩৪) ৰিত্থারো. ন কেৰলঞ্চ অরিযমগ্গো চেৰ নিব্বানঞ্চ, অপিচ খো অরিযফলেহি সদ্ধিং পরিযত্তিধম্মোপি. ৰুত্তঞ্হেতং ছত্তমাণৰকৰিমানে –

‘‘রাগৰিরাগমনেজমসোকং, ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;

মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তং, ধম্মমিমং সরণত্থমুপেহী’’তি. (ৰি. ৰ. ৮৮৭);

এত্থ রাগৰিরাগোতি মগ্গো কথিতো. অনেজমসোকন্তি ফলং. ধম্মমসঙ্খতন্তি নিব্বানং. অপ্পটিকূলং মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তন্তি পিটকত্তযেন ৰিভত্তা সব্বধম্মক্খন্ধাতি. দিট্ঠিসীলসঙ্ঘাতেন সংহতোতি সঙ্ঘো, সো অত্থতো অট্ঠ অরিযপুগ্গলসমূহো. ৰুত্তঞ্হেতং তস্মিংযেৰ ৰিমানে.

‘‘যত্থ চ দিন্নমহপ্ফলমাহু, চতূসু সুচীসু পুরিসযুগেসু;

অট্ঠ চ পুগ্গল ধম্মদসা তে, সঙ্ঘমিমং সরণত্থমুপেহী’’তি. (ৰি. ৰ. ৮৮৮);

ভিক্খূনং সঙ্ঘো ভিক্খুসঙ্ঘো. এত্তাৰতা ব্রাহ্মণো তীণি সরণগমনানি পটিৰেদেসি.

পসন্নাকারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সরণগমনকথাৰণ্ণনা

ইদানি তেসু সরণগমনেসু কোসল্লত্থং সরণং, সরণগমনং. যো চ সরণং গচ্ছতি, সরণগমনপ্পভেদো, সরণগমনস্স ফলং, সংকিলেসো, ভেদোতি অযং ৰিধি ৰেদিতব্বো. সেয্যথিদং – পদত্থতো তাৰ হিংসতীতি সরণং, সরণগতানং তেনেৰ সরণগমনেন ভযং সন্তাসং দুক্খং দুগ্গতিপরিকিলেসং হনতি ৰিনাসেতীতি অত্থো, রতনত্তযস্সেৰেতং অধিৰচনং.

অথ ৰা হিতে পৰত্তনেন অহিতা চ নিৰত্তনেন সত্তানং ভযং হিংসতি বুদ্ধো. ভৰকন্তারা উত্তারণেন অস্সাসদানেন চ ধম্মো. অপ্পকানম্পি কারানং ৰিপুলফলপটিলাভকরণেন সঙ্ঘো. তস্মা ইমিনাপি পরিযাযেন রতনত্তযং সরণং. তপ্পসাদতগ্গরুতাহি ৰিহতকিলেসো তপ্পরাযণতাকারপ্পৰত্তো চিত্তুপ্পাদো সরণগমনং. তংসমঙ্গিসত্তো সরণং গচ্ছতি, ৰুত্তপ্পকারেন চিত্তুপ্পাদেন এতানি মে তীণি সরণানি সরণং, এতানি পরাযণন্তি এৰং উপেতীতি অত্থো. এৰং তাৰ সরণং সরণগমনং যো চ সরণং গচ্ছতীতি ইদং তযং ৰেদিতব্বং.

সরণগমনপ্পভেদে পন দুৰিধং সরণগমনং লোকুত্তরং লোকিযঞ্চ. তত্থ লোকুত্তরং দিট্ঠসচ্চানং মগ্গক্খণে সরণগমনুপক্কিলেসসমুচ্ছেদেন আরম্মণতো নিব্বানারম্মণং হুত্ৰা কিচ্চতো সকলেপি রতনত্তযে ইজ্ঝতি. লোকিযং পুথুজ্জনানং সরণগমনুপক্কিলেসৰিক্খম্ভনেন আরম্মণতো বুদ্ধাদিগুণারম্মণং হুত্ৰা ইজ্ঝতি, তং অত্থতো বুদ্ধাদীসু ৰত্থূসু সদ্ধাপটিলাভো, সদ্ধামূলিকা চ সম্মাদিট্ঠি দসসু পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূসু দিট্ঠিজুকম্মন্তি ৰুচ্চতি.

তযিদং চতুধা পৰত্ততি অত্তসন্নিয্যাতনেন তপ্পরাযণতায সিস্সভাৰূপগমনেন পণিপাতেনাতি. তত্থ অত্তসন্নিয্যাতনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং অত্তানং বুদ্ধস্স নিয্যাতেমি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্সা’’তি এৰং বুদ্ধাদীনং অত্তপরিচ্চজনং. তপ্পরাযণতা নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং বুদ্ধপরাযণো, ধম্মপরাযণো, সঙ্ঘপরাযণো ইতি মং ধারেথা’’তি এৰং তপ্পরাযণভাৰো. সিস্সভাৰূপগমনং নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং বুদ্ধস্স অন্তেৰাসিকো, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্সাতি মং ধারেথা’’তি এৰং সিস্সভাৰূপগমো. পণিপাতো নাম ‘‘অজ্জ আদিং কত্ৰা অহং অভিৰাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মং বুদ্ধাদীনংযেৰ তিণ্ণং ৰত্থূনং করোমি, ইতি মং ধারেথা’’তি এৰং বুদ্ধাদীসু পরমনিপচ্চকারো. ইমেসঞ্হি চতুন্নং আকারানং অঞ্ঞতরম্পি করোন্তেন গহিতংযেৰ হোতি সরণগমনং.

অপিচ ভগৰতো অত্তানং পরিচ্চজামি, ধম্মস্স, সঙ্ঘস্স অত্তানং পরিচ্চজামি. জীৰিতং পরিচ্চজামি, পরিচ্চত্তোযেৰ মে অত্তা, পরিচ্চত্তংযেৰ মে জীৰিতং, জীৰিতপরিযন্তিকং বুদ্ধং সরণং গচ্ছামি, বুদ্ধো মে সরণং লেণং তাণন্তি এৰম্পি অত্তসন্নিয্যাতনং ৰেদিতব্বং. ‘‘সত্থারঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যং, সুগতঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্যং, সম্মাসম্বুদ্ধঞ্চ ৰতাহং পস্সেয্যং ভগৰন্তমেৰ পস্সেয্য’’ন্তি (সং. নি. ২.১৫৪) এৰম্পি মহাকস্সপস্স সরণগমনং ৰিয সিস্সভাৰূপগমনং দট্ঠব্বং.

‘‘সো অহং ৰিচরিস্সামি, গামা গামং পুরা পুরং;

নমস্সমানো সম্বুদ্ধং, ধম্মস্স চ সুধম্মত’’ন্তি. (সু. নি. ১৯৪; সং. নি. ১.২৪৬) –

এৰম্পি আল়ৰকাদীনং সরণগমনং ৰিয তপ্পরাযণতা ৰেদিতব্বা. ‘‘অথ খো ব্রহ্মাযু ব্রাহ্মণো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতিত্ৰা ভগৰতো পাদানি মুখেন চ পরিচুম্বতি, পাণীহি চ পরিসম্বাহতি, নামঞ্চ সাৰেতি ব্রহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো, ব্রহ্মাযু অহং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো’’তি (ম. নি. ২.৩৯৪) এৰম্পি পণিপাতো দট্ঠব্বো.

সো পনেস ঞাতিভযাচরিযদক্খিণেয্যৰসেন চতুব্বিধো হোতি. তত্থ দক্খিণেয্যপণিপাতেন সরণগমনং হোতি, ন ইতরেহি. সেট্ঠৰসেনেৰ হি সরণং গয্হতি, সেট্ঠৰসেন ভিজ্জতি, তস্মা যো সাকিযো ৰা কোলিযো ৰা ‘‘বুদ্ধো অম্হাকং ঞাতকো’’তি ৰন্দতি, অগ্গহিতমেৰ হোতি সরণং. যো ৰা ‘‘সমণো গোতমো রাজপূজিতো মহানুভাৰো, অৰন্দিযমানো অনত্থম্পি করেয্যা’’তি ভযেন ৰন্দতি, অগ্গহিতমেৰ হোতি সরণং. যো ৰা বোধিসত্তকালে ভগৰতো সন্তিকে কিঞ্চি উগ্গহিতং সরমানো বুদ্ধকালে ৰা –

‘‘একেন ভোগে ভুঞ্জেয্য, দ্ৰীহি কম্মং পযোজযে;

চতুত্থঞ্চ নিধাপেয্য, আপদাসু ভৰিস্সতী’’তি. (দী. নি. ৩.২৬৫) –

এৰরূপং অনুসাসনিং উগ্গহেত্ৰা ‘‘আচরিযো মে’’তি ৰন্দতি, অগ্গহিতমেৰ হোতি সরণং. যো পন ‘‘অযং লোকে অগ্গদক্খিণেয্যো’’তি ৰন্দতি, তেনেৰ গহিতং হোতি সরণং.

এৰং গহিতসরণস্স চ উপাসকস্স ৰা উপাসিকায ৰা অঞ্ঞতিত্থিযেসু পব্বজিতম্পি ঞাতিং ‘‘ঞাতকো মে অয’’ন্তি ৰন্দতো সরণগমনং ন ভিজ্জতি, পগেৰ অপব্বজিতং. তথা রাজানং ভযৰসেন ৰন্দতো, সো হি রট্ঠপূজিতত্তা অৰন্দিযমানো অনত্থম্পি করেয্যাতি. তথা যংকিঞ্চি সিপ্পং সিক্খাপকং তিত্থিযং ‘‘আচরিযো মে অয’’ন্তি ৰন্দতোপি ন ভিজ্জতীতি এৰং সরণগমনপ্পভেদো ৰেদিতব্বো.

এত্থ চ লোকুত্তরস্স সরণগমনস্স চত্তারি সামঞ্ঞফলানি ৰিপাকফলং, সব্বদুক্খক্খযো আনিসংসফলং. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘যো চ বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ, সঙ্ঘঞ্চ সরণং গতো;

চত্তারি অরিযসচ্চানি, সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি.

দুক্খং দুক্খসমুপ্পাদং, দুক্খস্স চ অতিক্কমং;

অরিযঞ্চট্ঠঙ্গিকং মগ্গং, দুক্খূপসমগামিনং.

এতং খো সরণং খেমং, এতং সরণমুত্তমং;

এতং সরণমাগম্ম, সব্বদুক্খা পমুচ্চতী’’তি. (ধ. প. ১৯০-১৯২);

অপিচ নিচ্চতো অনুপগমনাদিৰসেন পেতস্স আনিসংসফলং ৰেদিতব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং, ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো, যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি সঙ্খারং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, সুখতো উপগচ্ছেয্য, কঞ্চি ধম্মং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, মাতরং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, পিতরং অরহন্তং জীৰিতা ৰোরোপেয্য, দুট্ঠচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেয্য, সঙ্ঘং ভিন্দেয্য, অঞ্ঞং সত্থারং উদ্দিসেয্য, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তি (ম. নি. ৩.১২৮; অ. নি. ১.২৬৮-২৭৬).

লোকিযস্স পন সরণগমনস্স ভৰসম্পদাপি ভোগসম্পদাপি ফলমেৰ. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘যেকেচি বুদ্ধং সরণং গতাসে,

ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং;

পহায মানুসং দেহং,

দেৰকাযং পরিপূরেস্সন্তী’’তি. (সং. নি. ১.৩৭);

অপরম্পি ৰুত্তং ‘‘অথ খো সক্কো দেৰানমিন্দো অসীতিযা দেৰতাসহস্সেহি সদ্ধিং যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো, তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং ঠিতং খো সক্কং দেৰানমিন্দং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৰোচ ‘সাধু খো দেৰানমিন্দ বুদ্ধং সরণগমনং হোতি, বুদ্ধং সরণগমনহেতু খো দেৰানমিন্দ এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’তি. তে অঞ্ঞে দেৰে দসহি ঠানেহি অধিগণ্হন্তি দিব্বেন আযুনা দিব্বেন ৰণ্ণেন সুখেন যসেন আধিপতেয্যেন দিব্বেহি রূপেহি সদ্দেহি গন্ধেহি রসেহি ফোট্ঠব্বেহী’’তি (সং. নি. ৪.৩৪১). এস নযো ধম্মে সঙ্ঘে চ. অপিচ ৰেলামসুত্তাদিৰসেনাপি (অ. নি. ৯.২০) সরণগমনস্স ফলৰিসেসো ৰেদিতব্বো. এৰং সরণগমনফলং ৰেদিতব্বং.

তত্থ লোকিযসরণগমনং তীসু ৰত্থূসু অঞ্ঞাণসংসযমিচ্ছাঞাণাদীহি সংকিলিস্সতি, ন মহাজুতিকং হোতি, ন মহাৰিপ্ফারং. লোকুত্তরস্স নত্থি সংকিলেসো. লোকিযস্স চ সরণগমনস্স দুৰিধো ভেদো সাৰজ্জো অনৰজ্জো চ. তত্থ সাৰজ্জো অঞ্ঞসত্থারাদীসু অত্তসন্নিয্যাতনাদীহি হোতি, সো অনিট্ঠফলো. অনৰজ্জো কালং কিরিযায, সো অৰিপাকত্তা অফলো. লোকুত্তরস্স পন নেৰত্থি ভেদো. ভৰন্তরেপি হি অরিযসাৰকো অঞ্ঞসত্থারং ন উদ্দিসতীতি এৰং সরণগমনস্স সংকিলেসো চ ভেদো চ ৰেদিতব্বোতি. উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতূতি মং ভৰং গোতমো ‘‘উপাসকো অয’’ন্তি এৰং ধারেতু, জানাতূতি অত্থো.

সরণগমনকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উপাসকৰিধিকথাৰণ্ণনা

উপাসকৰিধিকোসল্লত্থং পনেত্থ কো উপাসকো, কস্মা উপাসকোতি ৰুচ্চতি, কিমস্স সীলং, কো আজীৰো, কা ৰিপত্তি, কা সম্পত্তীতি ইদং পকিণ্ণকং ৰেদিতব্বং.

তত্থ কো উপাসকোতি যো কোচি তিসরণগতো গহট্ঠো. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘যতো খো মহানাম উপাসকো বুদ্ধং সরণং গতো হোতি, ধম্মং সরণং গতো হোতি, সঙ্ঘং সরণং গতো হোতি. এত্তাৰতা খো মহানাম উপাসকো হোতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৩৩).

কস্মা উপাসকোতি রতনত্তযস্স উপাসনতো. সো হি বুদ্ধং উপাসতীতি উপাসকো. ধম্মং, সঙ্ঘং উপাসতীতি উপাসকো.

কিমস্স সীলন্তি পঞ্চ ৰেরমণিযো. যথাহ ‘‘যতো খো মহানাম উপাসকো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি অদিন্নাদানা, কামেসু মিচ্ছাচারা, মুসাৰাদা, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি. এত্তাৰতা খো মহানাম উপাসকো সীলৰা হোতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৩৩).

কো আজীৰোতি পঞ্চ মিচ্ছাৰণিজ্জা পহায ধম্মেন সমেন জীৰিতকপ্পনং. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘পঞ্চিমা, ভিক্খৰে, ৰণিজ্জা উপাসকেন অকরণীযা. কতমা পঞ্চ? সত্থৰণিজ্জা, সত্তৰণিজ্জা, মংসৰণিজ্জা, মজ্জৰণিজ্জা, ৰিসৰণিজ্জা. ইমা খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ৰণিজ্জা উপাসকেন অকরণীযা’’তি (অ. নি. ৫.১৭৭).

কা ৰিপত্তীতি যা তস্সেৰ সীলস্স চ আজীৰস্স চ ৰিপত্তি, অযমস্স ৰিপত্তি. অপিচ যায এস চণ্ডালো চেৰ হোতি মলঞ্চ পতিকুট্ঠো চ. সাপিস্স ৰিপত্তীতি ৰেদিতব্বা. তে চ অত্থতো অস্সদ্ধিযাদযো পঞ্চ ধম্মা হোন্তি. যথাহ ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো উপাসকো উপাসকচণ্ডালো চ হোতি উপাসকমলঞ্চ উপাসকপতিকুট্ঠো চ. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো হোতি, দুস্সীলো হোতি, কোতূহলমঙ্গলিকো হোতি, মঙ্গলং পচ্চেতি নো কম্মং, ইতো চ বহিদ্ধা দক্খিণেয্যং পরিযেসতি তত্থ চ পুব্বকারং করোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৭৫).

কা সম্পত্তীতি যা চস্স সীলসম্পদা চ আজীৰসম্পদা চ, সা সম্পত্তি. যে চস্স রতনভাৰাদিকরা সদ্ধাদযো পঞ্চ ধম্মা. যথাহ ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো উপাসকো উপাসকরতনঞ্চ হোতি উপাসকপদুমঞ্চ উপাসকপুণ্ডরীকঞ্চ. কতমেহি পঞ্চহি? সদ্ধো হোতি, সীলৰা হোতি, ন কোতূহলমঙ্গলিকো হোতি, কম্মং পচ্চেতি নো মঙ্গলং, ন ইতো বহিদ্ধা দক্খিণেয্যং গৰেসতি, ইধ চ পুব্বকারং করোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৭৫).

অজ্জতগ্গেতি এত্থ অযং অগ্গসদ্দো আদিকোটিকোট্ঠাসসেট্ঠেসু দিস্সতি. ‘‘অজ্জতগ্গে, সম্ম দোৰারিক, আৰরামি দ্ৰারং নিগণ্ঠানং নিগণ্ঠীন’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ২.৭০) হি আদিম্হি দিস্সতি. ‘‘তেনেৰ অঙ্গুলগ্গেন তং অঙ্গুলগ্গং পরামসেয্য, (কথা. ৪৪১) উচ্ছগ্গং ৰেল়গ্গ’’ন্তিআদীসু কোটিযং. ‘‘অম্বিলগ্গং ৰা মধুরগ্গং ৰা তিত্তকগ্গং ৰা (সং. নি. ৫.৩৭৪), অনুজানামি, ভিক্খৰে, ৰিহারগ্গেন ৰা পরিৰেণগ্গেন ৰা ভাজেতু’’ন্তিআদীসু (চূল়ৰ. ৩১৮) কোট্ঠাসে. ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, সত্তা অপদা ৰা…পে… তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩৪) সেট্ঠে. ইধ পনাযং আদিম্হি দট্ঠব্বো. তস্মা অজ্জতগ্গেতি অজ্জতং আদিং কত্ৰা, এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. অজ্জতন্তি অজ্জভাৰং. অজ্জদগ্গেতি ৰা পাঠো, দ-কারো পদসন্ধিকরো, অজ্জ অগ্গং কত্ৰাতি অত্থো.

পাণুপেতন্তি পাণেহি উপেতং, যাৰ মে জীৰিতং পৰত্ততি, তাৰ উপেতং. অনঞ্ঞসত্থুকং তীহি সরণগমনেহি সরণং গতং উপাসকং কপ্পিযকারকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু জানাতু. অহঞ্হি সচেপি মে তিখিণেন অসিনা সীসং ছিন্দেয্য, নেৰ বুদ্ধং ‘‘ন বুদ্ধো’’তি ৰা ধম্মং ‘‘ন ধম্মো’’তি ৰা, সঙ্ঘং ‘‘ন সঙ্ঘো’’তি ৰা ৰদেয্যন্তি. এৰং অত্তসন্নিয্যাতনেন সরণং গন্ত্ৰা চতূহি চ পচ্চযেহি পৰারেত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামীতি.

উপাসকৰিধিকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায