৩. ছত্তমাণৰকৰিমানৰণ্ণনা
যো ৰদতং পৰরো মনুজেসূতি ছত্তমাণৰকৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে. তেন সমযেন সেতব্যাযং অঞ্ঞতরস্স ব্রাহ্মণস্স কিচ্ছালদ্ধো পুত্তো ছত্তো নাম ব্রাহ্মণমাণৰো অহোসি. সো ৰযপ্পত্তো পিতরা পেসিতো উক্কট্ঠং গন্ত্ৰা ব্রাহ্মণস্স পোক্খরসাতিস্স সন্তিকে মেধাৰিতায অনলসতায চ ন চিরেনেৰ মন্তে ৰিজ্জাট্ঠানানি চ উগ্গহেত্ৰা ব্রাহ্মণসিপ্পে নিপ্ফত্তিং পত্তো. সো আচরিযং অভিৰাদেত্ৰা ‘‘মযা তুম্হাকং সন্তিকে সিপ্পং সিক্খিতং, কিং ৰো গরুদক্খিণং দেমী’’তি আহ. আচরিযো ‘‘গরুদক্খিণা নাম অন্তেৰাসিকস্স ৰিভৰানুরূপা, কহাপণসহস্সমানেহী’’তি আহ. ছত্তমাণৰো আচরিযং অভিৰাদেত্ৰা সেতব্যং গন্ত্ৰা মাতাপিতরো ৰন্দিত্ৰা তেহি অভিনন্দিযমানো কতপটিসন্থারো তমত্থং পিতু আরোচেত্ৰা ‘‘দেথ মে দাতব্বযুত্তকং, অজ্জেৰ দত্ৰা আগমিস্সামী’’তি আহ. তং মাতাপিতরো ‘‘তাত, অজ্জ ৰিকালো, স্ৰে গমিস্সসী’’তি ৰত্ৰা কহাপণে নীহরিত্ৰা ভণ্ডিকং বন্ধাপেত্ৰা ঠপেসুং. চোরা তং পৰত্তিং ঞত্ৰা ছত্তমাণৰকস্স গমনমগ্গে অঞ্ঞতরস্মিং ৰনগহনে নিলীনা অচ্ছিংসু ‘‘মাণৰং মারেত্ৰা কহাপণে গণ্হিস্সামা’’তি.
ভগৰা পচ্চূসসমযে মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায লোকং ৰোলোকেন্তো ছত্তমাণৰকস্স সরণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠানং, চোরেহি মারিতস্স দেৰলোকে নিব্বত্তিং, ততো সহ ৰিমানেন আগতস্স তত্থ সন্নিপতিতপরিসায চ ধম্মাভিসমযং দিস্ৰা পঠমতরমেৰ গন্ত্ৰা মাণৰকস্স গমনমগ্গে অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি. মাণৰো আচরিযধনং গহেত্ৰা সেতব্যতো উক্কট্ঠাভিমুখো গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে ভগৰন্তং নিসিন্নং দিস্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা অট্ঠাসি. ‘‘কুহিং গমিস্সসী’’তি ভগৰতা ৰুত্তো ‘‘উক্কট্ঠং, ভো গোতম, গমিস্সামি ময্হং আচরিযস্স পোক্খরসাতিস্স গরুদক্খিণং দাতু’’ন্তি আহ. অথ ভগৰা ‘‘জানাসি পন ত্ৰং, মাণৰ, তীণি সরণানি, পঞ্চ সীলানী’’তি ৰত্ৰা তেন ‘‘নাহং জানামি, কিমত্থিযানি পনেতানি কীদিসানি চা’’তি ৰুত্তে ‘‘ইদমীদিস’’ন্তি সরণগমনস্স সীলসমাদানস্স চ ফলানিসংসং ৰিভাৰেত্ৰা ‘‘উগ্গণ্হাহি তাৰ, মাণৰক, সরণগমনৰিধি’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘সাধু উগ্গণ্হিস্সামি, কথেথ ভন্তে ভগৰা’’তি তেন যাচিতো তস্স রুচিযা অনুরূপং গাথাবন্ধৰসেন সরণগমনৰিধিং দস্সেন্তো –
৮৮৬. ‘‘যো ৰদতং পৰরো মনুজেসু, সক্যমুনী ভগৰা কতকিচ্চো;
পারগতো বলৰীরিযসমঙ্গী, তং সুগতং সরণত্থমুপেহি.
৮৮৭. ‘‘রাগৰিরাগমনেজমসোকং, ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;
মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তং, ধম্মমিমং সরণত্থমুপেহি.
৮৮৮. ‘‘যত্থ চ দিন্ন মহপ্ফলমাহু, চতূসু সুচীসু পুরিসযুগেসু;
অট্ঠ চ পুগ্গল ধম্মদসা তে, সঙ্ঘমিমং সরণত্থমুপেহী’’তি. –
তিস্সো গাথাযো অভাসি.
৮৮৬. তত্থ যোতি অনিযমিতৰচনং, তস্স ‘‘ত’’ন্তি ইমিনা নিযমনং ৰেদিতব্বং. ৰদতন্তি ৰদন্তানং. পৰরোতি সেট্ঠো, কথিকানং উত্তমো ৰাদীৰরোতি অত্থো. মনুজেসূতি উক্কট্ঠনিদ্দেসো যথা ‘‘সত্থা দেৰমনুস্সান’’ন্তি. ভগৰা পন দেৰমনুস্সানম্পি ব্রহ্মানম্পি সব্বেসম্পি সত্তানং পৰরোযেৰ, ভগৰতো চ চরিমভৰে মনুস্সেসু উপ্পন্নতায ৰুত্তং ‘‘মনুজেসূ’’তি. তেনেৰাহ ‘‘সক্যমুনী’’তি. সক্যকুলপ্পসুততায সক্যো, কাযমোনেয্যাদীহি সমন্নাগততো অনৰসেসস্স চ ঞেয্যস্স মুননতো মুনি চাতি সক্যমুনি. ভাগ্যৰন্ততাদীহি চতূহি কারণেহি ভগৰা. চতূহি মগ্গেহি কাতব্বস্স পরিঞ্ঞাদিপভেদস্স সোল়সৰিধস্স কিচ্চস্স কতত্তা নিপ্ফাদিতত্তা কতকিচ্চো. পারং সক্কাযস্স পরতীরং নিব্বানং গতো সযম্ভুঞাণেন অধিগতোতি পারগতো. অসদিসেন কাযবলেন, অনঞ্ঞসাধারণেন ঞাণবলেন, চতুব্বিধসম্মপ্পধানৰীরিযেন চ সমন্নাগতত্তা বলৰীরিযসমঙ্গী. সোভনগমনত্তা, সুন্দরং ঠানং গতত্তা, সম্মা গতত্তা, সম্মা চ গদিতত্তা সুগতো. তং সুগতং সম্মাসম্বুদ্ধং সরণত্থং সরণায পরাযণায অপাযদুক্খৰট্টদুক্খপরিত্তাণায উপেহি উপগচ্ছ, অজ্জ পট্ঠায অহিতনিৰত্তনেন হিতসংৰড্ঢনেন ‘‘অযং মে ভগৰা সরণং তাণং লেণং পরাযণং গতি পটিসরণ’’ন্তি ভজ সেৰ, এৰং জানাহি ৰা বুজ্ঝস্সূতি অত্থো.
৮৮৭. রাগৰিরাগন্তি অরিযমগ্গমাহ. তেন হি অরিযা অনাদিকালভাৰিতম্পি রাগং ৰিরজ্জেন্তি. অনেজমসোকন্তি অরিযফলং. তঞ্হি এজাসঙ্খাতায তণ্হায অৰসিট্ঠানঞ্চ সোকনিমিত্তানং কিলেসানং সব্বসো পটিপ্পস্সম্ভনতো ‘‘অনেজং অসোক’’ন্তি চ ৰুচ্চতি. ধম্মন্তি সভাৰধম্মং. সভাৰতো গহেতব্বধম্মো হেস যদিদং মগ্গফলনিব্বানানি, ন পরিযত্তিধম্মো ৰিয পঞ্ঞত্তিধম্মৰসেন. ধম্মন্তি ৰা পরমত্থধম্মং, নিব্বানন্তি অত্থো. সমেচ্চ সম্ভুয্য পচ্চযেহি কতং সঙ্খতং, ন সঙ্খতন্তি অসঙ্খতং. তদেৰ নিব্বানং. নত্থি এত্থ কিঞ্চিপি পটিকূলন্তি অপ্পটিকূলং. সৰনৰেলাযং উপপরিক্খণৰেলাযং পটিপজ্জনৰেলাযন্তি সব্বদাপি ইট্ঠমেৰাতি মধুরং. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসন্নিস্সযায পটিভানসম্পদায পৰত্তিতত্তা সুপ্পৰত্তিভাৰতো নিপুণভাৰতো চ পগুণং. ৰিভজিতব্বস্স অত্থস্স খন্ধাদিৰসেন কুসলাদিৰসেন উদ্দেসাদিৰসেন চ সুট্ঠু ৰিভজনতো সুৰিভত্তং. তীহিপি পদেহি পরিযত্তিধম্মমেৰ ৰদতি. তেনেৰ হিস্স আপাথকালে ৰিয ৰিমদ্দনকালেপি কথেন্তস্স ৰিয সুণন্তস্সাপি সম্মুখীভাৰতো উভতোপচ্চক্খতায দস্সনত্থং ‘‘ইম’’ন্তি ৰুত্তং. ধম্মন্তি যথাৰপটিপজ্জন্তে অপাযদুক্খপাততো ধারণত্থেন ধম্মং, ইদং চতুব্বিধস্সাপি ধম্মস্স সাধারণৰচনং. পরিযত্তিধম্মোপি হি সরণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠানমত্তাযপি যথাৰপটিপত্তিযা অপাযদুক্খপাততো ধারেতি এৰ. ইমস্স চ অত্থস্স ইদমেৰ ৰিমানং সাধকন্তি দট্ঠব্বং. সাধারণভাৰেন যথাৰুত্তধম্মস্স পচ্চক্খং কত্ৰা দস্সেন্তো পুন ‘‘ইম’’ন্তি আহ.
৮৮৮. যত্থাতি যস্মিং অরিযসঙ্ঘে. দিন্নন্তি পরিচ্চত্তং অন্নাদিদেয্যধম্মং. দিন্ন মহপ্ফলন্তি গাথাসুখত্থং অনুনাসিকলোপো কতো. অচ্চন্তমেৰ কিলেসাসুচিতো ৰিসুজ্ঝনেন সুচীসু ‘‘সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো’’তিআদিনা (অ. নি. ৮.৬০) ৰুত্তেসু চতূসু পুরিসযুগেসু. অট্ঠাতি মগ্গট্ঠফলট্ঠেসু যুগল়ে অকত্ৰা ৰিসুং ৰিসুং গহণেন অট্ঠ পুগ্গলা. গাথাসুখত্থমেৰ চেত্থ ‘‘পুগ্গল ধম্মদসা’’তি রস্সং কত্ৰা নিদ্দেসো. ধম্মদসাতি চতুসচ্চধম্মস্স নিব্বানধম্মস্স চ পচ্চক্খতো দস্সনকা. দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতভাৰেন সঙ্ঘং.
এৰং ভগৰতা তীহি গাথাহি সরণগুণসন্দস্সনেন সদ্ধিং সরণগমনৰিধিম্হি ৰুত্তে মাণৰো তংতংসরণগুণানুস্সরণমুখেন সরণগমনৰিধিনো অত্তনো হদযে ঠপিতভাৰং ৰিভাৰেন্তো তস্সা তস্সা গাথায অনন্তরং ‘‘যো ৰদতং পৰরো’’তিআদিনা তং তং গাথং পচ্চনুভাসি. এৰং পচ্চনুভাসিত্ৰা ঠিতস্স পঞ্চ সিক্খাপদানি সরূপতো ফলানিসংসতো চ ৰিভাৰেত্ৰা তেসং সমাদানৰিধিং কথেসি. সো তম্পি সুট্ঠু উপধারেত্ৰা পসন্নমানসো ‘‘হন্দাহং ভগৰা গমিস্সামী’’তি ৰত্ৰা রতনত্তযগুণং অনুস্সরন্তো তংযেৰ মগ্গং পটিপজ্জি. ভগৰাপি ‘‘অলং ইমস্স এত্তকং কুসলং দেৰলোকূপপত্তিযা’’তি জেতৰনমেৰ অগমাসি.
মাণৰস্স পন পসন্নচিত্তস্স রতনত্তযগুণং সল্লক্খণৰসেন ‘‘সরণং উপেমী’’তি পৰত্তচিত্তুপ্পাদতায সরণেসু চ, ভগৰতা ৰুত্তনযেন পঞ্চন্নং সীলানং অধিট্ঠানেন সীলেসু চ পতিট্ঠিতস্স তেনেৰ নযেন রতনত্তযগুণে অনুস্সরন্তস্সেৰ গচ্ছন্তস্স চোরা মগ্গে পরিযুট্ঠিংসু. সো তে অগণেত্ৰা রতনত্তযগুণে অনুস্সরন্তোযেৰ গচ্ছতি. তঞ্চেকো চোরো গুম্বন্তরং উপনিস্সায ঠিতো ৰিসপীতেন সরেন সহসাৰ ৰিজ্ঝিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেত্ৰা কহাপণভণ্ডিকং গহেত্ৰা অত্তনো সহাযেহি সদ্ধিং পক্কামি. মাণৰো পন কালং কত্ৰা তাৰতিংসভৰনে তিংসযোজনিকে কনকৰিমানে সুত্তপ্পবুদ্ধো ৰিয অচ্ছরাসহস্সপরিৰুতো সট্ঠিসকটভারালঙ্কারপটিমণ্ডিতত্তভাৰো নিব্বত্তি, তস্স ৰিমানস্স আভা সাতিরেকানি ৰীসতিযোজনানি ফরিত্ৰা তিট্ঠতি.
অথ মাণৰং কালকতং দিস্ৰা সেতব্যগামৰাসিনো মনুস্সা সেতব্যং গন্ত্ৰা তস্স মাতাপিতূনং উক্কট্ঠগামৰাসিনো চ উক্কট্ঠং গন্ত্ৰা ব্রাহ্মণস্স পোক্খরসাতিস্স কথেসুং. তং সুত্ৰা তস্স মাতাপিতরো ঞাতিমিত্তা ব্রাহ্মণো চ পোক্খরসাতি সপরিৰারা অস্সুমুখা রোদমানা তং পদেসং অগমংসু, যেভুয্যেন সেতব্যৰাসিনো চ উক্কট্ঠৰাসিনো চ ইচ্ছানঙ্গলৰাসিনো চ সন্নিপতিংসু, মহাসমাগমো অহোসি. অথ মাণৰস্স মাতাপিতরো মগ্গস্স অৰিদূরে চিতকং সজ্জেত্ৰা সরীরকিচ্চং কাতুং আরভিংসু.
অথ ভগৰা চিন্তেসি ‘‘মযি গতে ছত্তমাণৰো মং ৰন্দিতুং আগমিস্সতি, আগতঞ্চ তং কতকম্মং কথাপেন্তো কম্মফলং পচ্চক্খং কারেত্ৰা ধম্মং দেসেস্সামি, এৰং মহাজনস্স ধম্মাভিসমযো ভৰিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং তং পদেসং উপগন্ত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি ছব্বণ্ণবুদ্ধরংসিযো ৰিস্সজ্জেন্তো. অথ ছত্তমাণৰদেৰপুত্তোপি অত্তনো সম্পত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা, তস্সা কারণং উপধারেন্তো সরণগমনঞ্চ সীলসমাদানঞ্চ দিস্ৰা, ৰিম্হযজাতো ভগৰতি সঞ্জাতপসাদবহুমানো ‘‘ইদানেৰাহং গন্ত্ৰা ভগৰন্তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ ৰন্দিস্সামি, রতনত্তযগুণে চ মহাজনস্স পাকটে করিস্সামী’’তি কতঞ্ঞুতং নিস্সায সকলং তং অরঞ্ঞপদেসং একালোকং করোন্তো, সহ ৰিমানেন আগন্ত্ৰা ৰিমানতো ওরুয্হ মহতা পরিৰারেন সদ্ধিং দিস্সমানরূপো উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো পাদেসু সিরসা নিপতন্তো অভিৰাদেত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গয্হ একমন্তং অট্ঠাসি. তং দিস্ৰা মহাজনো ‘‘কো নু খো অযং দেৰো ৰা ব্রহ্মা ৰা’’তি অচ্ছরিযব্ভুতজাতো উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং পরিৰারেসি. ভগৰা তেন কতপুঞ্ঞকম্মং পাকটং কাতুং –
৮৮৯. ‘‘ন তথা তপতি নভে সূরিযো, চন্দো চ ন ভাসতি ন ফুস্সো;
যথা অতুলমিদং মহপ্পভাসং, কো নু ত্ৰং তিদিৰা মহিং উপাগা.
৮৯০. ‘‘ছিন্দতি রংসী পভঙ্করস্স, সাধিকৰীসতিযোজনানি আভা;
রত্তিমপি যথা দিৰং করোতি, পরিসুদ্ধং ৰিমলং সুভং ৰিমানং.
৮৯১. ‘‘বহুপদুমৰিচিত্রপুণ্ডরীকং, ৰোকিণ্ণং কুসুমেহি নেকচিত্তং;
অরজৰিরজহেমজালছন্নং, আকাসে তপতি যথাপি সূরিযো.
৮৯২. ‘‘রত্তম্বরপীতৰাসসাহি, অগরুপিযঙ্গুচন্দনুস্সদাহি;
কঞ্চনতনুসন্নিভত্তচাহি, পরিপূরং গগনংৰ তারকাহি.
৮৯৩. ‘‘নরনারিযো বহুকেত্থনেকৰণ্ণা, কুসুমৰিভূসিতাভরণেত্থ সুমনা;
অনিলপমুঞ্চিতা পৰন্তি সুরভিং, তপনিযৰিততা সুৰণ্ণছন্না.
৮৯৪. ‘‘কিস্স সংযমস্স অযং ৰিপাকো, কেনাসি কম্মফলেনিধূপপন্নো;
যথা চ তে অধিগতমিদং ৰিমানং, তদনুপদং অৰচাসি ইগ্ঘ পুট্ঠো’’তি. –
তং দেৰপুত্তং পটিপুচ্ছি.
৮৮৬. তত্থ তপতীতি দিপ্পতি. নভেতি আকাসে. ফুস্সোতি ফুস্সতারকা. অতুলন্তি অনুপমং, অপ্পমাণং ৰা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা ইদং তৰ ৰিমানং অনুপমং অপ্পমাণং পভস্সরভাৰেন ততো এৰ মহপ্পভাসং আকাসে দিপ্পতি, ন তথা তারকরূপানি দিপ্পন্তি, ন চন্দো, তানি তাৰ তিট্ঠন্তু, নাপি সূরিযো দিপ্পতি, এৰংভূতো কো নু ত্ৰং দেৰলোকতো ইমং ভূমিপদেসং উপগতো, তং পাকটং কত্ৰা ইমস্স মহাজনস্স কথেহীতি.
৮৯০. ছিন্দতীতি ৰিচ্ছিন্দতি, পৰত্তিতুং অদেন্তো পটিহনতীতি অত্থো. রংসীতি রস্মিযো. পভঙ্করস্সাতি সূরিযস্স. তস্স চ ৰিমানস্স পভা সমন্ততো পঞ্চৰীসতি যোজনানি ফরিত্ৰা তিট্ঠতি. তেনাহ ‘‘সাধিকৰীসতিযোজনানি আভা’’তি. রত্তিমপি যথা দিৰং করোতীতি অত্তনো পভায অন্ধকারং ৰিধমন্তং রত্তিভাগম্পি দিৰসভাগং ৰিয করোতি. পরিসমন্ততো অন্তো চেৰ বহি চ সুদ্ধতায পরিসুদ্ধং. সব্বসো মলাভাৰেন ৰিমলং. সুন্দরতায সুভং.
৮৯১. বহুপদুমৰিচিত্রপুণ্ডরীকন্তি বহুৰিধরত্তকমলঞ্চেৰ ৰিচিত্তৰণ্ণসেতকমলঞ্চ. সেতকমলং পদুমং, রত্তকমলং পুণ্ডরীকন্তি ৰদন্তি. ৰোকিণ্ণং কুসুমেহীতি অঞ্ঞেহি চ নানাৰিধেহি পুপ্ফেহি সমোকিণ্ণং. নেকচিত্তন্তি মালাকম্মলতাকম্মাদিনানাৰিধৰিচিত্তং. অরজৰিরজহেমজালছন্নন্তি সযং অপগতরজং ৰিরজেন নিদ্দোসেন কঞ্চনজালেন ছাদিতং.
৮৯২. রত্তম্বরপীতৰাসসাহীতি রত্তৰত্থাহি চেৰ পীতৰত্থাহি চ. একা হি রত্তং দিব্বৰত্থং নিৰাসেত্ৰা পীতং উত্তরিযং করোতি, অপরা পীতং নিৰাসেত্ৰা রত্তং উত্তরিযং করোতি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘রত্তম্বরপীতৰাসসাহী’’তি. অগরুপিযঙ্গুচন্দনুস্সদাহীতি অগরুগন্ধেন পিযঙ্গুমালাহি চন্দনগন্ধেহি চ উস্সদাহি, উস্সন্নদিব্বাগরুগন্ধাদিকাহীতি অত্থো. কঞ্চনতনুসন্নিভত্তচাহীতি কনকসদিসসুখুমচ্ছৰীহি. পরিপূরন্তি তহং তহং ৰিচরন্তীহি সঙ্গীতিপসুতাহি চ পরিপুণ্ণং.
৮৯৩. বহুকেত্থাতি বহুকা এত্থ. অনেকৰণ্ণাতি নানারূপা. কুসমৰিভূসিতাভরণাতি ৰিসেসতো সুরভিৰাযনত্থং দিব্বকুসুমেহি অলঙ্কতদিব্বাভরণা. এত্থাতি এতস্মিং ৰিমানে. সুমনাতি সুন্দরমনা পমুদিতচিত্তা. অনিলপমুঞ্চিতা পৰন্তি সুরভিন্তি অনিলেন পমুঞ্চিতগন্ধানং পুপ্ফানং ৰাযুনা ৰিমুত্তপত্তপুটং ৰিয ৰিবন্ধতায ৰিকসিততায চ সুগন্ধং পৰাযন্তি. ‘‘অনিলপধূপিতা’’তিপি পঠন্তি, ৰাতেন মন্দং আৰুয্হমানা হেমমযপুপ্ফাতি অত্থো. কনকচীরকাদীহি ৰেণিআদীসু ওতততায তপনিযৰিততা. যেভুয্যেন কঞ্চনাভরণেহি অচ্ছাদিতসরীরতায সুৰণ্ণছন্না. নরনারিযোতি দেৰপুত্তা দেৰধীতরো চ বহুকা এত্থ তৰ ৰিমানেতি দস্সেতি.
৮৯৪. ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো পুট্ঠোতি পুচ্ছিতো ইমস্স মহাজনস্স কম্মফলপচ্চক্খভাৰাযাতি অধিপ্পাযো.
ততো দেৰপুত্তো ইমাহি গাথাহি ব্যাকাসি –
৮৯৫. ‘‘সযমিধ পথে সমেচ্চ মাণৰেন, সত্থানুসাসি অনুকম্পমানো;
তৰ রতনৰরস্স ধম্মং সুত্ৰা, করিস্সামীতি চ ব্রৰিত্থ ছত্তো.
৮৯৬. ‘‘জিনৰরপৰরং উপেহি সরণং, ধম্মঞ্চাপি তথেৰ ভিক্খুসঙ্ঘং;
নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.
৮৯৭. ‘‘মা চ পাণৰধং ৰিৰিধং চরস্সু অসুচিং,
ন হি পাণেসু অসঞ্ঞতং অৰণ্ণযিংসু সপ্পঞ্ঞা;
নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.
৮৯৮. ‘‘মা চ পরজনস্স রক্খিতম্পি, আদাতব্বমমঞ্ঞিথো অদিন্নং;
নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.
৮৯৯. ‘‘মা চ পরজনস্স রক্খিতাযো, পরভরিযা অগমা অনরিযমেতং;
নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.
৯০০. ‘‘মা চ ৰিতথং অঞ্ঞথা অভাণি, ন হি মুসাৰাদং অৰণ্ণযিংসু সপ্পঞ্ঞা;
নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.
৯০১. ‘‘যেন চ পুরিসস্স অপেতি সঞ্ঞা, তং মজ্জং পরিৰজ্জযস্সু সব্বং;
নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তে, পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিং.
৯০২. ‘‘স্ৰাহং ইধ পঞ্চ সিক্খা করিত্ৰা, পটিপজ্জিত্ৰা তথাগতস্স ধম্মে;
দ্ৰেপথমগমাসিং চোরমজ্ঝে, তে মং তত্থ ৰধিংসু ভোগহেতু.
৯০৩. ‘‘এত্তকমিদং অনুস্সরামি কুসলং, ততো পরং ন মে ৰিজ্জতি অঞ্ঞং;
তেন সুচরিতেন কম্মুনাহং, উপ্পন্নো তিদিৰেসু কামকামী.
৯০৪. ‘‘পস্স খণমুহুত্তসঞ্ঞমস্স, অনুধম্মপ্পটিপত্তিযা ৰিপাকং;
জলমিৰ যসসা সমেক্খমানা, বহুকামং পিহযন্তি হীনকম্মা.
৯০৫. ‘‘পস্স কতিপযায দেসনায, সুগতিঞ্চম্হি গতো সুখঞ্চ পত্তো;
যে চ তে সততং সুণন্তি ধম্মং, মঞ্ঞে তে অমতং ফুসন্তি খেমং.
৯০৬. ‘‘অপ্পম্পি কতং মহাৰিপাকং, ৰিপুলং হোতি তথাগতস্স ধম্মে;
পস্স কতপুঞ্ঞতায ছত্তো, ওভাসেতি পথৰিং যথাপি সূরিযো.
৯০৭. ‘‘কিমিদং কুসলং কিমাচরেম, ইচ্চেকে হি সমেচ্চ মন্তযন্তি;
তে মযং পুনরেৰ লদ্ধ মানুসত্তং, পটিপন্না ৰিহরেমু সীলৰন্তো.
৯০৮. ‘‘বহুকারো অনুকম্পকো চ সত্থা, ইতি মে সতি অগমা দিৰা দিৰস্স;
স্ৰাহং উপগতোম্হি সচ্চনামং, অনুকম্পস্সু পুনপি সুণেম্হ ধম্মং.
৯০৯. ‘‘যে চিধ পজহন্তি কামরাগং, ভৰরাগানুসযঞ্চ পহায মোহং;
ন চ তে পুন মুপেন্তি গব্ভসেয্যং, পরিনিব্বানগতা হি সীতিভূতা’’তি.
৮৯৫. তত্থ সযমিধ পথে সমেচ্চ মাণৰেনাতি ইধ ইমস্মিং পথে মহামগ্গে সযমেৰ উপগতেন মাণৰেন ব্রাহ্মণকুমারেন সমেচ্চ সমাগন্ত্ৰা. দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকপরমত্থেহি সত্তানং যথারহমনুসাসনতো সত্থা ভগৰা, ত্ৰং যং মাণৰং যথাধম্মং অনুসাসি অনুকম্পমানো অনুগ্গণ্হন্তো, তৰ রতনৰরস্স অগ্গরতনস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স, তং ধম্মং সুত্ৰা ইতি এৰং করিস্সামি যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিস্সামীতি, সো ছত্তো ছত্তনামকো মাণৰো ব্রৰিত্থ কথেসীতি পদযোজনা.
৮৯৬. এৰং যথাপুচ্ছিতং কম্মং কারণতো দস্সেত্ৰা ইদানি তং সরূপতো ৰিভাগতো চ দস্সেন্তো সত্থারা সমাদপিতভাৰং অত্তনা চ তত্থ পচ্ছা পতিট্ঠিতভাৰং দস্সেতুং ‘‘জিনৰরপৰর’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ নোতি পঠমং অৰোচহং ভন্তেতি ভন্তে ভগৰা ‘‘সরণগমনং জানাসী’’তি তযা ৰুত্তো ‘‘নো’’তি ন ‘‘জানামী’’তি পঠমং অৰোচং অহং. পচ্ছা তে ৰচনং তথেৰকাসিন্তি পচ্ছা তযা ৰুত্তং কথং পরিৰত্তেন্তো তৰ ৰচনং তথেৰ অকাসিং পটিপজ্জিং, তীণিপি সরণানি উপগচ্ছিন্তি অত্থো.
৮৯৭. ৰিৰিধন্তি উচ্চাৰচং, অপ্পসাৰজ্জং মহাসাৰজ্জঞ্চাতি অত্থো. মা চরস্সূতি মা অকাসি. অসুচিন্তি কিলেসাসুচিমিস্সতায ন সুচিং. পাণেসু অসঞ্ঞতন্তি পাণঘাততো অৰিরতং. ন হি অৰণ্ণযিংসূতি ন হি ৰণ্ণযন্তি. পচ্চূপ্পন্নকালত্থে হি ইদং অতীতকালৰচনং. অথ ৰা ‘‘অৰণ্ণযিংসূ’’তি একদেসেন সকলস্স কালস্স উপলক্খণং, তস্মা যথা ন ৰণ্ণযিংসু অতীতমদ্ধানং, এৰং এতরহিপি ন ৰণ্ণযন্তি, অনাগতেপি ন ৰণ্ণযিস্সন্তীতি ৰুত্তং হোতি.
৮৯৮-৯০০. পরজনস্স রক্খিতন্তি পরপরিগ্গহিতৰত্থু. তেনাহ ‘‘অদিন্ন’’ন্তি. মা অগমাতি মা অজ্ঝাচরি. ৰিতথন্তি অতথং, মুসাতি অত্থো. অঞ্ঞথাতি অঞ্ঞথাৰ, ৰিতথসঞ্ঞী এৰং ৰিতথন্তি জানন্তো এৰং মা ভণীতি অত্থো.
৯০১. যেনাতি যেন মজ্জেন, পীতেনাতি অধিপ্পাযো. অপেতীতি ৰিগচ্ছতি. সঞ্ঞাতি ধম্মসঞ্ঞা, লোকসঞ্ঞা এৰ ৰা. সব্বন্তি অনৰসেসং, বীজতো পট্ঠাযাতি অত্থো.
৯০২. স্ৰাহন্তি সো তদা ছত্তমাণৰভূতো অহং. ইধ ইমস্মিং মগ্গপদেসে, ইমস্মিং ৰা তৰ সাসনে. তেনাহ ‘‘তথাগতস্স ধম্মে’’তি. পঞ্চ সিক্খাতি পঞ্চ সীলানি. করিত্ৰাতি আদিযিত্ৰা, অধিট্ঠাযাতি অত্থো. দ্ৰেপথন্তি দ্ৰিন্নং গামসীমানং ৰেমজ্ঝভূতং পথং, সীমন্তরিকপথন্তি অত্থো. তেতি তে চোরা. তত্থাতি সীমন্তরিকমগ্গে. ভোগহেতূতি আমিসকিঞ্চিক্খনিমিত্তং.
৯০৩. ততোতি যথাৰুত্তকুসলতো পরং উপরি অঞ্ঞং কুসলং ন ৰিজ্জতি ন উপলব্ভতি, যমহং অনুস্সরেয্যন্তি অত্থো. কামকামীতি যথিচ্ছিতকামগুণসমঙ্গী.
৯০৪. খণমুহুত্তসঞ্ঞমস্সাতি খণমুহুত্তমত্তং পৰত্তসীলস্স. অনুধম্মপ্পটিপত্তিযাতি যথাধিগতস্স ফলস্স অনুরূপধম্মং পটিপজ্জমানস্স ভগৰা পস্স, তুয্হং ওৰাদধম্মস্স ৰা অনুরূপায ধম্মপটিপত্তিযা ৰুত্তনিযামেনেৰ সরণগমনস্স সীলসমাদানস্স চাতি অত্থো. জলমিৰ যসসাতি ইদ্ধিযা পরিৰারসম্পত্তিযা চ জলন্তং ৰিয. সমেক্খমানাতি পস্সন্তা. বহুকাতি বহৰো. পিহযন্তীতি ‘‘কথং নু খো মযং এদিসা ভৰেয্যামা’’তি পত্থেন্তি. হীনকম্মাতি মম সম্পত্তিতো নিহীনভোগা.
৯০৫. কতিপযাযাতি অপ্পিকায. যেতি যে ভিক্খূ চেৰ উপাসকাদযো চ. চ-সদ্দো ব্যতিরেকে. তেতি তৰ. সততন্তি দিৰসে দিৰসে.
৯০৬. ৰিপুলন্তি উল়ারফলং ৰিপুলানুভাৰং. তথাগতস্স ধম্মেতি তথাগতস্স সাসনে ওৰাদে ঠত্ৰা কতন্তি যোজনা. এৰং অনুদ্দেসিকৰসেন ৰুত্তমেৰত্থং অত্তুদ্দেসিকৰসেন দস্সেন্তো ‘‘পস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ পস্সাতি ভগৰন্তং ৰদতি, অত্তানমেৰ ৰা অঞ্ঞং ৰিয চ কত্ৰা ৰদতি.
৯০৭. কিমিদং কুসলং কিমাচরেমাতি কুসলং নামেতং কিংসভাৰং কীদিসং, কথং ৰা তং আচরেয্যাম. ইচ্চেকে হি সমেচ্চ মন্তযন্তীতি এৰমেকে সমেচ্চ সমাগন্ত্ৰা পথৰিং পরিৰত্তেন্তা ৰিয সিনেরুং উক্খিপন্তা ৰিয চ সুদুক্করং কত্ৰা মন্তযন্তি ৰিচারেন্তি, মযং পন অকিচ্ছেনেৰ পুনপি কুসলং আচরেয্যামাতি অধিপ্পাযো. তেনেৰাহ ‘‘ময’’ন্তিআদি.
৯০৮. বহুকারোতি বহূপকারো, মহাউপকারো ৰা. অনুকম্পকোতি কারুণিকো. ম-কারো পদসন্ধিকরো. ইতীতি এৰং, ভগৰতো অত্তনি পটিপন্নাকারং সন্ধায ৰদতি. মে সতীতি মযি সতি ৰিজ্জমানে, চোরেহি অৰধিতে এৰাতি অত্থো. দিৰা দিৰস্সাতি দিৰসস্সপি দিৰা, কালস্সেৰাতি অত্থো. স্ৰাহন্তি সো ছত্তমাণৰভূতো অহং. সচ্চনামন্তি ‘‘ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তিআদিনামেহি অৰিতথনামং ভূতত্থনামং. অনুকম্পস্সূতি অনুগ্গণ্হাহি. পুনপীতি ভিয্যোপি সুণেমু, তৰ ধম্মং সুণেয্যামযেৰাতি অত্থো.
এৰং দেৰপুত্তো সব্বমেতং কতঞ্ঞুতাভাৰে ঠত্ৰা সত্থু পযিরুপাসনে চ ধম্মস্সৰনে চ অতিত্তিমেৰ দীপেন্তো ৰদতি. ভগৰা দেৰপুত্তস্স চ তত্থ সন্নিপতিতপরিসায চ অজ্ঝাসযং ওলোকেত্ৰা অনুপুব্বিকথং কথেসি. অথ নেসং অল্লচিত্ততং ঞত্ৰা সামুক্কংসিকং ধম্মদেসনং পকাসেসি. দেসনাপরিযোসানে দেৰপুত্তো চেৰ মাতাপিতরো চস্স সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু, মহতো চ জনকাযস্স ধম্মাভিসমযো অহোসি.
৯০৯. পঠমফলে পতিট্ঠিতো দেৰপুত্তো উপরিমগ্গেসু অত্তনো গরুচিত্তীকারং, তদধিগমস্স চ মহানিসংসতং ৰিভাৰেন্তো ‘‘যে চিধ পজহন্তি কামরাগ’’ন্তি পরিযোসানগাথমাহ. তস্সত্থো – যে ইধ ইমস্মিং সাসনে ঠিতা পজহন্তি অনৰসেসতো সমুচ্ছিন্দন্তি কামরাগং, ন চ তে পুন উপেন্তি গব্ভসেয্যং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং সমুচ্ছিন্নত্তা. যে চ পন পহায মোহং সব্বসো সমুগ্ঘাতেত্ৰা ভৰরাগানুসযঞ্চ পজহন্তি, তে পুন উপেন্তি গব্ভসেয্যন্তি ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. কস্মা? পরিনিব্বানগতা হি সীতিভূতা, তে হি উত্তমপুরিসা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বানং গতা এৰং ইধেৰ সব্বৰেদযিতানং সব্বপরিল়াহানং ব্যন্তিভাৰেন সীতিভূতা.
ইতি দেৰপুত্তো অত্তনো অরিযসোতসমাপন্নভাৰং পৰেদেন্তো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা দেসনায কূটং গহেত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অপচিতিং দস্সেত্ৰা মাতাপিতরো আপুচ্ছিত্ৰা দেৰলোকমেৰ গতো, সত্থাপি উট্ঠাযাসনা গতো সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. মাণৰস্স পন মাতাপিতরো ব্রাহ্মণো পোক্খরসাতি সব্বো চ মহাজনো ভগৰন্তং অনুগন্ত্ৰা নিৰত্তি. ভগৰা জেতৰনং গন্ত্ৰা সন্নিপতিতায পরিসায ইমং ৰিমানং ৰিত্থারতো কথেসি. সা দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
ছত্তমাণৰকৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.