১৪. মহারথৰিমানৰণ্ণনা
সহস্সযুত্তং হযৰাহনং সুভন্তি মহারথৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে. তেন চ সমযেন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো হেট্ঠা ৰুত্তনযেন দেৰচারিকং চরন্তো তাৰতিংসভৰনে গোপালস্স নাম দেৰপুত্তস্স অত্তনো ৰিমানতো নিক্খমিত্ৰা সহস্সযুত্তং মহন্তং দিব্বরথং অভিরুয্হ মহন্তেন পরিৰারেন মহতিযা দেৰিদ্ধিযা উয্যানকীল়নত্থং গচ্ছন্তস্স অৰিদূরে পাতুরহোসি. তং দিস্ৰা দেৰপুত্তো সঞ্জাতগারৰবহুমানো সহসা রথতো ওরুয্হ উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা অঞ্জলিং সিরসি পগ্গয্হ অট্ঠাসি.
তস্সিদং পুব্বকম্মং – সো কির ৰিপস্সিং ভগৰন্তং সুৰণ্ণমালায পূজেত্ৰা ‘‘ইমস্স পুঞ্ঞস্স আনুভাৰেন ময্হং ভৰে ভৰে সোৰণ্ণমযা উরচ্ছদমালা নিব্বত্ততূ’’তি কতপণিধানায অনেককপ্পেসু সুগতীসুযেৰ সংসরন্তিযা কস্সপস্স ভগৰতো কালে কিকিস্স কাসিরঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তায যথাপণিধানং সুৰণ্ণমালালাভেন ‘‘উরচ্ছদমালা’’তি লদ্ধনামায দেৰকঞ্ঞাসদিসায রাজধীতায আচরিযো গোপালো নাম ব্রাহ্মণো হুত্ৰা সসাৰকসঙ্ঘস্স কস্সপস্স ভগৰতো অসদিসদানাদীনি মহাদানানি পৰত্তেত্ৰা ইন্দ্রিযানং অপরিপক্কভাৰেন অত্তানং রাজধীতরঞ্চ উদ্দিস্স সত্থারা দেসিতং ধম্মং সুত্ৰাপি ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো পুথুজ্জনকালকিরিযমেৰ কত্ৰা যথূপচিতপুঞ্ঞানুভাৰেন তাৰতিংসেসু যোজনসতিকে কনকৰিমানে নিব্বত্তি, অনেককোটিঅচ্ছরাপরিৰারো অহোসি, সত্তরতনমযো চস্স সহস্সযুত্তো সুৰিভত্তভিত্তিৰিচিত্তো সিনিদ্ধমধুরনিগ্ঘোসো অত্তনো পভাসমুদযেন অৰহসন্তো ৰিয দিৰঙ্করমণ্ডলং দিব্বো আজঞ্ঞরথো নিব্বত্তি.
সো তত্থ যাৰতাযুকং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা অপরাপরং দেৰেসুযেৰ সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেন যথাৰুত্তসম্পত্তিৰিভৰো গোপালো এৰ নাম দেৰপুত্তো হুত্ৰা তাৰতিংসেসুযেৰ নিব্বত্তি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘তেন চ সমযেন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো…পে… অঞ্জলিং সিরসি পগ্গয্হ অট্ঠাসী’’তি.
এৰং পন উপসঙ্কমিত্ৰা ঠিতং তং দেৰপুত্তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ইমাহি গাথাহি পুচ্ছি –
১০১৫. ‘‘সহস্সযুত্তং হযৰাহনং সুভং, আরুয্হিমং সন্দনং নেকচিত্তং;
উয্যানভূমিং অভিতো অনুক্কমং, পুরিন্দদো ভূতপতীৰ ৰাসৰো.
১০১৬. ‘‘সোৰণ্ণমযা তে রথকুব্বরা উভো, ফলেহি অংসেহি অতীৰ সঙ্গতা;
সুজাতগুম্বা নরৰীরনিট্ঠিতা, ৰিরোচতি পন্নরসেৰ চন্দো.
১০১৭. ‘‘সুৰণ্ণজালাৰততো রথো অযং, বহূহি নানারতনেহি চিত্তিতো;
সুনন্দিঘোসো চ সুভস্সরো চ, ৰিরোচতী চামরহত্থবাহুভি.
১০১৮. ‘‘ইমা চ নাভ্যো মনসাভিনিম্মিতা, রথস্স পাদন্তরমজ্ঝভূসিতা;
ইমা চ নাভ্যো সতরাজিচিত্তিতা, সতেরতা ৰিজ্জুরিৰপ্পভাসরে.
১০১৯. ‘‘অনেকচিত্তাৰততো রথো অযং, পুথূ চ নেমী চ সহস্সরংসিকো;
তেসং সরো সুয্যতি ৰগ্গুরূপো, পঞ্চঙ্গিকং তূরিযমিৰপ্পৰাদিতং.
১০২০. ‘‘সিরস্মিং চিত্তং মণিচন্দকপ্পিতং, সদা ৰিসুদ্ধং রুচিরং পভস্সরং;
সুৰণ্ণরাজীহি অতীৰ সঙ্গতং, ৰেল়ুরিযরাজীৰ অতীৰ সোভতি.
১০২১. ‘‘ইমে চ ৰাল়ী মণিচন্দকপ্পিতা, আরোহকম্বূ সুজৰা ব্রহূপমা;
ব্রহা মহন্তা বলিনো মহাজৰা, মনো তৰঞ্ঞায তথেৰ সিংসরে.
১০২২. ‘‘ইমে চ সব্বে সহিতা চতুক্কমা, মনো তৰঞ্ঞায তথেৰ সিংসরে;
সমং ৰহন্তী মুদুকা অনুদ্ধতা, আমোদমানা তুরগানমুত্তমা.
১০২৩. ‘‘ধুনন্তি ৰগ্গন্তি পতন্তি চম্বরে, অব্ভুদ্ধুনন্তা সুকতে পিল়ন্ধনে;
তেসং সরো সুয্যতি ৰগ্গুরূপো, পঞ্চঙ্গিকং তূরিযমিৰপ্পৰাদিতং.
১০২৪. ‘‘রথস্স ঘোসো অপিল়ন্ধনান চ, খুরস্স নাদো অভিহিংসনায চ;
ঘোসো সুৰগ্গূ সমিতস্স সুয্যতি, গন্ধব্বতূরিযানি ৰিচিত্রসংৰনে.
১০২৫. ‘‘রথে ঠিতাতা মিগমন্দলোচনা, আল়ারপম্হা হসিতা পিযংৰদা;
ৰেল়ুরিযজালাৰততা তনুচ্ছৰা, সদেৰ গন্ধব্বসূরগ্গপূজিতা.
১০২৬. ‘‘তা রত্তরত্তম্বরপীতৰাসসা, ৰিসালনেত্তা অভিরত্তলোচনা;
কুলে সুজাতা সুতনূ সুচিম্হিতা, রথে ঠিতা পঞ্জলিকা উপট্ঠিতা.
১০২৭. ‘‘তা কম্বুকেযূরধরা সুৰাসসা, সুমজ্ঝিমা ঊরুথনূপপন্না;
ৰট্টঙ্গুলিযো সুমুখা সুদস্সনা, রথে ঠিতা পঞ্জলিকা উপট্ঠিতা.
১০২৮. ‘‘অঞ্ঞা সুৰেণী সুসু মিস্সকেসিযো, সমং ৰিভত্তাহি পভস্সরাহি চ;
অনুব্বতা তা তৰ মানসে রতা, রথে ঠিতা পঞ্জলিকা উপট্ঠিতা.
১০২৯. ‘‘আৰেল়িনিযো পদুমুপ্পলচ্ছদা, অলঙ্কতা চন্দনসারৰাসিতা;
অনুব্বতা তা তৰ মানসে রতা, রথে ঠিতা পঞ্জলিকা উপট্ঠিতা.
১০৩০. ‘‘তা মালিনিযো পদুমুপ্পলচ্ছদা, অলঙ্কতা চন্দনসারৰাসিতা;
অনুব্বতা তা তৰ মানসে রতা, রথে ঠিতা পঞ্জলিকা উপট্ঠিতা.
১০৩১. ‘‘কণ্ঠেসু তে যানি পিল়ন্ধনানি, হত্থেসু পাদেসু তথেৰ সীসে;
ওভাসযন্তী দস সব্বসো দিসা, অব্ভুদ্দযং সারদিকোৰ ভাণুমা.
১০৩২. ‘‘ৰাতস্স ৰেগেন চ সম্পকম্পিতা, ভুজেসু মালা অপিল়ন্ধনানি চ;
মুঞ্চন্তি ঘোসং রুচিরং সুচিং সুভং, সব্বেহি ৰিঞ্ঞূহি সুতব্বরূপং.
১০৩৩. ‘‘উয্যানভূম্যা চ দুৰদ্ধতো ঠিতা, রথা চ নাগা তূরিযানি চ সরো;
তমেৰ দেৰিন্দ পমোদযন্তি, ৰীণা যথা পোক্খরপত্তবাহুভি.
১০৩৪. ‘‘ইমাসু ৰীণাসু বহূসু ৰগ্গূসু, মনুঞ্ঞরূপাসু হদযেরিতং পীতিং;
পৰজ্জমানাসু অতীৰ অচ্ছরা, ভমন্তি কঞ্ঞা পদুমেসু সিক্খিতা.
১০৩৫. ‘‘যদা চ গীতানি চ ৰাদিতানি চ, নচ্চানি চিমানি সমেন্তি একতো;
অথেত্থ নচ্চন্তি অথেত্থ অচ্ছরা, ওভাসযন্তী উভতো ৰরিত্থিযো.
১০৩৬. ‘‘সো মোদসি তূরিযগণপ্পবোধনো, মহীযমানো ৰজিরাৰুধোরিৰ;
ইমাসু ৰীণাসু বহূসু ৰগ্গূসু, মনুঞ্ঞরূপাসু হদযেরিতং পীতিং.
১০৩৭. ‘‘কিং ত্ৰং পুরে কম্মমকাসি অত্তনা, মনুস্সভূতো পুরিমায জাতিযা;
উপোসথং কং ৰা তুৰং উপাৰসি, কং ধম্মচরিযং ৰতমাভিরোচযি.
১০৩৮. ‘‘নযীদমপ্পস্স কতস্স কম্মুনো, পুব্বে সুচিণ্ণস্স উপোসথস্স ৰা;
ইদ্ধানুভাৰো ৰিপুলো অযং তৰ, যং দেৰসঙ্ঘং অভিরোচসে ভুসং.
১০৩৯. ‘‘দানস্স তে ইদং ফলং, অথো সীলস্স ৰা পন;
অথো অঞ্জলিকম্মস্স, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.
১০১৫. তত্থ সহস্সযুত্তন্তি সহস্সেন যুত্তং, সহস্সং ৰা যুত্তং যোজিতং এতস্মিন্তি সহস্সযুত্তং. কস্স পনেতং সহস্সন্তি? ‘‘হযৰাহন’’ন্তি অনন্তরং ৰুচ্চমানত্তা হযানন্তি অযমত্থো ৰিঞ্ঞাযতেৰ. হযা ৰাহনং এতস্সাতি হযৰাহনং. কেচি পন ‘‘সহস্সযুত্তহযৰাহন’’ন্তি অনুনাসিকলোপং একমেৰ সমাসপদং কত্ৰা ৰণ্ণেন্তি, এতস্মিং পক্খে হযৰাহনং ৰিয ৰাহনন্তি অত্থো যুজ্জতি. হযৰাহনসহস্সযুত্তং যুত্তহযৰাহনসহস্সন্তি হি অত্থো. অপরে পন ‘‘সহস্সযুত্তন্তি সহস্সদিব্বাজঞ্ঞযুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. সন্দনন্তি রথং. নেকচিত্তন্তি অনেকচিত্তং নানাৰিধৰিচিত্তৰন্তং. উয্যানভূমিং অভিতোতি উয্যানভূমিযা সমীপে. ‘‘অভিতো’’তি হি পদং অপেক্খিত্ৰা সামিঅত্থে এতং উপযোগৰচনং. কেচি পন ‘‘উয্যানভূম্যা’’তিপি পঠন্তি, তে সদ্দনযম্পি অনুপধারেন্তা পঠন্তি. অনুক্কমন্তি গচ্ছন্তো পুরিন্দদো ভূতপতীৰ ৰাসৰো ৰিরোচসীতি সম্বন্ধো.
১০১৬. সোৰণ্ণমযাতি সুৰণ্ণমযা. তেতি তৰ. রথকুব্বরা উভোতি রথস্স উভোসু পস্সেসু ৰেদিকা. যো হি রথস্স সোভনত্থঞ্চেৰ উপরি ঠিতানং গুত্তত্থঞ্চ উভোসু পস্সেসু ৰেদিকাকারেন পরিক্খেপো করীযতি, তস্স পুরিমভাগে উভোসু পস্সেসু যাৰ রথীসা, তাৰ হত্থেহি গহণযোগ্গো রথস্স অৰযৰৰিসেসো, ইধ সো এৰ কুব্বরোতি অধিপ্পেতো. তেনেৰাহ ‘‘উভো’’তি. অঞ্ঞত্থ পন রথীসা কুব্বরোতি ৰুচ্চতি. ফলেহীতি রথূপত্থম্ভস্স দক্খিণৰামভেদেহি দ্ৰীহি ফলেহি, পরিযন্তাৰেত্থ ফলাতি ৰুত্তা. অংসেহীতি কুব্বরফলে পতিট্ঠিতেহি হেট্ঠিমঅংসেহি. অতীৰ সঙ্গতাতি অতিৰিয সুট্ঠু সঙ্গতা সুফস্সিতা নিব্বিৰরা. ইদঞ্চ সিপ্পিৰিরচিতে কিত্তিমরথে লব্ভমানৰিসেসং তত্থ আরোপেত্ৰা ৰুত্তং. সো পন অপোরিসতায অকিত্তিমো সযংজাতো কেনচি অঘটিতোযেৰ. সুজাতগুম্বাতি সুসণ্ঠিতথম্ভকসমুদাযা. যে হি ৰেদিকায নিরন্তরং ঠিতা সুসণ্ঠিতঘটকাদিঅৰযৰৰিসেসৰন্তো থম্ভকসমুদাযা, তেসং ৰসেনেৰং ৰুত্তং ‘‘সুজাতগুম্বা’’তি. নরৰীরনিট্ঠিতাতি সিপ্পাচরিযেহি নিট্ঠাপিতসদিসা. সিপ্পাচরিযা হি অত্তনো সরীরখেদং অচিন্তেত্ৰা ৰীরিযবলেন সিপ্পস্স সুট্ঠু ৰিচারণতো নরেসু ৰীরিযৰন্তোতি ইধ ‘‘নরৰীরা’’তি ৰুত্তা. নরৰীরাতি ৰা দেৰপুত্তস্স আলপনং. নিট্ঠিতাতি পরিযোসিতা পরিপুণ্ণসোভাতিসযা. ‘‘নরৰীরনিম্মিতা’’তি ৰা পাঠো, নরেসু ধিতিসম্পন্নেহি নিম্মিতসদিসাতি অত্থো. এৰংৰিধকুব্বরতায অযং তৰ রথো ৰিরোচতি. কিং ৰিয? পন্নরসেৰ চন্দো, সুক্কপক্খে পন্নরসিযং পরিপুণ্ণকালে চন্দিমা ৰিয.
১০১৭. সুৰণ্ণজালাৰততোতি সুৰণ্ণজালকেহি অৰততো ছাদিতো. ‘‘সুৰণ্ণজালাৰিততো’’তিপি পাঠো, গৰচ্ছিতোতি অত্থো. বহূহীতি অনেকেহি. নানারতনেহীতি পদুমরাগফুস্সরাগাদিনানাৰিধরতনেহি. সুনন্দিঘোসোতি সুট্ঠু নন্দিতব্বঘোসো, সৰনীযমধুরনিন্নাদোতি অত্থো. সুনন্দিঘোসোতি ৰা সুট্ঠু কতনন্দিঘোসো, নচ্চনাদীনং দস্সনাদীসু পৰত্তিতসাধুকারসদ্দাদিৰসেন কতপমোদনিন্নাদোতি অত্থো, ‘‘কালেন কালং আসীৰাদনৰসেন সুট্ঠু পযুত্তনন্দিঘোসো’’তি চ ৰদন্তি. সুভস্সরোতি সুট্ঠু অতিৰিয ওভাসনসভাৰো, তত্থ ৰা পৰত্তমানানং দেৰতানং সোভনেন গীতৰাদিতস্সরেন সুভস্সরো. চামরহত্থবাহুভীতি চামরহত্থযুত্তবাহূহি ইতো চিতো চ বীজযমান চামরকলাপেহি দেৰতানং ভুজেহি, তথাভূতাহি দেৰতাহি ৰা ৰিরোচতি.
১০১৮. নাভ্যোতি রথচক্কানং নাভিযো. মনসাভিনিম্মিতাতি ‘‘ইমে ঈদিসা হোন্তূ’’তি চিত্তেন নিম্মিতসদিসা. রথস্স পাদন্তরমজ্ঝভূসিতাতি রথস্স পাদানং রথচক্কানং অন্তেন নেমিনা নানারতনসমুজ্জলেন অরানং ৰেমজ্ঝেন চ মণ্ডিতা. সতরাজিচিত্তিতাতি অনেকৰণ্ণাহি অনেকসতাহি রাজীহি লেখাহি চিত্তিতা ৰিচিত্তভাৰং গতা. সতেরতা ৰিজ্জুরিৰাতি সতেরতসঙ্খাতৰিজ্জুলতা ৰিয পভাসরে ৰিজ্জোতন্তি.
১০১৯. অনেকচিত্তাৰততোতি অনেকেহি মালাকম্মাদিচিত্তেহি অৰততো সমোকিণ্ণো. ‘‘অনেকচিত্তাৰিততো’’তিপি পঠন্তি, সোযেৰ অত্থো, গাথাসুখত্থং পন দীঘকরণং. পুথূ চ নেমী চাতি পুথুলনেমি চ, একো চ-কারো নিপাতমত্তং. সহস্সরংসিকোতি অনেকসহস্সরংসিকো. ‘‘সহস্সরংসিযো’’তিপি পাল়ি. অপরে পন ‘‘নতা রংসিযো’’তি চ পঠন্তি, তত্থ নতাতি অজিযধনুদণ্ডকো ৰিয ওণতা নেমিপ্পদেসা. সহস্সরংসিযোতি সূরিযমণ্ডলং ৰিয ৰিপ্ফুরন্তকিরণজালা. তেসন্তি ওলম্বমানকিঙ্কিণিকজালানং নেমিপ্পদেসানং.
১০২০. সিরস্মিন্তি সীসে, রথস্স সীসেতি অত্থো. সিরো ৰা অস্মিং রথে. চিত্তন্তি ৰিচিত্তং. মণিচন্দকপ্পিতন্তি মণিমযমণ্ডলানুৰিদ্ধং চন্দমণ্ডলসদিসেন মণিনা অনুৰিদ্ধং. রুচিরং পভস্সরন্তি ইমিনা তস্স চন্দমণ্ডলসদিসতংযেৰ ৰিভাৰেতি, সদা ৰিসুদ্ধন্তি ইমিনা পনস্স চন্দমণ্ডলতোপি ৰিসেসং দস্সেতি. সুৰণ্ণরাজীহীতি অন্তরন্তরা ৰট্টাকারেন সণ্ঠিতাহি সুৰণ্ণলেখাহি. সঙ্গতন্তি সহিতং. ৰেল়ুরিযরাজীৰাতি অন্তরন্তরা সুৰণ্ণরাজীহি খচিতমণিমণ্ডলত্তা ৰেল়ুরিযরাজীহি ৰিয সোভতি. ‘‘ৰেল়ুরিযরাজীহী’’তি চ পঠন্তি.
১০২১. ৰাল়ীতি ৰাল়ৰন্তো সম্পন্নৰাল়ধিনো, অস্সে সন্ধায ৰদতি. ‘‘ৰাজী’’তি ৰা পাঠো. মণিচন্দকপ্পিতাতি চামরোলম্বনট্ঠানেসু মণিমযচন্দকানুৰিদ্ধা. আরোহকম্বূতি উচ্চা চেৰ তদনুরূপপরিণাহা চ, আরোহপরিণাহসম্পন্নাতি অত্থো. সুজৰাতি সুন্দরজৰা জৰৰন্তো মহাজৰা, সোভনগতিকাতি অত্থো. ব্রহূপমাতি ব্রহা ৰিয পমিনিতব্বা, অত্তনো পমাণতো অধিকা ৰিয পঞ্ঞাযন্তাতি অত্থো. ব্রহাতি ৰুড্ঢা পৰড্ঢসব্বঙ্গপচ্চঙ্গা. মহন্তাতি মহানুভাৰা মহিদ্ধিকা. বলিনোতি সরীরবলেন চ উস্সাহবলেন চ বলৰন্তো. মহাজৰাতি সীঘৰেগা. মনো তৰঞ্ঞাযাতি তৰ চিত্তং ঞত্ৰা. তথেৰাতি চিত্তানুরূপমেৰ. সিংসরেতি সংসপ্পরে, পৰত্তরেতি অত্থো.
১০২২. ইমেতি যথাৰুত্তঅস্সে সন্ধাযাহ. সব্বেতি সহস্সমত্তাপি. সহিতাতি সমানজৰতায সমানগমনতায চ গতিযং সহিতা, অঞ্ঞমঞ্ঞং অনূনাধিকগমনাতি অত্থো. চতূহি পাদেহি কমন্তি গচ্ছন্তীতি চতুক্কমা. সমং ৰহন্তীতি ‘‘সহিতা’’তি পদেন ৰুত্তমেৰত্থং পাকটতরং করোতি. মুদুকাতি মুদুসভাৰা, ভদ্রা আজানীযাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অনুদ্ধতা’’তি, উদ্ধতরহিতা খোভং অকরোন্তাতি অত্থো. আমোদমানাতি পমোদমানা, অখল়ুঙ্কতায অঞ্ঞমঞ্ঞং রথিকাদীনঞ্চ তুট্ঠিং পৰেদযন্তাতি অত্থো.
১০২৩. ধুনন্তীতি চামরভারং কেসরভারং ৰালধিঞ্চ ৰিধুনন্তি. ৰগ্গন্তীতি কদাচি পদে পদং নিক্খিপন্তা ৰগ্গনেন গমনেন গচ্ছন্তি. পতন্তীতি কদাচি পৰত্তন্তি, লঙ্ঘন্তীতি অত্থো. ‘‘প্লৰন্তী’’তি চ কেচি পঠন্তি, সোযেৰত্থো. অব্ভুদ্ধুনন্তাতি কম্মসিপ্পিনা সুকতে সুট্ঠু নিম্মিতে খুদ্দকঘণ্টাদিঅস্সালঙ্কারে অভিউদ্ধুনন্তা অধিকং উদ্ধুনন্তা. তেসন্তি তেসং পিল়ন্ধনানং.
১০২৪. রথস্স ঘোসোতি যথাৰুত্তো রথনিগ্ঘোসো. অপিল়ন্ধনান চাতি অ-কারো নিপাতমত্তং. পিল়ন্ধনানং আভরণানং. অপিল়ন্ধনন্তি চ আভরণপরিযাযোতি ৰা ৰদন্তি, রথস্সানং আভরণানঞ্চঘোসোতি অত্থো. খুরস্সনাদোতি তুরঙ্গানং খুরনিপাতসদ্দো. কিঞ্চাপি অস্সা আকাসেন গচ্ছন্তি, মধুরস্স পন খুরনিপাতসদ্দস্স উপলদ্ধিহেতুভূতেন কম্মুনা তেসং খুরনিক্খেপে খুরনিক্খেপে পটিঘাতো লব্ভতীতি ৰদন্তি. অভিহিংসনায চাতি অস্সানং অধিকহিংসনেন চ, অন্তরন্তরা অস্সেহি পৰত্তিতহেসনেন চাতি অত্থো. ‘‘অভিহেসনায চা’’তি কেচি পঠন্তি. সমিতস্সাতি সমুদিতস্স দিব্বজনস্স ঘোসো চ সুৰগ্গু সুমধুরং সুয্যতি. কিং ৰিযাতি আহ ‘‘গন্ধব্বতূরিযানি ৰিচিত্রসংৰনে’’তি, চিত্রলতাৰনে গন্ধব্বদেৰপুত্তানং পঞ্চঙ্গিকতূরিযানি ৰিয. তূরিযসন্নিস্সিতো হি সদ্দো ‘‘তূরিযানী’’তি ৰুত্তো নিস্সযৰোহারেন. ‘‘গন্ধব্বতূরিযান চ ৰিচিত্রসংৰনে’’তি চ পাঠো, ‘‘তূরিযানঞ্চ’’ইতি অনুনাসিকং আনেত্ৰা যোজেতব্বং. অপরে ‘‘গন্ধব্বতূরিযানি ৰিচিত্রপৰনে’’তি পঠন্তি.
১০২৫. রথে ঠিতাতাতি রথে ঠিতা এতা. মিগমন্দলোচনাতি মিগচ্ছাপিকানং ৰিয মুদুসিনিদ্ধদিট্ঠিনিপাতা. আল়ারপম্হাতি বহলসঙ্গতপখুমা, গোপখুমাতি অত্থো. হসিতাতি পহসিতা, পহংসিতমুখাতি অত্থো. পিযংৰদাতি পিযৰাদিনিযো. ৰেল়ুরিযজালাৰততাতি ৰেল়ুরিযমণিমযেন জালেন ছাদিতসরীরা. তনুচ্ছৰাতি সুখুমচ্ছৰিযো. সদেৰাতি সদা এৰ সব্বকালমেৰ. গন্ধব্বসূরগ্গপূজিতাতি গন্ধব্বদেৰতাহি চেৰ অপরাহি চ অগ্গদেৰতাহি লদ্ধপূজা.
১০২৬. তা রত্তরত্তম্বরপীতৰাসসাতি রজনীযরূপা চ রত্তপীতৰত্থা চ. অভিরত্তলোচনাতি ৰিসেসতো রত্তরাজীহি উপসোভিতনযনা. কুলে সুজাতাতি সিন্ধৰকুলে সুজাতা ৰিসিট্ঠদেৰনিকাযে সম্ভৰা. সুতনূতি সুন্দরসরীরা. সুচিম্হিতাতি সুদ্ধসিতকরণা.
১০২৭. তা কম্বুকেযূরধরাতি সুৰণ্ণমযকেযূরধরা. সুমজ্ঝিমাতি ৰিলগ্গমজ্ঝা. ঊরুথনূপপন্নাতি সম্পন্নঊরুথনা, কদলিক্খন্ধসদিসঊরু চেৰ সমুগ্গসদিসথনা চ. ৰট্টঙ্গুলিযোতি অনুপুব্বতো ৰট্টঙ্গুলিযো. সুমুখাতি সুন্দরমুখা, পমুদিতমুখা ৰা. সুদস্সনাতি দস্সনীযা.
১০২৮. অঞ্ঞাতি একচ্চা. সুৰেণীতি সুন্দরকেসৰেণিযো. সুসূতি দহরা. মিস্সকেসিযোতি রত্তমালাদীহি মিস্সিতকেসৰট্টিযো. কথং? সমং ৰিভত্তাহি পভস্সরাহি চাতি, সমং অঞ্ঞমঞ্ঞসদিসং নানাৰিভত্তিৰসেন ৰিভত্তাহি সুৰণ্ণচীরাদিখচিতাহি ইন্দনীলমণিআদযো ৰিয পভস্সরাহি কেসৰট্টীহি মিস্সিতকেসিযোতি যোজনা. অনুব্বতাতি অনুকূলকিরিযা. তাতি অচ্ছরাযো.
১০২৯. চন্দনসারৰোসিতাতি সারভূতেন দিব্বচন্দনেন উল্লিত্তা ৰিচ্ছুরিতা.
১০৩১. কণ্ঠেসূতিআদিনা গীৰূপগহত্থূপগপাদূপগসীসূপগাদিআভরণানি দস্সেতি. ওভাসযন্তীতি কণ্ঠেসু যানি পিল়ন্ধনানি, তেহি ওভাসযন্তীতি যোজনা. এৰং সেসেসুপি. অব্ভুদ্দযন্তি অভিউগ্গচ্ছন্তো, ‘‘অব্ভুদ্দস’’ন্তিপি পাঠো, সোযেৰত্থো. সারদিকোতি সরদকালিকো. ভাণুমাতি সূরিযো. সো হি অব্ভাদিদোসৰিরহেন দসপি দিসা সুট্ঠু ওভাসেতি.
১০৩২. ৰাতস্স ৰেগেন চাতি মনুঞ্ঞগন্ধূপহারং সদ্দূপহারঞ্চ করোন্তেন উপহরন্তেন ৰিয ৰাযন্তেন ৰাতস্স ৰেগেন রথতুরঙ্গৰেগেন চ. মুঞ্চন্তীতি ৰিস্সজ্জেন্তি. রুচিরন্তি পঞ্চঙ্গিকতূরিযানি ৰিয উপরূপরি রুচিদাযকং. সুচিন্তি সুদ্ধং অসংসট্ঠং. সুভন্তি মনুঞ্ঞং. সব্বেহি ৰিঞ্ঞূহি সুতব্বরূপন্তি সব্বেহিপি ৰিঞ্ঞুজাতিকেহি গন্ধব্বসমযঞ্ঞূহি সোতব্বং সৰনীযং উত্তমসভাৰং ঘোসং মুঞ্চন্তীতি যোজনা.
১০৩৩. উয্যানভূম্যাতি উয্যানভূমিযং. দুৰদ্ধতোতি দ্ৰীহি অদ্ধপস্সেহি. ‘‘দুভতো চ ঠিতা’’তিপি পঠন্তি, সোযেৰত্থো. রথাতি রথে. নাগাতি নাগে. উপযোগত্থে হি এতং পচ্চত্তৰচনং. সরোতি রথনাগতূরিযানি পটিচ্চ নিব্বত্তো সরো. দেৰিন্দাতি দেৰপুত্তং আলপতি. ৰীণা যথা পোক্খরপত্তবাহুভীতি যথা ৰীণা সম্মদেৰ যোজিতেহি দোণিপত্তবাহুদণ্ডেহি তংতংমুচ্ছনানুরূপং অৰট্ঠিতেহি ৰাদিযমানা সুণন্তং জনং পমোদেতি, এৰং তং রথাদযো অত্তনো সরেন পমোদযন্তি. সুসিক্খিতভাৰেন পোক্খরভাৰং সুন্দরভাৰং পত্তেহি ৰীণাৰাদকস্স হত্থেহি পৰাদিতা ৰীণা যথা মহাজনং পমোদেতি, এৰং তং রথাদযো অত্তনো সরেন পমোদযন্তীতি.
১০৩৪. ইমাসু ৰীণাসূতি গাথায অযং সঙ্খেপত্থো – ইমাসু উজুকোটিৰঙ্কব্রহতীনন্দিনীতিসরআদিভেদাসু বহূসু ৰীণাসু সিনিদ্ধমধুরস্সরতায ৰগ্গূসু ততো এৰ মনুঞ্ঞরূপাসু হদযেরিতং হদযঙ্গমং হদযহারিনিং পীতিং পীতিনিমিত্তং পৰজ্জমানাসু পৰাদিযমানাসু অচ্ছরা দেৰকঞ্ঞা পীতিৰেগুক্খিত্ততায অত্তনো সুসিক্খিততায চ দিব্বপদুমেসু ভমন্তি নচ্চং দস্সেন্তিযো সঞ্চরন্তি.
১০৩৫. ইমানীতি ইদং পচ্চেকং যোজেতব্বং ‘‘ইমানি গীতানি, ইমানি ৰাদিতানি, ইমানি নচ্চানি চা’’তি. সমেন্তি একতোতি একজ্ঝং সমরসানি হোন্তি. অথ ৰা সমেন্তি একতোতি একতো একজ্ঝং সমানি সমরসানি করোন্তি, তন্তিস্সরং গীতস্সরেন, গীতস্সরঞ্চ তন্তিস্সরেন সংসন্দন্তিযো নচ্চনেন যথাধিগতে হস্সাদিরসে অপরিহাপেন্তিযো সমেন্তি সমানেন্তীতি অত্থো. অত্থেত্থ নচ্চন্তি অথেত্থ অচ্ছরা ওভাসযন্তীতি এৰং গীতাদীনি সমরসে করোন্তিযো অথ অঞ্ঞা একচ্চা অচ্ছরা এত্থ এতস্মিং তৰ রথে নচ্চন্তি, অথ অঞ্ঞা ৰরিত্থিযো উত্তমিত্থিযো নচ্চং পস্সন্তিযো অত্তনো সরীরোভাসেন চেৰ ৰত্থাভরণওভাসেন চ এত্থ এতস্মিং পদেসে উভতো দ্ৰীসু পস্সেসু দসপি দিসা কেৰলং ওভাসযন্তি ৰিজ্জোতযন্তীতি অত্থো.
১০৩৬. সোতি সো ত্ৰং এৰংভূতো. তূরিযগণপ্পবোধনোতি দিব্বতূরিযসমূহেন কতপীতিপবোধনো. মহীযমানোতি পূজীযমানো. ৰজিরাৰুধোরিৰাতি ইন্দো ৰিয.
১০৩৭. উপোসথং কং ৰা তুৰং উপাৰসীতি অঞ্ঞেহিপি উপোসথো উপৰসীযতি, ত্ৰং কং ৰা কীদিসং নাম উপোসথং উপৰসীতি পুচ্ছতি. ধম্মচরিযন্তি দানাদিপুঞ্ঞপটিপত্তিং. ৰতন্তি ৰতসমাদানং. অভিরোচযীতি অভিরোচেসি, রুচ্চিত্ৰা পূরেসীতি অত্থো. ‘‘অভিরাধযী’’তিপি পাঠো, সাধেসি নিপ্ফাদেসীতি অত্থো.
১০৩৮. ইদন্তি নিপাতমত্তং, ইদং ৰা ফলন্তি অধিপ্পাযো. অভিরোচসেতি অভিভৰিত্ৰা ৰিজ্জোতসি.
এৰং মহাথেরেন পুট্ঠো দেৰপুত্তো তমত্থং আচিক্খি. তেন ৰুত্তং –
১০৪০. ‘‘সো দেৰপুত্তো অত্তমনো, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতো;
পঞ্হং পুট্ঠো ৰিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফল’’ন্তি.
১০৪১. ‘‘জিতিন্দ্রিযং বুদ্ধমনোমনিক্কমং, নরুত্তমং কস্সপমগ্গপুগ্গলং;
অৰাপুরন্তং অমতস্স দ্ৰারং, দেৰাতিদেৰং সতপুঞ্ঞলক্খণং.
১০৪২. ‘‘তমদ্দসং কুঞ্জরমোঘতিণ্ণং, সুৰণ্ণসিঙ্গীনদবিম্বসাদিসং;
দিস্ৰান তং খিপ্পমহুং সুচীমনো, তমেৰ দিস্ৰান সুভাসিতদ্ধজং.
১০৪৩. ‘‘তমন্নপানং অথৰাপি চীৰরং, সুচিং পণীতং রসসা উপেতং;
পুপ্ফাভিকিণ্ণম্হি সকে নিৰেসনে, পতিট্ঠপেসিং স অসঙ্গমানসো.
১০৪৪. ‘‘তমন্নপানেন চ চীৰরেন চ, খজ্জেন ভোজ্জেন চ সাযনেন চ;
সন্তপ্পযিত্ৰা দ্ৰিপদানমুত্তমং, সো সগ্গসো দেৰপুরে রমামহং.
১০৪৫. ‘‘এতেনুপাযেন ইমং নিরগ্গল়ং, যঞ্ঞং যজিত্ৰা তিৰিধং ৰিসুদ্ধং;
পহাযহং মানুসকং সমুস্সযং, ইন্দূপমো দেৰপুরে রমামহং.
১০৪৬. ‘‘আযুঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ সুখং বলঞ্চ, পণীতরূপং অতিকঙ্খতা মুনি;
অন্নঞ্চ পানঞ্চ বহুং সুসঙ্খতং, পতিট্ঠপেতব্বমসঙ্গমানসে.
১০৪৭. ‘‘নযিমস্মিং লোকে পরস্মিং ৰা পন, বুদ্ধেন সেট্ঠো ৰ সমো ৰ ৰিজ্জতি;
আহুনেয্যানং পরমাহুতিং গতো, পুঞ্ঞত্থিকানং ৰিপুলপ্ফলেসিন’’ন্তি.
১০৪১. তত্থ জিতিন্দ্রিযন্তি মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্রিযানং বোধিমূলেযেৰ অগ্গমগ্গেন জিতত্তা নিব্বিসেৰনভাৰস্স কতত্তা জিতিন্দ্রিযং. অভিঞ্ঞেয্যাদীনং অভিঞ্ঞেয্যাদিভাৰতো অনৰসেসতো অভিসম্বুদ্ধত্তা বুদ্ধং. পুরিপুণ্ণৰীরিযতায অনোমনিক্কমং চতুরঙ্গসমন্নাগতস্স ৰীরিযস্স চতুব্বিধসম্মপ্পধানস্স চ পারিপূরিযাতি অত্থো. নরুত্তমন্তি নরানং উত্তমং দ্ৰিপদুত্তমং. কস্সপন্তি ভগৰন্তং গোত্তেন ৰদতি. অৰাপুরন্তং অমতস্স দ্ৰারন্তি কোণাগমনস্স ভগৰতো সাসনন্তরধানতো পভুতি পিহিতং নিব্বানমহানগরস্স দ্ৰারং অরিযমগ্গং ৰিৰরন্তং. দেৰাতিদেৰন্তি সব্বেসম্পি দেৰানং অতিদেৰং. সতপুঞ্ঞলক্খণন্তি অনেকসতপুঞ্ঞৰসেন নিব্বত্তমহাপুরিসলক্খণং.
১০৪২. কুঞ্জরন্তি কিলেসপটিসত্তুনিম্মদ্দনেন কুঞ্জরসদিসং, মহানাগন্তি অত্থো. চতুন্নং ওঘানং সংসারমহোঘস্স তরিতত্তা ওঘতিণ্ণং. সুৰণ্ণসিঙ্গীনদবিম্বসাদিসন্তি সিঙ্গীসুৰণ্ণজম্বুনদসুৰণ্ণরূপসদিসং, কঞ্চনসন্নিভত্তচন্তি অত্থো. দিস্ৰান তং খিপ্পমহুং সুচীমনোতি তং কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধং দিস্ৰা খিপ্পং তাৰদেৰ ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা’’তি পসাদৰসেন কিলেসমলাপগমনেন সুচিমনো ৰিসুদ্ধমনো অহোসিং, তঞ্চ খো তমেৰ দিস্ৰান তং দিস্ৰা এৰ. সুভাসিতদ্ধজন্তি ধম্মদ্ধজং.
১০৪৩. তমন্নপানন্তি তম্হি ভগৰতি অন্নঞ্চ পানঞ্চ. অথৰাপি চীৰরন্তি অথ চীৰরম্পি. রসসা উপেতন্তি রসেন উপেতং সাদুরসং, উল়ারন্তি অত্থো. পুপ্ফাভিকিণ্ণম্হীতি গন্থিতেহি চ অগন্থিকেহি চ পুপ্ফেহি ওলম্বনৰসেন সন্থরণৰসেন চ অভিকিণ্ণে. পতিট্ঠপেসিন্তি পটিপাদেসিং অদাসিং. অসঙ্গমানসোতি কত্থচি অলগ্গচিত্তো সো অহন্তি যোজনা.
১০৪৪. সগ্গসোতি অপরাপরূপপত্তিৰসেন সগ্গে সগ্গে, তত্থাপি চ দেৰপুরে সুদস্সনমহানগরে. রমামীতি কীল়ামি মোদামি.
১০৪৫. এতেনুপাযেনাতি গোপালব্রাহ্মণকালে সসাৰকসঙ্ঘস্স কস্সপভগৰতো যথা অসদিসদানং অদাসিং, এতেন উপাযেন. ইমং নিরগ্গল়ং যঞ্ঞং যজিত্ৰা তিৰিধং ৰিসুদ্ধন্তি অনাৰটদ্ৰারতায মুত্তচাগতায চ নিরগ্গল়ং, তীসুপি কালেসু তীহি দ্ৰারেহি করণকারাপনানুস্সরণৰিধীহি সম্পন্নতায তিৰিধং, তত্থ সংকিলেসাভাৰেন ৰিসুদ্ধং অপরিমিতধনপরিচ্চাগভাৰেন মহাচাগতায যঞ্ঞং যজিত্ৰা, মহাদানং দত্ৰাতি অত্থো. তং পন দানং চিরকতম্পি খেত্তৰত্থুচিত্তানং উল়ারতায অন্তরন্তরা অনুস্সরণেন অত্তনো পাকটং আসন্নং পচ্চক্খং ৰিয উপট্ঠিতং গহেত্ৰা আহ ‘‘ইম’’ন্তি.
১০৪৬. এৰং দেৰপুত্তো অত্তনা কতকম্মং থেরস্স কথেত্ৰা ইদানি তাদিসায সম্পত্তিযা পরেপি পতিট্ঠাপেতুকামতং তথাগতে চ উত্তমং অত্তনো পসাদবহুমানং পৰেদেন্তো ‘‘আযুঞ্চ ৰণ্ণঞ্চা’’তিআদিনা গাথাদ্ৰযমাহ. তত্থ অভিকঙ্খতাতি ইচ্ছন্তেন. মুনীতি থেরং আলপতি.
১০৪৭. নযিমস্মিং লোকেতি দেৰপুত্তো অত্তনো পচ্চক্খভূতং লোকং ৰদতি. পরস্মিন্তি ততো অঞ্ঞস্মিং. এতেন সব্বেপি সদেৰকে লোকে দস্সেতি. সমো চ ৰিজ্জতীতি সেট্ঠো তাৰ তিট্ঠতু, সমো এৰ ন ৰিজ্জতীতি অত্থো. আহুনেয্যানং পরমাহুতিং গতোতি ইমস্মিং লোকে যত্তকা আহুনেয্যা নাম, তেসু সব্বেসু পরমাহুতিং পরমং আহুনেয্যভাৰং গতো. ‘‘দক্খিণেয্যানং পরমগ্গতং গতো’’তি ৰা পাঠো, তত্থ পরমগ্গতন্তি পরমং অগ্গভাৰং, অগ্গদক্খিণেয্যভাৰন্তি অত্থো. কেসন্তি আহ ‘‘পুঞ্ঞত্থিকানং ৰিপুলপ্ফলেসিন’’ন্তি, পুঞ্ঞেন অত্থিকানং ৰিপুলং মহন্তং পুঞ্ঞফলং ইচ্ছন্তানং, তথাগতো এৰ লোকস্স পুঞ্ঞক্খেত্তন্তি দস্সেতি. কেচি পন ‘‘আহুনেয্যানং পরমগ্গতং গতো’’তি পঠন্তি, সোযেৰত্থো.
এৰং কথেন্তমেৰ তং থেরো কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৰিনীৰরণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তঞ্চ ঞত্ৰা সচ্চানি পকাসেসি. সো সচ্চপরিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. অথ থেরো মনুস্সলোকং আগন্ত্ৰা ভগৰতো তমত্থং অত্তনা চ দেৰপুত্তেন চ কথিতনিযামেনেৰ আরোচেসি. সত্থা তমত্থং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা সম্পত্তপরিযায ধম্মং দেসেসি. সা দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
মহারথৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি পরমত্থদীপনিযা খুদ্দকট্ঠকথায ৰিমানৰত্থুস্মিং
চুদ্দসৰত্থুপটিমণ্ডিতস্স পঞ্চমস্স মহারথৰগ্গস্স
অত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.