৭. পেসৰতীৰিমানৰণ্ণনা
ফলিকরজতহেমজালছন্নন্তি পেসৰতীৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে. তেন সমযেন মগধেসু নালকগামে একস্মিং গহপতিমহাসারকুলে পেসৰতী নাম কুলসুণ্হা অহোসি. সা কির কস্সপস্স ভগৰতো যোজনিকে কনকথূপে কযিরমানে দারিকা হুত্ৰা মাতরা সদ্ধিং চেতিযট্ঠানং গন্ত্ৰা মাতরং পুচ্ছি ‘‘কিং ইমে, অম্ম, করোন্তী’’তি? ‘‘চেতিযং কাতুং সুৰণ্ণিট্ঠকা করোন্তী’’তি. তং সুত্ৰা দারিকা পসন্নমানসা মাতরং আহ – ‘‘অম্ম, মম গীৰায ইদং সোৰণ্ণমযং খুদ্দকপিল়ন্ধনং অত্থি, ইমাহং চেতিযত্থায দেমী’’তি. মাতা ‘‘সাধু দেহী’’তি ৰত্ৰা তং গীৰতো ওমুঞ্চিত্ৰা সুৰণ্ণকারস্স হত্থে অদাসি ‘‘ইদং ইমায দারিকায পরিচ্চজিতং, ইমম্পি পক্খিপিত্ৰা ইট্ঠকং করোহী’’তি. সুৰণ্ণকারো তথা অকাসি. সা দারিকা অপরভাগে কালং কত্ৰা তেনেৰ পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা সুগতিযংযেৰ অপরাপরং সংসরন্তী অম্হাকং ভগৰতো কালে নালকগামে নিব্বত্তা অনুক্কমেন দ্ৰাদসৰস্সিকা জাতা.
সা একদিৰসং মাতরা পেসিতং মূলং গহেত্ৰা তেলত্থায অঞ্ঞতরং আপণং অগমাসি. তস্মিঞ্চ আপণে অঞ্ঞতরো কুটুম্বিযপুত্তো পিতরা নিদহিত্ৰা ঠপিতং বহুং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং মুত্তামণিরতনানি চ গহেতুং উদ্ধরন্তো আপণিকো কম্মবলেন কথলপাসাণসক্খররূপেন উপট্ঠহন্তানি দিস্ৰা ততো একদেসং ‘‘পুঞ্ঞৰন্তানং ৰসেন হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদি ভৰিস্সতী’’তি ৰীমংসিতুং রাসিং কত্ৰা ঠপেসি. অথ নং সা দারিকা দিস্ৰা ‘‘কস্মা আপণে রতনানি এৰং ঠপিতানি, ননু নাম সম্মদেৰ পটিসামেতব্বানী’’তি আহ. আপণিকো তং সুত্ৰা ‘‘মহাপুঞ্ঞা অযং দারিকা, ইমিস্সা ৰসেন সব্বমিদং হিরঞ্ঞাদি এৰ হুত্ৰা অম্হাকং ৰিনিযোগং গমিস্সতি, সঙ্গণ্হিস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৰা তস্সা মাতু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ইমং দারিকং ময্হং পুত্তস্সত্থায দেহী’’তি ৰারেত্ৰা বহুধনং দত্ৰা আৰাহৰিৰাহং কত্ৰা তং অত্তনো গেহং আনেসি. অথস্সা সীলাচারং ঞত্ৰা ভণ্ডাগারং ৰিৰরিত্ৰা ‘‘কিং এত্থ পস্সসী’’তি ৰত্ৰা তায ‘‘হিরঞ্ঞসুৰণ্ণমণিমেৰ রাসিকতং পস্সামী’’তি ৰুত্তে ‘‘এতানি অম্হাকং কম্মবলেন অন্তরধাযন্তানি তৰ পুঞ্ঞৰিসেসেন পুন ৰিসেসানি জাতানি, তস্মা ইতো পট্ঠায ইমস্মিং গেহে সব্বং ত্ৰংযেৰ ৰিচারেহি, তযা দিন্নমেৰ মযং পরিভুঞ্জিস্সামা’’তি ৰত্ৰা ততো পভুতি তং ‘‘পেসৰতী’’তি ৰোহরিংসু.
তেন চ সমযেন আযস্মা ধম্মসেনাপতি অত্তনো আযুসঙ্খারানং পরিক্খীণভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ময্হং মাতুযা রূপসারিব্রাহ্মণিযা পোসাৰনিকমূলং দত্ৰা পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পরিনিব্বানং অনুজানাপেত্ৰা সত্থু আণায মহন্তং পাটিহারিযং দস্সেত্ৰা অনেকেহি থুতিসহস্সেহি ভগৰন্তং থোমেত্ৰা যাৰ দস্সনৰিসযাতিক্কমা অভিমুখোৰ অপক্কমিত্ৰা পুন ৰন্দিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো ৰিহারা নিক্খম্ম ভিক্খুসঙ্ঘস্স ওৰাদং দত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং সমস্সাসেত্ৰা চতস্সোপি পরিসা নিৰত্তেত্ৰা অনুক্কমেন নালকগামং পত্ৰা মাতরং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৰা পচ্চূসসমযে জাতোৰরকে পরিনিব্বাযি. পরিনিব্বুতস্স চস্স সরীরসক্কারকরণৰসেন দেৰা চেৰ মনুস্সা চ সত্তাহং ৰীতিনামেসুং, অগরুচন্দনাদীহি হত্থসতুব্বেধং চিতকমকংসু.
পেসৰতীপি থেরস্স পরিনিব্বানং সুত্ৰা ‘‘গন্তা পূজেস্সামী’’তি সুৰণ্ণপুপ্ফেহি গন্ধজাতেহি চ পূরিতানি চঙ্কোটকানি গাহাপেত্ৰা গন্তুকামা সসুরং আপুচ্ছিত্ৰা তেন ‘‘ত্ৰং গরুভারা, তত্থ চ মহাজনসম্মদ্দো, পুপ্ফগন্ধানি পেসেত্ৰা ইধেৰ হোহী’’তি ৰুত্তাপি সদ্ধাজাতা ‘‘যদিপি মে তত্থ জীৰিতন্তরাযো সিযা, গন্তাৰ পূজাসক্কারং করিস্সামী’’তি তং ৰচনং অগ্গহেত্ৰা সপরিৰারা তত্থ গন্ত্ৰা গন্ধপুপ্ফাদীহি পূজেত্ৰা কতঞ্জলী অট্ঠাসি. তস্মিঞ্চ সমযে থেরং পূজেতুং আগতানং রাজপরিসানং হত্থী মত্তো হুত্ৰা তং পদেসং উপগঞ্ছি. তং দিস্ৰা মরণভযভীতেসু মনুস্সেসু পলাযন্তেসু জনসম্মদ্দেন পতিতং পেসৰতিং মহাজনো অক্কমিত্ৰা মারেসি. সা পূজাসক্কারং কত্ৰা থেরগতায সদ্ধায সম্পন্নচিত্তা এৰ কালং কত্ৰা তাৰতিংসভৰনে নিব্বত্তি, অচ্ছরাসহস্সঞ্চস্সা পরিৰারো অহোসি.
সা তাৰদেৰ অত্তনো দিব্বসম্পত্তিং ওলোকেত্ৰা ‘‘কীদিসেন নু খো পুঞ্ঞেন মযা এসা লদ্ধা’’তি, তস্সা হেতুং উপধারেন্তী থেরং উদ্দিস্স কতং পূজাসক্কারং দিস্ৰা, রতনত্তযে অভিপ্পসন্নমানসা সত্থারং ৰন্দিতুং অচ্ছরাসহস্সপরিৰুতা সট্ঠিসকটভারালঙ্কারপটিমণ্ডিতত্তভাৰা সুমহতিযা দেৰিদ্ধিযা চন্দো ৰিয চ সূরিযো ৰিয চ দস দিসা ওভাসযমানা সহ ৰিমানেন আগন্ত্ৰা ৰিমানতো ওরুয্হ ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠাসি. তেন চ সমযেন আযস্মা ৰঙ্গীসো ভগৰতো সমীপে নিসিন্নো ভগৰন্তং এৰমাহ ‘‘পটিভাতি মং ভগৰা ইমিস্সা দেৰতায কতকম্মং পুচ্ছিতু’’ন্তি. ‘‘পটিভাতু তং, ৰঙ্গীসা’’তি ভগৰা অৰোচ. অথ আযস্মা ৰঙ্গীসো তায দেৰতায কতকম্মং পুচ্ছিতুকামো পঠমং তাৰস্সা ৰিমানং সংৰণ্ণেন্তো আহ –
৬৪৬. ‘‘ফলিকরজতহেমজালছন্নং, ৰিৰিধচিত্রতলমদ্দসং সুরম্মং;
ব্যম্হং সুনিম্মিতং তোরণূপপন্নং, রুচকুপকিণ্ণমিদং সুভং ৰিমানং.
৬৪৭. ‘‘ভাতি চ দস দিসা নভেৰ সুরিযো, সরদে তমোনুদো সহস্সরংসী;
তথা তপতি মিদং তৰ ৰিমানং, জলমিৰ ধূমসিখো নিসে নভগ্গে.
৬৪৮. ‘‘মুসতীৰ নযনং সতেরতাৰ, আকাসে ঠপিতমিদং মনুঞ্ঞং;
ৰীণামুরজসম্মতাল়ঘুট্ঠং, ইদ্ধং ইন্দপুরং যথা তৰেদং.
৬৪৯. ‘‘পদুমকুমুদুপ্পলকুৰলযং, যোধিকবন্ধুকনোজকা চ সন্তি;
সালকুসুমিতপুপ্ফিতা অসোকা, ৰিৰিধদুমগ্গসুগন্ধসেৰিতমিদং.
৬৫০. ‘‘সল়ললবুজভুজকসংযুত্তা, কুসকসুফুল্লিতলতাৰলম্বিনীহি;
মণিজালসদিসা যসস্সিনী, রম্মা পোক্খরণী উপট্ঠিতা তে.
৬৫১. ‘‘উদকরুহা চ যেত্থি পুপ্ফজাতা, থলজা যে চ সন্তি রুক্খজাতা;
মানুসকামানুস্সকা চ দিব্বা, সব্বে তুয্হং নিৰেসনম্হি জাতা.
৬৫২. ‘‘কিস্স সংযমদমস্সযং ৰিপাকো, কেনাসি কম্মফলেনিধূপপন্না;
যথা চ তে অধিগতমিদং ৰিমানং, তদনুপদং অৰচাসিল়ারপম্হে’’তি.
৬৪৬. তত্থ ফলিকরজতহেমজালছন্নন্তি ফলিকমণীহি রজতহেমজালেহি চ ছাদিতং, ফলিকমণিমযাহি ভিত্তীহি রজতহেমমযেহি জালেহি চ সমন্ততো হেট্ঠা চ উপরি চ ছাদিতং, ৰিৰিধৰণ্ণানং ৰিচিত্তসন্নিৰেসানঞ্চ তলানং ভূমীনং ৰসেন ৰিৰিধচিত্রতলং অদ্দসং পস্সিং. সুরম্মন্তি সুট্ঠু রমণীযং. ৰিহরিতুকামা ৰসন্তি এত্থাতি ব্যম্হং, ভৰনং. তোরণূপপন্নন্তি ৰিৰিধমালাকম্মাদিৰিচিত্তেন সত্তরতনমযেন তোরণেন উপেতং. তোরণন্তি ৰা দ্ৰারকোট্ঠকপাসাদস্স নামং, তেন চ অনেকভূমকেন ৰিচিত্তাকারেন তং ৰিমানং উপেতং. রুচকুপতিণ্ণন্তি সুৰণ্ণৰালিকাহি ওকিণ্ণঙ্গণং. ৰালিকসদিসা হি সুৰণ্ণখণ্ডা রুচা নাম, রুচমেৰ রুচকন্তি ৰুত্তং. সুভন্তি সোভতি, সুট্ঠু ভাতীতি ৰা সুভং. ৰিমানন্তি ৰিসিট্ঠমানং, পমাণতো মহন্তন্তি অত্থো.
৬৪৭. ভাতীতি জোততি উজ্জলতি. নভেৰ সুরিযোতি আকাসে আদিচ্চো ৰিয. সরদেতি সরদসমযে. তমোনুদোতি অন্ধকারৰিদ্ধংসনো. তথা তপতি মিদন্তি যথা সরদকালে সহস্সরংসী সূরিযো, তথা তপতি দিব্বতি ইদং তৰ ৰিমানং, ম-কারো পদসন্ধিকরো. জলমিৰ ধূমসিখোতি জলন্তো অগ্গি ৰিয. অগ্গি হি তস্স অগ্গতো ধূমো পঞ্ঞাযতীতি ‘‘ধূমসিখো ধূমকেতূ’’তি চ ৰুচ্চতি. নিসেতি নিসতি, রত্তিযন্তি অত্থো. নভগ্গেতি নভকোট্ঠাসে, আকাসপদেসেতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘নগগ্গে’’তি ৰা পাঠো, পব্বতসিখরেতি অত্থো. ইদং তৰ ৰিমানন্তি যোজনা.
৬৪৮. মুসতীৰ নযনন্তি অতিৰিয অত্তনো পভস্সরতায পটিহনন্তং দস্সনকিচ্চং কাতুং অদেন্তং ওলোকেন্তানং চক্খুং মুসতি ৰিয. তেনাহ ‘‘সতেরতাৰা’’তি, ৰিজ্জুলতা ৰিযাতি অত্থো. ৰীণামুরজসম্মতাল়ঘুট্ঠন্তি মহতীআদিৰীণানং ভেরিআদিপটহানং হত্থতাল়কংসতাল়ানঞ্চ সদ্দেহি ঘোসিতং একনিন্নাদং. ইদ্ধন্তি দেৰপুত্তেহি দেৰধীতাহি দিব্বসম্পত্তিযা চ সমিদ্ধং. ইন্দপুরং যথাতি সুদস্সননগরং ৰিয.
৬৪৯. পদুমানি চ কুমুদানি চ উপ্পলানি চ কুৰলযানি চ পদুমকুমুদুপ্পলকুৰলযন্তি একত্তৰসেন ৰুত্তং. অত্থীতি ৰচনং পরিণামেত্ৰা যোজেতব্বং. তত্থ পদুমগ্গহণেন পুণ্ডরীকম্পি গহিতং, কুমুদগ্গহণেন সেতরত্তভেদানি সব্বানি কুমুদানি, উপ্পলগ্গহণেন রত্তউপ্পলং সব্বা ৰা উপ্পলজাতি, কুৰলযগ্গহণেন নীলুপ্পলমেৰ গহিতন্তি ৰেদিতব্বং. যোধিকবন্ধুকনোজকা চ সন্তীতি চ-কারো নিপাতমত্তং, যোধিকবন্ধুজীৰকঅনোজকরুক্খা চ সন্তীতি অত্থো. কেচি ‘‘অনোজকাপি সন্তী’’তি পাঠং ৰত্ৰা ‘‘অনোজকাপীতি ৰুত্তং হোতী’’তি অত্থং ৰদন্তি. সালকুসুমিতপুপ্ফিতা অসোকাতি সালা কুসুমিতা পুপ্ফিতা অসোকাতি যোজেতব্বং. ৰিৰিধদুমগ্গসুগন্ধসেৰিতমিদন্তি নানাৰিধানং উত্তমরুক্খানং সোভনেহি গন্ধেহি সেৰিতং পরিভাৰিতং ইদং তে ৰিমানন্তি অত্থো.
৬৫০. সল়ললবুজভুজকসংযুত্তাতি তীরে ঠিতেহি সল়লেহি লবুজেহি ভুজকরুক্খেহি চ সহিতা. ভুজকো নাম একো সুগন্ধরুক্খো দেৰলোকে চ গন্ধমাদনে চ অত্থি, অঞ্ঞত্থ নত্থীতি ৰদন্তি. কুসকসুফুল্লিতলতাৰলম্বিনীহীতি কুসকেহি তালনাল়িকেরাদীহি তিণজাতীহি ওলম্বমানাহি সন্তানকৰল্লিআদীহি সুট্ঠু কুসুমিতলতাহি চ সংযুত্তাতি যোজনা. মণিজালসদিসাতি মণিজালসদিসজলা. ‘‘মণিজলসদিসা’’তিপি পাল়ি, মণিসদিসজলাতি অত্থো. যসস্সিনীতি দেৰতায আলপনং. উপট্ঠিতা তেতি যথাৰুত্তগুণা রমণীযা পোক্খরণী তৰ ৰিমানসমীপে ঠিতা.
৬৫১. উদকরুহাতি যথাৰুত্তে পদুমাদিকে সন্ধায ৰদতি. যেত্থীতি যে অত্থি. থলজাতি যোধিকাদিকা. যে চ সন্তীতি যে অঞ্ঞেপি রুক্খজাতা পুপ্ফূপগা চ ফলূপগা চ, তেপি তৰ ৰিমানসমীপে সন্তিযেৰ.
৬৫২. কিস্স সংযমদমস্সযং ৰিপাকোতি কাযসংযমাদীসু কীদিসস্স সংযমস্স, ইন্দ্রিযদমনাদীসু কীদিসস্স দমস্স অযং ৰিপাকো. কেনাসীতি অঞ্ঞমেৰ উপপত্তিনিব্বত্তকং, অঞ্ঞং উপভোগসুখনিব্বত্তকং হোতীতি ‘‘কেনাসি কম্মফলেনিধূপপন্না’’তি ৰত্ৰা পুন ‘‘যথা চ তে অধিগতমিদং ৰিমান’’ন্তি আহ. তত্থ কম্মফলেনাতি কম্মফলেন ৰিপচ্চিতুং আরদ্ধেনাতি ৰচনসেসো, ইত্থম্ভূতলক্খণে চেতং করণৰচনং. তদনুপদং অৰচাসীতি তং কম্মং মযা ৰুত্তপদস্স অনুপদং অনুরূপপদং কত্ৰা কথেয্যাসি. অল়ারপম্হেতি বহলসংহতপখুমে, গোপখুমেতি অধিপ্পাযো.
অথ দেৰতা আহ –
৬৫৩. ‘‘যথা চ মে অধিগতমিদং ৰিমানং, কোঞ্চমযূরচকোর সঙ্ঘচরিতং;
দিব্যপিলৰহংসরাজচিণ্ণং, দিজকারণ্ডৰকোকিলাভিনদিতং.
৬৫৪. ‘‘নানাসন্তানকপুপ্ফরুক্খৰিৰিধা, পাটলিজম্বুঅসোকরুক্খৰন্তং;
যথা চ মে অধিগতমিদং ৰিমানং, তং তে পৰেদযামি সুণোহি ভন্তে.
৬৫৫. ‘‘মগধৰরপুরত্থিমেন, নালকগামো নাম অত্থি ভন্তে;
তত্থ অহোসিং পুরে সুণিসা, পেসৰতীতি তত্থ জানিংসু মমং.
৬৫৬. ‘‘সাহমপচিতত্থধম্মকুসলং, দেৰমনুস্সপূজিতং মহন্তং;
উপতিস্সং নিব্বুতমপ্পমেয্যং, মুদিতমনা কুসুমেহি অব্ভুকিরিং.
৬৫৭. ‘‘পরমগতিগতঞ্চ পূজযিত্ৰা, অন্তিমদেহধরং ইসিং উল়ারং;
পহায মানুসকং সমুস্সযং, তিদসগতা ইধ মাৰসামি ঠান’’ন্তি.
৬৫৩. তত্থ কোঞ্চমযূরচকোরসঙ্ঘচরিতন্তি সারসসিখণ্ডিকুম্ভকারকুক্কুটগণেহি তত্থ তত্থ ৰিচরিতং. দিব্যপিলৰহংসরাজচিণ্ণন্তি উদকে পিলৰিত্ৰা ৰিচরণতো ‘‘পিলৰা’’তি লদ্ধনামেহি উদকসকুণেহি হংসরাজেহি চ তহিং তহিং ৰিচরিতং. দিজকারণ্ডৰকোকিলাভিনদিতন্তি কারণ্ডৰেহি কাদম্বেহি কোকিলেহি অঞ্ঞেহি চ দিজেহি অভিনাদিতং.
৬৫৪. নানাসন্তানকপুপ্ফরুক্খৰিৰিধাতি নানাৰিধসাখাপসাখৰন্তা নানাপুপ্ফরুক্খা নানাসন্তানকপুপ্ফরুক্খা, তেহি ৰিৰিধং চিত্তাকারং ৰিচিত্তসন্নিৰেসং নানাসন্তানকপুপ্ফরুক্খৰিৰিধা. ‘‘ৰিৰিধ’’ন্তি হি ৰত্তব্বে ‘‘ৰিৰিধা’’তি ৰুত্তং. সন্তানকাতি হি কামৰল্লিযো, নানাৰিধপুপ্ফরুক্খা চ ৰিৰিধা এত্থ সন্তি, তেহি ৰা ৰিৰিধন্তি নানাসন্তানকপুপ্ফরুক্খৰিৰিধা. ‘‘নানাসন্তানকপুপ্ফরুক্খৰিৰিধং, পাটলিজম্বুঅসোকরুক্খৰন্ত’’ন্তি চ কেচি পঠন্তি. তেহি ‘‘পুপ্ফরুক্খা সন্তী’’তি পদং আনেত্ৰা সম্বন্ধিতব্বং. ‘‘পুপ্ফরুক্খা’’তি ৰা অৰিভত্তিকনিদ্দেসো, পুপ্ফরক্খন্তি ৰুত্তং হোতি.
৬৫৫. মগধৰরপুরত্থিমেনাতি মগধৰরে পুরত্থিমেন, অভিসম্বোধিট্ঠানতায উত্তমে মগধরট্ঠে পুরত্থিমদিসায. তত্থ অহোসিং পুরে সুণিসাতি পুব্বে অহং তস্মিং নালকগামে একস্মিং গহপতিকুলে সুণিসা সুণ্হা অহোসিং.
৬৫৬. সাতি সযং. অত্থে চ ধম্মে চ কুসলোতি অত্থধম্মকুসলো, ভগৰা. অপচিতো অত্থধম্মকুসলো এতেনাতি অপচিতত্থধম্মকুসলো, ধম্মসেনাপতি, তং. অপচিতং ৰা অপচযো, নিব্বানং, তস্মিং অৰসিট্ঠঅত্থধম্মে চ কুসলং, অপচিতে ৰা পূজনীযে অত্থে ধম্মে নিরোধে মগ্গে চ কুসলং. মহন্তেহি উল়ারেহি সীলক্খন্ধাদীহি সমন্নাগতত্তা মহন্তং. কুসুমেহীতি রতনমযেহি ইতরেহি চ কুসুমেহি.
৬৫৭. পরমগতিগতন্তি অনুপাদিসেসনিব্বানং পত্তং. সমুস্সযন্তি সরীরং. তিদসগতাতি তিদসভৰনং গতা, তাৰতিংসং দেৰনিকাযং উপপন্না. ইধাতি ইমস্মিং দেৰলোকে. আৰসামি ঠানন্তি ইমং ৰিমানং অধিৰসামি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
এৰং আযস্মতা ৰঙ্গীসেন দেৰতায চ কথিতকথামগ্গং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা ভগৰা সম্পত্তপরিসায ৰিত্থারেন ধম্মং দেসেসি. সা দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
পেসৰতীৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.