৪. লতাৰিমানৰণ্ণনা
লতা চ সজ্জা পৰরা চ দেৰতাতি লতাৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে. তেন চ সমযেন সাৰত্থিৰাসিনো অঞ্ঞতরস্স উপাসকস্স ধীতা লতা নাম পণ্ডিতা ব্যত্তা মেধাৰিনী পতিকুলং গতা ভত্তু সস্সুসসুরানঞ্চ মনাপচারিনী পিযৰাদিনী পরিজনস্স সঙ্গহকুসলা গেহে কুটুম্বভারস্স নিত্থরণসমত্থা অক্কোধনা সীলাচারসম্পন্না দানসংৰিভাগরতা অখণ্ডপঞ্চসীলা উপোসথরক্খণে চ অপ্পমত্তা অহোসি. সা অপরভাগে কালং কত্ৰা ৰেস্সৰণস্স মহারাজস্স ধীতা হুত্ৰা নিব্বত্তি লতাত্ৰেৰ নামেন. অঞ্ঞাপি তস্সা সজ্জা, পৰরা, অচ্চিমতী, সুতাতি চতস্সো ভগিনিযো অহেসুং. তা পঞ্চপি সক্কেন দেৰরাজেন আনেত্ৰা নাটকিত্থিভাৰেন পরিচারিকট্ঠানে ঠপিতা. লতা পনস্স নচ্চগীতাদীসু ছেকতায ইট্ঠতরা অহোসি.
তাসং একতো সমাগন্ত্ৰা সুখনিসজ্জায নিসিন্নানং সঙ্গীতনেপুঞ্ঞং পটিচ্চ ৰিৰাদো উপ্পন্নো. তা সব্বাপি ৰেস্সৰণস্স মহারাজস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পুচ্ছিংসু ‘‘তাত, কতমা অম্হাকং নচ্চাদীসু কুসলা’’তি? সো এৰমাহ ‘‘গচ্ছথ ধীতরো অনোতত্তদহতীরে দেৰসমাগমে সঙ্গীতং পৰত্তেথ, তত্থ ৰো ৰিসেসো পাকটো ভৰিস্সতী’’তি. তা তথা অকংসু. তত্থ দেৰপুত্তা লতায নচ্চমানায অত্তনো সভাৰেন ঠাতুং নাসক্খিংসু, সঞ্জাতপহাসা অচ্ছরিযব্ভুতচিত্তজাতা নিরন্তরং সাধুকারং দেন্তা উক্কুট্ঠিসদ্দে চেলুক্খেপে চ পৰত্তেন্তা হিমৰন্তং কম্পযমানা ৰিয মহন্তং কোলাহলমকংসু. ইতরাসু পন নচ্চন্তীসু সিসিরকালে কোকিলা ৰিয তুণ্হীভূতা নিসীদিংসু. এৰং তত্থ সঙ্গীতে লতায ৰিসেসো পাকটো অহোসি.
অথ তাসং দেৰধীতানং সুতায দেৰধীতায এতদহোসি ‘‘কিং নু খো কম্মং কত্ৰা অযং লতা অম্হে অভিভুয্য তিট্ঠতি ৰণ্ণেন চেৰ যসসা চ, যংনূনাহং লতায কতকম্মং পুচ্ছেয্য’’ন্তি. সা তং পুচ্ছি. ইতরাপি তস্সা এতমত্থং ৰিস্সজ্জেসি. তযিদং সব্বং ৰেস্সৰণমহারাজা দেৰচারিকৰসেন উপগতস্স আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স আচিক্খি. থেরো তমত্থং পুচ্ছায মূলকারণতো পট্ঠায ভগৰতো আরোচেন্তো –
৩১৬. ‘‘লতা চ সজ্জা পৰরা চ দেৰতা, অচ্চিমতী রাজৰরস্স সিরীমতো;
সুতা চ রঞ্ঞো ৰেস্সৰণস্স ধীতা, রাজীমতী ধম্মগুণেহি সোভথ.
৩১৭. ‘‘পঞ্চেত্থ নারিযো আগমংসু ন্হাযিতুং, সীতোদকং উপ্পলিনিং সিৰং নদিং;
তা তত্থ ন্হাযিত্ৰা রমেত্ৰা দেৰতা, নচ্চিত্ৰা গাযিত্ৰা সুতা লতং ব্রৰি.
৩১৮. ‘‘পুচ্ছামি তং উপ্পলমালধারিনি, আৰেল়িনি কঞ্চনসন্নিভত্তচে;
তিমিরতম্বক্খি নভেৰ সোভনে, দীঘাযুকী কেন কতো যসো তৰ.
৩১৯. ‘‘কেনাসি ভদ্দে পতিনো পিযতরা, ৰিসিট্ঠকল্যাণিতরস্সু রূপতো;
পদক্খিণা নচ্চনগীতৰাদিতে, আচিক্খ নো ত্ৰং নরনারিপুচ্ছিতা’’তি. –
সুতায পুচ্ছা.
৩২০. ‘‘অহং মনুস্সেসু মনুস্সভূতা, উল়ারভোগে কুলে সুণিসা অহোসিং;
অক্কোধনা ভত্তু ৰসানুৰত্তিনী, উপোসথে অপ্পমত্তা অহোসিং.
৩২১. ‘‘মনুস্সভূতা দহরা অপাপিকা, পসন্নচিত্তা পতিমাভিরাধযিং;
সদেৰরং সস্সসুরং সদাসকং, অভিরাধযিং তম্হি কতো যসো মম.
৩২২. ‘‘সাহং তেন কুসলেন কম্মুনা, চতুব্ভি ঠানেহি ৰিসেসমজ্ঝগা;
আযুঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ সুখং বলঞ্চ, খিড্ডারতিং পচ্চনুভোমনপ্পকং.
৩২৩. ‘‘সুতং নু তং ভাসতি যং অযং লতা, যং নো অপুচ্ছিম্হ অকিত্তযী নো;
পতিনো কিরম্হাকং ৰিসিট্ঠ নারীনং, গতী চ তাসং পৰরা চ দেৰতা.
৩২৪. ‘‘পতীসু ধম্মং পচরাম সব্বা, পতিব্বতা যত্থ ভৰন্তি ইত্থিযো;
পতীসু ধম্মং পচরিত্ৰা সব্বা, লচ্ছামসে ভাসতি যং অযং লতা.
৩২৫. ‘‘সীহো যথা পব্বতসানুগোচরো, মহিন্ধরং পব্বতমাৰসিত্ৰা;
পসয্হ হন্ত্ৰা ইতরে চতুপ্পদে, খুদ্দে মিগে খাদতি মংসভোজনো.
৩২৬. ‘‘তথেৰ সদ্ধা ইধ অরিযসাৰিকা, ভত্তারং নিস্সায পতিং অনুব্বতা;
কোধং ৰধিত্ৰা অভিভুয্য মচ্ছরং, সগ্গম্হি সা মোদতি ধম্মচারিনী’’তি. –
লতায ৰিস্সজ্জনন্তি আহ.
৩১৬. তত্থ লতা চ সজ্জা পৰরা অচ্চিমতী সুতাতি তাসং নামং. চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো. রাজৰরস্সাতি চতুন্নং মহারাজানং ৰরস্স সেট্ঠস্স দেৰরাজস্স. সক্কস্স পরিচারিকাতি অধিপ্পাযো. রঞ্ঞোতি মহারাজস্স. তেনাহ ‘‘ৰেস্সৰণস্স ধীতা’’তি, ইদং পচ্চেকং যোজেতব্বং, ৰচনৰিপল্লাসো ৰা, ধীতরোতি অত্থো. রাজতি ৰিজ্জোততীতি রাজী, রাজীতি মতা পঞ্ঞাতা রাজীমতী, ইদং তাসং সব্বাসং ৰিসেসনং. নামমেৰ এতং একিস্সা দেৰতাযাতি কেচি, তেসং মতেন ‘‘পৰরা’’তি সব্বাসং ৰিসেসনমেৰ. ধম্মগুণেহীতি ধম্মিযেহি ধম্মতো অনপেতেহি গুণেহি, যথাভুচ্চগুণেহীতি অত্থো. সোভথাতি ৰিরোচথ.
৩১৭. পঞ্চেত্থ নারিযোতি পঞ্চ যথাৰুত্তনামা দেৰধীতরো এত্থ ইমস্মিং হিমৰন্তপদেসে. সীতোদকং উপ্পলিনিং সিৰং নদিন্তি অনোতত্তদহতো নিক্খন্তনদিমুখং সন্ধায ৰদতি. নচ্চিত্ৰা গাযিত্ৰাতি পিতু ৰেস্সৰণস্স আণায দেৰসমাগমে তাহি কতস্স নচ্চগীতস্স ৰসেন ৰুত্তং. সুতা লতং ব্রৰীতি সুতা দেৰধীতা লতং অত্তনো ভগিনিং কথেসি. ‘‘সুতা লতং ব্রৰু’’ন্তিপি পঠন্তি, সুতা ধীতরো ৰেস্সৰণস্স মহারাজস্স লতং কথেসুন্তি অত্থো.
৩১৮. তিমিরতম্বক্খীতি নিচুলকেসরভাসসদিসেহি তম্বরাজীহি সমন্নাগতক্খি. নভেৰ সোভনেতি নভং ৰিয সোভমানে, সরদসমযে অব্ভমহিকাদিউপক্কিলেসৰিমুত্তং নভং ৰিয সুৰিসুদ্ধঙ্গপচ্চঙ্গতায ৰিরাজমানেতি অত্থো. অথ ৰা নভেৰাতি নভে এৰ, সমুচ্চযত্থো এৰ-সদ্দো, আকাসট্ঠৰিমানেসু হিমৰন্তযুগন্ধরাদিভূমিপটিবদ্ধট্ঠানেসু চাতি সব্বত্থেৰ সোভমানেতি অত্থো. কেন কতোতি কেন কীদিসেন পুঞ্ঞেন নিব্বত্তিতো. যসোতি পরিৰারসম্পত্তি কিত্তিসদ্দো চ. কিত্তিসদ্দগ্গহণেন চ কিত্তিসদ্দহেতুভূতা গুণা গয্হন্তি.
৩১৯. পতিনো পিযতরাতি সামিনো পিযতরা সামিৰল্লভা. তেনস্সা সুভগতং দস্সেতি. ৰিসিট্ঠকল্যাণিতরস্সূ রূপতোতি রূপসম্পত্তিযা ৰিসিট্ঠা উত্তমা কল্যাণিতরা সুন্দরতরা, অস্সূতি নিপাতমত্তং. ‘‘ৰিসিট্ঠকল্যাণিতরাসি রূপতো’’তি চ পঠন্তি. পদক্খিণাতি পকারেহি, ৰিসেসেন ৰা দক্খিণা কুসলা. নচ্চনগীতৰাদিতেতি এত্থ নচ্চনাতি ৰিভত্তিলোপো কতো, নচ্চে চ গীতে চ ৰাদিতে চাতি অত্থো. নরনারিপুচ্ছিতাতি দেৰপুত্তেহি দেৰধীতাহি চ ‘‘কহং লতা, কিং করোতি লতা’’তি রূপদস্সনত্থঞ্চেৰ সিপ্পদস্সনত্থঞ্চ পুচ্ছিতা.
৩২১. নিচ্চং কাযেন অসংসট্ঠতায দেৰো ৰিয রমেতি, দুতিযো ৰরোতি ৰা দেৰরো, ভত্তু কনিট্ঠভাতা, সহ দেৰরেনাতি সদেৰরং. সস্সু চ সসুরো চ সসুরা, সহ সসুরেহীতি সস্সসুরং. সহ দাসেহি দাসীহি চাতি সদাসকং পতিমাভিরাধযিন্তি সম্বন্ধো. তম্হি কতোতি তম্হি কুলে, কালে ৰা সুণিসাকালে কতো যসো তন্নিব্বত্তকপুঞ্ঞস্স নিব্বত্তনেনাতি অধিপ্পাযো. মমাতি ইদং ‘‘কতো’’তি পদং অপেক্খিত্ৰা ‘‘মযা’’তি পরিণামেতব্বং.
৩২২. চতুব্ভি ঠানেহীতি চতূহি কারণেহি, চতূসু ৰা ঠানেসু নিমিত্তভূতেসু. ৰিসেসমজ্ঝগাতি অঞ্ঞাহি অতিসযং অধিগতা. আযুঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ সুখং বলঞ্চাতি ‘‘চতূহি ঠানেহী’’তি ৰুত্তানং সরূপতো দস্সনং. আযুআদযো এৰ হিস্সা অঞ্ঞাহি ৰিসিট্ঠসভাৰতায ৰিসেসা তস্সা তথা সম্ভাৰনাৰসেন গহেতব্বতায হেতুভাৰতো ‘‘ঠান’’ন্তি চ ৰুত্তং. ৰিসেসমজ্ঝগা. কীদিসং? আযুঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ সুখঞ্চ বলঞ্চাতি যোজনা.
৩২৩. সুতং নু তং ভাসতি যং অযং লতাতি অযং লতা অম্হাকং জেট্ঠভগিনী যং ভাসতি, তং তুম্হেহি সুতং নু কিং অসুত’’ন্তি ইতরা তিস্সো ভগিনিযো পুচ্ছতি. যং নোতি যং অম্হাকং সংসযিতং. নোতি নিপাতমত্তং, পুন নোতি অম্হাকং, অৰধারণে ৰা ‘‘ন নো সমং অত্থী’’তিআদীসু (খু. পা. ৬.৩; সু. নি. ২২৬) ৰিয, তেন অকিত্তযিযেৰ, অৰিপরীতং ব্যাকাসিযেৰাতি অত্থো. পতিনো কিরম্হাকং ৰিসিট্ঠ নারীনং, গতী চ তাসং পৰরা চ দেৰতাতি অনত্থতো পালনতো পতিনো সামিকা না অম্হাকং নারীনং ইত্থীনং ৰিসিট্ঠা গতি চ তাসং পটিসরণঞ্চ, তাসং মাতুগামানং সরণতো পৰরা উত্তমা দেৰতা চ সম্মদেৰ আরাধিতা সম্পতি আযতিঞ্চ হিতসুখাৰহাতি অত্থো.
৩২৪. পতীসু ধম্মং পচরাম সব্বাতি সব্বাৰ মযং পতীসু অত্তনো সামিকেসু পুব্বুট্ঠানাদিকং চরিতব্বধম্মং পচরাম. যত্থাতি যং নিমিত্তং, যস্মিং ৰা পতীসু চরিতব্বধম্মে চরিযমানে ইত্থিযো পতিব্বতা নাম ভৰন্তি. লচ্ছামসে ভাসতি যং অযং লতাতি অযং লতা যং সম্পত্তিং এতরহি লভতীতি ভাসতি, তং সম্পত্তিং পতীসু ধম্মং পচরিত্ৰাতি লভিস্সাম.
৩২৫. পব্বতসানুগোচরোতি পব্বতৰনসণ্ডচারী. মহিন্ধরং পব্বতমাৰসিত্ৰাতি মহিং ধারেতীতি মহিন্ধরনামকং পব্বতং অচলং আৰসিত্ৰা অধিৰসিত্ৰা, তত্থ ৰসন্তোতি অত্থো. ‘‘আৰসিত্ৰা’’তি হি পদং অপেক্খিত্ৰা ভুম্মত্থে চেতং উপযোগৰচনং. পসয্হাতি অভিভৰিত্ৰা. খুদ্দেতি বলৰসেননিহীনে পমাণতো পন মহন্তে হত্থিআদিকেপি মিগে সো হন্তিযেৰ.
৩২৬. তথেৰাতি গাথায অযং উপমাসংসন্দনেন সদ্ধিং অত্থযোজনা – যথা সীহো অত্তনো নিৰাসগোচরট্ঠানভূতং পব্বতং নিস্সায ৰসন্তো অত্তনো যথিচ্ছিতমত্থং সাধেতি, এৰমেৰ সা সদ্ধা পসন্না অরিযসাৰিকা ঘাসচ্ছাদনাদীহি ভরণতো পোসনতো ভত্তারং পতিং সামিকং নিস্সায ৰসন্তী সব্বত্থাপি পতিঅনুকূলতাসঙ্খাতেন ৰতেন তং অনুব্বতা পরিজনাদীসু উপ্পজ্জনকং কোধং ৰধিত্ৰা পজহিত্ৰা পরিগ্গহৰত্থূসু উপ্পজ্জনকং মচ্ছেরং অভিভুয্য অভিভৰিত্ৰা অনুপ্পাদেত্ৰা পতিব্বতাধম্মস্স চ উপাসিকাধম্মস্স চ সম্মদেৰ চরণতো ধম্মচারিনী সা সগ্গম্হি দেৰলোকে মোদতি, পমোদং আপজ্জতীতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
লতাৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.