৫. ভদ্দিত্থিৰিমানৰণ্ণনা
নীলা পীতা চ কাল়া চাতি ভদ্দিত্থিৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন চ সমযেন কিমিলনগরে রোহকো নাম গহপতিপুত্তো অহোসি সদ্ধো পসন্নো সীলাচারসম্পন্নো. তস্মিংযেৰ চ নগরে তেন সমানমহাভোগে কুলে একা দারিকা অহোসি সদ্ধা পসন্না পকতিযাপি ভদ্দতায ভদ্দাতি নামেন. অথ রোহকস্স মাতাপিতরো তং কুমারিং ৰারেত্ৰা তাদিসে কালে তং আনেত্ৰা আৰাহৰিৰাহং অকংসু. তে উভোপি সমগ্গৰাসং ৰসন্তি. সা অত্তনো আচারসম্পত্তিযা ‘‘ভদ্দিত্থী’’তি তস্মিং নগরে পাকটা পঞ্ঞাতা অহোসি.
তেন চ সমযেন দ্ৰে অগ্গসাৰকা পঞ্চসতপঞ্চসতভিক্খুপরিৰারা জনপদচারিকং চরন্তা কিমিলনগরং পাপুণিংসু. রোহকো তেসং তত্থ গতভাৰং ঞত্ৰা সোমনস্সজাতো থেরে উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা স্ৰাতনায নিমন্তেত্ৰা দুতিযদিৰসে পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সপরিৰারে তে সন্তপ্পেত্ৰা সপুত্তদারো তেহি দেসিতং ধম্মদেসনং সুত্ৰা তেসং ওৰাদে পতিট্ঠহন্তো সরণানি গণ্হি, পঞ্চ সীলানি সমাদিযি. ভরিযা পনস্স অট্ঠমীচাতুদ্দসীপন্নরসীপাটিহারিযপক্খেসু উপোসথং উপৰসি, ৰিসেসতো সীলাচারসম্পন্না অহোসি দেৰতাহি চ অনুকম্পিতা. তায এৰ চ দেৰতানুকম্পায অত্তনো উপরি পতিতং মিচ্ছাপৰাদং নিরংকত্ৰা সুৰিসুদ্ধসীলাচারতায অতিৰিয লোকে পত্থটযসা অহোসি.
সা হি সযং কিমিলনগরে ঠিতা অত্তনো সামিকস্স ৰণিজ্জাৰসেন তক্কসিলাযং ৰসন্তস্স, উস্সৰদিৰসে সহাযেহি উস্সাহিতস্স নক্খত্তকীল়াচিত্তে উপ্পন্নে ঘরদেৰতায অত্তনো দিব্বানুভাৰেন তং তত্থ নেত্ৰা সামিকেন সহ যোজিতা তেনেৰ সমাগমেন পতিট্ঠিতগব্ভা হুত্ৰা দেৰতায কিমিলনগরং পটিনীতা, অনুক্কমেন গব্ভিনিভাৰে পাকটে জাতে সস্সুআদীহি ‘‘অতিচারিনী’’তি আসঙ্কিতা, তায এৰ দেৰতায অত্তনো আনুভাৰেন গঙ্গামহোঘে কিমিলনগরং ওত্থরন্তে ৰিয উপট্ঠাপিতে অত্তনো পতিব্বতাভাৰসংসূচকেন সচ্চাধিট্ঠানপুব্বকেন সপথেন ৰাতৰেগসমুট্ঠিতৰীচিজালং গঙ্গামহোঘং অত্তনো উপরি আপতিতং আযস্সঞ্চ নিৰত্তেত্ৰা, সামিকেন সমাগতাপি তেন পুব্বে সস্সুআদীহি ৰিয আসঙ্কিতা তক্কসিলাযং তেন দিন্নং নামমুদ্দিতং সঞ্ঞাণঞ্চ অপ্পেন্তী, তং আসঙ্কং নিরংকত্ৰা ভত্তুনো ঞাতিজনস্স চ মহাজনস্স চ সম্ভাৰনীযা জাতা. তেন ৰুত্তং ‘‘সুৰিসুদ্ধসীলাচারতায অতিৰিয লোকে পত্থটযসা অহোসী’’তি.
সা অপরেন সমযেন কালং কত্ৰা তাৰতিংসভৰনে উপ্পন্না. অথ ভগৰতি সাৰত্থিতো তাৰতিংসভৰনং গন্ত্ৰা পারিচ্ছত্তকমূলে পণ্ডুকম্বলসিলাযং নিসিন্নে, দেৰপরিসায চ ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নায ভদ্দিত্থীপি উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ ভগৰা দসসহস্সিলোকধাতূসু সন্নিপতিতায দেৰব্রহ্মপরিসায মজ্ঝে তায দেৰতায কতপুঞ্ঞকম্মং পুচ্ছন্তো –
২০৬. ‘‘নীলা পীতা চ কাল়া চ, মঞ্জিট্ঠা অথ লোহিতা;
উচ্চাৰচানং ৰণ্ণানং, কিঞ্জক্খপরিৰারিতা.
২০৭. ‘‘মন্দারৰানং পুপ্ফানং, মালং ধারেসি মুদ্ধনি;
নযিমে অঞ্ঞেসু কাযেস, রুক্খা সন্তি সুমেধসে.
২০৮. ‘‘কেন কাযং উপপন্না, তাৰতিংসং যসস্সিনী;
দেৰতে পুচ্ছিতাচিক্খ, কিস্স কম্মস্সিদং ফল’’ন্তি. – আহ;
২০৬-৭. তত্থ নীলা পীতা চ কাল়া চ, মঞ্জিট্ঠা অথ লোহিতাতি এত্থ চ-সদ্দো ৰুত্তত্থসমুচ্চযো, সো নীলা চ পীতা চাতিআদিনা পচ্চেকং যোজেতব্বো. অথাতি অঞ্ঞত্থে নিপাতো. তেন ওদাতাদিকে অৰুত্তৰণ্ণে সঙ্গণ্হাতি. ইতি-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো ৰেদিতব্বো. চ-সদ্দো ৰা অৰুত্তত্থসমুচ্চযো. অথাতি ইতি-সদ্দত্থে নিপাতো. উচ্চাৰচানং ৰণ্ণানন্তি এত্থ উচ্চাৰচানন্তি ৰিভত্তিযা অলোপো দট্ঠব্বো, উচ্চাৰচৰণ্ণানং নানাৰিধৰণ্ণানন্তি অত্থো. ৰণ্ণানন্তি ৰা ৰণ্ণৰন্তানং. কিঞ্জক্খপরিৰারিতাতি কিঞ্জক্খেহি পরিৰারিতানং. সামিঅত্থে হি এতং পচ্চত্তৰচনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – নীলা চ পীতা চ কাল়া চ মঞ্জিট্ঠা চ লোহিতা চ অথ অঞ্ঞে ওদাতাদযো চাতি ইমেসং ৰসেন উচ্চাৰচৰণ্ণানং তথাভূতেহিযেৰ কিঞ্জক্খেহি কেসরেহি পরিৰারিতানং ৰিচিত্তসণ্ঠানাদিতায ৰা উচ্চাৰচানং যথাৰুত্তৰণ্ণৰন্তানং মন্দারৰরুক্খসম্ভূততায মন্দারৰানং পুপ্ফানং মালং তেহি কতং মালাগুণং ত্ৰং দেৰতে অত্তনো সীসে ধারেসি পিল়ন্ধসীতি.
যতো রুক্খতো তানি পুপ্ফানি, তেসং ৰিসেসৰণ্ণতায অনঞ্ঞসাধারণতং দস্সেতুং ‘‘নযিমে অঞ্ঞেসু কাযেসু, রুক্খা সন্তি সুমেধসে’’তি ৰুত্তং. তত্থ ইমেতি যথাৰুত্তৰণ্ণসণ্ঠানাদিযুত্তা পুপ্ফৰন্তো রুক্খা ন সন্তীতি যোজনা. কাযেসূতি দেৰনিকাযেসু. সুমেধসেতি সুন্দরপঞ্ঞে.
তত্থ নীলাতি ইন্দনীলমহানীলাদিমণিরতনানং ৰসেন নীলোভাসা. পীতাতি পুপ্ফরাগকক্কেতনপুলকাদিমণিরতনানঞ্চেৰ সিঙ্গীসুৰণ্ণস্স চ ৰসেন পীতোভাসা. কাল়াতি অস্মকউপলকাদিমণিরতনানং ৰসেন কণ্হোভাসা. মঞ্জিট্ঠাতি জোতিরসগোমুত্তকগোমেদকাদিমণিরতনানং ৰসেন মঞ্জিট্ঠোভাসা. লোহিতাতি পদুমরাগলোহিতঙ্কপৰাল়রতনাদীনং ৰসেন লোহিতোভাসা. কেচি পন নীলাদিপদানি ‘‘রুক্খা’’তি ইমিনা ‘‘নীলা রুক্খা’’তিআদিনা যোজেত্ৰা ৰদন্তি. রুক্খাপি হি নীলাদিৰণ্ণেহি পুপ্ফেহি সঞ্ছন্নত্তা নীলাদিযোগতো নীলাদিৰোহারং লভন্তীতি তেহি ‘‘নীলা…পে… লোহিতা…পে… নযিমে অঞ্ঞেসু কাযেসু রুক্খা সন্তি সুমেধসেতি, যতো ত্ৰং উচ্চাৰচানং ৰণ্ণানং কিঞ্জক্খপরিৰারিতানং মন্দারৰানং পুপ্ফানং মালং ধারেসী’’তি যোজনা কাতব্বা. তত্থ যথাদিট্ঠে ৰণ্ণৰিসেসযুত্তে পুপ্ফে কিত্তেত্ৰা তেসং অসাধারণভাৰদস্সনেন রুক্খানং আৰেনিকভাৰদস্সনং পঠমনযো, রুক্খানং অসাধারণভাৰদস্সনেন পুপ্ফানং আৰেনিকভাৰদস্সনং দুতিযনযো. পঠমনযে ৰণ্ণাদযো সরূপেন গহিতা, দুতিযনযে নিস্সযমুখেনাতি অযমেতেসং ৰিসেসো.
২০৮. কেনাতি কেন পুঞ্ঞকম্মেন, কাযং তাৰতিংসন্তি যোজনা. পুচ্ছিতাচিক্খাতি পুচ্ছিতা ত্ৰং আচিক্খ কথেহি.
এৰং ভগৰতা পুচ্ছিতা সা দেৰতা ইমাহি গাথাহি ব্যাকাসি –
২০৯. ‘‘ভদ্দিত্থিকাতি মং অঞ্ঞংসু, কিমিলাযং উপাসিকা;
সদ্ধা সীলেন সম্পন্না, সংৰিভাগরতা সদা.
২১০. ‘‘অচ্ছাদনঞ্চ ভত্তঞ্চ, সেনাসনং পদীপিযং;
অদাসিং উজুভূতেসু, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা.
২১১. ‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;
পাটিহারিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং.
২১২. ‘‘উপোসথং উপৰসিস্সং, সদা সীলেসু সংৰুতা;
সঞ্ঞমা সংৰিভাগা চ, ৰিমানং আৰসামহং.
২১৩. ‘‘পাণাতিপাতা ৰিরতা, মুসাৰাদা চ সঞ্ঞতা;
থেয্যা চ অতিচারা চ, মজ্জপানা চ আরকা.
২১৪. ‘‘পঞ্চসিক্খাপদে রতা, অরিযসচ্চান কোৰিদা;
উপাসিকা চক্খুমতো, অপ্পমাদৰিহারিনী;
কতাৰাসা কতকুসলা ততো চুতা, সযংপভা অনুৰিচরামি নন্দনং.
২১৫. ‘‘ভিক্খূ চাহং পরমহিতানুকম্পকে, অভোজযিং তপস্সিযুগং মহামুনিং;
কতাৰাসা কতকুসলা ততো চুতা, সযংপভা অনুৰিচরামি নন্দনং.
২১৬. ‘‘অট্ঠঙ্গিকং অপরিমিতং সুখাৰহং, উপোসথং সততমুপাৰসিং অহং;
কতাৰাসা কতকুসলা ততো চুতা, সযংপভা অনুৰিচরামি নন্দন’’ন্তি.
২০৯-২১৪. তত্থ ভদ্দিত্থিকাতি মং অঞ্ঞংসু, কিমিলাযং উপাসিকাতি আচারসম্পত্তিযা সচ্চকিরিযায উব্বত্তমানমহোঘনিৰত্তনেন অখণ্ডসীলাতি সঞ্জাতনিচ্ছযা ভদ্দা সুন্দরা অযং ইত্থী, তস্মা ‘‘ভদ্দিত্থিকা উপাসিকা’’তি চ মং কিমিলনগরৰাসিনো জানিংসু. সদ্ধা সীলেন সম্পন্নাতিআদি হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৰ.
অপিচ ‘‘সদ্ধা’’তি ইমিনা সদ্ধাধনং, ‘‘সংৰিভাগরতা, অচ্ছাদনঞ্চ ভত্তঞ্চ, সেনাসনং পদীপিযং. অদাসিং উজুভূতেসু, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা’’তি ইমিনা চাগধনং, ‘‘সীলেন সম্পন্না, চতুদ্দসিং পঞ্চদসিং…পে… পঞ্চসিক্খাপদে রতা’’তি ইমিনা সীলধনং হিরিধনং ওত্তপ্পধনঞ্চ, ‘‘অরিযসচ্চান কোৰিদা’’তি ইমিনা সুতধনং পঞ্ঞাধনঞ্চ দস্সিতন্তি সা অত্তনো সত্তৰিধঅরিযধনপটিলাভং. ‘‘উপাসিকা চক্খুমতো…পে… অনুৰিচরামি নন্দন’’ন্তি ইমিনা তস্স দিট্ঠধম্মিকং সম্পরাযিকঞ্চ আনিসংসং ৰিভাৰেতি. তত্থ কতাৰাসাতি নিপ্ফাদিতসুচরিতাৰাসা. সুচরিতকম্মঞ্হি তদত্তে আযতিঞ্চ সুখাৰাসহেতুতায ‘‘সুখৰিহারস্স আৰাসো’’তি ৰুচ্চতি. তেনাহ ‘‘কতকুসলা’’তি.
২১৫. পুব্বে অনামসিতখেত্তৰিসেসং অত্তনো দানমযং পুঞ্ঞং ৰত্ৰা ইদানি তস্স আযতনগততং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খূ চা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ভিক্খূতি অনৰসেসভিন্নকিলেসতায ভিক্খূ. পরমহিতানুকম্পকেতি পরমং অতিৰিয দিট্ঠধম্মিকাদিনা হিতেন অনুগ্গাহকে. অভোজযিন্তি পণীতেন ভোজনেন ভোজেসিং. তপস্সিযুগন্তি উত্তমেন তপসা সব্বকিলেসমলং তাপেত্ৰা সমুচ্ছিন্দিত্ৰা ঠিতত্তা তপস্সিভূতং যুগং. মহামুনিন্তি ততো এৰ মহাইসিভূতং, মহতো ৰা অত্তনো ৰিসযস্স মহন্তেনেৰ ঞাণেন মুননতো পরিচ্ছিন্দনতো মহামুনিং. সব্বমেতং দ্ৰে অগ্গসাৰকে সন্ধায ৰদতি.
২১৬. অপরিমিতং সুখাৰহন্তি অনুনাসিকলোপং অকত্ৰা ৰুত্তং. ‘‘যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, ন সুকরং অক্খানেন পাপুণিতুং যাৰ সুখা সগ্গা’’তি (ম. নি. ৩.২৫৫) ৰচনতো ভগৰতোপি ৰচনপথাতীতপরিমাণরহিতসুখনিব্বত্তকং অত্তনো ৰা আনুভাৰেন অপরিমিতসুখাৰহং সুখস্স আৰহনকং. সততন্তি সব্বকালং. তং তং উপোসথরক্খণদিৰসং অহাপেত্ৰা, তং তং ৰা উপোসথরক্খণদিৰসং অখণ্ডং কত্ৰা পরিপুণ্ণং কত্ৰা সততং ৰা সব্বকালং সুখাৰহন্তি যোজনা. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.
অথ ভগৰা মাতুদেৰপুত্তপ্পমুখানং দসসহস্সিলোকধাতুৰাসীনং দেৰব্রহ্মসঙ্ঘানং তযো মাসে অভিধম্মপিটকং দেসেত্ৰা মনুস্সলোকং আগন্ত্ৰা ভদ্দিত্থিৰিমানং ভিক্খূনং দেসেসি. সা দেসনা সম্পত্তপরিসায সাত্থিকা অহোসীতি.
ভদ্দিত্থিৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.