৯. উদপানসুত্তৰণ্ণনা

৬৯. নৰমে মল্লেসূতি মল্লা নাম জানপদিনো রাজকুমারা, তেসং নিৰাসো একোপি জনপদো রুল়্হীৰসেন ‘‘মল্লা’’তি ৰুচ্চতি, তেসু মল্লেসু, যং লোকে ‘‘মল্লো’’তি ৰুচ্চতি. কেচি পন ‘‘মালেসূ’’তি পঠন্তি. চারিযং চরমানোতি অতুরিতচারিকাৰসেন মহামণ্ডলজনপদচারিকং চরমানো. মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেনাতি অপরিচ্ছেদগুণেন মহন্তেন সমণগণেন. তদা হি ভগৰতো মহাভিক্খুপরিৰারো অহোসি. থূণং নাম মল্লানং ব্রাহ্মণগামোতি পুরত্থিমদক্খিণায দিসায মজ্ঝিমদেসস্স অৰধিট্ঠানে মল্লদেসে থূণনামকো ব্রাহ্মণবহুলতায ব্রাহ্মণগামো. তদৰসরীতি তং অৰসরি, থূণগামমগ্গং পাপুণীতি অত্থো. অস্সোসুন্তি সুণিংসু, সোতদ্ৰারসম্পত্তৰচননিগ্ঘোসানুসারেন জানিংসূতি অত্থো. খোতি পদপূরণে, অৰধারণত্থে ৰা নিপাতো. তত্থ অৰধারণত্থেন অস্সোসুংযেৰ, ন তেসং সৰনন্তরাযো অহোসীতি ৰুত্তং হোতি. পদপূরণেন পদব্যঞ্জনসিলিট্ঠত্তমত্তমেৰ. থূণেয্যকাতি থূণগামৰাসিনো. ব্রাহ্মণগহপতিকাতি এত্থ ব্রহ্মং অণন্তীতি ব্রাহ্মণা, মন্তে সজ্ঝাযন্তীতি অত্থো. ইদমেৰ হি জাতিব্রাহ্মণানং নিব্বচনং, অরিযা পন বাহিতপাপত্তা ‘‘ব্রাহ্মণা’’তি ৰুচ্চন্তি. গহপতিকাতি খত্তিযব্রাহ্মণে ৰজ্জেত্ৰা যে কেচি অগারং অজ্ঝাৰসন্তা ৰুচ্চন্তি, ৰিসেসতো ৰেস্সা. ব্রাহ্মণা চ গহপতিকা চ ব্রাহ্মণগহপতিকা.

ইদানি যমত্থং তে অস্সোসুং, তং দস্সেতুং ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সমিতপাপত্তা ‘‘সমণো’’তি ৰেদিতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘সমিতাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা’’তিআদি (ম. নি. ১.৪৩৪). ভগৰা চ অনুত্তরেন অরিযমগ্গেন সব্বসো সমিতপাপো. তেনস্স যথাভুচ্চগুণাধিগতমেতং নামং, যদিদং সমণোতি. খলূতি অনুস্সৰত্থে নিপাতো. ভোতি ব্রাহ্মণজাতিকানং জাতিসমুদাগতং আলপনমত্তং. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘ভোৰাদি নাম সো হোতি, সচে হোতি সকিঞ্চনো’’তি (ধ. প. ৩৯৬). গোতমোতি গোত্তৰসেন ভগৰতো পরিকিত্তনং. তস্মা ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো’’তি সমণো কির, ভো, গোতমগোত্তোতি অযমেত্থ অত্থো. সক্যপুত্তোতি ইদং পন ভগৰতো উচ্চাকুলপরিদীপনং. সক্যকুলা পব্বজিতোতি সদ্ধাপব্বজিতভাৰপরিদীপনং. কেনচি পারিজুঞ্ঞেন অনভিভূতো অপরিক্খীণংযেৰ তং কুলং পহায নেক্খম্মাধিগমসদ্ধায পব্বজিতোতি ৰুত্তং হোতি. উদপানং তিণস্স চ ভুসস্স চ যাৰ মুখতো পূরেসুন্তি পানীযকূপং তিণেন চ ভুসেন চ মুখপ্পমাণেন ৰড্ঢেসুং, তিণাদীনি পক্খিপিত্ৰা কূপং পিদহিংসূতি অত্থো.

তস্স কির গামস্স বহি ভগৰতো আগমনমগ্গে ব্রাহ্মণানং পরিভোগভূতো একো উদপানো অহোসি. তং ঠপেত্ৰা তত্থ সব্বানি কূপতল়াকাদীনি উদকট্ঠানানি তদা ৰিসুক্খানি নিরুদকানি অহেসুং. অথ থূণেয্যকা রতনত্তযে অপ্পসন্না মচ্ছেরপকতা ভগৰতো আগমনং সুত্ৰা ‘‘সচে সমণো গোতমো সসাৰকো ইমং গামং পৰিসিত্ৰা দ্ৰীহতীহং ৰসেয্য, সব্বং ইমং জনং অত্তনো ৰচনে ঠপেয্য, ততো ব্রাহ্মণধম্মো পতিট্ঠং ন লভেয্যা’’তি তত্থ ভগৰতো অৰাসায পরিসক্কন্তা ‘‘ইমস্মিং গামে অঞ্ঞত্থ উদকং নত্থি, অমুং উদপানং অপরিভোগং করিস্সাম, এৰং সমণো গোতমো সসাৰকো ইমং গামং ন পৰিসিস্সতী’’তি সম্মন্তযিত্ৰা সব্বে গামৰাসিনো সত্তাহস্স উদকং গহেত্ৰা চাটিআদীনি পূরেত্ৰা উদপানং তিণেন চ ভুসেন চ পিদহিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘উদপানং তিণস্স চ ভুসস্স চ যাৰ মুখতো পূরেসুং, ‘মা তে মুণ্ডকা সমণকা পানীযং অপংসূ’’’তি.

তত্থ মুণ্ডকা সমণকাতি মুণ্ডে ‘‘মুণ্ডা’’তি সমণে ‘‘সমণা’’তি ৰত্তুং ৰট্টেয্য, তে পন খুংসনাধিপ্পাযেন হীল়েন্তা এৰমাহংসু. মাতি পটিসেধে, মা অপংসু মা পিৰিংসূতি অত্থো. মগ্গা ওক্কম্মাতি মগ্গতো অপসক্কিত্ৰা. এতম্হাতি যো উদপানো তেহি তথা কতো, তমেৰ নিদ্দিসন্তো আহ. কিং পন ভগৰা তেসং ব্রাহ্মণানং ৰিপ্পকারং অনাৰজ্জিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘এতম্হা উদপানা পানীযং আহরা’’তি, উদাহু আৰজ্জিত্ৰা জানন্তোতি? জানন্তো এৰ ভগৰা অত্তনো বুদ্ধানুভাৰং পকাসেত্ৰা তে দমেত্ৰা নিব্বিসেৰনে কাতুং এৰমাহ, ন পানীযং পাতুকামো. তেনেৰেত্থ মহাপরিনিব্বানসুত্তে ৰিয ‘‘পিপাসিতোস্মী’’তি (দী. নি. ২.১৯১) ন ৰুত্তং. ধম্মভণ্ডাগারিকো পন সত্থু অজ্ঝাসযং অজানন্তো থূণেয্যকেহি কতং ৰিপ্পকারং আচিক্খন্তো ‘‘ইদানি সো, ভন্তে’’তিআদিমাহ.

তত্থ ইদানীতি অধুনা, অম্হাকং আগমনৰেলাযমেৰাতি অত্থো. এসো, ভন্তে, উদপানোতি পঠন্তি. থেরো দ্ৰিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৰা ততিযৰারে ‘‘ন খো তথাগতা তিক্খত্তুং পচ্চনীকা কাতব্বা, কারণং দিট্ঠং ভৰিস্সতি দীঘদস্সিনা’’তি মহারাজদত্তিযং ভগৰতো পত্তং গহেত্ৰা উদপানং অগমাসি. গচ্ছন্তে থেরে উদপানে উদকং পরিপুণ্ণং হুত্ৰা উত্তরিত্ৰা সমন্ততো সন্দতি, সব্বং তিণং ভুসঞ্চ উপ্লৰিত্ৰা সযমেৰ অপগচ্ছি. তেন চ সন্দমানেন সলিলেন উপরূপরি ৰড্ঢন্তেন তস্মিং গামে সব্বেৰ পোক্খরণীআদযো জলাসযা ৰিসুক্খা পরিপূরিংসু, তথা পরিখাকুসুব্ভনিন্নাদীনি চ. সব্বো গামপ্পদেসো মহোঘেন অজ্ঝোত্থটো মহাৰস্সকালে ৰিয অহোসি. কুমুদুপ্পলপদুমপুণ্ডরীকাদীনি জলজপুপ্ফানি তত্থ তত্থ উব্ভিজ্জিত্ৰা ৰিকসমানানি উদকং সঞ্ছাদিংসু. সরেসু হংসকোঞ্চচক্কৰাককারণ্ডৰবকাদযা এ উদকসকুণিকা ৰস্সমানা তত্থ তত্থ ৰিচরিংসু. থূণেয্যকা তং মহোঘং তথা উত্তরন্তং সমন্ততো ৰীচিতরঙ্গসমাকুলং পরিযন্ততো সমুট্ঠহমানং রুচিরং ফেণবুব্বুল়কং দিস্ৰা অচ্ছরিযব্ভুতচিত্তজাতা এৰং সম্মন্তেসুং ‘‘মযং সমণস্স গোতমস্স উদকুপচ্ছেদং কাতুং ৰাযমিম্হা, অযং পন মহোঘো তস্স আগমনকালতো পট্ঠায এৰং অভিৰড্ঢতি, নিস্সংসযং খো অযং তস্স ইদ্ধানুভাৰো. মহিদ্ধিকো হি সো মহানুভাৰো. ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি, যথা যং মহোঘো উট্ঠহিত্ৰা অম্হাকং গামম্পি ওত্থরেয্য. হন্দ মযং সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৰা পযিরুপাসিত্ৰা অচ্চযং দেসেন্তা খমাপেয্যামা’’তি.

তে সব্বেৰ একজ্ঝাসযা হুত্ৰা সঙ্ঘসঙ্ঘী গণীভূতা গামতো নিক্খমিত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু. উপসঙ্কমিত্ৰা অপ্পেকচ্চে ভগৰতো পাদে সিরসা ৰন্দিংসু, অপ্পেকচ্চে অঞ্জলিং পণামেসুং, অপ্পেকচ্চে ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে নামগোত্তং সাৰেসুং. এৰং পন কত্ৰা সব্বেৰ একমন্তং নিসীদিত্ৰা ‘‘ইধ মযং, ভো গোতম, ভোতো চেৰ গোতমস্স গোতমসাৰকানঞ্চ উদকপ্পটিসেধং কারযিম্হ, অমুকস্মিং উদপানে তিণঞ্চ ভুসঞ্চ পক্খিপিম্হ. সো পন উদপানো অচেতনোপি সমানো সচেতনো ৰিয ভোতো গুণং জানন্তো ৰিয সযমেৰ সব্বং তিণং ভুসং অপনেত্ৰা সুৰিসুদ্ধো জাতো, সব্বোপি চেত্থ নিন্নপ্পদেসো মহতা উদকোঘেন পরিপুণ্ণো রমণীযোৰ জাতো, উদকূপজীৰিনো সত্তা পরিতুট্ঠা. মযং পন মনুস্সাপি সমানা ভোতো গুণে ন জানিম্হ, যে মযং এৰং অকরিম্হ, সাধু নো ভৰং গোতমো তথা করোতু, যথাযং মহোঘো ইমং গামং ন ওত্থরেয্য, অচ্চযো নো অচ্চগমা যথাবালং, তং নো ভৰং গোতমো অচ্চযং পটিগ্গণ্হাতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি অচ্চযং দেসেসুং. ভগৰাপি ‘‘তগ্ঘ তুম্হে অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং, তং ৰো মযং পটিগ্গণ্হাম আযতিং সংৰরাযা’’তি তেসং অচ্চযং পটিগ্গহেত্ৰা পসন্নচিত্ততং ঞত্ৰা উত্তরি অজ্ঝাসযানুরূপং ধম্মং দেসেসি. তে ভগৰতো ধম্মদেসনং সুত্ৰা পসন্নচিত্তা সরণাদীসু পতিট্ঠিতা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কমিংসু. তেসং পন আগমনতো পুরেতরংযেৰ আযস্মা আনন্দো তং পাটিহারিযং দিস্ৰা অচ্ছরিযব্ভুতচিত্তজাতো পত্তেন পানীযং আদায ভগৰতো উপনামেত্ৰা তং পৰত্তিং আরোচেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘এৰং, ভন্তেতি খো আযস্মা আনন্দো’’তিআদি.

তত্থ মুখতো ওৰমিত্ৰাতি সব্বং তং তিণাদিং মুখেন ছড্ডেত্ৰা. ৰিস্সন্দন্তো মঞ্ঞেতি পুব্বে দীঘরজ্জুকেন উদপানেন উস্সিঞ্চিত্ৰা গহেতব্বউদকোঘো ভগৰতো পত্তং গহেত্ৰা থেরস্স গতকালে মুখেন ৰিস্সন্দন্তো ৰিয সমতিত্তিকো কাকপেয্যো হুত্ৰা অট্ঠাসি. ইদঞ্চ থেরস্স গতকালে উদকপ্পৰত্তিং সন্ধায ৰুত্তং. ততো পরং পন পুব্বে ৰুত্তনযেন তস্মিং গামে সকলং নিন্নট্ঠানং উদকেন পরিপুণ্ণং অহোসীতি. অযং পনিদ্ধি ন বুদ্ধানং অধিট্ঠানেন, নাপি দেৰানুভাৰেন, অথ খো ভগৰতো পুঞ্ঞানুভাৰেন পরিত্তদেসনত্থং রাজগহতো ৰেসালিগমনে ৰিয. কেচি পন ‘‘থূণেয্যকানং ভগৰতি পসাদজননত্থং তেসং অত্থকামাহি দেৰতাহি কত’’ন্তি. অপরে ‘‘উদপানস্স হেট্ঠা ৰসনকনাগরাজা এৰমকাসী’’তি. সব্বং তং অকারণং, যথা ভগৰতো পুঞ্ঞানুভাৰেনযেৰ তথা উদকুপ্পত্তিযা পরিদীপিতত্তা.

এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং অধিট্ঠানেন ৰিনা অত্তনা ইচ্ছিতনিপ্ফত্তিসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকারতো ৰিদিত্ৰা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ কিং কযিরা উদপানেন, আপা চে সব্বদা সিযুন্তি যস্স সব্বকালং সব্বত্থ চ আপা চে যদি সিযুং যদি উপলব্ভেয্যুং যদি আকঙ্খামত্তপটিবদ্ধো, তেসং লাভো, তেন উদপানেন কিং কযিরা কিং করেয্য, কিং পযোজনন্তি অত্থো. তণ্হায মূলতো ছেত্ৰা, কিস্স পরিযেসনং চরেতি যায তণ্হায ৰিনিবদ্ধা সত্তা অকতপুঞ্ঞা হুত্ৰা ইচ্ছিতালাভদুক্খেন ৰিহঞ্ঞন্তি, তস্সা তণ্হায মূলং, মূলে ৰা ছিন্দিত্ৰা ঠিতো মাদিসো সব্বঞ্ঞুবুদ্ধো কিস্স কেন কারণেন পানীযপরিযেসনং, অঞ্ঞং ৰা পচ্চযপরিযেসনং চরেয্য. ‘‘মূলতো ছেত্তা’’তিপি পঠন্তি, তণ্হায মূলং মূলেযেৰ ৰা ছেদকোতি অত্থো. অথ ৰা মূলতো ছেত্তাতি মূলতো পট্ঠায তণ্হায ছেদকো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যো বোধিযা মূলভূতমহাপণিধানতো পট্ঠায অপরিমিতং সকলং পুঞ্ঞসম্ভারং অত্তনো অচিন্তেত্ৰা লোকহিতত্থমেৰ পরিণামনৰসেন পরিপূরেন্তো মূলতো পভুতি তণ্হায ছেত্তা, সো তণ্হাহেতুকস্স ইচ্ছিতালাভস্স অভাৰতো কিস্স কেন কারণেন উদকপরিযেসনং চরেয্য, ইমে পন থূণেয্যকা অন্ধবালা ইমং কারণং অজানন্তা এৰমকংসূতি.

নৰমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.