১০. উতেনসুত্তৰণ্ণনা
৭০. দসমে রঞ্ঞো উতেনস্সাতি উতেনস্স নাম রঞ্ঞো, যো ‘‘ৰজ্জিরাজা’’তিপি ৰুচ্চতি. উয্যানগতস্সাতি উয্যানকীল়নত্থং উয্যানং গতস্স. অনাদরে হি ইদং সামিৰচনং, ‘‘অন্তেপুর’’ন্তি পন পদং অপেক্খিত্ৰা সম্বন্ধেপেতং সামিৰচনং হোতি. কালঙ্কতানীতি অগ্গিদড্ঢানি হুত্ৰা মতানি হোন্তি. সামাৰতীপমুখানীতি এত্থ কা পনাযং সামাৰতী, কথঞ্চ দড্ঢাতি? ৰুচ্চতে, ভদ্দৰতিযং সেট্ঠিনো ধীতা ঘোসকসেট্ঠিনা ধীতুট্ঠানে ঠপিতা পঞ্চসতইত্থিপরিৰারা রঞ্ঞো উতেনস্স অগ্গমহেসী মেত্তাৰিহারবহুলা অরিযসাৰিকা সামাৰতী নাম. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পন আদিতো পট্ঠায সামাৰতিযা উপ্পত্তিকথা ধম্মপদৰত্থুম্হি (ধ. প. অট্ঠ. ১.২০ সামাৰতীৰত্থু) ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বা. মাগণ্ডিযস্স নাম ব্রাহ্মণস্স ধীতা অত্তনো মাতাপিতূনং –
‘‘দিস্ৰান তণ্হং অরতিং রগঞ্চ,
নাহোসি ছন্দো অপি মেথুনস্মিং;
কিমেৰিদং মুত্তকরীসপুণ্ণং,
পাদাপি নং সম্ফুসিতুং ন ইচ্ছে’’তি. (সু. নি. ৮৪১) –
ভগৰতা দেসিতং ইমং গাথং সুত্ৰা সত্থরি বদ্ধাঘাতা মাগণ্ডিযা অপরভাগে রঞ্ঞা উতেনেন মহেসিট্ঠানে ঠপিতা ভগৰতো কোসম্বিং উপগতভাৰং, সামাৰতীপমুখানঞ্চ পঞ্চন্নং ইত্থিসতানং উপাসিকাভাৰং ঞত্ৰা ‘‘আগতো নাম সমণো গোতমো ইমং নগরং, দানিস্স কত্তব্বং জানিস্সামি, ইমাপি তস্স উপট্ঠাযিকা, ইমাসম্পি সামাৰতীপমুখানঞ্চ কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি অনেকপরিযাযেহি তথাগতস্স তাসঞ্চ অনত্থং কাতুং ৰাযমিত্ৰাপি অসক্কোন্তী পুনেকদিৰসং রঞ্ঞা সদ্ধিং উয্যানকীল়ং গচ্ছন্তী চূল়পিতু সাসনং পহিণি ‘‘সামাৰতিযা পাসাদং গন্ত্ৰা দুস্সকোট্ঠাগারতেলকোট্ঠাগারানি ৰিৰরাপেত্ৰা দুস্সানি তেলচাটীসু তেমেত্ৰা থম্ভে ৰেঠেত্ৰা তা সব্বা একতো কত্ৰা দ্ৰারং পিদহিত্ৰা বহি যন্তং দত্ৰা দণ্ডদীপিকাহি গেহে অগ্গিং দদমানো ওতরিত্ৰা গচ্ছতূ’’তি.
তং সুত্ৰা সো পাসাদং অভিরুয্হ কোট্ঠাগারানি ৰিৰরিত্ৰা ৰত্থানি তেলচাটীসু তেমেত্ৰা থম্ভে ৰেঠেতুং আরভি. অথ নং সামাৰতীপমুখা ইত্থিযো ‘‘কিং এতং চূল়পিতা’’তি ৰদন্তিযো উপসঙ্কমিংসু. ‘‘অম্মা, রাজা দল়্হিকম্মত্থায ইমে থম্ভে তেলপিলোতিকাহি বন্ধাপেতি, রাজগেহে নাম সুযুত্তদুযুত্তং দুজ্জানং, মা মে সন্তিকে হোথা’’তি ৰত্ৰা তা আগতা গব্ভেসু পৰেসেত্ৰা দ্ৰারানি পিদহিত্ৰা বহি যন্তকং দত্ৰা আদিতো পট্ঠায অগ্গিং দেন্তো ওতরি. সামাৰতী তাসং ওৰাদং অদাসি, ‘‘অম্মা, অনমতগ্গে সংসারে ৰিচরন্তীনং এৰমেৰ অগ্গিনা ঝামত্তভাৰানং বুদ্ধঞাণেনপি পরিচ্ছেদো ন সুকরো, অপ্পমত্তা হোথা’’তি. তা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা অধিগতফলায ৰিঞ্ঞাতসাসনায খুজ্জুত্তরায অরিযসাৰিকায সেক্খপটিসম্ভিদাপত্তায সত্থারা দেসিতনিযামেনেৰ ধম্মং দেসেন্তিযা সন্তিকে সোতাপত্তিফলস্স অধিগতা অন্তরন্তরা কম্মট্ঠানমনসিকারেন যুত্তপ্পযুত্তা গেহে ঝাযন্তে ৰেদনাপরিগ্গহকম্মট্ঠানং মনসি করোন্তিযো কাচি দুতিযফলং, কাচি ততিযফলং পাপুণিত্ৰা কালমকংসু. অথ ভিক্খূ কোসম্বিযং পিণ্ডায চরন্তা তং পৰত্তিং ঞত্ৰা পচ্ছাভত্তং ভগৰতো আরোচেত্ৰা তাসং অভিসম্পরাযং পুচ্ছিংসু. ভগৰা চ তাসং অরিযফলাধিগমং ভিক্খূনং অভাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন রঞ্ঞো উতেনস্স…পে… অনিপ্ফলা কালঙ্কতা’’তি.
তত্থ অনিপ্ফলাতি ন নিপ্ফলা, সম্পত্তসামঞ্ঞফলা এৰ কালঙ্কতা. তা পন ফলানি পটিলভন্তিযো সামাৰতিযা –
‘‘আরম্ভথ নিক্কমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে;
ধুনাথ মচ্চুনো সেনং, নল়াগারংৰ কুঞ্জরো.
‘‘যো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে, অপ্পমত্তো ৰিহস্সতি;
পহায জাতিসংসারং, দুক্খস্সন্তং করিস্সতী’’তি. (সং. নি. ১.১৮৫; নেত্তি. ২৯) –
গাথাহি ওৰদিযমানা ৰেদনাপরিগ্গহকম্মট্ঠানং মনসি করোন্তিযো ৰিপস্সিত্ৰা দুতিযততিযফলানি পটিলভিংসু. খুজ্জুত্তরা পন আযুসেসস্স অত্থিতায, পুব্বে তাদিসস্স কম্মস্স অকতত্তা চ ততো পাসাদতো বহি অহোসি. ‘‘দসযোজনন্তরে পক্কামী’’তি চ ৰদন্তি. অথ ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং, ‘‘আৰুসো, অননুচ্ছৰিকং ৰত অরিযসাৰিকানং এৰরূপং মরণ’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে, ‘‘ভিক্খৰে, যদিপি তাসং ইমস্মিং অত্তভাৰে অযুত্তং, পুব্বে কতকম্মস্স পন যুত্তমেৰ তাহি লদ্ধ’’ন্তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো অতীতং আহরি.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধা রঞ্ঞো নিৰেসনে নিবদ্ধং ভুঞ্জন্তি. পঞ্চসতা ইত্থিযো তে উপট্ঠহন্তি. তেসু সত্ত জনা হিমৰন্তং গচ্ছন্তি, একো নদীতীরসমীপে একস্মিং তিণগহনে সমাপত্তিযা নিসীদতি. অথেকদিৰসং রাজা পচ্চেকবুদ্ধেসু গতেসু তাহি ইত্থীহি সদ্ধিং উদককীল়ং কীল়িতুকামো তত্থ গতো. তা ইত্থিযো দিৰসভাগং উদকে কীল়িত্ৰা সীতপীল়িতা ৰিসিব্বিতুকামা তং তিণগহনং উপরি ৰিসুক্খতিণসঞ্ছন্নং ‘‘তিণরাসী’’তি সঞ্ঞায পরিৰারেত্ৰা অগ্গিং দত্ৰা তিণেসু ঝাযিত্ৰা পতন্তেসু পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা ‘‘রঞ্ঞো পচ্চেকবুদ্ধো ঝাযতি, তং রাজা ঞত্ৰা অম্হে নাসেস্সতি, সুদড্ঢং নং করিস্সামা’’তি সব্বা ইতো চিতো চ দারুআদীনি আহরিত্ৰা তস্স উপরি রাসিং কত্ৰা আলিম্পেত্ৰা ‘‘ইদানি ঝাযিস্সতী’’তি পক্কমিংসু. তা পঠমং অসঞ্চেতনিকা হুত্ৰা ইদানি কম্মুনা বজ্ঝিংসু. পচ্চেকবুদ্ধং পন অন্তোসমাপত্তিযং সচে দারূনং সকটসহস্সম্পি আহরিত্ৰা আলিম্পেন্তা উসুমাকারমত্তম্পি গাহেতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা সো সত্তমে দিৰসে উট্ঠায যথাসুখং অগমাসি. তা তস্স কম্মস্স কতত্তা বহূনি ৰস্সসহস্সানি বহূনি ৰস্সসতসহস্সানি নিরযে পচ্চিত্ৰা তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেন অত্তভাৰসতে ইমিনাৰ নিযামেন গেহে ঝাযমানে ঝাযিংসু. ইদং তাসং পুব্বকম্মং.
যস্মা পন তে ইমস্মিং অত্তভাৰে অরিযফলানি সচ্ছাকংসু, রতনত্তযং পযিরুপাসিংসু, তস্মা তত্থ অনাগামিনিযো সুদ্ধাৰাসেসু উপপন্না, ইতরা কাচি তাৰতিংসেসু, কাচি যামেসু, কাচি তুসিতেসু, কাচি নিম্মানরতীসু, কাচি পরনিম্মিতৰসৰত্তীসু উপপন্না.
রাজাপি খো উতেনো ‘‘সামাৰতিযা গেহং কির ঝাযতী’’তি সুত্ৰা ৰেগেন আগচ্ছন্তোপি তং পদেসং তাসু দড্ঢাসুযেৰ সম্পাপুণি. আগন্ত্ৰা পন গেহং নিব্বাপেত্ৰা উপ্পন্নবলৰদোমনস্সো মাগণ্ডিযায তথা কারিতভাৰং উপাযেন ঞত্ৰা অরিযসাৰিকাসু কতাপরাধকম্মুনা চোদিযমানো তস্সা রাজাণং কারেসি সদ্ধিং ঞাতকেহি. এৰং সা সপরিজনা সমিত্তবন্ধৰা অনযব্যসনং পাপুণি.
এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং সামাৰতীপমুখানং তাসং ইত্থীনং অগ্গিম্হি অনযব্যসনাপত্তিহেতুং, মাগণ্ডিযায চ সমিত্তবন্ধৰায রাজাণায অনযব্যসনাপত্তিনিমিত্তং সব্বাকারতো ৰিদিত্ৰা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ মোহসম্বন্ধনো লোকো, ভব্বরূপোৰ দিস্সতীতি যো ইধ সত্তলোকো ভব্বরূপোৰ হেতুসম্পন্নো ৰিয হুত্ৰা দিস্সতি, সোপি মোহসম্বন্ধনো মোহেন পলিগুণ্ঠিতো অত্তহিতাহিতং অজানন্তো হিতে ন পটিপজ্জতি, অহিতং দুক্খাৰহং বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং আচিনাতি. ‘‘ভৰরূপোৰ দিস্সতী’’তিপি পাঠো. তস্সত্থো – অযং লোকো মোহসম্বন্ধনো মোহেন পলিগুণ্ঠিতো, ততো এৰ ভৰরূপোৰ সস্সতসভাৰো ৰিযস্স অত্তা দিস্সতি, অজরামরো ৰিয উপট্ঠাতি, যেন পাণাতিপাতাদীনি অকত্তব্বানি করোতি.
উপধিবন্ধনো বালো, তমসা পরিৰারিতো. সস্সতোরিৰ খাযতীতি ন কেৰলঞ্চ মোহসম্বন্ধনো এৰ, অপিচ খো উপধিবন্ধনোপি অযং অন্ধবাললোকো অৰিজ্জাতমসা পরিৰারিতো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যেন ঞাণেন অৰিপরীতং কামে চ খন্ধে চ ‘‘অনিচ্চা দুক্খা ৰিপরিণামধম্মা’’তি পস্সেয্য, তস্স অভাৰতো যস্মা বালো অন্ধপুথুজ্জনো অঞ্ঞাণতমসা সমন্ততো পরিৰারিতো নিৰুতো, তস্মা সো কামূপধি কিলেসূপধি খন্ধূপধীতি ইমেসং উপধীনং ৰসেন চ উপধিবন্ধনো, ততো এৰ চস্স সোপধিস্স পস্সতো সস্সতো ৰিয নিচ্চো সব্বকালভাৰী ৰিয খাযতি. ‘‘অসস্সতিরিৰ খাযতী’’তিপি পাঠো. তস্সত্থো – অত্তা সব্বকালং ৰিজ্জতি উপলব্ভতীতি অঞ্ঞো অসস্সতি অনিচ্চোতি লোকস্স সো উপধি মিচ্ছাভিনিৰেসৰসেন একদেসো ৰিয খাযতি, উপট্ঠহতীতি অত্থো. রকারো হি পদসন্ধিকরো. পস্সতো নত্থি কিঞ্চনন্তি যো পন সঙ্খারে পরিগ্গহেত্ৰা অনিচ্চাদিৰসেন ৰিপস্সতি, তস্সেৰ ৰিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায যথাভূতং পস্সতো জানতো পটিৰিজ্ঝতো রাগাদিকিঞ্চনং নত্থি, যেন সংসারে বজ্ঝেয্য. তথা অপস্সন্তো এৰ হি অৰিজ্জাতণ্হাদিট্ঠিআদিবন্ধনেহি সংসারে বদ্ধো সিযাতি অধিপ্পাযো.
দসমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতা চ চূল়ৰগ্গৰণ্ণনা.