৮. পাটলিগামিযৰগ্গো

১. পঠমনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তৰণ্ণনা

৭১. পাটলিগামিযৰগ্গস্স পঠমে নিব্বানপটিসংযুত্তাযাতি অমতধাতুসন্নিস্সিতায অসঙ্খতধাতুযা পৰেদনৰসেন পৰত্তায. ধম্মিযা কথাযাতি ধম্মদেসনায. সন্দস্সেতীতি সভাৰসরসলক্খণতো নিব্বানং দস্সেতি. সমাদপেতীতি তমেৰ অত্থং তে ভিক্খূ গণ্হাপেতি. সমুত্তেজেতীতি তদত্থগহণে উস্সাহং জনেন্তো তেজেতি জোতেতি. সম্পহংসেতীতি নিব্বানগুণেহি সম্মদেৰ সব্বপ্পকারেহি তোসেতি.

অথ ৰা সন্দস্সেতীতি ‘‘সো সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গা তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; মহাৰ. ৮) নযেনেৰ সব্বথা তেন তেন পরিযাযেন তেসং তেসং অজ্ঝাসযানুরূপং সম্মা দস্সেতি. সমাদপেতীতি ‘‘ইমিনা অরিযমগ্গেন তং অধিগন্তব্ব’’ন্তি অধিগমপটিপদায সদ্ধিং তত্থ ভিক্খূ নিন্নপোণপব্ভারে করোন্তো সম্মা আদপেতি গণ্হাপেতি. সমুত্তেজেতীতি এতং দুক্করং দুরভিসম্ভৰন্তি ‘‘মা সম্মাপটিপত্তিযং পমাদং অন্তরাৰোসানং আপজ্জথ, উপনিস্সযসম্পন্নস্স ৰীরিযৰতো নযিদং দুক্করং, তস্মা সীলৰিসুদ্ধিআদিৰিসুদ্ধিপটিপদায উট্ঠহথ ঘটযথ ৰাযমেয্যাথা’’তি নিব্বানাধিগমায উস্সাহেতি, তত্থ ৰা চিত্তং ৰোদপেতি. সম্পহংসেতীতি ‘‘মদনিম্মদনো পিপাসৰিনযো আলযসমুগ্ঘাতো’’তি (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৰু. ৯০), রাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযোতি (সং. নি. ৪.৩৬৭; ইতিৰু. ৪৪), অসঙ্খতন্তি (সং. নি. ৪.৩৬৭), অমতঞ্চ সন্তন্তিআদিনা চ অনেকপরিযাযেন (সং. নি. ৪.৪০৯) নিব্বানানিসংসপ্পকাসনেন তেসং ভিক্খূনং চিত্তং তোসেন্তো হাসেন্তো সম্পহংসেতি সমস্সাসেতি.

তেধাতি তে ইধ. অট্ঠিং কত্ৰাতি ‘‘অত্থি কিঞ্চি অযং নো অত্থো অধিগন্তব্বো’’তি এৰং সল্লক্খেত্ৰা তায দেসনায অত্থিকা হুত্ৰা. মনসি কত্ৰাতি চিত্তে ঠপেত্ৰা অনঞ্ঞৰিহিতা তং দেসনং অত্তনো চিত্তগতমেৰ কত্ৰা. সব্বং চেতসো সমন্নাহরিত্ৰাতি সব্বেন কারকচিত্তেন আদিতো পট্ঠায যাৰ পরিযোসানা দেসনং আৰজ্জেত্ৰা, তগ্গতমেৰ আভোগং কত্ৰাতি অত্থো. অথ ৰা সব্বং চেতসো সমন্নাহরিত্ৰাতি সব্বস্মা চিত্ততো দেসনং সম্মা অনু অনু আহরিত্ৰা. ইদং ৰুত্তং হোতি – দেসেন্তস্স যেহি চিত্তেহি দেসনা কতা, সব্বস্মা চিত্ততো পৰত্তং দেসনং বহি গন্তুং অদেন্তো সম্মা অৰিপরীতং অনু অনু আহরিত্ৰা অত্তনো চিত্তসন্তানং আহরিত্ৰা যথাদেসিতদেসিতং দেসনং সুট্ঠু উপধারেত্ৰা. ওহিতসোতাতি অৰহিতসোতা, সুট্ঠু উপিতসোতা. ওহিতসোতাতি ৰা অৰিক্খিত্তসোতা. তমেৰ উপলব্ভমানোপি হি সৰনে অৰিক্খেপো সতিসংৰরো ৰিয চক্খুন্দ্রিযাদীসু সোতিন্দ্রিযেপি ৰত্তুমরহতীতি. এত্থ চ ‘‘অট্ঠিং কত্ৰা’’তিআদীহি চতূহিপি পদেহি তেসং ভিক্খূনং তপ্পরভাৰতো সৰনে আদরদীপনেন সক্কচ্চসৰনং দস্সেতি.

এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং তেসং ভিক্খূনং তস্সা নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মকথায সৰনে আদরকারিতং সব্বাকারতো ৰিদিত্ৰা. ইমং উদানন্তি ইমং নিব্বানস্স তব্বিধুরধম্মদেসনামুখেন পরমত্থতো ৰিজ্জমানভাৰৰিভাৰনং উদানং উদানেসি.

তত্থ অত্থীতি ৰিজ্জতি, পরমত্থতো উপলব্ভতীতি অত্থো. ভিক্খৰেতি তেসং ভিক্খূনং আলপনং. ননু চ উদানং নাম পীতিসোমনস্সসমুট্ঠাপিতো ৰা ধম্মসংৰেগসমুট্ঠাপিতো ৰা ধম্মপটিগ্গাহকনিরপেক্খো উদাহারো, তথা চেৰ এত্তকেসু সুত্তেসু আগতং, ইধ কস্মা ভগৰা উদানেন্তো তে ভিক্খূ আমন্তেসীতি? তেসং ভিক্খূনং সঞ্ঞাপনত্থং. নিব্বানপটিসংযুত্তঞ্হি ভগৰা তেসং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেত্ৰা নিব্বানগুণানুস্সরণেন উপ্পন্নপীতিসোমনস্সা উদানং উদানেসি. ইধ নিব্বানৰজ্জো সব্বো সভাৰধম্মো পচ্চযাযত্তৰুত্তিকোৰ উপলব্ভতি, ন পচ্চযনিরপেক্খো. অযং পন নিব্বানধম্মো কতমপচ্চযে উপলব্ভতীতি তেসং ভিক্খূনং চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায তে চ সঞ্ঞাপেতুকামো ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, তদাযতন’’ন্তিআদিমাহ, ন একন্ততোৰ তে পটিগ্গাহকে কত্ৰাতি ৰেদিতব্বং. তদাযতনন্তি তং কারণং. দকারো পদসন্ধিকরো. নিব্বানঞ্হি মগ্গফলঞাণাদীনং আরম্মণপচ্চযভাৰতো রূপাদীনি ৰিয চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনং আরম্মণপচ্চযভূতানীতি কারণট্ঠেন ‘‘আযতন’’ন্তি ৰুচ্চতি. এত্তাৰতা চ ভগৰা তেসং ভিক্খূনং অসঙ্খতায ধাতুযা পরমত্থতো অত্থিভাৰং পৰেদেসি.

তত্রাযং ধম্মন্ৰযো – ইধ সঙ্খতধম্মানং ৰিজ্জমানত্তা অসঙ্খতাযপি ধাতুযা ভৰিতব্বং তপ্পটিপক্খত্তা সভাৰধম্মানং. যথা হি দুক্খে ৰিজ্জমানে তপ্পটিপক্খভূতং সুখম্পি ৰিজ্জতিযেৰ, তথা উণ্হে ৰিজ্জমানে সীতম্পি ৰিজ্জতি, পাপধম্মেসু ৰিজ্জমানেসু কল্যাণধম্মাপি ৰিজ্জন্তি এৰ. ৰুত্তঞ্চেতং –

‘‘যথাপি দুক্খে ৰিজ্জন্তে, সুখং নামপি ৰিজ্জতি;

এৰং ভৰে ৰিজ্জমানে, ৰিভৰোপি ইচ্ছিতব্বকো.

‘‘যথাপি উণ্হে ৰিজ্জন্তে, অপরং ৰিজ্জতি সীতলং;

এৰং তিৰিধগ্গি ৰিজ্জন্তে, নিব্বানং ইচ্ছিতব্বকং.

‘‘যথাপি পাপে ৰিজ্জন্তে, কল্যাণমপি ৰিজ্জতি;

এৰমেৰ জাতি ৰিজ্জন্তে, অজাতিমপি ইচ্ছিতব্বক’’ন্তিআদি. (বু. ৰং. ২.১০-১২) –

অপিচ নিব্বানস্স পরমত্থতো অত্থিভাৰৰিচারণং পরতো আৰিভৰিস্সতি.

এৰং ভগৰা অসঙ্খতায ধাতুযা পরমত্থতো অত্থিভাৰং সম্মুখেন দস্সেত্ৰা ইদানি তব্বিধুরধম্মাপোহনমুখেনস্স সভাৰং দস্সেতুং, ‘‘যত্থ নেৰ পথৰী ন আপো’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা নিব্বানং সব্বসঙ্খারৰিধুরসভাৰং যথা সঙ্খতধম্মেসু কত্থচি নত্থি, তথা তত্থপি সব্বে সঙ্খতধম্মা. ন হি সঙ্খতাসঙ্খতধম্মানং সমোধানং সম্ভৰতি. তত্রাযং অত্থৰিভাৰনা – যত্থ যস্মিং নিব্বানে যস্সং অসঙ্খতধাতুযং নেৰ কক্খল়লক্খণা পথৰীধাতু অত্থি, ন পগ্ঘরণলক্খণা আপোধাতু, ন উণ্হলক্খণা তেজোধাতু, ন ৰিত্থম্ভনলক্খণা ৰাযোধাতু অত্থি. ইতি চতুমহাভূতাভাৰৰচনেন যথা সব্বস্সপি উপাদারূপস্স অভাৰো ৰুত্তো হোতি তন্নিস্সিতত্তা. এৰং অনৰসেসতো কামরূপভৰস্স তত্থ অভাৰো ৰুত্তো হোতি তদাযত্তৰুত্তিভাৰতো. ন হি মহাভূতনিস্সযেন ৰিনা পঞ্চৰোকারভৰো একৰোকারভৰো ৰা সম্ভৰতীতি.

ইদানি অরূপসভাৰত্তেপি নিব্বানস্স অরূপভৰপরিযাপন্নানং ধম্মানং তত্থ অভাৰং দস্সেতুং, ‘‘ন আকাসানঞ্চাযতনং…পে… ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতন’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ ন আকাসানঞ্চাযতনন্তি সদ্ধিং আরম্মণেন কুসলৰিপাককিরিযভেদো তিৰিধোপি আকাসানঞ্চাযতনচিত্তুপ্পাদো নত্থীতি অত্থো. সেসেসুপি এসেৰ নযো. যদগ্গেন চ নিব্বানে কামলোকাদীনং অভাৰো হোতি, তদগ্গেন তত্থ ইধলোকপরলোকানম্পি অভাৰোতি আহ – ‘‘নাযং লোকো ন পরলোকো’’তি. তস্সত্থো – য্ৰাযং ‘‘ইত্থত্তং দিট্ঠধম্মো ইধলোকো’’তি চ লদ্ধৰোহারো খন্ধাদিলোকো, যো চ ‘‘ততো অঞ্ঞথা পরো অভিসম্পরাযো’’তি চ লদ্ধৰোহারো খন্ধাদিলোকো, তদুভযম্পি তত্থ নত্থীতি. ন উভো চন্দিমসূরিযাতি যস্মা রূপগতে সতি তমো নাম সিযা, তমস্স চ ৰিধমনত্থং চন্দিমসূরিযেহি ৰত্তিতব্বং. সব্বেন সব্বং পন যত্থ রূপগতমেৰ নত্থি, কুতো তত্থ তমো. তমস্স ৰা ৰিধমনা চন্দিমসূরিযা, তস্মা চন্দিমা সূরিযো চাতি উভোপি তত্থ নিব্বানে নত্থীতি অত্থো. ইমিনা আলোকসভাৰতংযেৰ নিব্বানস্স দস্সেতি.

এত্তাৰতা চ অনভিসমেতাৰীনং ভিক্খূনং অনাদিমতিসংসারে সুপিনন্তেপি অননুভূতপুব্বং পরমগম্ভীরং অতিদুদ্দসং সণ্হসুখুমং অতক্কাৰচরং অচ্চন্তসন্তং পণ্ডিতৰেদনীযং অতিপণীতং অমতং নিব্বানং ৰিভাৰেন্তো পঠমং তাৰ ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, তদাযতন’’ন্তি তস্স অত্থিভাৰা তেসং অঞ্ঞাণাদীনি অপনেত্ৰা ‘‘যত্থ নেৰ পথৰী …পে… ন উভো চন্দিমসূরিযা’’তি তদঞ্ঞধম্মাপোহনমুখেন তং ৰিভাৰেতি ধম্মরাজা. তেন পথৰীআদিসব্বসঙ্খতধম্মৰিধুরসভাৰা যা অসঙ্খতা ধাতু, তং নিব্বানন্তি দীপিতং হোতি. তেনেৰাহ, ‘‘তত্রাপাহং, ভিক্খৰে, নেৰ আগতিং ৰদামী’’তি.

তত্থ তত্রাতি তস্মিং. অপিসদ্দো সমুচ্চযে. অহং, ভিক্খৰে, যত্থ সঙ্খারপৰত্তে কুতোচি কস্সচি আগতিং ন ৰদামি যথাপচ্চযং তত্থ ধম্মমত্তস্স উপ্পজ্জনতো. এৰং তস্মিম্পি আযতনে নিব্বানে কুতোচি আগতিং আগমনং নেৰ ৰদামি আগন্তব্বট্ঠানতায অভাৰতো. ন গতিন্তি কত্থচি গমনং ন ৰদামি গন্তব্বট্ঠানতায অভাৰতো. ন হি তত্থ সত্তানং ঠপেত্ৰা ঞাণেন আরম্মণকরণং আগতিগতিযো সম্ভৰন্তি, নাপি ঠিতিচুতূপপত্তিযো ৰদামি. ‘‘তদাপহ’’ন্তিপি পাল়ি. তস্সত্থো – তম্পি আযতনং গামন্তরতো গামন্তরং ৰিয ন আগন্তব্বতায ন আগতি, ন গন্তব্বতায ন গতি, পথৰীপব্বতাদি ৰিয অপতিট্ঠানতায ন ঠিতি, অপচ্চযত্তা ৰা উপ্পাদাভাৰো, ততো অমতসভাৰত্তা চৰনাভাৰো, উপ্পাদনিরোধাভাৰতো চেৰ তদুভযপরিচ্ছিন্নায ঠিতিযা চ অভাৰতো ন ঠিতিং ন চুতিং ন উপপত্তিং ৰদামি. কেৰলং পন তং অরূপসভাৰত্তা অপচ্চযত্তা চ ন কত্থচি পতিট্ঠিতন্তি অপ্পতিট্ঠং. তত্থ পৰত্তাভাৰতো পৰত্তপ্পটিপক্খতো চ অপ্পৰত্তং. অরূপসভাৰত্তেপি ৰেদনাদযো ৰিয কস্সচিপি আরম্মণস্স অনালম্বনতো উপত্থম্ভনিরপেক্খতো চ অনারম্মণমেৰ তং ‘‘আযতন’’ন্তি ৰুত্তং নিব্বানং. অযঞ্চ এৰসদ্দো অপ্পতিট্ঠমেৰ অপ্পৰত্তমেৰাতি পদদ্ৰযেনপি যোজেতব্বো. এসেৰন্তো দুক্খস্সাতি যদিদং ‘‘অপ্পতিট্ঠ’’ন্তিআদীহি ৰচনেহি ৰণ্ণিতং থোমিতং যথাৰুত্তলক্খণং নিব্বানং, এসো এৰ সকলস্স ৰট্টদুক্খস্স অন্তো পরিযোসানং তদধিগমে সতি সব্বদুক্খাভাৰতো. তস্মা ‘‘দুক্খস্স অন্তো’’তি অযমেৰ তস্স সভাৰোতি দস্সেতি.

পঠমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. দুতিযনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তৰণ্ণনা

৭২. দুতিযে ইমং উদানন্তি ইমং নিব্বানস্স পকতিযা গম্ভীরভাৰতো দুদ্দসভাৰদীপনং উদানং উদানেসি. তত্থ দুদ্দসন্তি সভাৰগম্ভীরত্তা অতিসুখুমসণ্হসভাৰত্তা চ অনুপচিতঞাণসম্ভারেহি পস্সিতুং ন সক্কাতি দুদ্দসং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘তঞ্হি তে, মাগণ্ডিয, অরিযং পঞ্ঞাচক্খু নত্থি, যেন ত্ৰং আরোগ্যং জানেয্যাসি, নিব্বানম্পি পস্সেয্যাসী’’তি (ম. নি. ২.২১৮). অপরম্পি ৰুত্তং – ‘‘ইদম্পি খো ঠানং দুদ্দসং, যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো’’তিআদি (মহাৰ. ৮; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭). অনতন্তি রূপাদিআরম্মণেসু, কামাদীসু চ ভৰেসু নমনতো তন্নিন্নভাৰেন পৰত্তিতো সত্তানঞ্চ তত্থ নমনতো তণ্হা নতা নাম, নত্থি এত্থ নতাতি অনতং, নিব্বানন্তি অত্থো. ‘‘অনন্ত’’ন্তিপি পঠন্তি, নিচ্চসভাৰত্তা অন্তৰিরহিতং, অচৰনধম্মং নিরোধং অমতন্তি অত্থো. কেচি পন ‘‘অনন্ত’’ন্তি পদস্স ‘‘অপ্পমাণ’’ন্তি অত্থং ৰদন্তি. এত্থ চ ‘‘দুদ্দস’’ন্তি ইমিনা পঞ্ঞায দুব্বলীকরণেহি রাগাদিকিলেসেহি চিরকালভাৰিতত্তা সত্তানং অপচ্চযভাৰনা ন সুকরাতি নিব্বানস্স কিচ্ছেন অধিগমনীযতং দস্সেতি. ন হি সচ্চং সুদস্সনন্তি ইমিনাপি তমেৰত্থং পাকটং করোতি. তত্থ সচ্চন্তি নিব্বানং. তঞ্হি কেনচি পরিযাযেন অসন্তসভাৰাভাৰতো একন্তেনেৰ সন্তত্তা অৰিপরীতট্ঠেন সচ্চং. ন হি তং সুদস্সনং ন সুখেন পস্সিতব্বং, সুচিরম্পি কালং পুঞ্ঞঞাণসম্ভারে সমানেন্তেহিপি কসিরেনেৰ সমধিগন্তব্বতো. তথা হি ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘কিচ্ছেন মে অধিগত’’ন্তি (মহাৰ. ৮; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭).

পটিৰিদ্ধা তণ্হা জানতো পস্সতো নত্থি কিঞ্চনন্তি তঞ্চ নিরোধসচ্চং সচ্ছিকিরিযাভিসমযৰসেন অভিসমেন্তেন ৰিসযতো কিচ্চতো চ আরম্মণতো চ আরম্মণপ্পটিৰেধেন অসম্মোহপ্পটিৰেধেন চ পটিৰিদ্ধং, যথাপরিঞ্ঞাভিসমযৰসেন দুক্খসচ্চং, ভাৰনাভিসমযৰসেন মগ্গসচ্চঞ্চ অসম্মোহতো পটিৰিদ্ধং হোতি, এৰং পহানাভিসমযৰসেন অসম্মোহতো চ পটিৰিদ্ধা তণ্হা হোতি. এৰঞ্চ চত্তারি সচ্চানি যথাভূতং অরিযমগ্গপঞ্ঞায জানতো পস্সতো ভৰাদীসু নতভূতা তণ্হা নত্থি, তদভাৰে সব্বস্সপি কিলেসৰট্টস্স অভাৰো, ততোৰ কম্মৰিপাকৰট্টানং অসম্ভৰোযেৰাতি এৰং ভগৰা তেসং ভিক্খূনং অনৰসেসৰট্টদুক্খৰূপসমহেতুভূতং অমতমহানিব্বানস্স আনুভাৰং পকাসেসি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

দুতিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ততিযনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তৰণ্ণনা

৭৩. ততিযে অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি তদা কির ভগৰতা অনেকপরিযাযেন সংসারস্স আদীনৰং পকাসেত্ৰা সন্দস্সনাদিৰসেন নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মদেসনায কতায তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং সংসারো ভগৰতা অৰিজ্জাদীহি কারণেহি সহেতুকো পকাসিতো, নিব্বানস্স পন তদুপসমস্স ন কিঞ্চি কারণং ৰুত্তং, তযিদং অহেতুকং, কথং সচ্চিকট্ঠপরমত্থেন উপলব্ভতী’’তি. অথ ভগৰা তেসং ভিক্খূনং এতং যথাৰুত্তং পরিৰিতক্কসঙ্খাতং অত্থং ৰিদিত্ৰা. ইমং উদানন্তি তেসং ভিক্খূনং ৰিমতিৰিধমনত্থঞ্চেৰ ইধ সমণব্রাহ্মণানং ‘‘নিব্বানং নিব্বানন্তি ৰাচাৰত্থুমত্তমেৰ, নত্থি হি পরমত্থতো নিব্বানং নাম অনুপলব্ভমানসভাৰত্তা’’তি লোকাযতিকাদযো ৰিয ৰিপ্পটিপন্নানং বহিদ্ধা চ পুথুদিট্ঠিগতিকানং মিচ্ছাৰাদভঞ্জনত্থঞ্চ ইমং অমতমহানিব্বানস্স পরমত্থতো অত্থিভাৰদীপনং উদানং উদানেসি.

তত্থ অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতন্তি সব্বানিপি পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানি. অথ ৰা ৰেদনাদযো ৰিয হেতুপচ্চযসমৰাযসঙ্খাতায কারণসামগ্গিযা ন জাতং ন নিব্বত্তন্তি অজাতং, কারণেন ৰিনা, সযমেৰ ৰা ন ভূতং ন পাতুভূতং ন উপ্পন্নন্তি অভূতং, এৰং অজাতত্তা অভূতত্তা চ যেন কেনচি কারণেন ন কতন্তি অকতং, জাতভূতকতসভাৰো চ নামরূপানং সঙ্খতধম্মানং হোতি, ন অসঙ্খতসভাৰস্স নিব্বানস্সাতি দস্সনত্থং অসঙ্খতন্তি ৰুত্তং. পটিলোমতো ৰা সমেচ্চ সম্ভূয পচ্চযেহি কতন্তি সঙ্খতং, তথা ন সঙ্খতং সঙ্খতলক্খণরহিতন্তি অসঙ্খতন্তি. এৰং অনেকেহি কারণেহি নিব্বত্তিতভাৰে পটিসিদ্ধে ‘‘সিযা নু খো একেনেৰ কারণেন কত’’ন্তি আসঙ্কায ‘‘ন যেন কেনচি কত’’ন্তি দস্সনত্থং ‘‘অকত’’ন্তি ৰুত্তং. এৰং অপচ্চযম্পি সমানং ‘‘সযমেৰ নু খো ইদং ভূতং পাতুভূত’’ন্তি আসঙ্কায তন্নিৰত্তনত্থং ‘‘অভূত’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘অযঞ্চেতস্স অসঙ্খতাকতাভূতভাৰো সব্বেন সব্বং অজাতিধম্মত্তা’’তি দস্সেতুং ‘‘অজাত’’ন্তি ৰুত্তং. এৰমেতেসং চতুন্নম্পি পদানং সাত্থকভাৰং ৰিদিত্ৰা ‘‘তযিদং নিব্বানং অত্থি, ভিক্খৰে’’তি পরমত্থতো নিব্বানস্স অত্থিভাৰো পকাসিতোতি ৰেদিতব্বো. এত্থ উদানেন্তেন ভগৰতা, ‘‘ভিক্খৰে’’তি আলপনে কারণং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

ইতি সত্থা ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খত’’ন্তি ৰত্ৰা তত্থ হেতুং দস্সেন্তো ‘‘নো চেতং, ভিক্খৰে’’তিআদিমাহ. তস্সাযং সঙ্খেপত্থো – ভিক্খৰে, যদি অজাতাদিসভাৰা অসঙ্খতা ধাতু ন অভৰিস্স ন সিযা, ইধ লোকে জাতাদিসভাৰস্স রূপাদিক্খন্ধপঞ্চকসঙ্খাতস্স সঙ্খতস্স নিস্সরণং অনৰসেসৰূপসমো ন পঞ্ঞাযেয্য ন উপলব্ভেয্য ন সম্ভৰেয্য. নিব্বানঞ্হি আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তমানা সম্মাদিট্ঠিআদযো অরিযমগ্গধম্মা অনৰসেসকিলেসে সমুচ্ছিন্দন্তি. তেনেত্থ সব্বস্সপি ৰট্টদুক্খস্স অপ্পৰত্তি অপগমো নিস্সরণং পঞ্ঞাযতি.

এৰং ব্যতিরেকৰসেন নিব্বানস্স অত্থিভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি অন্ৰযৰসেনপি তং দস্সেতুং, ‘‘যস্মা চ খো’’তিআদি ৰুত্তং. তং ৰুত্তত্থমেৰ. এত্থ চ যস্মা ‘‘অপচ্চযা ধম্মা, অসঙ্খতা ধম্মা (ধ. স. দুকমাতিকা ৭, ৮), অত্থি, ভিক্খৰে, তদাযতনং, যত্থ নেৰ পথৰী (উদা. ৭১), ইদম্পি খো ঠানং দুদ্দসং, যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো (মহাৰ. ৮; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭), অসঙ্খতঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেস্সামি অসঙ্খতগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তিআদীহি (সং. নি. ৪.৩৬৬-৩৬৭) অনেকেহি সুত্তপদেহি, ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, অজাত’’ন্তি ইমিনাপি চ সুত্তেন নিব্বানধাতুযা পরমত্থতো সম্ভৰো সব্বলোকং অনুকম্পমানেন সম্মাসম্বুদ্ধেন দেসিতো, তস্মা যদিপি তত্থ অপচ্চক্খকারীনম্পি ৰিঞ্ঞূনং কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা নত্থিযেৰ. যে পন পরনেয্যবুদ্ধিনো পুগ্গলা, তেসং ৰিমতিৰিনোদনত্থং অযমেত্থ অধিপ্পাযনিদ্ধারণমুখেন যুত্তিৰিচারণা – যথা পরিঞ্ঞেয্যতায সউত্তরানং কামানং রূপাদীনঞ্চ পটিপক্খভূতং তব্বিধুরসভাৰং নিস্সরণং পঞ্ঞাযতি, এৰং তংসভাৰানং সব্বেসম্পি সঙ্খতধম্মানং পটিপক্খভূতেন তব্বিধুরসভাৰেন নিস্সরণেন ভৰিতব্বং. যঞ্চেতং নিস্সরণং, সা অসঙ্খতা ধাতু. কিঞ্চ ভিয্যো সঙ্খতধম্মারম্মণং ৰিপস্সনাঞাণং অপি অনুলোমঞাণং কিলেসে সমুচ্ছেদৰসেন পজহিতুং ন সক্কোতি. তথা সম্মুতিসচ্চারম্মণং পঠমজ্ঝানাদীসু ঞাণং ৰিক্খম্ভনৰসেনেৰ কিলেসে পজহতি, ন সমুচ্ছেদৰসেন. ইতি সঙ্খতধম্মারম্মণস্স সম্মুতিসচ্চারম্মণস্স চ ঞাণস্স কিলেসানং সমুচ্ছেদপ্পহানে অসমত্থভাৰতো তেসং সমুচ্ছেদপ্পহানকরস্স অরিযমগ্গঞাণস্স তদুভযৰিপরীতসভাৰেন আরম্মণেন ভৰিতব্বং, সা অসঙ্খতা ধাতু. তথা ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খত’’ন্তি ইদং নিব্বানপদস্স পরমত্থতো অত্থিভাৰজোতকং ৰচনং অৰিপরীতত্থং ভগৰতা ভাসিতত্তা. যঞ্হি ভগৰতা ভাসিতং, তং অৰিপরীতত্থং পরমত্থং যথা তং ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা, সব্বে সঙ্খারা দুক্খা, সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি (অ. নি. ৩.১৩৭; মহানি. ২৭), তথা নিব্বানসদ্দো কত্থচি ৰিসযে যথাভূতপরমত্থৰিসযো উপচারমত্তৰুত্তিসব্ভাৰতো সেয্যথাপি সীহসদ্দো. অথ ৰা অত্থেৰ পরমত্থতো অসঙ্খতা ধাতু, ইতরতব্বিপরীতৰিনিমুত্তসভাৰত্তা সেয্যথাপি পথৰীধাতু ৰেদনাতি. এৰমাদীহি নযেহি যুত্তিতোপি অসঙ্খতায ধাতুযা পরমত্থতো অত্থিভাৰো ৰেদিতব্বো.

ততিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. চতুত্থনিব্বানপটিসংযুত্তসুত্তৰণ্ণনা

৭৪. চতুত্থে অথ খো ভগৰা এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি তদা কির ভগৰতা অনেকপরিযাযেন সন্দস্সনাদিৰসেন নিব্বানপটিসংযুত্তায ধম্মদেসনায কতায তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং তাৰ ভগৰতা অমতমহানিব্বানধাতুযা অনেকাকারৰোকারং আনিসংসং দস্সেন্তেন অনঞ্ঞসাধারণো আনুভাৰো পকাসিতো, অধিগমূপাযো পনস্সা ন ভাসিতো, কথং নু খো পটিপজ্জন্তেহি অম্হেহি অযং অধিগন্তব্বা’’তি. অথ ভগৰা তেসং ভিক্খূনং এতং যথাৰুত্তপরিৰিতক্কসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকারতো ৰিদিত্ৰা. ইমং উদানন্তি তণ্হাৰসেন কত্থচি অনিস্সিতস্স পস্সদ্ধকাযচিত্তস্স ৰীথিপটিপন্নৰিপস্সনস্স অরিযমগ্গেন অনৰসেসতো তণ্হাপহানেন নিব্বানাধিগমৰিভাৰনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ নিস্সিতস্স চলিতন্তি রূপাদিসঙ্খারে তণ্হাদিট্ঠীহি নিস্সিতস্স চলিতং ‘‘এতং মম, এসো মে অত্তা’’তি তণ্হাদিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতং হোতি. অপ্পহীনতণ্হাদিট্ঠিকস্স হি পুগ্গলস্স সুখাদীসু উপ্পন্নেসু তানি অভিভুয্য ৰিহরিতুং অসক্কোন্তস্স ‘‘মম ৰেদনা, অহং ৰেদিযামী’’তিআদিনা তণ্হাদিট্ঠিগাহৰসেন কুসলপ্পৰত্তিতো চিত্তসন্তানস্স চলনং কম্পনং, অৰক্খলিতং ৰা হোতীতি অত্থো. অনিস্সিতস্স চলিতং নত্থীতি যো পন ৰিসুদ্ধিপটিপদং পটিপজ্জন্তো সমথৰিপস্সনাহি তণ্হাদিট্ঠিযো ৰিক্খম্ভেত্ৰা অনিচ্চাদিৰসেন সঙ্খারে সম্মসন্তো ৰিহরতি, তস্স তং অনিস্সিতস্স যথাৰুত্তং চলিতং অৰক্খলিতং, ৰিপ্ফন্দিতং ৰা নত্থি কারণস্স সুৰিক্খম্ভিতত্তা.

চলিতে অসতীতি যথাৰুত্তে চলিতে অসতি যথা তণ্হাদিট্ঠিগাহা নপ্পৰত্তন্তি, তথা ৰীথিপটিপন্নায ৰিপস্সনায তং উস্সুক্কন্তস্স. পস্সদ্ধীতি ৰিপস্সনাচিত্তসহজাতানং কাযচিত্তানং সারম্ভকরকিলেসৰূপসমিনী দুৰিধাপি পস্সদ্ধি হোতি. পস্সদ্ধিযা সতি নতি ন হোতীতি পুব্বেনাপরং ৰিসেসযুত্তায পস্সদ্ধিযা সতি অনৰজ্জসুখাধিট্ঠানং সমাধিং ৰড্ঢেত্ৰা তং পঞ্ঞায সমৰাযকরণেন সমথৰিপস্সনং যুগনদ্ধং যোজেত্ৰা মগ্গপরম্পরায কিলেসে খেপেন্তস্স কামভৰাদীসু নমনতো ‘‘নতী’’তি লদ্ধনামা তণ্হা অরহত্তমগ্গক্খণে অনৰসেসতো ন হোতি, অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদিতত্তা ন উপ্পজ্জতীতি অত্থো.

নতিযা অসতীতি অরহত্তমগ্গেন তণ্হায সুপ্পহীনত্তা ভৰাদিঅত্থায আলযনিকন্তি পরিযুট্ঠানে অসতি. আগতিগতি ন হোতীতি পটিসন্ধিৰসেন ইধ আগতি আগমনং চুতিৰসেন গতি ইতো পরলোকগমনং পেচ্চভাৰো ন হোতি ন পৰত্ততি. আগতিগতিযা অসতীতি ৰুত্তনযেন আগতিযা চ গতিযা চ অসতি. চুতূপপাতো ন হোতীতি অপরাপরং চৰনুপপজ্জনং ন হোতি ন পৰত্ততি. অসতি হি কিলেসৰট্টে কম্মৰট্টং পচ্ছিন্নমেৰ, পচ্ছিন্নে চ তস্মিং কুতো ৰিপাকৰট্টস্স সম্ভৰো. তেনাহ – ‘‘চুতূপপাতে অসতি নেৰিধ ন হুর’’ন্তিআদি. তত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা বাহিযসুত্তে ৰিত্থারতো ৰুত্তমেৰ. তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো.

ইতি ভগৰা ইধাপি তেসং ভিক্খূনং অনৰসেসতো ৰট্টদুক্খৰূপসমহেতুভূতং অমতমহানিব্বানস্স আনুভাৰং সম্মাপটিপত্তিযা পকাসেতি.

চতুত্থসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. চুন্দসুত্তৰণ্ণনা

৭৫. পঞ্চমে মল্লেসূতি এৰংনামকে জনপদে. মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেনাতি গুণমহত্তসঙ্খ্যামহত্তেহি মহতা. সো হি ভিক্খুসঙ্ঘো সীলাদিগুণৰিসেসযোগেনপি মহা তত্থ সব্বপচ্ছিমকস্স সোতাপন্নভাৰতো, সঙ্খ্যামহত্তেনপি মহা অপরিচ্ছিন্নগণনত্তা. আযুসঙ্খারোস্সজ্জনতো পট্ঠায হি আগতাগতা ভিক্খূ ন পক্কমিংসু. চুন্দস্সাতি এৰংনামকস্স. কম্মারপুত্তস্সাতি সুৰণ্ণকারপুত্তস্স. সো কির অড্ঢো মহাকুটুম্বিকো ভগৰতো পঠমদস্সনেনেৰ সোতাপন্নো হুত্ৰা অত্তনো অম্বৰনে সত্থুৰসনানুচ্ছৰিকং গন্ধকুটিং, ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানউপট্ঠানসালাকুটিমণ্ডপচঙ্কমনাদিকে চ সম্পাদেত্ৰা পাকারপরিক্খিত্তং দ্ৰারকোট্ঠকযুত্তং ৰিহারং কত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স নিয্যাদেসি. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘তত্র সুদং ভগৰা পাৰাযং ৰিহরতি চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স অম্বৰনে’’তি.

পটিযাদাপেত্ৰাতি সম্পাদেত্ৰা. ‘‘সূকরমদ্দৰন্তি সূকরস্স মুদুসিনিদ্ধং পৰত্তমংস’’ন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘সূকরমদ্দৰন্তি ন সূকরমংসং, সূকরেহি মদ্দিতৰংসকল়ীরো’’তি ৰদন্তি. অঞ্ঞে ‘‘সূকরেহি মদ্দিতপ্পদেসে জাতং অহিছত্তক’’ন্তি. অপরে পন ‘‘সূকরমদ্দৰং নাম একং রসাযন’’ন্তি ভণিংসু. তঞ্হি চুন্দো কম্মারপুত্তো ‘‘অজ্জ ভগৰা পরিনিব্বাযিস্সতী’’তি সুত্ৰা ‘‘অপ্পেৰ নাম নং পরিভুঞ্জিত্ৰা চিরতরং তিট্ঠেয্যা’’তি সত্থু চিরজীৰিতুকম্যতায অদাসীতি ৰদন্তি.

তেন মং পরিৰিসাতি তেন মমং ভোজেহি. কস্মা ভগৰা এৰমাহ? পরানুদ্দযতায. তঞ্চ কারণং পাল়িযং ৰুত্তমেৰ. তেন অভিহটভিক্খায পরেসং অপরিভোগারহতো চ তথা ৰত্তুং ৰট্টতীতি দস্সিতং হোতি. তস্মিং কির সূকরমদ্দৰে দ্ৰিসহস্সদীপপরিৰারেসু চতূসু মহাদীপেসু দেৰতা ওজং পক্খিপিংসু. তস্মা তং অঞ্ঞো কোচি সম্মা জীরাপেতুং ন সক্কোতি, তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা পরূপৰাদমোচনত্থং ‘‘নাহং তং, চুন্দ, পস্সামী’’তিআদিনা সীহনাদং নদি. যে হি পরে উপৰদেয্যুং ‘‘অত্তনা পরিভুত্তাৰসেসং নেৰ ভিক্খূনং, ন অঞ্ঞেসং মনুস্সানং অদাসি, আৰাটে নিখণাপেত্ৰা ৰিনাসেসী’’তি, ‘‘তেসং ৰচনোকাসো মা হোতূ’’তি পরূপৰাদমোচনত্থং সীহনাদং নদি.

তত্থ সদেৰকেতিআদীসু সহ দেৰেহীতি সদেৰকো, সহ মারেনাতি সমারকো, সহ ব্রহ্মুনাতি সব্রহ্মকো, সহ সমণব্রাহ্মণেহীতি সস্সমণব্রাহ্মণী, পজাতত্তা পজা, সহ দেৰমনুস্সেহীতি সদেৰমনুস্সা. তস্মিং সদেৰকে লোকে…পে… সদেৰমনুস্সায. তত্থ সদেৰকৰচনেন পঞ্চকামাৰচরদেৰগ্গহণং, সমারকৰচনেন ছট্ঠকামাৰচরদেৰগ্গহণং, সব্রহ্মকৰচনেন ব্রহ্মকাযিকাদিব্রহ্মগ্গহণং, সস্সমণব্রাহ্মণীৰচনেন সাসনস্স পচ্চত্থিকপচ্চামিত্তসমণব্রাহ্মণগ্গহণং সমিতপাপবাহিতপাপসমণব্রাহ্মণগ্গহণঞ্চ, পজাৰচনেন সত্তলোকগ্গহণং, সদেৰমনুস্সৰচনেন সম্মুতিদেৰঅৰসেসমনুস্সগ্গহণং. এৰমেত্থ তীহি পদেহি ওকাসলোকৰসেন, দ্ৰীহি পজাৰসেন সত্তলোকো গহিতোতি ৰেদিতব্বো. অপরো নযো – সদেৰকৰচনেন অরূপাৰচরলোকো গহিতো, সমারকৰচনেন ছকামাৰচরদেৰলোকো, সব্রহ্মকৰচনেন রূপী ব্রহ্মলোকো, সস্সমণব্রাহ্মণৰচনেন চতুপরিসৰসেন সম্মুতিদেৰেহি সহ মনুস্সলোকো, অৰসেসসত্তলোকো ৰা গহিতোতি ৰেদিতব্বো.

ভুত্তাৰিস্সাতি ভুত্তৰতো. খরোতি ফরুসো. আবাধোতি ৰিসভাগরোগো. পবাল়্হাতি বলৰতিযো. মারণন্তিকাতি মরণন্তা মরণসমীপপাপনসমত্থা. সতো সম্পজানো অধিৰাসেসীতি সতিং উপট্ঠিতং কত্ৰা ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অধিৰাসেসি. অৰিহঞ্ঞমানোতি ৰেদনানুৰত্তনৰসেন অসল্লক্খিতধম্মো ৰিয অপরাপরং পরিৰত্তনং অকরোন্তো অপীল়িযমানো অদুক্খিযমানো ৰিয অধিৰাসেসি. ভগৰতো হি ৰেল়ুৰগামকেযেৰ তা ৰেদনা উপ্পন্না, সমাপত্তিবলেন পন ৰিক্খম্ভিতা যাৰ পরিনিব্বানদিৰসা ন উপ্পজ্জিংসু দিৰসে দিৰসে সমাপত্তীহি পটিপণামনতো. তং দিৰসং পন পরিনিব্বাযিতুকামো ‘‘কোটিসহস্সহত্থীনং বলং ধারেন্তানং ৰজিরসঙ্ঘাতসমানকাযানং অপরিমিতকালং উপচিতপুঞ্ঞসম্ভারানম্পি ভৰে সতি এৰরূপা ৰেদনা পৰত্তন্তি, কিমঙ্গং পন অঞ্ঞেস’’ন্তি সত্তানং সংৰেগজননত্থং সমাপত্তিং ন সমাপজ্জি, তেন ৰেদনা খরা ৰত্তিংসু. আযামাতি এহি যাম.

চুন্দস্স ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰাতিআদিকা অপরভাগে ধম্মসঙ্গাহকেহি ঠপিতা গাথা. তত্থ ভুত্তস্স চ সূকরমদ্দৰেনাতি ভুত্তস্স উদপাদি, ন পন ভুত্তপচ্চযা. যদি হি অভুত্তস্স উপ্পজ্জিস্সা, অতিখরো অভৰিস্সা, সিনিদ্ধভোজনং পন ভুত্তত্তা তনুকা ৰেদনা অহোসি, তেনেৰ পদসা গন্তুং অসক্খি. এতেন য্ৰাযং ‘‘যস্স তং পরিভুত্তং সম্মা পরিণামং গচ্ছেয্য অঞ্ঞত্র তথাগতস্সা’’তি সীহনাদো নদিতো, তস্স সাত্থকতা দস্সিতা. বুদ্ধানঞ্হি অট্ঠানে গজ্জিতং নাম নত্থি. যস্মা তং পরিভুত্তং ভগৰতো ন কিঞ্চি ৰিকারং উপ্পাদেসি, কম্মেন পন লদ্ধোকাসেন উপ্পাদিযমানং ৰিকারং অপ্পমত্ততায উপসমেন্তো সরীরে বলং উপ্পাদেসি, যেন যথা ৰক্খমানং তিৰিধং পযোজনং সম্পাদেসি, তস্মা সম্মদেৰ তং পরিণামং গতং, মারণন্তিকত্তা পন ৰেদনানং অৰিঞ্ঞাতং অপাকটং অহোসীতি. ৰিরিচ্চমানোতি অভিণ্হং পৰত্তলোহিতৰিরেচনোৰ সমানো. অৰোচাতি অত্তনা ইচ্ছিতট্ঠানে পরিনিব্বানত্থায এৰমাহ.

কস্মা পন ভগৰা এৰং রোগে উপ্পন্নে কুসিনারং অগমাসি, কিং অঞ্ঞত্থ ন সক্কা পরিনিব্বাযিতুন্তি? পরিনিব্বাযিতুং নাম ন কত্থচি ন সক্কা, এৰং পন চিন্তেসি – মযি কুসিনারং গতে মহাসুদস্সনসুত্তদেসনায (দী. নি. ২.২৪১) অট্ঠুপ্পত্তি ভৰিস্সতি, তায যা দেৰলোকে অনুভৰিতব্বসদিসা সম্পত্তি মনুস্সলোকে মযা অনুভূতা, তং দ্ৰীহি ভাণৰারেহি পটিমণ্ডেত্ৰা দেসেস্সামি, তং সুত্ৰা বহূ জনা কুসলং কত্তব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি. সুভদ্দোপি কত্থ মং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৰা ৰিস্সজ্জনপরিযোসানে সরণেসু পতিট্ঠায পব্বজিত্ৰা লদ্ধূপসম্পদো কম্মট্ঠানং ভাৰেত্ৰা মযি ধরন্তেযেৰ অরহত্তং পত্ৰা পচ্ছিমসাৰকো নাম ভৰিস্সতি. অঞ্ঞত্থ মযি পরিনিব্বুতে ধাতুনিমিত্তং মহাকলহো ভৰিস্সতি, লোহিতং নদী ৰিয সন্দিস্সতি. কুসিনারাযং পন পরিনিব্বুতে দোণব্রাহ্মণো তং ৰিৰাদং ৰূপসমেত্ৰা ধাতুযো ৰিভজিত্ৰা দস্সতীতি ইমানি তীণি কারণানি পস্সন্তো ভগৰা মহতা উস্সাহেন কুসিনারং অগমাসি.

ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো. কিলন্তোস্মীতি পরিস্সন্তো অস্মি. তেন যথাৰুত্তৰেদনানং বলৰভাৰং এৰ দস্সেতি. ভগৰা হি অত্তনো আনুভাৰেন তদা পদসা অগমাসি, অঞ্ঞেসং পন যথা পদুদ্ধারম্পি কাতুং ন সক্কা, তথা ৰেদনা তিখিণা খরা কটুকা ৰত্তিংসু. তেনেৰাহ ‘‘নিসীদিস্সামী’’তি.

ইদানীতি অধুনা. লুল়িতন্তি মদ্দিতং ৰিয আকুলং. আৰিলন্তি আলুলং. অচ্ছোদকাতি তনুপসন্নসলিলা. সাতোদকাতি মধুরতোযা. সীতোদকাতি সীতলজলা. সেতোদকাতি নিক্কদ্দমা. উদকঞ্হি সভাৰতো সেতৰণ্ণং, ভূমিৰসেন কদ্দমাৰিলতায চ অঞ্ঞাদিসং হোতি, ককুধাপি নদী ৰিমলৰালিকা সমোকিণ্ণা সেতৰণ্ণা সন্দতি. তেন ৰুত্তং ‘‘সেতোদকা’’তি. সুপতিত্থাতি সুন্দরতিত্থা. রমণীযাতি মনোহরভূমিভাগতায রমিতব্বা যথাৰুত্তউদকসম্পত্তিযা চ মনোরমা.

কিলন্তোস্মি চুন্দক, নিপজ্জিস্সামীতি তথাগতস্স হি –

‘‘কাল়াৰকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডরং তম্বপিঙ্গলং;

গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথছদ্দন্তিমে দসা’’তি. –

এৰং ৰুত্তেসু দসসু হত্থিকুলেসু কাল়াৰকসঙ্খাতানং যং দসন্নং পকতিহত্থীনং বলং, তং একস্স গঙ্গেয্যস্সাতি এৰং দসগুণিতায গণনায পকতিহত্থীনং কোটিসহস্সবলপ্পমাণং সরীরবলং. তং সব্বম্পি তস্মিং দিৰসে পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায চঙ্গৰারে পক্খিত্তউদকং ৰিয পরিক্খযং গতং. পাৰায তিগাৰুতে কুসিনারা. এতস্মিং অন্তরে পঞ্চৰীসতিযা ঠানেসু নিসীদিত্ৰা মহন্তং উস্সাহং কত্ৰা আগচ্ছন্তো সূরিযত্থঙ্গমনৰেলায ভগৰা কুসিনারং পাপুণীতি এৰং ‘‘রোগো নাম সব্বং আরোগ্যং মদ্দন্তো আগচ্ছতী’’তি ইমমত্থং দস্সেন্তো সদেৰকস্স লোকস্স সংৰেগকরং ৰাচং ভাসন্তো ‘‘কিলন্তোস্মি, চুন্দক, নিপজ্জিস্সামী’’তি আহ.

সীহসেয্যন্তি এত্থ কামভোগীসেয্যা পেতসেয্যা তথাগতসেয্যা সীহসেয্যাতি চতস্সো সেয্যা. তত্থ ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৰে, কামভোগী ৰামেন পস্সেন সেয্যং কপ্পেন্তী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং কামভোগীসেয্যা. ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৰে, পেতা উত্তানা সেন্তী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং পেতসেয্যা. চতুত্থজ্ঝানং তথাগতসেয্যা. ‘‘সীহো, ভিক্খৰে, মিগরাজা দক্খিণেন পস্সেন সেয্যং কপ্পেতী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং সীহসেয্যা. অযঞ্হি তেজুস্সদইরিযাপথত্তা উত্তমসেয্যা নাম. তেন ৰুত্তং – ‘‘দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসী’’তি. পাদে পাদন্তি দক্খিণপাদে ৰামপাদং. অচ্চাধাযাতি অতিআধায, গোপ্ফকং অতিক্কম্ম ঠপেত্ৰা. গোপ্ফকেন হি গোপ্ফকে, জাণুনা জাণুম্হি সঙ্ঘট্টিযমানে অভিণ্হং ৰেদনা উপ্পজ্জন্তি, সেয্যা ফাসুকা ন হোতি. যথা পন ন সঙ্ঘট্টেতি, এৰং অতিক্কম্ম ঠপিতে ৰেদনা নুপ্পজ্জন্তি, সেয্যা ফাসুকা হোতি. তস্মা এৰং নিপজ্জি.

গন্ত্ৰান বুদ্ধোতি ইমা গাথা অপরভাগে ধম্মসঙ্গাহকেহি ঠপিতা. তত্থ নদিকন্তি নদিং. অপ্পটিমোধ লোকেতি অপ্পটিমো ইধ ইমস্মিং সদেৰকে লোকে. ন্হত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চুদতারীতি গত্তানং সীতিকরণৰসেন ন্হত্ৰা চ পানীযং পিৰিত্ৰা চ নদিতো উত্তরি. তদা কির ভগৰতি ন্হাযন্তে অন্তোনদিযং মচ্ছকচ্ছপা, উদকং, উভোসু তীরেসু ৰনসণ্ডো, সব্বো চ সো ভূমিভাগোতি সব্বং সুৰণ্ণৰণ্ণমেৰ অহোসি. পুরক্খতোতি গুণৰিসিট্ঠসত্তুত্তমগরুভাৰতো সদেৰকেন লোকেন পূজাসম্মানৰসেন পুরক্খতো. ভিক্খুগণস্স মজ্ঝেতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স মজ্ঝে. তদা ভিক্খূ ভগৰতো ৰেদনানং অধিমত্তভাৰং ৰিদিত্ৰা আসন্না হুত্ৰা সমন্ততো পরিৰারেত্ৰাৰ গচ্ছন্তি. সত্থাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকপরমত্থেহি সত্তানং অনুসাসনতো সত্থা. পৰত্তা ভগৰা ইধ ধম্মেতি ভাগ্যৰন্ততাদীহি ভগৰা ইধ সীলাদিসাসনধম্মে পৰত্তা, ধম্মে ৰা চতুরাসীতিধম্মক্খন্ধসহস্সানি পৰত্তা পৰত্তেতা. অম্বৰনন্তি তস্সা এৰ নদিযা তীরে অম্বৰনং. আমন্তযি চুন্দকন্তি তস্মিং কির খণে আযস্মা আনন্দো উদকসাটিকং পীল়েন্তো ওহীযি, চুন্দকত্থেরো সমীপে অহোসি. তস্মা তং ভগৰা আমন্তযি. পমুখে নিসীদীতি ৰত্তসীসেন সত্থু পুরতো নিসীদি ‘‘কিং নু খো সত্থা আণাপেতী’’তি. এত্তাৰতা ধম্মভণ্ডাগারিকো অনুপ্পত্তো. এৰং অনুপ্পত্তং অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি.

উপদহেয্যাতি উপ্পাদেয্য, ৰিপ্পটিসারস্স উপ্পাদকো কোচি পুরিসো সিযা অপি ভৰেয্য. অলাভাতি যে অঞ্ঞেসং দানং দদন্তানং দানানিসংসসঙ্খাতা লাভা হোন্তি, তে অলাভা. দুল্লদ্ধন্তি পুঞ্ঞৰিসেসেন লদ্ধম্পি মনুস্সত্তং দুল্লদ্ধং. যস্স তেতি যস্স তৰ. উত্তণ্ডুলং ৰা অতিকিলিন্নং ৰা কো তং জানাতি, কীদিসম্পি পচ্ছিমং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৰা তথাগতো পরিনিব্বুতো, অদ্ধা তেন যং ৰা তং ৰা দিন্নং ভৰিস্সতীতি. লাভাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকা দানানিসংসসঙ্খাতা লাভা. সুলদ্ধন্তি তুয্হং মনুস্সত্তং সুলদ্ধং. সম্মুখাতি সম্মুখতো, ন অনুস্সৰেন ন পরম্পরাযাতি অত্থো. মেতন্তি মে এতং মযা এতং. দ্ৰেমেতি দ্ৰে ইমে. সমসমফলাতি সব্বাকারেন সমানফলা.

ননু চ যং সুজাতায দিন্নং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৰা তথাগতো অভিসম্বুদ্ধো, তং কিলেসানং অপ্পহীনকালে দানং, ইদং পন চুন্দস্স দানং খীণাসৰকালে, কস্মা এতানি সমফলানীতি? পরিনিব্বানসমতায সমাপত্তিসমতায অনুস্সরণসমতায চ. ভগৰা হি সুজাতায দিন্নং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জিত্ৰা সউপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতো, চুন্দেন দিন্নং ভুঞ্জিত্ৰা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতোতি এৰং পরিনিব্বানসমতাযপি সমফলানি. অভিসম্বুজ্ঝনদিৰসে চ অগ্গমগ্গস্স হেতুভূতা চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সসঙ্খা সমাপত্তিযো সমাপজ্জি, পরিনিব্বানদিৰসেপি সব্বা তা সমাপজ্জি. এৰং সমাপত্তিসমতাযপি সমফলানি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –

‘‘যস্স চেতং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা অনুত্তরং অপ্পমাণং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অপ্পমাণো তস্স পুঞ্ঞাভিসন্দো কুসলাভিসন্দো’’তিআদি. –

সুজাতা চ অপরভাগে অস্সোসি ‘‘ন কির সা রুক্খদেৰতা, বোধিসত্তো কিরেস, তং কির পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, সত্তসত্তাহং কিরস্স তেন যাপনা অহোসী’’তি. তস্সা ইদং সুত্ৰা ‘‘লাভা ৰত মে’’তি অনুস্সরন্তিযা বলৰপীতিসোমনস্সং উদপাদি. চুন্দস্সপি অপরভাগে ‘‘অৰসানপিণ্ডপাতো কির মযা দিন্নো, ধম্মসীসং কির মযা গহিতং, ময্হং কির পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা সত্থা অত্তনা চিরকালাভিপত্থিতায অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতো’’তি সুত্ৰা ‘‘লাভা ৰত মে’’তি অনুস্সরতো বলৰপীতিসোমনস্সং উদপাদি. এৰং অনুস্সরণসমতাযপি সমফলানি দ্ৰেপি পিণ্ডপাতদানানীতি ৰেদিতব্বানি.

আযুসংৰত্তনিকন্তি দীঘাযুকসংৰত্তনিকং. উপচিতন্তি পসুতং উপ্পাদিতং. যসসংৰত্তনিকন্তি পরিৰারসংৰত্তনিকং. আধিপতেয্যসংৰত্তনিকন্তি সেট্ঠভাৰসংৰত্তনিকং.

এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং দানস্স মহপ্ফলতঞ্চেৰ সীলাদিগুণেহি অত্তনো চ অনুত্তরদক্খিণেয্যভাৰং অনুপাদাপরিনিব্বানঞ্চাতি তিৰিধম্পি অত্থং সব্বাকারতো ৰিদিত্ৰা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ দদতো পুঞ্ঞং পৰড্ঢতীতি দানং দেন্তস্স চিত্তসম্পত্তিযা চ দক্খিণেয্যসম্পত্তিযা চ দানমযং পুঞ্ঞং উপচীযতি, মহপ্ফলতরঞ্চ মহানিসংসতরঞ্চ হোতীতি অত্থো. অথ ৰা দদতো পুঞ্ঞং পৰড্ঢতীতি দেয্যধম্মং পরিচ্চজন্তো পরিচ্চাগচেতনায বহুলীকতায অনুক্কমেন সব্বত্থ অনাপত্তিবহুলো সুৰিসুদ্ধসীলং রক্খিত্ৰা সমথৰিপস্সনঞ্চ ভাৰেতুং সক্কোতীতি তস্স দানাদিৰসেন তিৰিধম্পি পুঞ্ঞং অভিৰড্ঢতীতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. সংযমতোতি সীলসংযমেন সংযমন্তস্স, সংৰরে ঠিতস্সাতি অত্থো. ৰেরং ন চীযতীতি পঞ্চৰিধৰেরং ন পৰড্ঢতি, অদোসপধানত্তা ৰা অধিসীলস্স কাযৰাচাচিত্তেহি সযংমন্তো সুৰিসুদ্ধসীলো খন্তিবহুলতায কেনচি ৰেরং ন করোতি, কুতো তস্স উপচযো. তস্মা তস্স সংযমতো সংযমন্তস্স, সংযমহেতু ৰা ৰেরং ন চীযতি. কুসলো চ জহাতি পাপকন্তি কুসলো পন ঞাণসম্পন্নো সুৰিসুদ্ধসীলে পতিট্ঠিতো অট্ঠতিংসায আরম্মণেসু অত্তনো অনুরূপং কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা উপচারপ্পনাভেদং ঝানং সম্পাদেন্তো পাপকং লামকং কামচ্ছন্দাদিঅকুসলং ৰিক্খম্ভনৰসেন জহাতি পরিচ্চজতি. সো তমেৰ ঝানং পাদকং কত্ৰা সঙ্খারেসু খযৰযং পট্ঠপেত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরিযমগ্গেন অনৰসেসং পাপকং লামকং অকুসলং সমুচ্ছেদৰসেন জহাতি. রাগদোসমোহক্খযা স নিব্বুতোতি সো এৰং পাপকং পজহিত্ৰা রাগাদীনং খযা অনৰসেসকিলেসনিব্বানেন, ততো পরং খন্ধনিব্বানেন চ নিব্বুতো হোতীতি এৰং ভগৰা চুন্দস্স চ দক্খিণসম্পত্তিং, অত্তনো চ দক্খিণেয্যসম্পত্তিং নিস্সায পীতিৰেগৰিস্সট্ঠং উদানং উদানেসি.

পঞ্চমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. পাটলিগামিযসুত্তৰণ্ণনা

৭৬. ছট্ঠে মগধেসূতি মগধরট্ঠে. মহতাতি ইধাপি গুণমহত্তেনপি অপরিচ্ছিন্নসঙ্খ্যত্তা গণনমহত্তেনপি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন. পাটলিগামোতি এৰংনামকো মগধরট্ঠে একো গামো. তস্স কির গামস্স মাপনদিৰসে গামগ্গহণট্ঠানে দ্ৰে তযো পাটলঙ্কুরা পথৰিতো উব্ভিজ্জিত্ৰা নিক্খমিংসু. তেন তং ‘‘পাটলিগামো’’ত্ৰেৰ ৰোহরিংসু. তদৰসরীতি তং পাটলিগামং অৰসরি অনুপাপুণি. কদা পন ভগৰা পাটলিগামং অনুপাপুণি? হেট্ঠা ৰুত্তনযেন সাৰত্থিযং ধম্মসেনাপতিনো চেতিযং কারাপেত্ৰা ততো নিক্খমিত্ৰা রাজগহে ৰসন্তো তত্থ আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স চ চেতিযং কারাপেত্ৰা ততো নিক্খমিত্ৰা অম্বলট্ঠিকাযং ৰসিত্ৰা অতুরিতচারিকাৰসেন জনপদচারিকং চরন্তো তত্থ তত্থ একরত্তিৰাসেন ৰসিত্ৰা লোকং অনুগ্গণ্হন্তো অনুক্কমেন পাটলিগামং অনুপাপুণি.

পাটলিগামিযাতি পাটলিগামৰাসিনো উপাসকা. তে কির ভগৰতো পঠমদস্সনেন কেচি সরণেসু, কেচি সীলেসু, কেচি সরণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠিতা. তেন ৰুত্তং ‘‘উপাসকা’’তি. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসূতি পাটলিগামে কির অজাতসত্তুনো লিচ্ছৰিরাজূনঞ্চ মনুস্সা কালেন কালং গন্ত্ৰা গেহসামিকে গেহতো নীহরিত্ৰা মাসম্পি অড্ঢমাসম্পি ৰসন্তি. তেন পাটলিগামৰাসিনো মনুস্সা নিচ্চুপদ্দুতা ‘‘এতেসঞ্চেৰ আগতকালে ৰসনট্ঠানং ভৰিস্সতী’’তি একপস্সে ইস্সরানং ভণ্ডপ্পটিসামনট্ঠানং, একপস্সে ৰসনট্ঠানং, একপস্সে আগন্তুকানং অদ্ধিকমনুস্সানং, একপস্সে দলিদ্দানং কপণমনুস্সানং, একপস্সে গিলানানং ৰসনট্ঠানং ভৰিস্সতীতি সব্বেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং অঘট্টেত্ৰা ৰসনপ্পহোনকং নগরমজ্ঝে মহাসালং কারেসুং, তস্সা নামং আৰসথাগারন্তি. তং দিৰসঞ্চ নিট্ঠানং অগমাসি. তে তত্থ গন্ত্ৰা হত্থকম্মসুধাকম্মচিত্তকম্মাদিৰসেন সুপরিনিট্ঠিতং সুসজ্জিতং দেৰৰিমানসদিসং তং দ্ৰারকোট্ঠকতো পট্ঠায ওলোকেত্ৰা ‘‘ইদং আৰসথাগারং অতিৰিয মনোরমং সস্সিরিকং, কেন নু খো পঠমং পরিভুত্তং অম্হাকং দীঘরত্তং হিতায সুখায অস্সা’’তি চিন্তেসুং, তস্মিংযেৰ চ খণে ‘‘ভগৰা তং গামং অনুপ্পত্তো’’তি অস্সোসুং. তেন তে উপ্পন্নপীতিসোমনস্সা ‘‘অম্হেহি ভগৰা গন্ত্ৰাপি আনেতব্বো সিযা, সো পন সযমেৰ অম্হাকং ৰসনট্ঠানং সম্পত্তো, অজ্জ মযং ভগৰন্তং ইধ ৰসাপেত্ৰা পঠমং পরিভুঞ্জাপেস্সাম তথা ভিক্খুসঙ্ঘং, ভিক্খুসঙ্ঘে আগতে তেপিটকং বুদ্ধৰচনং আগতমেৰ ভৰিস্সতি, সত্থারং মঙ্গলং ৰদাপেস্সাম, ধম্মং কথাপেস্সাম. ইতি তীহি রতনেহি পরিভুত্তে পচ্ছা অম্হাকঞ্চ পরেসঞ্চ পরিভোগো ভৰিস্সতি, এৰং নো দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা এতদত্থমেৰ ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু. তস্মা এৰমাহংসু – ‘‘অধিৰাসেতু নো, ভন্তে ভগৰা, আৰসথাগার’’ন্তি.

যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমিংসূতি কিঞ্চাপি তং তং দিৰসমেৰ পরিনিট্ঠিতত্তা দেৰৰিমানং ৰিয সুসজ্জিতং সুপটিজগ্গিতং, বুদ্ধারহং পন কত্ৰা ন পঞ্ঞত্তং, ‘‘বুদ্ধা নাম অরঞ্ঞজ্ঝাসযা অরঞ্ঞারামা, অন্তোগামে ৰসেয্যুং ৰা নো ৰা, তস্মা ভগৰতো রুচিং জানিত্ৰাৰ পঞ্ঞাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা তে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু, ইদানি ভগৰতো রুচিং জানিত্ৰা তথা পঞ্ঞাপেতুকামা যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমিংসু. সব্বসন্থরিং আৰসথাগারং সন্থরিত্ৰাতি যথা সব্বমেৰ সন্থতং হোতি, এৰং তং সন্থরিত্ৰা সব্বপঠমং তাৰ ‘‘গোমযং নাম সব্বমঙ্গলেসু ৰত্ততী’’তি সুধাপরিকম্মকতম্পি ভূমিং অল্লগোমযেন ওপুঞ্জাপেত্ৰা পরিসুক্খভাৰং ঞত্ৰা যথা অক্কন্তট্ঠানে পদং ন পঞ্ঞাযতি, এৰং চতুজ্জাতিযগন্ধেহি লিম্পেত্ৰা উপরি নানাৰণ্ণকটসারকে সন্থরিত্ৰা তেসং উপরি মহাপিট্ঠিককোজৰাদিং কত্ৰা হত্থত্থরণাদীহি নানাৰণ্ণেহি অত্থরণেহি সন্থরিতব্বযুত্তকং সব্বোকাসং সন্থরাপেসুং. তেন ৰুত্তং – ‘‘সব্বসন্থরিং আৰসথাগারং সন্থরিত্ৰা’’তি.

আসনানঞ্হি মজ্ঝট্ঠানে তাৰ মঙ্গলথম্ভং নিস্সায মহারহং বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা তত্থ যং যং মুদুকঞ্চ মনোরমঞ্চ পচ্চত্থরণং, তং তং পচ্চত্থরিত্ৰা উভতোলোহিতকং মনুঞ্ঞদস্সনং উপধানং উপদহিত্ৰা উপরি সুৰণ্ণরজততারকাৰিচিত্তং ৰিতানং বন্ধিত্ৰা গন্ধদামপুপ্ফদামাদীহি অলঙ্করিত্ৰা সমন্তা দ্ৰাদসহত্থে ঠানে পুপ্ফজালং কারেত্ৰা তিংসহত্থমত্তট্ঠানং পটসাণিযা পরিক্খিপাপেত্ৰা পচ্ছিমভিত্তিং নিস্সায ভিক্খুসঙ্ঘস্স পল্লঙ্কঅপস্সযমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাপেত্ৰা উপরি সেতপচ্চত্থরণেহি পচ্চত্থরাপেত্ৰা সালায পাচীনপস্সং অত্তনো নিসজ্জাযোগ্গং কারেসুং. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা’’তি.

উদকমণিকন্তি মহাকুচ্ছিকং উদকচাটিং. এৰং ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘো চ যথারুচিযা হত্থপাদে ধোৰিস্সন্তি, মুখং ৰিক্খালেস্সন্তীতি তেসু তেসু ঠানেসু মণিৰণ্ণস্স উদকস্স পূরেত্ৰা ৰাসত্থায নানাপুপ্ফানি চেৰ উদকৰাসচুণ্ণানি চ পক্খিপিত্ৰা কদলিপণ্ণেহি পিদহিত্ৰা পতিট্ঠপেসুং. তেন ৰুত্তং ‘‘উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৰা’’তি.

তেলপ্পদীপং আরোপেত্ৰাতি রজতসুৰণ্ণাদিমযদণ্ডদীপিকাসু যোধকরূপৰিলাসখচিতরূপকাদীনং হত্থে ঠপিতসুৰণ্ণরজতাদিমযকপল্লিকাসু তেলপ্পদীপং জালযিত্ৰা. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসূতি এত্থ পন তে পাটলিগামিযা উপাসকা ন কেৰলং আৰসথাগারমেৰ, অথ খো সকলস্মিম্পি গামে ৰীথিযো সজ্জাপেত্ৰা ধজে উস্সাপেত্ৰা গেহদ্ৰারেসু পুণ্ণঘটে কদলিযো চ ঠপাপেত্ৰা সকলগামং দীপমালাহি ৰিপ্পকিণ্ণতারকং ৰিয কত্ৰা ‘‘খীরপকে দারকে খীরং পাযেথ, দহরকুমারে লহুং লহুং ভোজেত্ৰা সযাপেথ, উচ্চাসদ্দং মা করিত্থ, অজ্জ একরত্তিং সত্থা অন্তোগামে ৰসিস্সতি, বুদ্ধা নাম অপ্পসদ্দকামা হোন্তী’’তি ভেরিং চরাপেত্ৰা সযং দণ্ডদীপিকা আদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু.

অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘যস্স দানি, ভন্তে, ভগৰা কালং মঞ্ঞতী’’তি এৰং কির তেহি কালে আরোচিতে ভগৰা লাখারসেন তিন্তরত্তকোৰিল়ারপুপ্ফৰণ্ণং রত্তদুপট্টং কত্তরিযা পদুমং কন্তেন্তো ৰিয, সংৰিধায তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো নিৰাসেত্ৰা সুৰণ্ণপামঙ্গেন পদুমকলাপং পরিক্খিপন্তো ৰিয, ৰিজ্জুলতাসস্সিরিকং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা রত্তকম্বলেন গজকুম্ভং পরিযোনন্ধন্তো ৰিয, রতনসতুব্বেধে সুৰণ্ণগ্ঘিকে পৰাল়জালং খিপমানো ৰিয, মহতি সুৰণ্ণচেতিযে রত্তকম্বলকঞ্চুকং পটিমুঞ্চন্তো ৰিয, গচ্ছন্তং পুণ্ণচন্দং রত্তৰলাহকেন পটিচ্ছাদেন্তো ৰিয, কঞ্চনগিরিমত্থকে সুপক্কলাখারসং পরিসিঞ্চন্তো ৰিয, চিত্তকূটপব্বতমত্থকং ৰিজ্জুলতাজালেন পরিক্খিপন্তো ৰিয, সকলচক্কৰাল়সিনেরুযুগন্ধরমহাপথৰিং চালেত্ৰা গহিতনিগ্রোধপল্লৰসমানৰণ্ণং সুরত্তৰরপংসুকূলং পারুপিত্ৰা ৰনগহনতো নিক্খন্তকেসরসীহো ৰিয, সমন্ততো উদযপব্বতকূটতো পুণ্ণচন্দো ৰিয, বালসূরিযো ৰিয চ অত্তনা নিসিন্নচারুমণ্ডপতো নিক্খমি.

অথস্স কাযতো মেঘমুখতো ৰিজ্জুকলাপা ৰিয রস্মিযো নিক্খমিত্ৰা সুৰণ্ণরসধারাপরিসেকপিঞ্জরপত্তপুপ্ফফলসাখাৰিটপে ৰিয সমন্ততো রুক্খে করিংসু. তাৰদেৰ অত্তনো অত্তনো পত্তচীৰরমাদায মহাভিক্খুসঙ্ঘো ভগৰন্তং পরিৰারেসি. তে চ নং পরিৰারেত্ৰা ঠিতা ভিক্খূ এৰরূপা অহেসুং অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৰিৰিত্তা অসংসট্ঠা আরদ্ধৰীরিযা ৰত্তারো ৰচনক্খমা চোদকা পাপগরহিনো সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না ৰিমুত্তিসম্পন্না ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না. তেহি পরিৰুতো ভগৰা রত্তকম্বলপরিক্খিত্তো ৰিয সুৰণ্ণক্খন্ধো, নক্খত্তপরিৰারিতো ৰিয পুণ্ণচন্দো, রত্তপদুমৰনসণ্ডমজ্ঝগতা ৰিয সুৰণ্ণনাৰা, পৰাল়ৰেদিকপরিক্খিত্তো ৰিয সুৰণ্ণপাসাদো ৰিরোচিত্থ. মহাকস্সপপ্পমুখা পন মহাথেরা মেঘৰণ্ণং পংসুকূলচীৰরং পারুপিত্ৰা মণিৰম্মৰম্মিতা ৰিয মহানাগা পরিৰারযিংসু ৰন্তরাগা ভিন্নকিলেসা ৰিজটিতজটা ছিন্নবন্ধনা কুলে ৰা গণে ৰা অলগ্গা.

ইতি ভগৰা সযং ৰীতরাগো ৰীতরাগেহি, ৰীতদোসো ৰীতদোসেহি, ৰীতমোহো ৰীতমোহেহি, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হেহি, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসেহি, সযং বুদ্ধো অনুবুদ্ধেহি পরিৰারিতো পত্তপরিৰারিতং ৰিয কেসরং, কেসরপরিৰারিতা ৰিয কণ্ণিকা, অট্ঠনাগসহস্সপরিৰারিতো ৰিয ছদ্দন্তো নাগরাজা, নৰুতিহংসসহস্সপরিৰারিতো ৰিয ধতরট্ঠো হংসরাজা, সেনঙ্গপরিৰারিতো ৰিয চক্কৰত্তিরাজা, মরুগণপরিৰারিতো ৰিয সক্কো দেৰরাজা, ব্রহ্মগণপরিৰারিতো ৰিয হারিতমহাব্রহ্মা, তারাগণপরিৰারিতো ৰিয পুণ্ণচন্দো, অনুপমেন বুদ্ধৰেসেন অপরিমাণেন বুদ্ধৰিলাসেন পাটলিগামিনং মগ্গং পটিপজ্জি.

অথস্স পুরত্থিমকাযতো সুৰণ্ণৰণ্ণা ঘনবুদ্ধরস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, তথা পচ্ছিমকাযতো দক্খিণপস্সতো ৰামপস্সতো সুৰণ্ণৰণ্ণা ঘনবুদ্ধরস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, উপরিকেসন্ততো পট্ঠায সব্বকেসাৰট্টেহি মোরগীৰরাজৰণ্ণা অসিতা ঘনবুদ্ধরস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা গগনতলে অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, হেট্ঠাপাদতলেহি পৰাল়ৰণ্ণা রস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা ঘনপথৰিযং অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, দন্ততো অক্খীনং সেতট্ঠানতো, নখানং মংসৰিমুত্তট্ঠানতো ওদাতা ঘনবুদ্ধরস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, রত্তপীতৰণ্ণানং সম্ভিন্নট্ঠানতো মঞ্জেট্ঠৰণ্ণা রস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, সব্বত্থকমেৰ পভস্সরা রস্মিযো উট্ঠহিংসু. এৰং সমন্তা অসীতিহত্থট্ঠানং ছব্বণ্ণা বুদ্ধরস্মিযো ৰিজ্জোতমানা ৰিপ্ফন্দমানা ৰিধাৰমানা কঞ্চনদণ্ডদীপিকাদীহি নিচ্ছরিত্ৰা আকাসং পক্খন্দমানা মহাপদীপজালা ৰিয, চাতুদ্দীপিকমহামেঘতো নিক্খন্তৰিজ্জুলতা ৰিয চ দিসোদিসং পক্খন্দিংসু. যাহি সব্বে দিসাভাগা সুৰণ্ণচম্পকপুপ্ফেহি ৰিকিরিযমানা ৰিয, সুৰণ্ণঘটতো সুৰণ্ণরসধারাহি আসিঞ্চিযমানা ৰিয, পসারিতসুৰণ্ণপটপরিক্খিত্তা ৰিয, ৰেরম্ভৰাতেন সমুদ্ধতকিংসুককণিকারকোৰিল়ারপুপ্ফচুণ্ণসমোকিণ্ণা ৰিয, চীনপিট্ঠচুণ্ণসম্পরিরঞ্জিতা ৰিয চ ৰিরোচিংসু.

ভগৰতোপি অসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাপরিক্খেপসমুজ্জলং দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণপ্পটিমণ্ডিতং সরীরং অব্ভমহিকাদিউপক্কিলেসৰিমুত্তং সমুজ্জলন্ততারকাৰভাসিতং ৰিয, গগনতলং ৰিকসিতং ৰিয পদুমৰনং, সব্বপালিফুল্লো ৰিয যোজনসতিকো পারিচ্ছত্তকো, পটিপাটিযা ঠপিতানং দ্ৰত্তিংসসূরিযানং দ্ৰত্তিংসচন্দিমানং দ্ৰত্তিংসচক্কৰত্তীনং দ্ৰত্তিংসদেৰরাজানং দ্ৰত্তিংসমহাব্রহ্মানং সিরিযা সিরিং অভিভৰমানং ৰিয ৰিরোচিত্থ, যথা তং দসহি পারমীহি দসহি উপপারমীহি দসহি পরমত্থপারমীহীতি সম্মদেৰ পরিপূরিতাহি সমতিংসপারমিতাহি অলঙ্কতং কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি দিন্নেন দানেন রক্খিতেন সীলেন কতেন কল্যাণকম্মেন একস্মিং অত্তভাৰে সমোসরিত্ৰা ৰিপাকং দাতুং ওকাসং অলভমানেন সম্বাধপ্পত্তং ৰিয নিব্বত্তিতং নাৰাসহস্সভণ্ডং একং নাৰং আরোপনকালো ৰিয, সকটসহস্সভণ্ডং একং সকটং আরোপনকালো ৰিয, পঞ্চৰীসতিযা গঙ্গানং সম্ভিন্নমুখদ্ৰারে একতো রাসিভূতকালো ৰিয অহোসি.

ইমায বুদ্ধসিরিযা ওভাসমানস্সপি ভগৰতো পুরতো অনেকানি দণ্ডদীপিকাসহস্সানি উক্খিপিংসু. তথা পচ্ছতো ৰামপস্সে দক্খিণপস্সে জাতিকুসুমচম্পকৰনমালিকারত্তুপ্পলনীলুপ্পলবকুলসিন্দুৰারাদিপুপ্ফানি চেৰ নীলপীতাদিৰণ্ণসুগন্ধচুণ্ণানি চ চাতুদ্দীপিকমহামেঘৰিস্সট্ঠা সলিলৰুট্ঠিযো ৰিয ৰিপ্পকিরিংসু. পঞ্চঙ্গিকতূরিযনিগ্ঘোসা চ বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণাসংযুত্তা থুতিঘোসা চ সব্বা দিসা পূরযমানা মুখসম্ভাসা ৰিয অহেসুং. দেৰসুপণ্ণনাগযক্খগন্ধব্বমনুস্সানং অক্খীনি অমতপানং ৰিয লভিংসু. ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৰা পদসহস্সেহি গমনৰণ্ণনং ৰত্তুং ৰট্টতি. তত্রিযং মুখমত্তং –

‘‘এৰং সব্বঙ্গসম্পন্নো, কম্পযন্তো ৰসুন্ধরং;

অহেঠযন্তো পাণানি, যাতি লোকৰিনাযকো.

‘‘দক্খিণং পঠমং পাদং, উদ্ধরন্তো নরাসভো;

গচ্ছন্তো সিরিসম্পন্নো, সোভতে দ্ৰিপদুত্তমো.

‘‘গচ্ছতো বুদ্ধসেট্ঠস্স, হেট্ঠা পাদতলং মুদু;

সমং সম্ফুসতে ভূমিং, রজসানুপলিম্পতি.

‘‘নিন্নং ঠানং উন্নমতি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে;

উন্নতঞ্চ সমং হোতি, পথৰী চ অচেতনা.

‘‘পাসাণা সক্খরা চেৰ, কথলা খাণুকণ্টকা;

সব্বে মগ্গা ৰিৰজ্জন্তি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে.

‘‘নাতিদূরে উদ্ধরতি, নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপং;

অঘট্টযন্তো নিয্যাতি, উভো জাণূ চ গোপ্ফকে.

‘‘নাতিসীঘং পক্কমতি, সম্পন্নচরণো মুনি;

ন চাপি সণিকং যাতি, গচ্ছমানো সমাহিতো.

‘‘উদ্ধং অধো চ তিরিযং, দিসঞ্চ ৰিদিসং তথা;

ন পেক্খমানো সো যাতি, যুগমত্তংৰপেক্খতি.

‘‘নাগৰিক্কন্তচারো সো, গমনে সোভতে জিনো;

চারুং গচ্ছতি লোকগ্গো, হাসযন্তো সদেৰকে.

‘‘উসভরাজাৰ সোভন্তো, চারুচারীৰ কেসরী;

তোসযন্তো বহূ সত্তে, গামং সেট্ঠো উপাগমী’’তি. –

ৰণ্ণকালো নাম কিরেস. এৰংৰিধেসু কালেসু ভগৰতো সরীরৰণ্ণে ৰা গুণৰণ্ণে ৰা ধম্মকথিকস্স থামোযেৰ পমাণং, চুণ্ণিযপদেহি গাথাবন্ধেহি যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং ৰত্তব্বং. ‘‘দুক্কথিত’’ন্তি ৰা ‘‘অতিত্থেন পক্খন্দো’’তি ৰা ন ৰত্তব্বো. অপরিমাণৰণ্ণা হি বুদ্ধা ভগৰন্তো, তেসং বুদ্ধাপি অনৰসেসতো ৰণ্ণং ৰত্তুং অসমত্থা. সকলম্পি হি কপ্পং ৰণ্ণেন্তা পরিযোসাপেতুং ন সক্কোন্তি, পগেৰ ইতরা পজাতি. ইমিনা সিরিৰিলাসেন অলঙ্কতপ্পটিযত্তং পাটলিগামং পাৰিসি, পৰিসিত্ৰা ভগৰা পসন্নচিত্তেন জনেন পুপ্ফগন্ধধূমৰাসচুণ্ণাদীহি পূজিযমানো আৰসথাগারং পাৰিসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমী’’তি.

পাদে পক্খালেত্ৰাতি যদিপি ভগৰতো পাদে রজোজল্লং ন উপলিম্পতি, তেসং পন উপাসকানং কুসলাভিৰুদ্ধিং আকঙ্খন্তো পরেসং দিট্ঠানুগতিং আপজ্জনত্থঞ্চ ভগৰা পাদে পক্খালেতি. অপিচ উপাদিন্নকসরীরং নাম সীতং কাতব্বম্পি হোতীতি এতদত্থম্পি ভগৰা ন্হানপাদধোৰনাদীনি করোতিযেৰ. ভগৰন্তংযেৰ পুরক্খত্ৰাতি ভগৰন্তং পুরতো কত্ৰা. তত্থ ভগৰা ভিক্খূনঞ্চেৰ উপাসকানঞ্চ মজ্ঝে নিসিন্নো গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৰা দুকূলচুম্বটকেন ৰোদকং কত্ৰা জাতিহিঙ্গুলকেন মজ্জিত্ৰা রত্তকম্বলেন পলিৰেঠেত্ৰা পীঠে ঠপিতা রত্তসুৰণ্ণঘনপটিমা ৰিয অতিৰিরোচিত্থ.

অযং পনেত্থ পোরাণানং ৰণ্ণভণনমগ্গো –

‘‘গন্ত্ৰান মণ্ডলমাল়ং, নাগৰিক্কন্তচারণো;

ওভাসযন্তো লোকগ্গো, নিসীদি ৰরমাসনে.

‘‘তহিং নিসিন্নো নরদম্মসারথি,

দেৰাতিদেৰো সতপুঞ্ঞলক্খণো;

বুদ্ধাসনে মজ্ঝগতো ৰিরোচতি,

সুৰণ্ণনিক্খং ৰিয পণ্ডুকম্বলে.

‘‘নেক্খং জম্বোনদস্সেৰ, নিক্খিত্তং পণ্ডুকম্বলে;

ৰিরোচতি ৰীতমলো, মণিৰেরোচনো যথা.

‘‘মহাসালোৰ সম্ফুল্লো, মেরুরাজাৰলঙ্কতো;

সুৰণ্ণযূপসঙ্কাসো, পদুমো কোকনদো যথা.

‘‘জলন্তো দীপরুক্খোৰ, পব্বতগ্গে যথা সিখী;

দেৰানং পারিছত্তোৰ, সব্বফুল্লো ৰিরোচতী’’তি.

পাটলিগামিযে উপাসকে আমন্তেসীতি যস্মা তেসু উপাসকেসু বহূ জনা সীলেসু পতিট্ঠিতা, তস্মা পঠমং তাৰ সীলৰিপত্তিযা আদীনৰং পকাসেত্ৰা পচ্ছা সীলসম্পদায আনিসংসং দস্সেতুং, ‘‘পঞ্চিমে গহপতযো’’তিআদিনা ধম্মদেসনত্থং আমন্তেসি.

তত্থ দুস্সীলোতি নিস্সীলো. সীলৰিপন্নোতি ৰিপন্নসীলো ভিন্নসংৰরো. এত্থ চ ‘‘দুস্সীলো’’তি পদেন পুগ্গলস্স সীলাভাৰো ৰুত্তো. সো পনস্স সীলাভাৰো দুৰিধো অসমাদানেন ৰা সমাদিন্নস্স ভেদেন ৰাতি. তেসু পুরিমো ন তথা সাৰজ্জো, যথা দুতিযো সাৰজ্জতরো. যথাধিপ্পেতাদীনৰনিমিত্তং সীলাভাৰং পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায দস্সেতুং, ‘‘সীলৰিপন্নো’’তি ৰুত্তং. তেন ‘‘দুস্সীলো’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. পমাদাধিকরণন্তি পমাদকারণা. ইদঞ্চ সুত্তং গহট্ঠানং ৰসেন আগতং, পব্বজিতানম্পি পন লব্ভতেৰ. গহট্ঠো হি যেন সিপ্পট্ঠানেন জীৰিকং কপ্পেতি যদি কসিযা যদি ৰাণিজ্জায যদি গোরক্খেন, পাণাতিপাতাদিৰসেন পমত্তো তং তং যথাকালং সম্পাদেতুং ন সক্কোতি, অথস্স কম্মং ৰিনস্সতি. মাঘাতকালে পন পাণাতিপাতাদীনি করোন্তো দণ্ডৰসেন মহতিং ভোগজানিং নিগচ্ছতি. পব্বজিতো দুস্সীলো পমাদকারণা সীলতো বুদ্ধৰচনতো ঝানতো সত্তঅরিযধনতো চ জানিং নিগচ্ছতি.

পাপকো কিত্তিসদ্দোতি গহট্ঠস্স ‘‘অসুকো অমুককুলে জাতো দুস্সীলো পাপধম্মো পরিচ্চত্তইধলোকপরলোকো সলাকভত্তমত্তম্পি ন দেতী’’তি পরিসমজ্ঝে পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. পব্বজিতস্স ‘‘অসুকো নাম থেরো সত্থু সাসনে পব্বজিত্ৰা নাসক্খি সীলানি রক্খিতুং, ন বুদ্ধৰচনং গহেতুং, ৰেজ্জকম্মাদীহি জীৰতি, ছহি অগারৰেহি সমন্নাগতো’’তি এৰং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি.

অৰিসারদোতি গহট্ঠো তাৰ অৰস্সং বহূনং সন্নিপাতট্ঠানে ‘‘কোচি মম কম্মং জানিস্সতি, অথ মং নিন্দিস্সতি, রাজকুলস্স ৰা দস্সেস্সতী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো নিসীদতি, ৰিসারদো হুত্ৰা কথেতুং ন সক্কোতি. পব্বজিতোপি বহুভিক্খুসঙ্ঘে সন্নিপতিতে ‘‘অৰস্সং কোচি মম কম্মং জানিস্সতি, অথ মে উপোসথম্পি পৰারণম্পি ঠপেত্ৰা সামঞ্ঞতো চাৰেত্ৰা নিক্কড্ঢিস্সতী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, ৰিসারদো হুত্ৰা কথেতুং ন সক্কোতি. একচ্চো পন দুস্সীলোপি সমানো সুসীলো ৰিয চরতি, সোপি অজ্ঝাসযেন মঙ্কু হোতিযেৰ.

সম্মূল়্হো কালং করোতীতি দুস্সীলস্স হি মরণমঞ্চে নিপন্নস্স দুস্সীলকম্মানি সমাদায পৰত্তিতট্ঠানানি আপাথং আগচ্ছন্তি. সো উম্মীলেত্ৰা ইধলোকং, নিমীলেত্ৰা পরলোকং পস্সতি. তস্স চত্তারো অপাযা কম্মানুরূপং উপট্ঠহন্তি, সত্তিসতেন পহরিযমানো ৰিয অগ্গিজালাভিঘাতেন ঝাযমানো ৰিয চ হোতি. সো ‘‘ৰারেথ, ৰারেথা’’তি ৰিরৰন্তোৰ মরতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সম্মূল়্হো কালং করোতী’’তি.

কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপরিচ্চাগা. পরং মরণাতি তদনন্তরং অভিনিব্বত্তক্খন্ধগ্গহণা. অথ ৰা কাযস্স ভেদাতি জীৰিতিন্দ্রিযস্স উপচ্ছেদা. পরং মরণাতি চুতিতো উদ্ধং. অপাযন্তিআদি সব্বং নিরযৰেৰচনং. নিরযো হি সগ্গমোক্খহেতুভূতা পুঞ্ঞসঙ্খাতা অযা অপেতত্তা, সুখানং ৰা অযস্স, আগমনস্স ৰা অভাৰা অপাযো. দুক্খস্স গতি পটিসরণন্তি দুগ্গতি, দোসবহুলতায ৰা দুট্ঠেন কম্মুনা নিব্বত্তা গতীতি দুগ্গতি. ৰিৰসা নিপতন্তি এত্থ দুক্কতকারিনোতি ৰিনিপাতো, ৰিনস্সন্তা ৰা এত্থ নিপতন্তি সম্ভিজ্জমানঙ্গপচ্চঙ্গাতি ৰিনিপাতো. নত্থি এত্থ অস্সাদসঞ্ঞিতো অযোতি নিরযো.

অথ ৰা অপাযগ্গহণেন তিরচ্ছানযোনিং দীপেতি. তিরচ্ছানযোনি হি অপাযো সুগতিতো অপেতত্তা, ন দুগ্গতি মহেসক্খানং নাগরাজাদীনং সম্ভৰতো. দুগ্গতিগ্গহণেন পেত্তিৰিসযং দীপেতি. সো হি অপাযো চেৰ দুগ্গতি চ সুগতিতো অপেতত্তা, দুক্খস্স চ গতিভূতত্তা, ন তু ৰিনিপাতো অসুরসদিসং অৰিনিপতিতত্তা পেতমহিদ্ধিকানম্পি ৰিজ্জমানত্তা. ৰিনিপাতগ্গহণেন অসুরকাযং দীপেতি. সো হি যথাৰুত্তেনট্ঠেন ‘‘অপাযো’’ চেৰ ‘‘দুগ্গতি’’ চ সব্বসম্পত্তিসমুস্সযেহি ৰিনিপতিতত্তা ‘‘ৰিনিপাতো’’তি চ ৰুচ্চতি. নিরযগ্গহণেন অৰীচিআদিকং অনেকপ্পকারং নিরযমেৰ দীপেতি. উপপজ্জতীতি নিব্বত্ততি.

আনিসংসকথা ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বা. অযং পন ৰিসেসো – সীলৰাতি সমাদানৰসেন সীলৰা. সীলসম্পন্নোতি পরিসুদ্ধং পরিপুণ্ণঞ্চ কত্ৰা সীলস্স সমাদানেন সীলসম্পন্নো. ভোগক্খন্ধন্তি ভোগরাসিং. সুগতিং সগ্গং লোকন্তি এত্থ সুগতিগ্গহণেন মনুস্সগতিপি সঙ্গয্হতি, সগ্গগ্গহণেন দেৰগতি এৰ. তত্থ সুন্দরা গতি সুগতি, রূপাদীহি ৰিসযেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো, সো সব্বোপি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি.

পাটলিগামিযে উপাসকে বহুদেৰ রত্তিং ধম্মিযা কথাযাতি অঞ্ঞাযপি পাল়িমুত্তায ধম্মকথায চেৰ আৰসথানুমোদনকথায চ. তদা হি ভগৰা যস্মা অজাতসত্তুনা তত্থ পাটলিপুত্তনগরং মাপেন্তেন অঞ্ঞেসু গামনিগমজনপদরাজধানীসু যে সীলাচারসম্পন্না কুটুম্বিকা, তে আনেত্ৰা ধনধঞ্ঞঘরৰত্থুখেত্তৰত্থাদীনি চেৰ পরিহারঞ্চ দাপেত্ৰা নিৰেসিযন্তি. তস্মা পাটলিগামিযা উপাসকা আনিসংসদস্সাৰিতায ৰিসেসতো সীলগরুকা সব্বগুণানঞ্চ সীলস্স অধিট্ঠানভাৰতো তেসং পঠমং সীলানিসংসে পকাসেত্ৰা ততো পরং আকাসগঙ্গং ওতারেন্তো ৰিয, পথৰোজং আকড্ঢন্তো ৰিয, মহাজম্বুং মত্থকে গহেত্ৰা চালেন্তো ৰিয, যোজনিকমধুকণ্ডং চক্কযন্তেন পীল়েত্ৰা মধুরসং পাযমানো ৰিয পাটলিগামিকানং উপাসকানং হিতসুখাৰহং পকিণ্ণককথং কথেন্তো ‘‘আৰাসদানং নামেতং গহপতযো মহন্তং পুঞ্ঞং, তুম্হাকং আৰাসো মযা পরিভুত্তো, ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পরিভুত্তো, মযা চ ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পরিভুত্তে পন ধম্মরতনেনপি পরিভুত্তোযেৰ হোতি. এৰং তীহি রতনেহি পরিভুত্তে অপরিমেয্যো চ ৰিপাকো, অপিচ আৰাসদানস্মিং দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৰ হোতি, ভূমট্ঠকপণ্ণসালায ৰা সাখামণ্ডপস্স ৰা সঙ্ঘং উদ্দিস্স কতস্স আনিসংসো পরিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কা. আৰাসদানানুভাৰেন হি ভৰে নিব্বত্তমানস্সপি সম্পীল়িতগব্ভৰাসো নাম ন হোতি, দ্ৰাদসহত্থো ওৰরকো ৰিযস্স মাতুকুচ্ছি অসম্বাধোৰ হোতী’’তি এৰং নানানযেহি ৰিচিত্তং বহুং ধম্মকথং কথেত্ৰা –

‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৰাল়মিগানি চ;

সরীসপে চ মকসে, সিসিরে চাপি ৰুট্ঠিযো.

‘‘ততো ৰাতাতপো ঘোরো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;

লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৰিপস্সিতুং.

‘‘ৰিহারদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৰণ্ণিতং;

তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো.

‘‘ৰিহারে কারযে রম্মে, ৰাসযেত্থ বহুস্সুতে;

তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৰত্থসেনাসনানি চ.

‘‘দদেয্য উজুভূতেসু, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা;

তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;

যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পরিনিব্বাতি অনাসৰো’’তি. (চূল়ৰ. ২৯৫) –

এৰং অযম্পি আৰাসদানে আনিসংসোতি বহুদেৰ রত্তিং অতিরেকতরং দিযড্ঢযামং আৰাসদানানিসংসকথং কথেসি. তত্থ ইমা গাথা তাৰ সঙ্গহং আরুল়্হা, পকিণ্ণকধম্মদেসনা পন সঙ্গহং নারোহতি. সন্দস্সেত্ৰাতিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ.

অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা দ্ৰে যামা গতা. যস্স দানি কালং মঞ্ঞথাতি যস্স গমনস্স তুম্হে কালং মঞ্ঞথ, গমনকালো তুম্হাকং, গচ্ছথাতি ৰুত্তং হোতি. কস্মা পন ভগৰা তে উয্যোজেসীতি? অনুকম্পায. তিযামরত্তিঞ্হি তত্থ নিসীদিত্ৰা ৰীতিনামেন্তানং তেসং সরীরে আবাধো উপ্পজ্জেয্যাতি, ভিক্খুসঙ্ঘেপি চ ৰিপ্পভাতসযননিসজ্জায ওকাসো লদ্ধুং ৰট্টতি, ইতি উভযানুকম্পায উয্যোজেসীতি. সুঞ্ঞাগারন্তি পাটিযেক্কং সুঞ্ঞাগারং নাম তত্থ নত্থি. তেন কির গহপতযো তস্সেৰ আৰসথাগারস্স একপস্সে পটসাণিযা পরিক্খিপাপেত্ৰা কপ্পিযমঞ্চং পঞ্ঞাপেত্ৰা তত্থ কপ্পিযপচ্চত্থরণং অত্থরিত্ৰা উপরি সুৰণ্ণরজততারকাগন্ধমালাদিপটিমণ্ডিতং ৰিতানং বন্ধিত্ৰা তেলপ্পদীপং আরোপেসুং ‘‘অপ্পেৰ নাম সত্থা ধম্মাসনতো ৰুট্ঠায থোকং ৰিস্সমিতুকামো ইধ নিপজ্জেয্য, এৰং নো ইদং আৰসথাগারং ভগৰতা চতূহি ইরিযাপথেহি পরিভুত্তং দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি. সত্থাপি তদেৰ সন্ধায তত্থ সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৰা সীহসেয্যং কপ্পেসি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সুঞ্ঞাগারং পাৰিসী’’তি. তত্থ পাদধোৰনট্ঠানতো পট্ঠায যাৰ ধম্মাসনা অগমাসি, এত্তকে ঠানে গমনং নিপ্ফন্নং. ধম্মাসনং পত্ৰা থোকং অট্ঠাসি, ইদং তত্থ ঠানং. ভগৰা দ্ৰে যামে ধম্মাসনে নিসীদি, এত্তকে ঠানে নিসজ্জা নিপ্ফন্না. উপাসকে উয্যোজেত্ৰা ধম্মাসনতো ওরুয্হ যথাৰুত্তে ঠানে সীহসেয্যং কপ্পেসি. এৰং তং ঠানং ভগৰতা চতূহি ইরিযাপথেহি পরিভুত্তং অহোসীতি.

সুনিধৰস্সকারাতি সুনিধো চ ৰস্সকারো চ দ্ৰে ব্রাহ্মণা. মগধমহামত্তাতি মগধরঞ্ঞো মহাঅমচ্চা, মগধরট্ঠে ৰা মহামত্তা মহতিযা ইস্সরিযমত্তায সমন্নাগতাতি মহামত্তা. পাটলিগামে নগরং মাপেন্তীতি পাটলিগামসঙ্খাতে ভূমিপদেসে নগরং মাপেন্তি. ৰজ্জীনং পটিবাহাযাতি লিচ্ছৰিরাজূনং আযমুখপ্পচ্ছিন্দনত্থং. সহস্সসহস্সেৰাতি একেকৰগ্গৰসেন সহস্সং সহস্সং হুত্ৰা. ৰত্থূনীতি ঘরৰত্থূনি. চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুন্তি রঞ্ঞো রাজমহামত্তানঞ্চ নিৰেসনানি মাপেতুং ৰত্থুৰিজ্জাপাঠকানং চিত্তানি নমন্তি. তে কির অত্তনো সিপ্পানুভাৰেন হেট্ঠাপথৰিযং তিংসহত্থমত্তে ঠানে ‘‘ইধ নাগগ্গাহো, ইধ যক্খগ্গাহো, ইধ ভূতগ্গাহো, ইধ পাসাণো ৰা খাণুকো ৰা অত্থী’’তি জানন্তি. তে তদা সিপ্পং জপ্পেত্ৰা দেৰতাহি সদ্ধিং সম্মন্তযমানা ৰিয মাপেন্তি.

অথ ৰা নেসং সরীরে দেৰতা অধিমুচ্চিত্ৰা তত্থ তত্থ নিৰেসনানি মাপেতুং চিত্তং নামেন্তি. তা চতূসু কোণেসু খাণুকে কোট্টেত্ৰা ৰত্থুম্হি গহিতমত্তে পটিৰিগচ্ছন্তি. সদ্ধকুলানং সদ্ধা দেৰতা তথা করোন্তি, অস্সদ্ধকুলানং অস্সদ্ধা দেৰতা. কিংকারণা? সদ্ধানঞ্হি এৰং হোতি ‘‘ইধ মনুস্সা নিৰেসনং মাপেন্তা পঠমং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৰা মঙ্গলং ৰদাপেস্সন্তি, অথ মযং সীলৰন্তানং দস্সনং ধম্মকথং পঞ্হৰিস্সজ্জনং অনুমোদনং সোতুং লভিস্সাম, মনুস্সা চ দানং দত্ৰা অম্হাকং পত্তিং দস্সন্তী’’তি. অস্সদ্ধা দেৰতাপি ‘‘অত্তনো ইচ্ছানুরূপং তেসং পটিপত্তিং পস্সিতুং, কথঞ্চ সোতুং লভিস্সামা’’তি তথা করোন্তি.

তাৰতিংসেহীতি যথা হি একস্মিং কুলে একং পণ্ডিতমনুস্সং, একস্মিঞ্চ ৰিহারে একং বহুস্সুতং ভিক্খুং উপাদায ‘‘অসুককুলে মনুস্সা পণ্ডিতা, অসুকৰিহারে ভিক্খূ বহুস্সুতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, এৰমেৰ সক্কং দেৰরাজানং, ৰিস্সকম্মঞ্চ দেৰপুত্তং উপাদায ‘‘তাৰতিংসা পণ্ডিতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গতো. তেনাহ ‘‘তাৰতিংসেহী’’তি. সেয্যথাপীতিআদিনা দেৰেহি তাৰতিংসেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা ৰিয সুনিধৰস্সকারা নগরং মাপেন্তীতি দস্সেতি.

যাৰতা, আনন্দ, অরিযং আযতনন্তি যত্তকং অরিযমনুস্সানং ওসরণট্ঠানং নাম অত্থি. যাৰতা ৰণিপ্পথোতি যত্তকং ৰাণিজানং আহটভণ্ডস্স রাসিৰসেন কযৰিক্কযট্ঠানং নাম, ৰাণিজানং ৰসনট্ঠানং ৰা অত্থি. ইদং অগ্গনগরন্তি তেসং অরিযাযতনৰণিপ্পথানং ইদং নগরং অগ্গং ভৰিস্সতি জেট্ঠকং পামোক্খং. পুটভেদনন্তি ভণ্ডপুটভেদনট্ঠানং, ভণ্ডভণ্ডিকানং মোচনট্ঠানন্তি ৰুত্তং হোতি. সকলজম্বুদীপে অলদ্ধভণ্ডম্পি হি ইধেৰ লভিস্সন্তি, অঞ্ঞত্থ ৰিক্কযং অগচ্ছন্তাপি ইধেৰ ৰিক্কযং গচ্ছিস্সন্তি, তস্মা ইধেৰ পুটং ভিন্দিস্সন্তীতি অত্থো. আযানম্পি হি চতূসু দ্ৰারেসু চত্তারি, সভাযং একন্তি এৰং দিৰসে দিৰসে পঞ্চসতসহস্সানি তত্থ উট্ঠহিস্সন্তি. তানি সভাৰানি আযানীতি দস্সেতি.

অগ্গিতো ৰাতিআদীসু সমুচ্চযত্থো ৰাসদ্দো, অগ্গিনা চ উদকেন চ মিথুভেদেন চ নস্সিস্সতীতি অত্থো. তস্স হি একো কোট্ঠাসো অগ্গিনা নস্সিস্সতি, নিব্বাপেতুং ন সক্খিস্সন্তি, একং কোট্ঠাসং গঙ্গা গহেত্ৰা গমিস্সতি, একো ইমিনা অকথিতং অমুস্স, অমুনা অকথিতং ইমস্স ৰদন্তানং পিসুণৰাচানং ৰসেন ভিন্নানং মনুস্সানং অঞ্ঞমঞ্ঞভেদেন ৰিনস্সিস্সতি. এৰং ৰত্ৰা ভগৰা পচ্চূসকালে গঙ্গাতীরং গন্ত্ৰা কতমুখধোৰনো ভিক্খাচারৰেলং আগমযমানো নিসীদি.

সুনিধৰস্সকারাপি ‘‘অম্হাকং রাজা সমণস্স গোতমস্স উপট্ঠাকো, সো অম্হে উপগতে পুচ্ছিস্সতি ‘সত্থা কির পাটলিগামং অগমাসি, কিং তস্স সন্তিকং উপসঙ্কমিত্থ, ন উপসঙ্কমিত্থা’তি. ‘উপসঙ্কমিম্হা’তি চ ৰুত্তে ‘নিমন্তযিত্থ, ন নিমন্তযিত্থা’তি পুচ্ছিস্সতি. ‘ন নিমন্তযিম্হা’তি চ ৰুত্তে অম্হাকং দোসং আরোপেত্ৰা নিগ্গণ্হিস্সতি, ইদঞ্চাপি মযং অকতট্ঠানে নগরং মাপেম, সমণস্স খো পন গোতমস্স গতগতট্ঠানে কাল়কণ্ণিসত্তা পটিক্কমন্তি, তং মযং নগরমঙ্গলং ৰাচাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা নিমন্তযিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো সুনিধৰস্সকারা’’তিআদি.

পুব্বণ্হসমযন্তি পুব্বণ্হে কালে. নিৰাসেত্ৰাতি গামপৰেসননীহারেন নিৰাসনং নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা. পত্তচীৰরমাদাযাতি চীৰরং পারুপিত্ৰা পত্তং হত্থেন গহেত্ৰা.

সীলৰন্তেত্থাতি সীলৰন্তো এত্থ অত্তনো ৰসনট্ঠানে. সঞ্ঞতেতি কাযৰাচাচিত্তেহি সঞ্ঞতে. তাসং দক্খিণমাদিসেতি সঙ্ঘস্স দিন্নে চত্তারো পচ্চযে তাসং ঘরদেৰতানং আদিসেয্য পত্তিং দদেয্য. পূজিতা পূজযন্তীতি ‘‘ইমে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, এৰম্পি নো পত্তিং দেন্তী’’তি আরক্খং সুসংৰিহিতং করোন্তি সুট্ঠু আরক্খং করোন্তি. মানিতা মানযন্তীতি কালানুকালং বলিকম্মকরণেন মানিতা ‘‘এতে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, তথাপি চতুপঞ্চছমাসন্তরং নো বলিকম্মং করোন্তী’’তি মানেন্তি উপ্পন্নপরিস্সযং হরন্তি. ততো নন্তি ততো তং পণ্ডিতজাতিকং পুরিসং. ওরসন্তি উরে ঠপেত্ৰা ৰড্ঢিতং, যথা মাতা ওরসং পুত্তং অনুকম্পতি, উপ্পন্নপরিস্সযহরণত্থমেৰস্স যথা ৰাযমতি, এৰং অনুকম্পন্তীতি অত্থো. ভদ্রানি পস্সতীতি সুন্দরানি পস্সতি.

অনুমোদিত্ৰাতি তেহি তদা পসুতপুঞ্ঞস্স অনুমোদনৰসেন তেসং ধম্মকথং কত্ৰা. সুনিধৰস্সকারাপি ‘‘যা তত্থ দেৰতা আসুং, তাসং দক্খিণমাদিসে’’তি ভগৰতো ৰচনং সুত্ৰা দেৰতানং পত্তিং অদংসু. তং গোতমদ্ৰারং নাম অহোসীতি তস্স নগরস্স যেন দ্ৰারেন ভগৰা নিক্খমি, তং গোতমদ্ৰারং নাম অহোসি. গঙ্গায পন উত্তরণত্থং অনোতিণ্ণত্তা গোতমতিত্থং নাম নাহোসি. পূরাতি পুণ্ণা. সমতিত্তিকাতি তটসমং উদকস্স তিত্তা ভরিতা. কাকপেয্যাতি তীরে ঠিতকাকেহি পাতুং সক্কুণেয্যউদকা. দ্ৰীহিপি পদেহি উভতোকূলসমং পরিপুণ্ণভাৰমেৰ দস্সেতি. উল়ুম্পন্তি পারগমনত্থায দারূনি সঙ্ঘাটেত্ৰা আণিযো কোট্টেত্ৰা কতং. কুল্লন্তি ৰেল়ুদণ্ডাদিকে ৰল্লিআদীহি বন্ধিত্ৰা কতং.

এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং মহাজনস্স গঙ্গোদকমত্তস্সপি কেৰলং তরিতুং অসমত্থতং, অত্তনো পন ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ অতিগম্ভীরৰিত্থতং সংসারমহণ্ণৰং তরিত্ৰা ঠিতভাৰঞ্চ সব্বাকারতো ৰিদিত্ৰা তদত্থপরিদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ অণ্ণৰন্তি সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন যোজনমত্তং গম্ভীরস্স চ ৰিত্থতস্স চ উদকট্ঠানস্সেতং অধিৰচনং. সরন্তি সরিত্ৰা গমনতো ইধ নদী অধিপ্পেতা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যে গম্ভীরৰিত্থতং সংসারণ্ণৰং তণ্হাসরিতঞ্চ তরন্তি, তে অরিযমগ্গসঙ্খাতং সেতুং কত্ৰান ৰিসজ্জ পল্ললানি অনামসিত্ৰাৰ উদকভরিতানি নিন্নট্ঠানানি, অযং পন ইদং অপ্পমত্তকং উদকং তরিতুকামো কুল্লঞ্হি জনো পবন্ধতি কুল্লং বন্ধিতুং আযাসং আপজ্জতি. তিণ্ণা মেধাৰিনো জনাতি অরিযমগ্গঞাণসঙ্খাতায মেধায সমন্নাগতত্তা মেধাৰিনো বুদ্ধা চ বুদ্ধসাৰকা চ ৰিনা এৰ কুল্লেন তিণ্ণা পরতীরে পতিট্ঠিতাতি.

ছট্ঠসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. দ্ৰিধাপথসুত্তৰণ্ণনা

৭৭. সত্তমে অদ্ধানমগ্গপটিপন্নোতি অদ্ধানসঙ্খাতং দীঘমগ্গং পটিপন্নো গচ্ছন্তো হোতি. নাগসমালেনাতি এৰংনামকেন থেরেন. পচ্ছাসমণেনাতি অযং তদা ভগৰতো উপট্ঠাকো অহোসি. তেন নং পচ্ছাসমণং কত্ৰা মগ্গং পটিপজ্জি. ভগৰতো হি পঠমবোধিযং ৰীসতিৰস্সানি অনিবদ্ধা উপট্ঠাকা অহেসুং, ততো পরং যাৰ পরিনিব্বানা পঞ্চৰীসতিৰস্সানি আযস্মা আনন্দো ছাযাৰ উপট্ঠাসি. অযং পন অনিবদ্ধুপট্ঠাককালো. তেন ৰুত্তং – ‘‘আযস্মতা নাগসমালেন পচ্ছাসমণেনা’’তি. দ্ৰিধাপথন্তি দ্ৰিধাভূতং মগ্গং. ‘‘দ্ৰেধাপথ’’ন্তিপি পঠন্তি আযস্মা নাগসমালো অত্তনা পুব্বে তত্থ কতপরিচযত্তা উজুভাৰঞ্চস্স সন্ধায ৰদতি ‘‘অযং, ভন্তে ভগৰা, পন্থো’’তি.

ভগৰা পন তদা তস্স সপরিস্সযভাৰং ঞত্ৰা ততো অঞ্ঞং মগ্গং গন্তুকামো ‘‘অযং, নাগসমাল, পন্থো’’তি আহ. ‘‘সপরিস্সযো’’তি চ ৰুত্তে অসদ্দহিত্ৰা ‘‘ভগৰা ন তত্থ পরিস্সযো’’তি ৰদেয্য, তদস্স দীঘরত্তং অহিতায দুক্খাযাতি ‘‘সপরিস্সযো’’তি ন কথেসি. তিক্খত্তুং ‘‘অযং পন্থো, ইমিনা গচ্ছামা’’তি ৰত্ৰা চতুত্থৰারে ‘‘ন ভগৰা ইমিনা মগ্গেন গন্তুং ইচ্ছতি, অযমেৰ চ উজুমগ্গো, হন্দাহং ভগৰতো পত্তচীৰরং দত্ৰা ইমিনা মগ্গেন গমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা সত্থু পত্তচীৰরং দাতুং অসক্কোন্তো ভূমিযং ঠপেত্ৰা পচ্চুপট্ঠিতেন দুক্খসংৰত্তনিকেন কম্মুনা চোদিযমানো ভগৰতো ৰচনং অনাদিযিত্ৰাৰ পক্কামি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা নাগসমালো ভগৰতো পত্তচীৰরং তত্থেৰ ছমাযং নিক্খিপিত্ৰা পক্কামী’’তি. তত্থ ভগৰতো পত্তচীৰরন্তি অত্তনো হত্থগতং ভগৰতো পত্তচীৰরং. তত্থেৰাতি তস্মিংযেৰ মগ্গে ছমাযং পথৰিযং নিক্খিপিত্ৰা পক্কামি. ইদং ৰো ভগৰা পত্তচীৰরং, সচে ইচ্ছথ, গণ্হথ, যদি অত্তনা ইচ্ছিতমগ্গংযেৰ গন্তুকামত্থাতি অধিপ্পাযো. ভগৰাপি অত্তনো পত্তচীৰরং সযমেৰ গহেত্ৰা যথাধিপ্পেতং মগ্গং পটিপজ্জি.

অন্তরামগ্গে চোরা নিক্খমিত্ৰাতি তদা কির পঞ্চসতা পুরিসা লুদ্দা লোহিতপাণিনো রাজাপরাধিনো হুত্ৰা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা চোরিকায জীৰিকং কপ্পেন্তা ‘‘পারিপন্থিকভাৰেন রঞ্ঞো আযপথং পচ্ছিন্দিস্সামা’’তি মগ্গসমীপে অরঞ্ঞে তিট্ঠন্তি. তে থেরং তেন মগ্গেন গচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘অযং সমণো ইমিনা মগ্গেন আগচ্ছতি, অৰল়ঞ্জিতব্বং মগ্গং ৰল়ঞ্জেতি, অম্হাকং অত্থিভাৰং ন জানাতি, হন্দ নং জানাপেস্সামা’’তি কুজ্ঝিত্ৰা গহনট্ঠানতো ৰেগেন নিক্খমিত্ৰা সহসা থেরং ভূমিযং পাতেত্ৰা হত্থপাদেহি কোট্টেত্ৰা মত্তিকাপত্তঞ্চস্স ভিন্দিত্ৰা চীৰরং খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দিত্ৰা পব্বজিতত্তা ‘‘তং ন হনাম, ইতো পট্ঠায ইমস্স মগ্গস্স পরিস্সযভাৰং জানাহী’’তি ৰিস্সজ্জেসুং. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মতো…পে… ৰিপ্ফালেসু’’ন্তি.

ভগৰাপি ‘‘অযং তেন মগ্গেন গতো চোরেহি বাধিতো মং পরিযেসিত্ৰা ইদানেৰ আগমিস্সতী’’তি ঞত্ৰা থোকং গন্ত্ৰা মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি. আযস্মাপি খো নাগসমালো পচ্চাগন্ত্ৰা সত্থারা গতমগ্গমেৰ গহেত্ৰা গচ্ছন্তো তস্মিং রুক্খমূলে ভগৰন্তং পস্সিত্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা তং পৰত্তিং সব্বং আরোচেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা নাগসমালো…পে… সঙ্ঘাটিঞ্চ ৰিপ্ফালেসু’’ন্তি.

এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং আযস্মতো নাগসমালস্স অত্তনো ৰচনং অনাদিযিত্ৰা অখেমন্তমগ্গগমনং, অত্তনো চ খেমন্তমগ্গগমনং ৰিদিত্ৰা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ সদ্ধিং চরন্তি সহ চরন্তো. একতো ৰসন্তি ইদং তস্সেৰ ৰেৰচনং, সহ ৰসন্তোতি অত্থো. মিস্সো অঞ্ঞজনেন ৰেদগূতি ৰেদিতব্বট্ঠেন ৰেদসঙ্খাতেন চতুসচ্চঅরিযমগ্গঞাণেন গতত্তা অধিগতত্তা, ৰেদস্স ৰা সকলস্স ঞেয্যস্স পারং গতত্তা ৰেদগূ. অত্তনো হিতাহিতং ন জানাতীতি অঞ্ঞো, অৰিদ্ৰা বালোতি অত্থো. তেন অঞ্ঞেন জনেন মিস্সো সহচরণমত্তেন মিস্সো. ৰিদ্ৰা পজহাতি পাপকন্তি তেন ৰেদগূভাৰেন ৰিদ্ৰা জানন্তো পাপকং অভদ্দকং অত্তনো দুক্খাৰহং পজহাতি, পাপকং ৰা অকল্যাণপুগ্গলং পজহাতি. যথা কিং? কোঞ্চো খীরপকোৰ নিন্নগন্তি যথা কোঞ্চসকুণো উদকমিস্সিতে খীরে উপনীতে ৰিনা তোযং খীরমত্তস্সেৰ পিৰনতো খীরপকো নিন্নট্ঠানগমনেন নিন্নগসঙ্খাতং উদকং পজহাতি ৰজ্জেতি, এৰং পণ্ডিতো কির দুপ্পঞ্ঞপুগ্গলেহি ঠাননিসজ্জাদীসু সহভূতোপি আচারেন তে পজহাতি, ন কদাচিপি সম্মিস্সো হোতি.