৩. সুপ্পবুদ্ধকুট্ঠিসুত্তৰণ্ণনা
৪৩. ততিযে রাজগহে সুপ্পবুদ্ধো নাম কুট্ঠী অহোসীতি সুপ্পবুদ্ধনামকো একো পুরিসো রাজগহে অহোসি. সো চ কুট্ঠী কুট্ঠরোগেন বাল়্হৰিদূসিতগত্তো. মনুস্সদলিদ্দোতি যত্তকা রাজগহে মনুস্সা তেসু সব্বদুগ্গতো. সো হি সঙ্কারকূটৰতিআদীসু মনুস্সেহি ছড্ডিতপিলোতিকখণ্ডানি সিব্বিত্ৰা পরিদহতি, কপালং গহেত্ৰা ঘরা ঘরং গন্ত্ৰা লদ্ধআচামউচ্ছিট্ঠভত্তানি নিস্সায জীৰতি, তম্পি পুব্বে কতকম্মপচ্চযা ন যাৰদত্থং লভতি. তেন ৰুত্তং ‘‘মনুস্সদলিদ্দো’’তি. মনুস্সকপণোতি মনুস্সেসু পরমকপণতং পত্তো. মনুস্সৰরাকোতি মনুস্সানং হীল়িতপরিভূততায অতিৰিয দীনো. মহতিযা পরিসাযাতি মহতিযা ভিক্খুপরিসায চেৰ উপাসকপরিসায চ.
একদিৰসং কির ভগৰা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো রাজগহং পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা ভিক্খূনং সুলভপিণ্ডপাতং কত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো কতিপযভিক্খুপরিৰারো নিক্খন্তো যেহি দানং দিন্নং, তেসং উপাসকানং অৰসেসভিক্খূনঞ্চ আগমনং আগমযমানো অন্তোনগরেযেৰ অঞ্ঞতরস্মিং রমণীযে পদেসে অট্ঠাসি. তাৰদেৰ ভিক্খূ ততো ততো আগন্ত্ৰা ভগৰন্তং পরিৰারেসুং, উপাসকাপি ‘‘অনুমোদনং সুত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিৰত্তিস্সামা’’তি ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু, মহাসন্নিপাতো অহোসি. ভগৰা নিসীদনাকারং দস্সেসি. তাৰদেৰ বুদ্ধারহং আসনং পঞ্ঞাপেসুং. অথ ভগৰা অসীতিঅনুব্যঞ্জনপ্পটিমণ্ডিতেহি দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণেহি ৰিরোচমানায ব্যামপ্পভাপরিক্খেপসমুজ্জলায নীলপীতলোহিতোদাতমঞ্জেট্ঠপভস্সরানং ৰসেন ছব্বণ্ণবুদ্ধরংসিযো ৰিস্সজ্জেন্তিযা অনুপমায রূপকাযসিরিযা সকলমেৰ তং পদেসং ওভাসেন্তো তারাগণপরিৰুতো ৰিয পুণ্ণচন্দো ভিক্খুগণপরিৰুতো পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৰা মনোসিলাতলে কেসরসীহো ৰিয সীহনাদং নদন্তো করৰীকরুতমঞ্জুনা ব্রহ্মস্সরেন ধম্মং দেসেতি.
ভিক্খূপি খো অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৰিৰিত্তা অসংসট্ঠা আরদ্ধৰীরিযা পহিতত্তা চোদকা পাপগরহিনো ৰত্তারো ৰচনক্খমা সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না ৰিমুত্তিসম্পন্না ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না মেঘৰণ্ণং পংসুকূলচীৰরং পারুপিত্ৰা সুৰম্মিতা ৰিয গন্ধহত্থিনো ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা ওহিতসোতা ধম্মং সুণন্তি. উপাসকাপি সুদ্ধৰত্থনিৰত্থা সুদ্ধুত্তরাসঙ্গা পুব্বণ্হসমযং মহাদানানি পৰত্তেত্ৰা গন্ধমালাদীহি ভগৰন্তং পূজেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিপচ্চকারং দস্সেত্ৰা ভগৰন্তং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ পরিৰারেত্ৰা সংযতহত্থপাদা ওহিতসোতা সক্কচ্চং ধম্মং সুণন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৰা মহতিযা পরিসায পরিৰুতো ধম্মং দেসেন্তো নিসিন্নো হোতী’’তি.
সুপ্পবুদ্ধো পন জিঘচ্ছাদুব্বল্যপরেতো ঘাসপরিযেসনং চরমানো অন্তরৰীথিং ওতিণ্ণো দূরতোৰ তং মহাজনসন্নিপাতং দিস্ৰা, ‘‘কিং নু খো অযং মহাজনকাযো সন্নিপতিতো, অদ্ধা এত্থ ভোজনং দীযতি মঞ্ঞে, অপ্পেৰ নামেত্থ গতেন কিঞ্চি খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা লদ্ধুং সক্কা’’তি সঞ্জাতাভিলাসো তত্থ গন্ত্ৰা অদ্দস ভগৰন্তং পাসাদিকং দস্সনীযং পসাদনীযং উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তং দন্তং গুত্তং সন্তিন্দ্রিযং সুসমাহিতং তায পরিসায পরিৰুতং ধম্মং দেসেন্তং, দিস্ৰান পুরিমজাতিসম্ভতায পরিপক্কায উপনিস্সযসম্পত্তিযা চোদিযমানো ‘‘যংনূনাহম্পি ধম্মং সুণেয্য’’ন্তি পরিসপরিযন্তে নিসীদি. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘অদ্দসা খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী…পে… তত্থেৰ একমন্তং নিসীদি ‘অহম্পি ধম্মং সোস্সামী’’’তি.
সব্বাৰন্তন্তি সব্বাৰতিং হীনাদিসব্বপুগ্গলৰতং, তত্থ কিঞ্চিপি অনৰসেসেত্ৰাতি অত্থো. ‘‘সব্বৰন্ত’’ন্তিপি পঠন্তি. চেতসাতি বুদ্ধচক্খুসম্পযুত্তচিত্তেন. চিত্তসীসেন হি ঞাণং নিদ্দিট্ঠং, তস্মা আসযানুসযঞাণেন ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণেন চাতি অত্থো. চেতো পরিচ্চ মনসাকাসীতি তস্সা পরিসায চিত্তং পচ্চেকং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা মনসি অকাসি তে ৰোলোকেসি. ভব্বো ধম্মং ৰিঞ্ঞাতুন্তি মগ্গফলধম্মং অধিগন্তুং সমত্থো, উপনিস্সযসম্পন্নোতি অত্থো. এতদহোসীতি অযং সুপ্পবুদ্ধো কিঞ্চাপি তগরসিখিম্হি পচ্চেকবুদ্ধে অপরজ্ঝিত্ৰা ঈদিসো জাতো, মগ্গফলূপনিস্সযো পনস্স পংসুপটিচ্ছন্নসুৰণ্ণনিক্খং ৰিয অন্তোহদযেযেৰ ৰিজ্জোততি, তস্মা সুৰিঞ্ঞাপিযোতি ইদং অহোসি. তেনাহ – ‘‘অযং খো ইধ ভব্বো ধম্মং ৰিঞ্ঞাতু’’ন্তি.
অনুপুব্বিং কথন্তি দানানন্তরং সীলং, সীলানন্তরং সগ্গং, সগ্গানন্তরং মগ্গন্তি এৰং অনুপটিপাটিকথং. ভগৰা হি পঠমং হেতুনা সদ্ধিং অস্সাদং দস্সেত্ৰা ততো সত্তে ৰিৰেচেতুং নানানযেহি আদীনৰং পকাসেত্ৰা আদীনৰসৰনেন সংৰিগ্গহদযানং নেক্খম্মগুণৰিভাৰনমুখেন চ ৰিৰট্টং দস্সেতি.
দানকথন্তি ইদং নাম সুখানং নিদানং, সম্পত্তীনং মূলং, ভোগানং পতিট্ঠা, ৰিসমগতস্স তাণং লেণং গতি পরাযণং, ইধলোকপরলোকেসু দানসদিসো অৰস্সযো পতিট্ঠা আলম্বনং তাণং লেণং গতি পরাযণং নত্থি. ইদঞ্হি অৰস্সযট্ঠেন রতনমযসীহাসনসদিসং, পতিট্ঠানট্ঠেন মহাপথৰিসদিসং, আলম্বনট্ঠেন আলম্বনরজ্জুসদিসং, দুক্খনিত্থরণট্ঠেন নাৰাসদিসং, সমস্সাসনট্ঠেন সঙ্গামসূরো, ভযপরিত্তাণট্ঠেন সুপরিখাপরিক্খিত্তনগরং, মচ্ছেরমলাদীহি অনুপলিত্তট্ঠেন পদুমং, তেসং নিদহনট্ঠেন জাতৰেদো, দুরাসদট্ঠেন আসীৰিসো, অসন্তাসট্ঠেন সীহো, বলৰন্তট্ঠেন হত্থী, অভিমঙ্গলসম্মতট্ঠেন সেতউসভো, খেমন্তভূমিসম্পাপনট্ঠেন ৰলাহকো অস্সরাজা. দানঞ্হি লোকে রজ্জসিরিং দেতি, চক্কৰত্তিসম্পত্তিং সক্কসম্পত্তিং মারসম্পত্তিং ব্রহ্মসম্পত্তিং সাৰকপারমীঞাণং পচ্চেকবোধিঞাণং সম্মাসম্বোধিঞাণং দেতীতি এৰমাদিদানগুণপ্পটিসংযুত্তকথং.
যস্মা পন দানং দেন্তো সীলং সমাদাতুং সক্কোতি, তস্মা দানকথানন্তরং সীলকথং কথেসি. সীলকথন্তি সীলং নামেতং সত্তানং অৰস্সযো পতিট্ঠা আলম্বনং তাণং লেণং গতি পরাযণং. ইধলোকপরলোকসম্পত্তীনঞ্হি সীলসদিসো অৰস্সযো পতিট্ঠা আলম্বনং তাণং লেণং গতি পরাযণং নত্থি, সীলালঙ্কারসদিসো অলঙ্কারো, সীলপুপ্ফসদিসং পুপ্ফং, সীলগন্ধসদিসো গন্ধো নত্থি, সীলালঙ্কারেন হি অলঙ্কতং সীলকুসুমপিল়ন্ধিতং সীলগন্ধানুলিত্তং সদেৰকো লোকো ওলোকেন্তো তিত্তিং ন গচ্ছতীতি এৰমাদীহি সীলগুণপ্পটিসংযুত্তকথং.
ইদং পন সীলং নিস্সায অযং সগ্গো লব্ভতীতি দস্সেতুং সীলানন্তরং সগ্গকথং কথেসি. সগ্গকথন্তি সগ্গো নাম ইট্ঠো কন্তো মনাপো, নিচ্চমেত্থ কীল়া নিচ্চসম্পত্তিযো লব্ভন্তি, চাতুমহারাজিকা দেৰা নৰুতিৰস্সসতসহস্সানি দিব্বসুখং দিব্বসম্পত্তিং পটিলভন্তি, তাৰতিংসা তিস্সো ৰস্সকোটিযো সট্ঠি চ ৰস্সসতসহস্সানীতি এৰমাদিসগ্গগুণপ্পটিসংযুত্তকথং. সগ্গসম্পত্তিং কথেন্তানঞ্হি বুদ্ধানং মুখং নপ্পহোতি. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘অনেকপরিযাযেন খো অহং, ভিক্খৰে, সগ্গকথং কথেয্য’’ন্তিআদি.
এৰং হেতুনা সদ্ধিং সগ্গকথায পলোভেত্ৰা পুন হত্থিং অলঙ্করিত্ৰা তস্স সোণ্ডং ছিন্দন্তো ৰিয ‘‘অযম্পি সগ্গো অনিচ্চো অধুৰো, ন এত্থ ছন্দরাগো কাতব্বো’’তি দস্সনত্থং ‘‘অপ্পস্সাদা কামা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৰো এত্থ ভিয্যো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৭৭; ২.৪২) নযেন কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং কথেসি. তত্থ আদীনৰন্তি দোসং. ওকারন্তি লামকসভাৰং, অসেট্ঠেহি সেৰিতব্বং সেট্ঠেহি ন সেৰিতব্বং নিহীনসভাৰন্তি অত্থো. সংকিলেসন্তি তেহি সত্তানং সংসারে সংকিলিস্সনং. তেনাহ – ‘‘কিলিস্সন্তি ৰত ভো সত্তা’’তি (ম. নি. ২.৩৫১).
এৰং কামাদীনৰেন তজ্জেত্ৰা নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি পব্বজ্জায ঝানাদীসু চ গুণং দীপেসি ৰণ্ণেসি. কল্লচিত্তন্তিআদীসু কল্লচিত্তন্তি কম্মনিযচিত্তং, হেট্ঠা পৰত্তিতদেসনায অস্সদ্ধিযাদীনং চিত্তদোসানং ৰিগতত্তা উপরিদেসনায ভাজনভাৰূপগমনেন কম্মনিযচিত্তং, কম্মক্খমচিত্তন্তি অত্থো. দিট্ঠিমানাদিসংকিলেসৰিগমেন মুদুচিত্তং. কামচ্ছন্দাদিৰিগমেন ৰিনীৰরণচিত্তং. সম্মাপটিপত্তিযং উল়ারপীতিপামোজ্জযোগেন উদগ্গচিত্তং. তত্থ সদ্ধাসম্পত্তিযা পসন্নচিত্তং, যদা ভগৰা অঞ্ঞাসীতি সম্বন্ধো.
অথ ৰা কল্লচিত্তন্তি কামচ্ছন্দৰিগমেন অরোগচিত্তং. মুদুচিত্তন্তি ব্যাপাদৰিগমেন মেত্তাৰসেন অকথিনচিত্তং. ৰিনীৰরণচিত্তন্তি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চৰিগমেন অৰিক্খিপনতো ন পিহিতচিত্তং. উদগ্গচিত্তন্তি থিনমিদ্ধৰিগমেন সম্পগ্গহৰসেন অলীনচিত্তং. পসন্নচিত্তন্তি ৰিচিকিচ্ছাৰিগমেন সম্মাপটিপত্তিযা অধিমুত্তচিত্তং.
অথাতি পচ্ছা. সামুক্কংসিকাতি সামং উক্কংসিকা অত্তনাৰ উদ্ধরিত্ৰা গহিতা, সযম্ভূঞাণেন সামং দিট্ঠা, অঞ্ঞেসং অসাধারণাতি অত্থো. কা চ পন সাতি? অরিযসচ্চদেসনা. তেনেৰাহ – ‘‘দুক্খং সমুদযং নিরোধং মগ্গ’’ন্তি. ইদঞ্হি সচ্চানং সরূপদস্সনং, তস্মা ইমস্মিং ঠানে অরিযসচ্চানি কথেতব্বানি, তানি সব্বাকারতো ৰিত্থারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৫২৯) ৰুত্তানীতি তত্থ ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বানি.
সেয্যথাপীতিআদিনা উপমাৰসেন সুপ্পবুদ্ধস্স কিলেসপ্পহানং অরিযমগ্গুপ্পাদঞ্চ দস্সেতি. অপগতকাল়কন্তি ৰিগতকাল়কং. সম্মদেৰাতি সুট্ঠুযেৰ. রজনন্তি নীলপীতলোহিতমঞ্জেট্ঠাদিরঙ্গজাতং. পটিগ্গণ্হেয্যাতি গণ্হেয্য, পভস্সরং ভৰেয্য. তস্মিংযেৰ আসনেতি তস্সংযেৰ নিসজ্জাযং. এতেনস্স লহুৰিপস্সনকতা তিক্খপঞ্ঞতা সুখাপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞতা চ দস্সিতা হোন্তি. ৰিরজং ৰীতমলন্তি অপাযগমনীযরাগরজাদীনং অভাৰেন ৰিরজং, অনৰসেসদিট্ঠিৰিচিকিচ্ছামলাপগমেন ৰীতমলং. পঠমমগ্গৰজ্ঝকিলেসরজাভাৰেন ৰা ৰিরজং, পঞ্চৰিধদুস্সীলমলাপগমেন ৰীতমলং. ধম্মচক্খুন্তি সোতাপত্তিমগ্গো অধিপ্পেতো. তস্স উপ্পত্তিআকারদস্সনত্থং ‘‘যংকিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি ৰুত্তং. তঞ্হি নিরোধং আরম্মণং কত্ৰা কিচ্চৰসেন এৰ সঙ্খতধম্মে পটিৰিজ্ঝন্তং উপ্পজ্জতি.
তত্রিদং উপমাসংসন্দনং – ৰত্থং ৰিয চিত্তং দট্ঠব্বং, ৰত্থস্স আগন্তুকমলেহি কিলিট্ঠভাৰো ৰিয চিত্তস্স রাগাদিমলেহি সংকিলিট্ঠভাৰো, ধোৰনফলকং ৰিয অনুপুব্বিকথা, উদকং ৰিয সদ্ধা, উদকেন তেমেত্ৰা তেমেত্ৰা গোমযখারেহি কাল়কে সম্মদ্দিত্ৰা ৰত্থস্স ধোৰনপ্পযোগো ৰিয সদ্ধাসলিলেন তেমেত্ৰা সতিসমাধিপঞ্ঞাহি দোসে সিথিলে কত্ৰা সদ্ধাদিৰিধিনা চিত্তস্স সোধনে ৰীরিযারম্ভো, তেন পযোগেন ৰত্থে কাল়কাপগমো ৰিয ৰীরিযারম্ভেন কিলেসৰিক্খম্ভনং, রঙ্গজাতং ৰিয অরিযমগ্গো, তেন সুদ্ধস্স ৰত্থস্স পভস্সরভাৰো ৰিয ৰিক্খম্ভিতকিলেসস্স চিত্তস্স মগ্গেন পরিযোদাপনন্তি.
এৰং পন সুপ্পবুদ্ধো পরিসপরিযন্তে নিসিন্নো ধম্মদেসনং সুত্ৰা সোতাপত্তিফলং পত্ৰা অত্তনা পটিলদ্ধগুণং সত্থু আরোচেতুকামো পরিসমজ্ঝং ওগাহিতুং অৰিসহন্তো মহাজনস্স সত্থারং ৰন্দিত্ৰা অনুগন্ত্ৰা নিৰত্তকালে ভগৰতি ৰিহারং গতে সযম্পি ৰিহারং অগমাসি. তস্মিং খণে সক্কো দেৰরাজা ‘‘অযং সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী অত্তনা সত্থু সাসনে পটিলদ্ধগুণং পাকটং কাতুকামো’’তি ঞত্ৰা ‘‘ৰীমংসিস্সামি ন’’ন্তি গন্ত্ৰা আকাসে ঠিতো এতদৰোচ – ‘‘সুপ্পবুদ্ধ ত্ৰং মনুস্সদলিদ্দো মনুস্সকপণো মনুস্সৰরাকো, অহং তে অপরিমিতং ধনং দস্সামি, ‘বুদ্ধো ন বুদ্ধো, ধম্মো ন ধম্মো, সঙ্ঘো ন সঙ্ঘো, অলং মে বুদ্ধেন, অলং মে ধম্মেন, অলং মে সঙ্ঘেনা’তি ৰদেহী’’তি. অথ নং সো আহ ‘‘কোসি ত্ৰ’’ন্তি? ‘‘অহং সক্কো দেৰরাজা’’তি. ‘‘অন্ধবাল অহিরিক, ত্ৰং মযা সদ্ধিং কথেতুং ন যুত্তরূপো, যো ত্ৰং এৰং অৰত্তব্বং ৰদেসি, অপিচ মং ত্ৰং ‘দুগ্গতো দলিদ্দো কপণো’তি কস্মা ৰদেসি, ননু অহং লোকনাথস্স ওরসপুত্তো, নেৰাহং দুগ্গতো ন দলিদ্দো ন কপণো, অথ খো সুখপ্পত্তো পরমেন সুখেন অপাহমস্মি মহদ্ধনো’’তি ৰত্ৰা আহ –
‘‘সদ্ধাধনং সীলধনং, হিরিওত্তপ্পিযং ধনং;
সুতধনঞ্চ চাগো চ, পঞ্ঞা ৰে সত্তমং ধনং.
‘‘যস্স এতে ধনা অত্থি, ইত্থিযা পুরিসস্স ৰা;
‘অদলিদ্দো’তি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৰিত’’ন্তি. (অ. নি. ৭.৫) –
তস্সিমানি মে সত্ত অরিযধনানি সন্তি. যেসঞ্হি ইমানি ধনানি সন্তি, ন ত্ৰেৰ তে বুদ্ধেহি ৰা পচ্চেকবুদ্ধেহি ৰা ‘দলিদ্দা’তি ৰুচ্চন্তী’’তি.
সক্কো তস্স কথং সুত্ৰা তং অন্তরামগ্গে ওহায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা সব্বং তং ৰচনং পটিৰচনঞ্চ আরোচেসি. অথ নং ভগৰা আহ – ‘‘ন খো সক্ক সক্কা তাদিসানং সতেনপি সহস্সেনপি সুপ্পবুদ্ধং কুট্ঠিং ‘বুদ্ধো ন বুদ্ধো, ধম্মো ন ধম্মো, সঙ্ঘো ন সঙ্ঘো’তি কথাপেতু’’ন্তি. সুপ্পবুদ্ধোপি খো কুট্ঠী সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা সত্থারা কতপটিসন্থারো অত্তনা পটিলদ্ধগুণং আরোচেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী দিট্ঠধম্মো’’তিআদি.
তত্থ দিট্ঠধম্মোতি দিট্ঠো অরিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. তত্থ ‘‘দিট্ঠধম্মো’’তি চেত্থ সামঞ্ঞৰচনো ধম্মসদ্দো. দস্সনং নাম ঞাণদস্সনতো অঞ্ঞম্পি অত্থীতি তং নিৰত্তনত্থং ‘‘পত্তধম্মো’’তি ৰুত্তং. পত্তি চ ঞাণসম্পত্তিতো অঞ্ঞাপি ৰিজ্জতীতি ততো ৰিসেসনত্থং ‘‘ৰিদিতধম্মো’’তি ৰুত্তং. সা পনাযং ৰিদিতধম্মতা ধম্মেসু একদেসেনাপি হোতীতি নিপ্পদেসতো ৰিদিতভাৰং দস্সেতুং ‘‘পরিযোগাল়্হধম্মো’’তি ৰুত্তং. তেনস্স যথাৰুত্তং সচ্চাভিসম্বোধংযেৰ দীপেতি. মগ্গঞাণঞ্হি একাভিসমযৰসেন পরিঞ্ঞাদিকিচ্চং সাধেন্তং নিপ্পদেসেনপি পরিঞ্ঞেয্যধম্মং সমন্ততো ওগাল়্হং নাম হোতি, ন তদঞ্ঞঞাণং. তেন ৰুত্তং – ‘‘দিট্ঠো অরিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো’’তি. তেনেৰাহ ‘‘তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো’’তিআদি.
তত্থ পটিভযকন্তারসদিসা সোল়সৰত্থুকা চ অট্ঠৰত্থুকা চ তিণ্ণা ৰিচিকিচ্ছা এতেনাতি তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো. ততো এৰ পৰত্তিআদীসু ‘‘এৰং নু খো, ন নু খো’’তি এৰং পৰত্তিতা ৰিগতা সমুচ্ছিন্না কথংকথা এতস্সাতি ৰিগতকথংকথো. সারজ্জকরানং পাপধম্মানং পহীনত্তা তপ্পটিপক্খেসু চ সীলাদিগুণেসু সুপ্পতিট্ঠিতত্তা ৰেসারজ্জং ৰিসারদভাৰং ৰেয্যত্তিযং পত্তোতি ৰেসারজ্জপ্পত্তো. নাস্স পরো পচ্চযো, ন পরস্স সদ্ধায এত্থ ৰত্ততীতি অপরপ্পচ্চযো. কত্থাতি আহ ‘‘সত্থুসাসনে’’তি.
অভিক্কন্তন্তিআদীসু কিঞ্চাপি অযং অভিক্কন্তসদ্দো খযসুন্দরাভিরূপব্ভনুমোদনাদীসু অনেকেসু অত্থেসু দিস্সতি, ইধ পন অব্ভনুমোদনে দট্ঠব্বো. তেনেৰ সো পসাদৰসেন পসংসাৰসেন চ দ্ৰিক্খত্তুং ৰুত্তো, সাধু সাধু, ভন্তেতি ৰুত্তং হোতি. অভিক্কন্তন্তি ৰা অতিকন্তং অতিইট্ঠং অতিমনাপং, অতিসুন্দরন্তি অত্থো. তত্থ একেন অভিক্কন্তসদ্দেন ভগৰতো দেসনং থোমেতি, একেন অত্তনো পসাদং.
অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৰতো ধম্মদেসনা, অভিক্কন্তং, ভন্তে, যদিদং ভগৰতো ধম্মদেসনং আগম্ম মম পসাদোতি. ভগৰতো এৰ ৰা ৰচনং অভিক্কন্তং দোসনাসনতো, অভিক্কন্তং গুণাধিগমনতো, তথা সদ্ধাৰড্ঢনতো, পঞ্ঞাজননতো, সাত্থতো, সব্যঞ্জনতো, উত্তানপদতো, গম্ভীরত্থতো, কণ্ণসুখতো, হদযঙ্গমতো, অনত্তুক্কংসনতো, অপরৰম্ভনতো, করুণাসীতলতো, পঞ্ঞাৰদাততো, আপাথরমণীযতো, ৰিমদ্দক্খমতো, সুয্যমানসুখতো, ৰীমংসিযমানহিততোতি এৰমাদিনযেহি থোমেন্তো পদদ্ৰযং আহ.
ততো পরম্পি চতূহি উপমাহি দেসনংযেৰ থোমেতি. তত্থ নিক্কুজ্জিতন্তি অধোমুখট্ঠপিতং, হেট্ঠামুখজাতং ৰা. উক্কুজ্জেয্যাতি উপরি মুখং করেয্য. পটিচ্ছন্নন্তি তিণপণ্ণাদিনা ছাদিতং. ৰিৰরেয্যাতি উগ্ঘাটেয্য. মূল়্হস্সাতি দিসামূল়্হস্স. মগ্গং আচিক্খেয্যাতি হত্থে গহেত্ৰা ‘‘এস মগ্গো’’তি মগ্গং উপদিসেয্য. অন্ধকারেতি চতুরঙ্গসমন্নাগতে. অযং তাৰ পদত্থো.
অযং পন অধিপ্পাযযোজনা – যথা কোচি নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্য, এৰং সদ্ধম্মৰিমুখং অসদ্ধম্মে পতিট্ঠিতং মং অসদ্ধম্মা ৰুট্ঠাপেন্তেন, যথা পটিচ্ছন্নং ৰিৰরেয্য, এৰং কস্সপস্স ভগৰতো সাসনন্তরধানতো পট্ঠায মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্নং সাসনং ৰিৰরন্তেন, যথা মূল়্হস্স মগ্গং আচিক্খেয্য, এৰং কুম্মগ্গমিচ্ছামগ্গপ্পটিপন্নস্স মে সগ্গমোক্খমগ্গং আৰিকরোন্তেন, যথা অন্ধকারে তেলপজ্জোতং ধারেয্য, এৰং মোহন্ধকারে নিমুগ্গস্স মে বুদ্ধাদিরতনরূপানি অপস্সতো তপ্পটিচ্ছাদকমোহন্ধকারৰিদ্ধংসনদেসনাপজ্জোতধারণেন ভগৰতা নানানযেহি পকাসিতত্তা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো.
এৰং দেসনং থোমেত্ৰা তায দেসনায রতনত্তযে পসন্নচিত্তো পসন্নাকারং করোন্তো ‘‘এসাহ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ এসাহন্তি এসো অহং. ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামীতি ভগৰা মে সরণং পরাযণং অঘস্স ঘাতা, হিতস্স ৰিধাতাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ভগৰন্তং গচ্ছামি ভজামি, এৰং ৰা জানামি বুজ্ঝামীতি. যেসঞ্হি ধাতূনং গতিঅত্থো, বুদ্ধিপি তেসং অত্থোতি. ধম্মন্তি অধিগতমগ্গে সচ্ছিকতনিরোধে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানে চতূসু অপাযেসু অপতমানে ধারেতীতি ধম্মো. সো অত্থতো অরিযমগ্গো চেৰ নিব্বানঞ্চ. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, ধম্মা সঙ্খতা, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৰু. ৯০).
‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, ধম্মা সঙ্খতা ৰা অসঙ্খতা ৰা, ৰিরাগো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি (ইতিৰু. ৯০) চ –
ন কেৰলং অরিযমগ্গো চেৰ নিব্বানঞ্চ, অপিচ খো অরিযফলেহি সদ্ধিং পরিযত্তিধম্মোপি. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘রাগৰিরাগমনেজমসোকং, ধম্মমসঙ্খতমপ্পটিকূলং;
মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তং, ধম্মমিমং সরণত্থমুপেহী’’তি. (ৰি. ৰ. ৮৮৭);
এত্থ হি রাগৰিরাগন্তি মগ্গো ৰুত্তো. অনেজমসোকন্তি ফলং. অসঙ্খতন্তি নিব্বানং. অপ্পটিকূলং মধুরমিমং পগুণং সুৰিভত্তন্তি পরিযত্তিধম্মো ৰুত্তোতি.
ভিক্খুসঙ্ঘন্তি দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতং অট্ঠঅরিযপুগ্গলসমূহং. এত্তাৰতা সুপ্পবুদ্ধো তীণি সরণগমনানি পটিৰেদেসি. উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গতন্তি অজ্জতগ্গেতি অজ্জতং আদিং কত্ৰা. ‘‘অজ্জদগ্গে’’তিপি পাঠো, তত্থ দকারো পদসন্ধিকরো, অজ্জ অগ্গে অজ্জ আদিং কত্ৰাতি অত্থো. পাণুপেতন্তি পাণেহি উপেতং, যাৰ মে জীৰিতং পৰত্ততি, তাৰ উপেতং অনঞ্ঞসত্থুকং তীহি সরণগমনেহি সরণং গতং রতনত্তযস্স উপাসনতো উপাসকং কপ্পিযকারকং মং ভগৰা উপধারেতু জানাতূতি অত্থো. ইমস্স চ সরণগমনং অরিযমগ্গাধিগমেনেৰ নিপ্ফন্নং, অজ্ঝাসযং পন আৰিকরোন্তো এৰমাহ.
ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰাতি ভগৰতো ৰচনং চিত্তেন অভিনন্দিত্ৰা তমেৰ অভিনন্দিতভাৰং পকাসেন্তো ৰুত্তনযেন ৰাচায অনুমোদিত্ৰা. অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামীতি তং ভগৰন্তং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা সত্থু গুণনিন্নচিত্তো যাৰ দস্সনৰিসযসমতিক্কমা ভগৰন্তংযেৰ পেক্খমানো পঞ্জলিকো নমস্সমানো পক্কামি.
পক্কন্তো চ কুট্ঠরোগাভিভৰেন ছিন্নহত্থপাদঙ্গুলি উক্কারগত্তো সমন্ততো ৰিস্সন্দমানাসৰো কণ্ডূতিপতিপীল়িতো অসুচি দুগ্গন্ধো জেগুচ্ছতমো পরমকারুঞ্ঞতং পত্তো ‘‘নাযং কাযো ইমস্স অচ্চন্তসন্তস্স পণীততমস্স অরিযধম্মস্স আধারো ভৰিতুং যুত্তো’’তি উপ্পন্নাভিসন্ধিনা ৰিয সগ্গসংৰত্তনিযেন পুঞ্ঞকম্মেন ওকাসে কতে অপ্পাযুকসংৰত্তনিযেন উপচ্ছেদকেন পাপকম্মেন কতূপচিতেন চোদিযমানো তরুণৰচ্ছায ধেনুযা আপতিত্ৰা মারিতো. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো অচিরপক্কন্তং সুপ্পবুদ্ধং কুট্ঠিং গাৰী তরুণৰচ্ছা অধিপতিত্ৰা জীৰিতা ৰোরোপেসী’’তি.
সো কির অতীতে একো সেট্ঠিপুত্তো হুত্ৰা অত্তনো সহাযেহি তীহি সেট্ঠিপুত্তেহি সদ্ধিং কীল়ন্তো একং নগরসোভিনিং গণিকং উয্যানং নেত্ৰা দিৰসং সম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা অত্থঙ্গতে সূরিযে সহাযে এতদৰোচ – ‘‘ইমিস্সা হত্থে কহাপণসহস্সং বহুকঞ্চ সুৰণ্ণং মহগ্ঘানি চ পসাধনানি সংৰিজ্জন্তি, ইমস্মিং ৰনে অঞ্ঞো কোচি নত্থি, রত্তি চ জাতা, হন্দ ইমং মযং মারেত্ৰা সব্বং ধনং গহেত্ৰা গচ্ছামা’’তি. তে চত্তারোপি জনা একজ্ঝাসযা হুত্ৰা তং মারেতুং উপক্কমিংসু. সা তেহি মারিযমানা ‘‘ইমে নিল্লজ্জা নিক্করুণা মযা সদ্ধিং কিলেসসন্থৰং কত্ৰা নিরপরাধং মং কেৰলং ধনলোভেন মারেন্তি, একৰারং তাৰ মং ইমে মারেন্তু, অহং পন যক্খিনী হুত্ৰা অনেকৰারং ইমে মারেতুং সমত্থা ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৰা কালমকাসি. তেসু কির একো পক্কুসাতি কুলপুত্তো অহোসি, একো বাহিযো দারুচীরিযো, একো তম্বদাঠিকো চোরঘাতকো, একো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী, ইতি ইমেসং চতুন্নং জনানং অনেকসতে অত্তভাৰে সা যক্খযোনিযং নিব্বত্তা গাৰী হুত্ৰা জীৰিতা ৰোরোপেসি. তে তস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন তত্থ তত্থ অন্তরামরণং পাপুণিংসু. এৰং সুপ্পবুদ্ধস্স কুট্ঠিস্স সহসা মরণং জাতং, তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো অচিরপক্কন্তং…পে… ৰোরোপেসী’’তি.
অথ সম্বহুলা ভিক্খূ তস্স কালকিরিযং ভগৰতো আরোচেত্ৰা অভিসম্পরাযং পুচ্ছিংসু. ভগৰা ব্যাকাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ’’তিআদি.
তত্থ তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযাতি সক্কাযদিট্ঠি ৰিচিকিচ্ছা সীলব্বতপরামাসোতি ইমেসং তিণ্ণং ভৰবন্ধনানং সমুচ্ছেদৰসেন পহানা. সোতাপন্নোতি সোতসঙ্খাতং অরিযমগ্গং আদিতো পন্নো. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘সোতো সোতোতি ইদং, আৰুসো সারিপুত্ত, ৰুচ্চতি. কতমো নু খো, আৰুসো, সোতোতি? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তিআদি (সং. নি. ৫.১০০১).
অৰিনিপাতধম্মোতি ৰিনিপতনং ৰিনিপাতো, নাস্স ৰিনিপাতো ধম্মোতি অৰিনিপাতধম্মো, চতূসু অপাযেসু উপপজ্জনৰসেন অপতনসভাৰোতি অত্থো. নিযতোতি ধম্মনিযামেন সম্মত্তনিযামেন নিযতো. সম্বোধিপরাযণোতি উপরিমগ্গত্তযসঙ্খাতা সম্বোধি পরং অযনং অস্স গতি পটিসরণং অৰস্সং পত্তব্বন্তি সম্বোধিপরাযণো. এতেন ‘‘তস্স কা গতি, কো অভিসম্পরাযো’’তি পুচ্ছায ভদ্দিকা এৰ সুপ্পবুদ্ধস্স গতি, ন পাপিকাতি অযমত্থো দস্সিতো. ন পন তেন সম্পত্তা গতি, তং পন পুচ্ছানুসন্ধিৰসেন পকাসেতুকামো ধম্মরাজা এত্তকমেৰ অভাসি. পস্সতি হি ভগৰা ‘‘মযা এত্তকে কথিতে ইমিস্সংযেৰ পরিসতি অনুসন্ধিকুসলো একো ভিক্খু সুপ্পবুদ্ধস্স কুট্ঠিভাৰদালিদ্দিযকপণভাৰানং কারণং পুচ্ছিস্সতি, অথাহং তস্স তং কারণং তেন পুচ্ছানুসন্ধিনা পকাসেত্ৰা দেসনং নিট্ঠাপেস্সামী’’তি. তেনেৰাহ – ‘‘এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খূ’’তিআদি. তত্থ হেতূতি অসাধারণকারণং, সাধারণকারণং পন পচ্চযোতি, অযমেতেসং ৰিসেসো. যেনাতি যেন হেতুনা যেন পচ্চযেন চ.
ভূতপুব্বন্তি জাতপুব্বং. অতীতে কালে নিব্বত্তং তং দস্সেতুং ‘‘সুপ্পবুদ্ধো’’তিআদি ৰুত্তং. কদা পন ভূতন্তি? অতীতে কির অনুপ্পন্নে তথাগতে বারাণসিযা সামন্তা একস্মিং গামে একা কুলধীতা খেত্তং রক্খতি. সা একং পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা পসন্নচিত্তা তস্স পঞ্চহি লাজাসতেহি সদ্ধিং একং পদুমপুপ্ফং দত্ৰা পঞ্চ পুত্তসতানি পত্থেসি. তস্মিংযেৰ খণে পঞ্চসতা মিগলুদ্দকা পচ্চেকবুদ্ধস্স মধুরমংসং দত্ৰা ‘‘এতিস্সা পুত্তা ভৰেয্যাম, তুম্হেহি পত্তৰিসেসং লভেয্যামা’’তি চ পত্থযিংসু. সা যাৰতাযুকং ঠত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তা. ততো চুতা একস্মিং জাতস্সরে পদুমগব্ভে নিব্বত্তি. তমেকো তাপসো দিস্ৰা পটিজগ্গি. তস্সা ৰিচরন্তিযা পাদুদ্ধারে পাদুদ্ধারে ভূমিতো পদুমানি উট্ঠহন্তি. একো ৰনচরকো দিস্ৰা বারাণসিরঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা তং আনেত্ৰা অগ্গমহেসিং অকাসি. তস্সা কুচ্ছিযং গব্ভো সণ্ঠাসি. মহাপদুমকুমারো তস্সা কুচ্ছিযং ৰসি, সেসা গব্ভমলং নিস্সায নিব্বত্তা, তে ৰযপ্পত্তা উয্যানে পদুমসরে কীল়ন্তা একেকস্মিং পদুমে নিসীদিত্ৰা পরিপক্কঞাণা সঙ্খারেসু খযৰযং পট্ঠপেত্ৰা পচ্চেকবোধিং পাপুণিংসু. তেসং ব্যাকরণগাথা অহোসি –
‘‘সরোরুহং পদুমপলাসপত্রজং,
সুপুপ্ফিতং ভমরগণানুকিণ্ণং;
অনিচ্চতং খযৰযতং ৰিদিত্ৰা,
একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি.
এৰং পচ্চেকবোধিং অভিসম্বুদ্ধেসু তেসু পঞ্চসু পচ্চেকবুদ্ধসতেসু অব্ভন্তরো তগরসিখী নাম পচ্চেকসম্বুদ্ধো গন্ধমাদনপব্বতে নন্দমূলপব্ভারে সত্তাহং নিরোধসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা সত্তাহস্স অচ্চযেন নিরোধা ৰুট্ঠিতো আকাসেন আগন্ত্ৰা ইসিগিলিপব্বতে ওতরিত্ৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায রাজগহং পিণ্ডায পাৰিসি. তস্মিঞ্চ সমযে রাজগহে একো সেট্ঠিপুত্তো মহতা পরিৰারেন উয্যানকীল়নত্থং নগরতো নিক্খমন্তো তগরসিখিপচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা ‘‘কো অযং ভণ্ডুকাসাৰৰসনো, কুট্ঠী ভৰিস্সতি, তথা হি কুট্ঠিচীৰরেন সরীরং পারুপিত্ৰা গচ্ছতী’’তি নিট্ঠুভিত্ৰা অপসব্যং কত্ৰা পক্কামি. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী ইমস্মিংযেৰ রাজগহে…পে… পক্কামী’’তি.
তত্থ ক্ৰাযন্তি কো অযং. খুংসনৰসেন ৰদতি. ‘‘কোৰায’’ন্তিপি পাল়ি. কুট্ঠীতি অকুট্ঠিংযেৰ তং সেট্ঠি কুট্ঠরোগং অক্কোসৰত্থুং পাপেন্তো ৰদতি. কুট্ঠিচীৰরেনাতি কুট্ঠীনং চীৰরেন. যেভুয্যেন হি কুট্ঠিনো ডংসমকসসরীসপপটিবাহনত্থং রোগপটিচ্ছাদনত্থঞ্চ যং ৰা তং ৰা পিলোতিকখণ্ডং গহেত্ৰা পারুপতি, এৰমযম্পীতি দস্সেতি. পংসুকূলচীৰরধরত্তা ৰা অগ্গল়ানং অনেকৰণ্ণভাৰেন কুট্ঠসরীরসদিসোতি হীল়েন্তো ‘‘কুট্ঠিচীৰরেনা’’তি আহ. নিট্ঠুভিত্ৰাতি খেল়ং পাতেত্ৰা. অপসব্যতো করিত্ৰাতি পণ্ডিতা তাদিসং পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং করোন্তি, অযং পন অৰিঞ্ঞুতায পরিভৰেন তং অপসব্যং কত্ৰা অত্তনো অপসব্যং অপদক্খিণং কত্ৰা গতো. ‘‘অপসব্যামতো’’তিপি পাঠো. তস্স কম্মস্সাতি তগরসিখিম্হি পচ্চেকবুদ্ধে ‘‘ক্ৰাযং কুট্ঠী’’তি হীল়েত্ৰা নিট্ঠুভনঅপসব্যকরণৰসেন পৰত্তপাপকম্মস্স. নিরযে পচ্চিত্থাতি নিরযে নিরযগ্গিনা দয্হিত্থ. ‘‘পচ্চিত্ৰা নিরযগ্গিনা’’তিপি পঠন্তি. তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকাৰসেসেনাতি যেন কম্মেন সো নিরযে পটিসন্ধিং গণ্হি, ন তং কম্মং মনুস্সলোকে ৰিপাকং দেতি. যা পনস্স নানক্খণিকা চেতনা তদা পচ্চেকবুদ্ধে ৰিপ্পটিপজ্জনৰসেন পৰত্তা অপরাপরিযৰেদনীযভূতা, সা অপরাপরিযৰেদনীযেনেৰ পুঞ্ঞকম্মেন মনুস্সেসু তিহেতুকপটিসন্ধিযা দিন্নায পৰত্তিযং কুট্ঠিভাৰং দালিদ্দিযং পরমকারুঞ্ঞতং আপাদেসি. তং সন্ধায কম্মসভাগতাৰসেন ‘‘তস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকৰসেসেনা’’তি ৰুত্তং. সদিসেপি হি লোকে তব্বোহারো দিট্ঠো যথা তং ‘‘সা এৰ তিত্তিরী, তানিযেৰ ওসধানী’’তি.
এত্তাৰতা ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতূ’’তি তেন ভিক্খুনা পুট্ঠপঞ্হং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ইদানি যো ‘‘তস্স কা গতি, কো অভিসম্পরাযো’’তি পুব্বে ভিক্খূহি পুট্ঠপঞ্হো, তং ৰিস্সজ্জেতুং ‘‘সো তথাগতপ্পৰেদিত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তথাগতপ্পৰেদিতন্তি তথাগতেন ভগৰতা দেসিতং অক্খাতং পকাসিতন্তি তথাগতপ্পৰেদিতং. আগম্মাতি অধিগন্ত্ৰা, নিস্সায ঞত্ৰা ৰা. ‘‘তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে’’তিপি পাঠো. সদ্ধং সমাদিযীতি সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা, স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো ভগৰতো সাৰকসঙ্ঘোতি রতনত্তযসন্নিস্সযং পুব্বভাগসদ্ধঞ্চেৰ লোকুত্তরসদ্ধঞ্চাতি দুৰিধম্পি সদ্ধং সম্মা আদিযি. যথা ন পুন আদাতব্বা হোতি, এৰং যাৰ ভৰক্খযা গণ্হি, অত্তনো চিত্তসন্তানে উপ্পাদেসীতি অত্থো. সীলং সমাদিযীতিআদীসুপি এসেৰ নযো. সীলন্তি পুব্বভাগসীলেন সদ্ধিং মগ্গসীলং ফলসীলঞ্চ. সুতন্তি পরিযত্তিবাহুসচ্চং পটিৰেধবাহুসচ্চঞ্চাতি দুৰিধম্পি সুতং. পরিযত্তিধম্মাপি হি তেন ধম্মস্সৰনকালে সচ্চপ্পটিৰেধায সাৰকেহি যথালদ্ধপ্পকারং সুতা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা চাতি. চাগন্তি পঠমমগ্গৰজ্ঝকিলেসাভিসঙ্খারানং ৰোস্সগ্গসঙ্খাতং চাগং, যেন অরিযসাৰকা দেয্যধম্মেসু মুত্তচাগা চ হোন্তি পযতপাণী ৰোস্সগ্গরতা. পঞ্ঞন্তি সদ্ধিং ৰিপস্সনাপঞ্ঞায মগ্গপঞ্ঞঞ্চেৰ ফলপঞ্ঞঞ্চ.
কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপরিচ্চাগা. পরং মরণাতি তদনন্তরং অভিনিব্বত্তক্খন্ধগহণা. অথ ৰা কাযস্স ভেদাতি জীৰিতিন্দ্রিযস্স উপচ্ছেদা. পরং মরণাতি চুতিতো উদ্ধং. সুগতিং সগ্গং লোকন্তি পদত্তযেনাপি দেৰলোকমেৰ ৰদতি. সো হি সম্পত্তীনং সোভনত্তা সুন্দরা গতীতি সুগতি, রূপাদীহি ৰিসেসেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো, সব্বকালং সুখমেৰেত্থ লোকিযতি, লুজ্জতীতি ৰা লোকোতি ৰুচ্চতি. উপপন্নোতি পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন উপগতো. সহব্যতন্তি সহভাৰং. ৰচনত্থো পন সহ ব্যতি পৰত্ততি, ৰসতীতি ৰা সহব্যো, সহঠাযী সহৰাযী ৰা. তস্স ভাৰো সহব্যতা. অতিরোচতীতি অতিক্কম্ম অভিভৰিত্ৰা রোচতি ৰিরোচতি. ৰণ্ণেনাতি রূপসম্পত্তিযা. যসসাতি পরিৰারেন. সো হি অসুচিমক্খিতং জজ্জরং মত্তিকাভাজনং ছড্ডেত্ৰা অনেকরতনৰিচিত্তং পভস্সররংসিজালৰিনদ্ধসুদ্ধজম্বুনদভাজনং গণ্হন্তো ৰিয ৰুত্তপ্পকারং কল়েৰরং ইধ নিক্খিপিত্ৰা একচিত্তক্খণেন যথাৰুত্তং দিব্বত্তভাৰং মহতা পরিৰারেন সদ্ধিং পটিলভীতি.
এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং পাপানং অপরিৰজ্জনে আদীনৰং, পরিৰজ্জনে চ আনিসংসং সব্বাকারতো ৰিদিত্ৰা তদত্থৰিভাৰনং ইমং উদানং উদানেসি.
তস্সাযং সঙ্খেপত্থো – যথা চক্খুমা পুরিসো পরক্কমে কাযিকৰীরিযে ৰিজ্জমানে সরীরে ৰহন্তে ৰিসমানি পপাতাদিট্ঠানানি চণ্ডভাৰেন ৰা ৰিসমানি হত্থিঅস্সঅহিকুক্কুরগোরূপাদীনি পরিৰজ্জযে, এৰং জীৰলোকস্মিং ইমস্মিং সত্তলোকে পণ্ডিতো সপ্পঞ্ঞো পুরিসো তায সপ্পঞ্ঞতায অত্তনো হিতং জানন্তো পাপানি লামকানি দুচ্চরিতানি পরিৰজ্জেয্য. এৰঞ্হি যথাযং সুপ্পবুদ্ধো তগরসিখিম্হি পচ্চেকবুদ্ধে পাপং অপরিৰজ্জেত্ৰা মহন্তং অনযব্যসনং আপজ্জি, এৰং আপজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো. যথা ৰা সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী মম ধম্মদেসনং আগম্ম ইদানি সংৰেগপ্পত্তো পাপানি পরিৰজ্জেন্তো উল়ারং ৰিসেসং অধিগঞ্ছি, এৰং অঞ্ঞোপি উল়ারং ৰিসেসাধিগমং ইচ্ছন্তো পাপানি পরিৰজ্জেয্যাতি অধিপ্পাযো.
ততিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.