২. নন্দসুত্তৰণ্ণনা
২২. দুতিযে নন্দোতি তস্স নামং. সো হি চক্কৰত্তিলক্খণূপেতত্তা মাতাপিতরো সপরিজনং সকলঞ্চ ঞাতিপরিৰট্টং নন্দযন্তো জাতোতি ‘‘নন্দো’’তি নামং লভি. ভগৰতো ভাতাতি ভগৰতো একপিতুপুত্ততায ভাতা. ন হি ভগৰতো সহোদরা উপ্পজ্জন্তি, তেন ৰুত্তং ‘‘মাতুচ্ছাপুত্তো’’তি, চূল়মাতুপুত্তোতি অত্থো. মহাপজাপতিগোতমিযা হি সো পুত্তো. অনভিরতোতি ন অভিরতো. ব্রহ্মচরিযন্তি ব্রহ্মং সেট্ঠং উত্তমং চরিযং একাসনং একসেয্যং মেথুনৰিরতিং. সন্ধারেতুন্তি পঠমচিত্ততো যাৰচরিমকচিত্তং সম্মা পরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ধারেতুং পৰত্তেতুং. দুতিযেন চেত্থ ব্রহ্মচরিযপদেন মগ্গব্রহ্মচরিযস্সাপি সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. সিক্খং পচ্চক্খাযাতি উপসম্পদকালে ভিক্খুভাৰেন সদ্ধিং সমাদিন্নং নিব্বত্তেতব্বভাৰেন অনুট্ঠিতং তিৰিধম্পি সিক্খং পটিক্খিপিত্ৰা, ৰিস্সজ্জেত্ৰাতি অত্থো. হীনাযাতি গিহিভাৰায. আৰত্তিস্সামীতি নিৰত্তিস্সামি.
কস্মা পনাযং এৰমারোচেসীতি? এত্থাযং অনুপুব্বিকথা – ভগৰা পৰত্তৰরধম্মচক্কো রাজগহং গন্ত্ৰা ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো ‘‘পুত্তং মে আনেত্ৰা দস্সেথা’’তি সুদ্ধোদনমহারাজেন পেসিতেসু সহস্সসহস্সপরিৰারেসু দসসু দূতেসু সহ পরিৰারেন অরহত্তং পত্তেসু সব্বপচ্ছা গন্ত্ৰা অরহত্তপ্পত্তেন কাল়ুদাযিত্থেরেন গমনকালং ঞত্ৰা মগ্গৰণ্ণনং ৰণ্ণেত্ৰা জাতিভূমিগমনায যাচিতো ৰীসতিসহস্সখীণাসৰপরিৰুত্তো কপিলৰত্থুনগরং গন্ত্ৰা ঞাতিসমাগমে পোক্খরৰস্সং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা ৰেস্সন্তরজাতকং (জা. ২.২২.১৬৫৫ আদযো) কথেত্ৰা পুনদিৰসে পিণ্ডায পৰিট্ঠো ‘‘উত্তিট্ঠে নপ্পমজ্জেয্যা’’তি (ধ. প. ১৬৮) গাথায পিতরং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেত্ৰা নিৰেসনং গন্ত্ৰা ‘‘ধম্মঞ্চরে’’তি (ধ. প. ১৬৯) গাথায মহাপজাপতিং সোতাপত্তিফলে, রাজানং সকদাগামিফলে পতিট্ঠাপেসি.
ভত্তকিচ্চাৰসানে পন রাহুলমাতুগুণকথং নিস্সায চন্দকিন্নরীজাতকং (জা. ১.১৪.১৮ আদযো) কথেত্ৰা ততিযদিৰসে নন্দকুমারস্স অভিসেকগেহপ্পৰেসনৰিৰাহমঙ্গলেসু ৰত্তমানেসু পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা নন্দকুমারস্স হত্থে পত্তং দত্ৰা মঙ্গলং ৰত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমন্তো কুমারস্স হত্থতো পত্তং ন গণ্হি. সোপি তথাগতে গারৰেন ‘‘পত্তং তে, ভন্তে, গণ্হথা’’তি ৰত্তুং নাসক্খি. এৰং পন চিন্তেসি, ‘‘সোপানসীসে পত্তং গণ্হিস্সতী’’তি, সত্থা তস্মিং ঠানে ন গণ্হি. ইতরো ‘‘সোপানমূলে গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেসি, সত্থা তত্থপি ন গণ্হি. ইতরো ‘‘রাজঙ্গণে গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেসি, সত্থা তত্থপি ন গণ্হি. কুমারো নিৰত্তিতুকামো অনিচ্ছায গচ্ছন্তো গারৰেন ‘‘পত্তং গণ্হথা’’তি ৰত্তুং ন সক্কোতি, ‘‘ইধ গণ্হিস্সতি, এত্থ গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেন্তো গচ্ছতি.
তস্মিং খণে জনপদকল্যাণিযা আচিক্খিংসু, ‘‘অয্যে ভগৰা, নন্দরাজানং গহেত্ৰা গচ্ছতি, তুম্হেহি ৰিনা করিস্সতী’’তি. সা উদকবিন্দূহি পগ্ঘরন্তেহি অড্ঢুল্লিখিতেহি কেসেহি ৰেগেন পাসাদং আরুয্হ সীহপঞ্জরদ্ৰারে ঠত্ৰা ‘‘তুৰটং খো, অয্যপুত্ত, আগচ্ছেয্যাসী’’তি আহ. তং তস্সা ৰচনং তস্স হদযে তিরিযং পতিত্ৰা ৰিয ঠিতং. সত্থাপিস্স হত্থতো পত্তং অগ্গহেত্ৰাৰ তং ৰিহারং নেত্ৰা ‘‘পব্বজিস্সসি নন্দা’’তি আহ. সো বুদ্ধগারৰেন ‘‘ন পব্বজিস্সামী’’তি অৰত্ৰা, ‘‘আম, পব্বজিস্সামী’’তি আহ. সত্থা তেন হি নন্দং পব্বাজেথাতি কপিলৰত্থুপুরং গন্ত্ৰা ততিযদিৰসে তং পব্বাজেসি. সত্তমে দিৰসে মাতরা অলঙ্করিত্ৰা পেসিতং ‘‘দাযজ্জং মে, সমণ, দেহী’’তি ৰত্ৰা অত্তনা সদ্ধিং আরামাগতং রাহুলকুমারং পব্বাজেসি. পুনেকদিৰসং মহাধম্মপালজাতকং (জা. ১.১০.৯২ আদযো) কথেত্ৰা রাজানং অনাগামিফলে পতিট্ঠাপেসি.
ইতি ভগৰা মহাপজাপতিং সোতাপত্তিফলে, পিতরং তীসু ফলেসু পতিট্ঠাপেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো পুনদেৰ রাজগহং গন্ত্ৰা ততো অনাথপিণ্ডিকেন সাৰত্থিং আগমনত্থায গহিতপটিঞ্ঞো নিট্ঠিতে জেতৰনমহাৰিহারে তত্থ গন্ত্ৰা ৰাসং কপ্পেসি. এৰং সত্থরি জেতৰনে ৰিহরন্তে আযস্মা নন্দো অত্তনো অনিচ্ছায পব্বজিতো কামেসু অনাদীনৰদস্সাৰী জনপদকল্যাণিযা ৰুত্তৰচনমনুস্সরন্তো উক্কণ্ঠিতো হুত্ৰা ভিক্খূনং অত্তনো অনভিরতিং আরোচেসি. তেন ৰুত্তং ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা নন্দো…পে… হীনাযাৰত্তিস্সামী’’তি.
কস্মা পন নং ভগৰা এৰং পব্বাজেসীতি? ‘‘পুরেতরমেৰ আদীনৰং দস্সেত্ৰা কামেহি নং ৰিৰেচেতুং ন সক্কা, পব্বাজেত্ৰা পন উপাযেন ততো ৰিৰেচেত্ৰা উপরিৰিসেসং নিব্বত্তেস্সামী’’তি ৰেনেয্যদমনকুসলো সত্থা এৰং নং পঠমং পব্বাজেসি.
সাকিযানীতি সক্যরাজধীতা. জনপদকল্যাণীতি জনপদম্হি কল্যাণী রূপেন উত্তমা ছসরীরদোসরহিতা, পঞ্চকল্যাণসমন্নাগতা. সা হি যস্মা নাতিদীঘা নাতিরস্সা নাতিকিসা নাতিথূলা নাতিকাল়িকা নচ্চোদাতা অতিক্কন্তা মানুসকৰণ্ণং অপ্পত্তা দিব্বৰণ্ণং, তস্মা ছসরীরদোসরহিতা. ছৰিকল্যাণং মংসকল্যাণং নখকল্যাণং অট্ঠিকল্যাণং ৰযকল্যাণন্তি ইমেহি পঞ্চহি কল্যাণেহি সমন্নাগতা.
তত্থ অত্তনো সরীরোভাসেন দসদ্ৰাদসহত্থে ঠানে আলোকং করোতি, পিযঙ্গুসমা ৰা সুৰণ্ণসমা ৰা হোতি, অযমস্সা ছৰিকল্যাণতা. চত্তারো পনস্সা হত্থপাদা মুখপরিযোসানঞ্চ লাখারসপরিকম্মকতং ৰিয রত্তপৰাল়রত্তকম্বলেন সদিসং হোতি, অযমস্সা মংসকল্যাণতা. ৰীসতি নখপত্তানি মংসতো অমুত্তট্ঠানে লাখারসপরিকিতানি ৰিয মুত্তট্ঠানে খীরধারাসদিসানি হোন্তি, অযমস্সা নখকল্যাণতা. দ্ৰত্তিংসদন্তা সুফুসিতা পরিসুদ্ধপৰাল়পন্তিসদিসা ৰজিরপন্তী ৰিয খাযন্তি, অযমস্সা অট্ঠিকল্যাণতা. ৰীসতিৰস্সসতিকাপি সমানা সোল়সৰস্সুদ্দেসিকা ৰিয হোতি নিপ্পলিতা, অযমস্সা ৰযকল্যাণতা. সুন্দরী চ হোতি এৰরূপগুণসমন্নাগতা, তেন ৰুত্তং ‘‘জনপদকল্যাণী’’তি.
ঘরা নিক্খমন্তস্সাতি অনাদরে সামিৰচনং, ঘরতো নিক্খমতোতি অত্থো. ‘‘ঘরা নিক্খমন্ত’’ন্তিপি পঠন্তি. উপড্ঢুল্লিখিতেহি কেসেহীতি ইত্থম্ভূতলক্খণে করণৰচনং, ৰিপ্পকতুল্লিখিতেহি কেসেহি উপলক্খিতাতি অত্থো. ‘‘অড্ঢুল্লিখিতেহী’’তিপি পঠন্তি. উল্লিখনন্তি চ ফণকাদীহি কেসসণ্ঠাপনং, ‘‘অড্ঢকারৰিধান’’ন্তিপি ৰদন্তি. অপলোকেত্ৰাতি সিনেহরসৰিপ্ফারসংসূচকেন অড্ঢক্খিনা আবন্ধন্তী ৰিয ওলোকেত্ৰা. মং, ভন্তেতি পুব্বেপি ‘‘ম’’ন্তি ৰত্ৰা উক্কণ্ঠাকুলচিত্ততায পুন ‘‘মং এতদৰোচা’’তি আহ. তুৰটন্তি সীঘং. তমনুস্সরমানোতি তং তস্সা ৰচনং, তং ৰা তস্সা আকারসহিতং ৰচনং অনুস্সরন্তো.
ভগৰা তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘উপাযেনস্স রাগং ৰূপসমেস্সামী’’তি ইদ্ধিবলেন নং তাৰতিংসভৰনং নেন্তো অন্তরামগ্গে একস্মিং ঝামখেত্তে ঝামখাণুমত্থকে নিসিন্নং ছিন্নকণ্ণনাসানঙ্গুট্ঠং একং পলুট্ঠমক্কটিং দস্সেত্ৰা তাৰতিংসভৰনং নেসি. পাল়িযং পন একক্খণেনেৰ সত্থারা তাৰতিংসভৰনং গতং ৰিয ৰুত্তং, তং গমনং অৰত্ৰা তাৰতিংসভৰনং সন্ধায ৰুত্তং. গচ্ছন্তোযেৰ হি ভগৰা আযস্মতো নন্দস্স অন্তরামগ্গে তং পলুট্ঠমক্কটিং দস্সেতি. যদি এৰং কথং সমিঞ্জনাদিনিদস্সনং? তং অন্তরধাননিদস্সনন্তি গহেতব্বং. এৰং সত্থা তং তাৰতিংসভৰনং নেত্ৰা সক্কস্স দেৰরঞ্ঞো উপট্ঠানং আগতানি ককুটপাদানি পঞ্চ অচ্ছরাসতানি অত্তানং ৰন্দিত্ৰা ঠিতানি দস্সেত্ৰা জনপদকল্যাণিযা তাসং পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং রূপসম্পত্তিং পটিচ্চ ৰিসেসং পুচ্ছি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং নন্দং বাহাযং গহেত্ৰা…পে… ককুটপাদানী’’তি.
তত্থ বাহাযং গহেত্ৰাতি বাহুম্হি গহেত্ৰা ৰিয. ভগৰা হি তদা তাদিসং ইদ্ধাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খারেসি, যথা আযস্মা নন্দো ভুজে গহেত্ৰা ভগৰতা নীযমানো ৰিয অহোসি. তত্থ চ ভগৰতা সচে তস্স আযস্মতো তাৰতিংসদেৰলোকস্স দস্সনং পৰেসনমেৰ ৰা ইচ্ছিতং সিযা, যথানিসিন্নস্সেৰ তস্স তং দেৰলোকং দস্সেয্য লোকৰিৰরণিদ্ধিকালে ৰিয, তমেৰ ৰা ইদ্ধিযা তত্থ পেসেয্য. যস্মা পনস্স দিব্বত্তভাৰতো মনুস্সত্তভাৰস্স যো নিহীনজিগুচ্ছনীযভাৰো, তস্স সুখগ্গহণত্থং অন্তরামগ্গে তং মক্কটিং দস্সেতুকামো, দেৰলোকসিরিৰিভৰসম্পত্তিযো চ ওগাহেত্ৰা দস্সেতুকামো অহোসি, তস্মা তং গহেত্ৰা তত্থ নেসি. এৰঞ্হিস্স তদত্থং ব্রহ্মচরিযৰাসে ৰিসেসতো অভিরতি ভৰিস্সতীতি.
ককুটপাদানীতি রত্তৰণ্ণতায পারাৰতসদিসপাদানি. তা কির সব্বাপি কস্সপস্স ভগৰতো সাৰকানং পাদমক্খনতেলদানেন তাদিসা সুকুমারপাদা অহেসুং. পস্সসি নোতি পস্সসি নু. অভিরূপতরাতি ৰিসিট্ঠরূপতরা. দস্সনীযতরাতি দিৰসম্পি পস্সন্তানং অতিত্তিকরণট্ঠেন পস্সিতব্বতরা. পাসাদিকতরাতি সব্বাৰযৰসোভায সমন্ততো পসাদাৰহতরা.
কস্মা পন ভগৰা অৰস্সুতচিত্তং আযস্মন্তং নন্দং অচ্ছরাযো ওলোকাপেসি? সুখেনেৰস্স কিলেসে নীহরিতুং. যথা হি কুসলো ৰেজ্জো উস্সন্নদোসং পুগ্গলং তিকিচ্ছন্তো সিনেহপানাদিনা পঠমং দোসে উক্কিলেদেত্ৰা পচ্ছা ৰমনৰিরেচনেহি সম্মদেৰ নীহরাপেতি, এৰং ৰিনেয্যদমনকুসলো ভগৰা উস্সন্নরাগং আযস্মন্তং নন্দং দেৰচ্ছরাযো দস্সেত্ৰা উক্কিলেদেসি অরিযমগ্গভেসজ্জেন অনৰসেসতো নীহরিতুকামোতি ৰেদিতব্বং.
পলুট্ঠমক্কটীতি ঝামঙ্গপচ্চঙ্গমক্কটী. এৰমেৰ খোতি যথা সা, ভন্তে, তুম্হেহি ময্হং দস্সিতা ছিন্নকণ্ণনাসা পলুট্ঠমক্কটী জনপদকল্যাণিং উপাদায, এৰমেৰ জনপদকল্যাণী ইমানি পঞ্চ অচ্ছরাসতানি উপাদাযাতি অত্থো. পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানন্তি উপযোগে সামিৰচনং, পঞ্চ অচ্ছরাসতানীতি অত্থো. অৰযৰসম্বন্ধে ৰা এতং সামিৰচনং, তেন পঞ্চন্নং অচ্ছরাসতানং রূপসম্পত্তিং উপনিধাযাতি অধিপ্পাযো. উপনিধাযাতি চ সমীপে ঠপেত্ৰা, উপাদাযাতি অত্থো. সঙ্খ্যন্তি ইত্থীতি গণনং. কলভাগন্তি কলাযপি ভাগং, একং সোল়সকোট্ঠাসে কত্ৰা ততো এককোট্ঠাসং গহেত্ৰা সোল়সধা গণিতে তত্থ যো একেকো কোট্ঠাসো, সো কলভাগোতি অধিপ্পেতো, তম্পি কলভাগং ন উপেতীতি ৰদতি. উপনিধিন্তি ‘‘ইমায অযং সদিসী’’তি উপমাভাৰেন গহেত্ৰা সমীপে ঠপনম্পি.
যত্থাযং অনভিরতো, তং ব্রহ্মচরিযং পুব্বে ৰুত্তং পাকটঞ্চাতি তং অনামসিত্ৰা তত্থ অভিরতিযং আদরজননত্থং অভিরম, নন্দ, অভিরম, নন্দা’’তি আমেডিতৰসেন ৰুত্তং. অহং তে পাটিভোগোতি কস্মা ভগৰা তস্স ব্রহ্মচরিযৰাসং ইচ্ছন্তো অব্রহ্মচরিযৰাসস্স পাটিভোগং উপগঞ্ছি? যত্থস্স আরম্মণে রাগো দল়্হং নিপতি, তং আগন্তুকারম্মণে সঙ্কামেত্ৰা সুখেন সক্কা জহাপেতুন্তি পাটিভোগং উপগঞ্ছি. অনুপুব্বিকথাযং সগ্গকথা ইমস্স অত্থস্স নিদস্সনং.
অস্সোসুন্তি কথমস্সোসুং? ভগৰা হি তদা আযস্মন্তে নন্দে ৰত্তং দস্সেত্ৰা অত্তনো দিৰাট্ঠানং গতে উপট্ঠানং আগতানং ভিক্খূনং তং পৰত্তিং কথেত্ৰা যথা নাম কুসলো পুরিসো অনিক্খন্তং আণিং অঞ্ঞায আণিযা নীহরিত্ৰা পুন তং হত্থাদীহি সঞ্চালেত্ৰা অপনেতি, এৰমেৰ আচিণ্ণৰিসযে তস্স রাগং আগন্তুকৰিসযেন নীহরিত্ৰা পুন তদপি ব্রহ্মচরিযমগ্গহেতুং কত্ৰা অপনেতুকামো ‘‘এথ তুম্হে, ভিক্খৰে, নন্দং ভিক্খুং ভতকৰাদেন চ উপক্কিতকৰাদেন চ সমুদাচরথা’’তি আণাপেসি, এৰং ভিক্খূ অস্সোসুং. কেচি পন ‘‘ভগৰা তথারূপং ইদ্ধাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খারেসি, যথা তে ভিক্খূ তমত্থং জানিংসূ’’তি ৰদন্তি.
ভতকৰাদেনাতি ভতকোতি ৰাদেন. যো হি ভতিযা কম্মং করোতি, সো ভতকোতি ৰুচ্চতি, অযম্পি আযস্মা অচ্ছরাসম্ভোগনিমিত্তং ব্রহ্মচরিযং চরন্তো ভতকো ৰিয হোতীতি ৰুত্তং ‘‘ভতকৰাদেনা’’তি. উপক্কিতকৰাদেনাতি যো কহাপণাদীহি কিঞ্চি কিণাতি, সো উপক্কিতকোতি ৰুচ্চতি, অযম্পি আযস্মা অচ্ছরানং হেতু অত্তনো ব্রহ্মচরিযং কিণাতি, তস্মা ‘‘উপক্কিতকো’’তি এৰং ৰচনেন. অথ ৰা ভগৰতো আণায অচ্ছরাসম্ভোগসঙ্খাতায ভতিযা ব্রহ্মচরিযৰাসসঙ্খাতং জীৰিতং পৰত্তেন্তো তায ভতিযা যাপনে ভগৰতা ভরিযমানো ৰিয হোতীতি ‘‘ভতকো’’তি ৰুত্তো, তথা অচ্ছরাসম্ভোগসঙ্খাতং ৰিক্কযং আদাতব্বং কত্ৰা ভগৰতো আণত্তিযং তিট্ঠন্তো তেন ৰিক্কযেন ভগৰতা উপক্কিতো ৰিয হোতীতি ৰুত্তং ‘‘উপক্কিতকো’’তি.
অট্টীযমানোতি পীল়িযমানো দুক্খাপিযমানো. হরাযমানোতি লজ্জমানো. জিগুচ্ছমানোতি পাটিকুল্যতো দহন্তো. একোতি অসহাযো. ৰূপকট্ঠোতি ৰত্থুকামেহি কিলেসকামেহি চ কাযেন চেৰ চিত্তেন চ ৰূপকট্ঠো. অপ্পমত্তোতি কম্মট্ঠানে সতিং অৰিজহন্তো. আতাপীতি কাযিকচেতসিকৰীরিযাতাপেন আতাপৰা, আতাপেতি কিলেসেতি আতাপো, ৰীরিযং. পহিতত্তোতি কাযে চ জীৰিতে চ অনপেক্খতায পেসিতত্তো ৰিস্সট্ঠঅত্তভাৰো, নিব্বানে ৰা পেসিতচিত্তো. ন চিরস্সেৰাতি কম্মট্ঠানারম্ভতো ন চিরেনেৰ. যস্সত্থাযাতি যস্স অত্থায. কুলপুত্তাতি দুৰিধা কুলপুত্তা জাতিকুলপুত্তা চ আচারকুলপুত্তা চ, অযং পন উভযথাপি কুলপুত্তো. সম্মদেৰাতি হেতুনা চ কারণেন চ. অগারস্মাতি ঘরতো. অনগারিযন্তি পব্বজ্জং. কসিৰণিজ্জাদিকম্মঞ্হি অগারস্স হিতন্তি অগারিযং নাম, তং এত্থ নত্থীতি পব্বজ্জা অনগারিযাতি ৰুচ্চতি. পব্বজন্তীতি উপগচ্ছন্তি. তদনুত্তরন্তি তং অনুত্তরং. ব্রহ্মচরিযপরিযোসানন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযস্স পরিযোসানভূতং অরহত্তফলং. তস্স হি অত্থায কুলপুত্তা ইধ পব্বজন্তি. দিট্ঠেৰ ধম্মেতি তস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰাতি অত্তনাযেৰ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৰা, অপরপ্পচ্চযেন ঞত্ৰাতি অত্থো. উপসম্পজ্জ ৰিহাসীতি পাপুণিত্ৰা সম্পাদেত্ৰা ৰা ৰিহাসি. এৰং ৰিহরন্তোৰ খীণা জাতি…পে… অব্ভঞ্ঞাসীতি. ইমিনা অস্স পচ্চৰেক্খণভূমি দস্সিতা.
তত্থ খীণা জাতীতি ন তাৰস্স অতীতা জাতি খীণা পুব্বেৰ খীণত্তা, ন অনাগতা অনাগতত্তা এৰ, ন পচ্চুপ্পন্না ৰিজ্জমানত্তা. মগ্গস্স পন অভাৰিতত্তা যা একচতুপঞ্চৰোকারভৰেসু একচতুপঞ্চক্খন্ধপ্পভেদা জাতি উপ্পজ্জেয্য, সা মগ্গস্স ভাৰিতত্তা অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন খীণা. তং সো মগ্গভাৰনায পহীনকিলেসে পচ্চৰেক্খিত্ৰা কিলেসাভাৰেন ৰিজ্জমানম্পি কম্মং আযতিং অপ্পটিসন্ধিকং হোতীতি জাননেন অব্ভঞ্ঞাসি. ৰুসিতন্তি ৰুত্থং পরিৰুত্থং কতং চরিতং, নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. ব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযং. পুথুজ্জনকল্যাণকেন হি সদ্ধিং সত্ত সেক্খা ব্রহ্মচরিযৰাসং ৰসন্তি নাম, খীণাসৰো ৰুত্থৰাসো, তস্মা সো অত্তনো ব্রহ্মচরিযৰাসং পচ্চৰেক্খন্তো ‘‘ৰুসিতং ব্রহ্মচরিয’’ন্তি অব্ভঞ্ঞাসি. কতং করণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পরিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিরিযাভাৰনাৰসেন সোল়সৰিধম্পি কিচ্চং নিট্ঠাপিতং. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযো হি তং কিচ্চং করোন্তি নাম, খীণাসৰো কতকরণীযো, তস্মা সো অত্তনো করণীযং পচ্চৰেক্খন্তো ‘‘কতং করণীয’’ন্তি অব্ভঞ্ঞাসি. নাপরং ইত্থত্তাযাতি ‘‘ইদানি পুন ইত্থভাৰায এৰং সোল়সকিচ্চভাৰায কিলেসক্খযায ৰা মগ্গভাৰনায কিচ্চং মে নত্থী’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. নাপরং ইত্থত্তাযাতি ৰা ‘‘ইত্থভাৰতো ইমস্মা এৰংপকারা ৰত্তমানক্খন্ধসন্তানা অপরং খন্ধসন্তানং ময্হং নত্থি, ইমে পন পঞ্চক্খন্ধা পরিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকা ৰিয রুক্খা, তে চরিমকচিত্তনিরোধেন অনুপাদানো ৰিয জাতৰেদো নিব্বাযিস্সন্তি, অপণ্ণত্তিকভাৰং গমিস্সন্তী’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরোতি একো. অরহতন্তি ভগৰতো সাৰকানং অরহন্তানং অব্ভন্তরো একো মহাসাৰকো অহোসীতি অত্থো.
অঞ্ঞতরা দেৰতাতি অধিগতমগ্গা একা ব্রহ্মদেৰতা. সা হি সযং অসেক্খত্তা অসেক্খৰিসযং অব্ভঞ্ঞাসি. সেক্খা হি তং তং সেক্খৰিসযং, পুথুজ্জনা চ অত্তনো পুথুজ্জনৰিসযমেৰ জানন্তি. অভিক্কন্তায রত্তিযাতি পরিক্খীণায রত্তিযা, মজ্ঝিমযামেতি অত্থো. অভিক্কন্তৰণ্ণাতি অতিউত্তমৰণ্ণা. কেৰলকপ্পন্তি অনৰসেসেন সমন্ততো. ওভাসেত্ৰাতি অত্তনো পভায চন্দো ৰিয সূরিযো ৰিয চ জেতৰনং একোভাসং কত্ৰা. তেনুপসঙ্কমীতি আযস্মতো নন্দস্স অরহত্তপ্পত্তিং ৰিদিত্ৰা পীতিসোমনস্সজাতা ‘‘তং ভগৰতো পটিৰেদেস্সামী’’তি উপসঙ্কমি.
আসৰানং খযাতি এত্থ আসৰন্তীতি আসৰা, চক্খুদ্ৰারাদীহি পৰত্তন্তীতি অত্থো. অথ ৰা আগোত্রভুং আভৰগ্গং ৰা সৰন্তীতি আসৰা, এতে ধম্মে এতঞ্চ ওকাসং অন্তো করিত্ৰা পৰত্তন্তীতি অত্থো. চিরপারিৰাসিযট্ঠেন মদিরাদিআসৰা ৰিযাতি আসৰা. ‘‘পুরিমা, ভিক্খৰে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জাযা’’তিআদিৰচনেহি (অ. নি. ১০.৬১) নেসং চিরপারিৰাসিযতা ৰেদিতব্বা. অথ ৰা আযতং সংসারদুক্খং সৰন্তি পসৰন্তীতিপি, আসৰা. পুরিমো চেত্থ অত্থো কিলেসেসু যুজ্জতি, পচ্ছিমো কম্মেপি. ন কেৰলঞ্চ কম্মকিলেসা এৰ আসৰা, অথ খো নানপ্পকারা উপদ্দৰাপি. তথা হি ‘‘নাহং, চুন্দ, দিট্ঠধম্মিকানংযেৰ আসৰানং সংৰরায ধম্মং দেসেমী’’তি এত্থ (দী. নি. ৩.১৮২) ৰিৰাদমূলভূতা কিলেসা আসৰাতি আগতা.
‘‘যেন দেৰূপপত্যস্স, গন্ধব্বো ৰা ৰিহঙ্গমো;
যক্খত্তং যেন গচ্ছেয্য, মনুস্সত্তঞ্চ অব্বজে;
তে ময্হং আসৰা খীণা, ৰিদ্ধস্তা ৰিনলীকতা’’তি. (অ. নি. ৪.৩৬) –
এত্থ তেভূমিকং কম্মং অৰসেসা চ অকুসলা ধম্মা আসৰাতি আগতা. ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৰানং সংৰরায, সম্পরাযিকানং আসৰানং পটিঘাতাযা’’তি (পারা. ৩৯) পরূপঘাতৰিপ্পটিসারৰধবন্ধাদযো চেৰ অপাযদুক্খভূতা চ নানপ্পকারা উপদ্দৰা.
তে পনেতে আসৰা ৰিনযে – ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৰানং সংৰরায সম্পরাযিকানং আসৰানং পটিঘাতাযা’’তি (পারা. ৩৯) দ্ৰিধা আগতা. সল়াযতনে ‘‘তযোমে, আৰুসো, আসৰা – কামাসৰো, ভৰাসৰো, অৰিজ্জাসৰো’’তি (দী. নি. ৩.৩০৫) তিধা আগতা, তথা অঞ্ঞেসু চ সুত্তন্তেসু. অভিধম্মে তেযেৰ দিট্ঠাসৰেন সদ্ধিং চতুধা আগতা. নিব্বেধিকপরিযাযে ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, আসৰা নিরযগামিনিযা’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৬৩) পঞ্চধা আগতা. ছক্কনিপাতে ‘‘অত্থি, ভিক্খৰে, আসৰা সংৰরায পহাতব্বা’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৫৮) নযেন ছধা আগতা. সব্বাসৰপরিযাযে (ম. নি. ১.২২) তেযেৰ দস্সনপহাতব্বেহি সদ্ধিং সত্তধা আগতা. ইধ পন অভিধম্মনযেন চত্তারো আসৰা ৰেদিতব্বা.
খযাতি এত্থ পন ‘‘যো আসৰানং খযো ভেদো পরিভেদো’’তিআদীসু আসৰানং সরসভেদো আসৰক্খযোতি ৰুত্তো. ‘‘জানতো অহং, ভিক্খৰে, পস্সতো আসৰানং খযং ৰদামী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৫) আসৰানং আযতিং অনুপ্পাদো আসৰক্খযোতি ৰুত্তো.
‘‘সেক্খস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসারিনো;
খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তরা’’তি. (ইতিৰু. ৬২) –
আদীসু মগ্গো আসৰক্খযোতি ৰুত্তো. ‘‘আসৰানং খযা সমণো হোতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪৩৮) ফলং.
‘‘পরৰজ্জানুপস্সিস্স, নিচ্চং উজ্ঝানসঞ্ঞিনো;
আসৰা তস্স ৰড্ঢন্তি, আরা সো আসৰক্খযা’’তি. –
আদীসু (ধ. প. ২৫৩) নিব্বানং. ইধ পন আসৰানং অচ্চন্তখযো অনুপ্পাদো ৰা মগ্গো ৰা ‘‘আসৰানং খযো’’তি ৰুত্তো.
অনাসৰন্তি পটিপস্সদ্ধিৰসেন সব্বসো পহীনাসৰং. চেতোৰিমুত্তিন্তি অরহত্তফলসমাধিং. পঞ্ঞাৰিমুত্তিন্তি অরহত্তফলপঞ্ঞং. উভযৰচনং মগ্গে ৰিয ফলেপি সমথৰিপস্সনানং যুগনন্ধভাৰদস্সনত্থং. ঞাণন্তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. দেৰতায ৰচনসমনন্তরমেৰ ‘‘কথং নু খো’’তি আৰজ্জেন্তস্স ভগৰতো ঞাণং উপ্পজ্জি ‘‘নন্দেন অরহত্তং সচ্ছিকত’’ন্তি. সো হি আযস্মা সহাযভিক্খূহি তথা উপ্পণ্ডিযমানো ‘‘ভারিযং ৰত মযা কতং, যোহং এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিত্ৰা অচ্ছরানং পটিলাভায সত্থারং পাটিভোগং অকাসি’’ন্তি উপ্পন্নসংৰেগো হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা ঘটেন্তো ৰাযমন্তো অরহত্তং পত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘যংনূনাহং ভগৰন্তং এতস্মা পটিস্সৰা মোচেয্য’’ন্তি. সো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা অত্তনো অধিপ্পাযং সত্থু আরোচেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো আযস্মা নন্দো…পে… এতস্মা পটিস্সৰা’’তি. তত্থ পটিস্সৰাতি পাটিভোগপ্পটিস্সৰা, ‘‘অচ্ছরানং পটিলাভায অহং পটিভূতো’’তি পটিঞ্ঞায.
অথস্স ভগৰা ‘‘যস্মা তযা অঞ্ঞা আরাধিতাতি ঞাতমেতং মযা, দেৰতাপি মে আরোচেসি, তস্মা নাহং পটিস্সৰা ইদানি মোচেতব্বো অরহত্তপ্পত্তিযাৰ মোচিতত্তা’’তি আহ. তেন ৰুত্তং ‘‘যদেৰ খো তে নন্দা’’তিআদি. তত্থ যদেৰাতি যদা এৰ. তেতি তৰ. মুত্তোতি পমুত্তো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যস্মিংযেৰ কালে আসৰেহি তৰ চিত্তং ৰিমুত্তং, অথ অনন্তরমেৰাহং ততো পাটিভোগতো মুত্তোতি.
সোপি আযস্মা ৰিপস্সনাকালেযেৰ ‘‘যদেৰাহং ইন্দ্রিযাসংৰরং নিস্সায ইমং ৰিপ্পকারং পত্তো, তমেৰ সুট্ঠু নিগ্গহেস্সামী’’তি উস্সাহজাতো বলৰহিরোত্তপ্পো তত্থ চ কতাধিকারত্তা ইন্দ্রিযসংৰরে উক্কট্ঠপটিপদম্পি অগমাসি. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘সচে, ভিক্খৰে, নন্দস্স পুরত্থিমা দিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসো সমন্নাহরিত্ৰা নন্দো পুরত্থিমং দিসং আলোকেতি ‘এৰং মে পুরত্থিমং দিসং আলোকযতো ন অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যু’ন্তি, ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, নন্দস্স পচ্ছিমা…পে… উত্তরা… দক্খিণা… উদ্ধং… অধো… অনুদিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসো সমন্নাহরিত্ৰা নন্দো অনুদিসং আলোকেতি ‘এৰং মে…পে… সম্পজানো হোতী’’’তি (অ. নি. ৮.৯).
তেনেৰ তং আযস্মন্তং সত্থা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারানং যদিদং নন্দো’’তি (অ. নি. ১.২৩০) এতদগ্গে ঠপেসি.
এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং আযস্মতো নন্দস্স সব্বাসৰে খেপেত্ৰা সুখাদীসু তাদিভাৰপ্পত্তিসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকারতো ৰিদিত্ৰা. ইমং উদানন্তি তদত্থৰিভাৰনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ যস্স নিত্তিণ্ণো পঙ্কোতি যেন অরিযপুগ্গলেন অরিযমগ্গসেতুনা সব্বো দিট্ঠিপঙ্কো সংসারপঙ্কো এৰ ৰা নিব্বানপারগমনেন তিণ্ণো. মদ্দিতো কামকণ্ডকোতি যেন সত্তানং ৰিজ্ঝনতো. ‘‘কামকণ্ডকো’’তি লদ্ধনামো সব্বো কিলেসকামো সব্বো কামৰিসূকো অগ্গঞাণদণ্ডেন মদ্দিতো ভগ্গো অনৰসেসতো মথিতো. মোহক্খযং অনুপ্পত্তোতি এৰংভূতো চ দুক্খাদিৰিসযস্স সব্বস্স সম্মোহস্স খেপনেন মোহক্খযং পত্তো, অরহত্তফলং নিব্বানঞ্চ অনুপ্পত্তো. সুখদুক্খেসু ন ৰেধতী স ভিক্খূতি সো ভিন্নকিলেসো ভিক্খু ইট্ঠারম্মণসমাযোগতো উপ্পন্নেসু সুখেসু অনিট্ঠারম্মণসমাযোগতো উপ্পন্নেসু দুক্খেসু চ ন ৰেধতি ন কম্পতি, তং নিমিত্তং চিত্তৰিকারং নাপজ্জতি. ‘‘সুখদুক্খেসূ’’তি চ দেসনামত্তং, সব্বেসুপি লোকধম্মেসু ন ৰেধতীতি ৰেদিতব্বং.
দুতিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.