১. কম্মৰিপাকজসুত্তৰণ্ণনা
২১. নন্দৰগ্গস্স পঠমে অঞ্ঞতরো ভিক্খূতি নামগোত্তেন অপাকটো একো খীণাসৰভিক্খু. সো কির রাজগহৰাসী কুলপুত্তো মোগ্গল্লানত্থেরেন সংৰেজিতো সংসারদোসং দিস্ৰা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা সীলানি সোধেত্ৰা চতুসচ্চকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ন চিরস্সেৰ ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তস্স অপরভাগে খরো আবাধো উপ্পজ্জি, সো পচ্চৰেক্খণায অধিৰাসেন্তো ৰিহরতি. খীণাসৰানঞ্হি চেতসিকদুক্খং নাম নত্থি, কাযিকদুক্খং পন হোতিযেৰ. সো একদিৰসং ভগৰতো ধম্মং দেসেন্তস্স নাতিদূরে ঠানে দুক্খং অধিৰাসেন্তো পল্লঙ্কেন নিসীদি. তেন ৰুত্তং ‘‘ভগৰতো অৰিদূরে নিসিন্নো হোতী’’তিআদি.
তত্থ পল্লঙ্কন্তি সমন্ততো ঊরুবদ্ধাসনং. আভুজিত্ৰাতি বন্ধিত্ৰা. উজুং কাযং পণিধাযাতি উপরিমং সরীরং উজুকং ঠপেত্ৰা অট্ঠারস পিট্ঠিকণ্টকে কোটিযা কোটিং পটিপাদেত্ৰা. এৰঞ্হি নিসিন্নস্স চম্মমংসন্হারূনি ন নমন্তি, তস্মা সো তথা নিসিন্নো হোতি. পুরাণকম্মৰিপাকজন্তি পুব্বে কতস্স কম্মস্স ৰিপাকভাৰেন জাতং, পুরাণকম্মৰিপাকে ৰা সুখদুক্খপ্পকারে ৰিপাকৰট্টসমুদাযে তদেকদেসভাৰেন জাতং. কিং তং? দুক্খং. পুরাণকম্মৰিপাকজন্তি চ ইমিনা তস্স আবাধস্স কম্মসমুট্ঠানতং দস্সেন্তো ওপক্কমিকউতুৰিপরিণামজাদিভাৰং পটিক্খিপতি. দুক্খন্তি পচুরজনেহি খমিতুং অসক্কুণেয্যং. তিব্বন্তি তিখিণং, অভিভৰিত্ৰা পৰত্তিযা বহলং ৰা. খরন্তি কক্খল়ং. কটুকন্তি অসাতং. অধিৰাসেন্তোতি উপরি ৰাসেন্তো সহন্তো খমন্তো.
সতো সম্পজানোতি ৰেদনাপরিগ্গাহকানং সতিসম্পজঞ্ঞানং ৰসেন সতিমা সম্পজানন্তো চ. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘অযং ৰেদনা নাম হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চা, অনিট্ঠারম্মণাদিপচ্চযে পটিচ্চ উপ্পন্নত্তা পটিচ্চসমুপ্পন্না, উপ্পজ্জিত্ৰা একন্তেন ভিজ্জনসভাৰত্তা খযধম্মা ৰযধম্মা ৰিরাগধম্মা নিরোধধম্মা’’তি ৰেদনায অনিচ্চতাসল্লক্খণৰসেন সতোকারিতায সতো, অৰিপরীতসভাৰপটিৰিজ্ঝনৰসেন সম্পজানো চ হুত্ৰা. অথ ৰা সতিৰেপুল্লপত্তিযা সব্বত্থেৰ কাযৰেদনাচিত্তধম্মেসু সুট্ঠু উপট্ঠিতসতিতায সতো, তথা পঞ্ঞাৰেপুল্লপ্পত্তিযা পরিগ্গহিতসঙ্খারতায সম্পজানো. অৰিহঞ্ঞমানোতি ‘‘অস্সুতৰা, ভিক্খৰে, পুথুজ্জনো অঞ্ঞতরঞ্ঞতরেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠো সমানো সোচতি কিলমতি পরিদেৰতি উরত্তাল়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতী’’তি ৰুত্তনযেন অন্ধপুথুজ্জনো ৰিয ন ৰিহঞ্ঞমানো মগ্গেনেৰ সমুগ্ঘাতিতত্তা চেতোদুক্খং অনুপ্পাদেন্তো কেৰলং কম্মৰিপাকজং সরীরদুক্খং অধিৰাসেন্তো সমাপত্তিং সমাপন্নো ৰিয নিসিন্নো হোতি. অদ্দসাতি তং আযস্মন্তং অধিৰাসনখন্তিযা তথা নিসিন্নং অদ্দক্খি.
এতমত্থন্তি এতং তাদিসস্সপি রোগস্স ৰেজ্জাদীহি তিকিচ্ছনত্থং অনুস্সুক্কাপজ্জনকারণং খীণাসৰানং লোকধম্মেহি অনুপলেপিতসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকারতো ৰিদিত্ৰা. ইমং উদানন্তি ইমং সঙ্খতধম্মানং যেহি কেহিচি দুক্খধম্মেহি অৰিঘাতপত্তিৰিভাৰনং উদানং উদানেসি.
তত্থ সব্বকম্মজহস্সাতি পহীনসব্বকম্মস্স. অগ্গমগ্গস্স হি উপ্পন্নকালতো পট্ঠায অরহতো সব্বানি কুসলাকুসলকম্মানি পহীনানি নাম হোন্তি পটিসন্ধিং দাতুং অসমত্থভাৰতো, যতো অরিযমগ্গঞাণং কম্মক্খযকরন্তি ৰুচ্চতি. ভিক্খুনোতি ভিন্নকিলেসতায ভিক্খুনো. ধুনমানস্স পুরে কতং রজন্তি অরহত্তপ্পত্তিতো পুব্বে কতং রাগরজাদিমিস্সতায রজন্তি লদ্ধনামং দুক্খৰেদনীযং কম্মং ৰিপাকপটিসংৰেদনেন তং ধুনন্তস্স ৰিদ্ধংসেন্তস্স, অরহত্তপ্পত্তিযা পরতো পন সাৰজ্জকিরিযায সম্ভৰোযেৰ নত্থি, অনৰজ্জকিরিযা চ ভৰমূলস্স সমুচ্ছিন্নত্তা সমুচ্ছিন্নমূলতায পুপ্ফং ৰিয ফলদানসমত্থতায অভাৰতো কিরিযমত্তাৰ হোতি.
অমমস্সাতি রূপাদীসু কত্থচি মমন্তি গহণাভাৰতো অমমস্স মমঙ্কাররহিতস্স. যস্স হি মমঙ্কারো অত্থি, সো অত্তসিনেহেন ৰেজ্জাদীহি সরীরং পটিজগ্গাপেতি. অরহা পন অমমো, তস্মা সো সরীরজগ্গনেপি উদাসীনধাতুকোৰ. ঠিতস্সাতি চতুব্বিধম্পি ওঘং তরিত্ৰা নিব্বানথলে ঠিতস্স, পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন ৰা সন্ধাৰনস্স অভাৰেন ঠিতস্স. সেক্খপুথুজ্জনা হি কিলেসাভিসঙ্খারানং অপ্পহীনত্তা চুতিপটিসন্ধিৰসেন সংসারে ধাৰন্তি নাম, অরহা পন তদভাৰতো ঠিতোতি ৰুচ্চতি. অথ ৰা দসৰিধে খীণাসৰসঙ্খাতে অরিযধম্মে ঠিতস্স. তাদিনোতি ‘‘পটিকূলে অপ্পটিকূলসঞ্ঞী ৰিহরতী’’তিআদিনা (পটি. ম. ৩.১৭) নযেন ৰুত্তায পঞ্চৰিধায অরিযিদ্ধিযা অট্ঠহি লোকধম্মেহি অকম্পনিযায ছল়ঙ্গুপেক্খায চ সমন্নাগতেন ইট্ঠাদীসু একসদিসতাসঙ্খাতেন তাদীভাৰেন তাদিনো. অত্থো নত্থি জনং লপেতৰেতি ‘‘মম ভেসজ্জাদীনি করোথা’’তি জনং লপিতুং কথেতুং পযোজনং নত্থি সরীরে নিরপেক্খভাৰতো. পণ্ডুপলাসো ৰিয হি বন্ধনা পৰুত্তো সযমেৰাযং কাযো ভিজ্জিত্ৰা পততূতি খীণাসৰানং অজ্ঝাসযো. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘নাভিকঙ্খামি মরণং, নাভিকঙ্খামি জীৰিতং;
কালঞ্চ পটিকঙ্খামি, নিব্বিসং ভতকো যথা’’তি. (থেরগা. ৬০৬);
অথ ৰা যংকিঞ্চি নিমিত্তং দস্সেত্ৰা ‘‘কিং অয্যস্স ইচ্ছিতব্ব’’ন্তি জনং লপেতৰে পচ্চযেহি নিমন্তনৰসেন লপাপেতুং খীণাসৰস্স অত্থো নত্থি তাদিসস্স মিচ্ছাজীৰস্স মগ্গেনেৰ সমুগ্ঘাতিতত্তাতি অত্থো. ইতি ভগৰা ‘‘কিস্সাযং থেরো অত্তনো রোগং ৰেজ্জেহি অতিকিচ্ছাপেত্ৰা ভগৰতো অৰিদূরে নিসীদতী’’তি চিন্তেন্তানং তস্স অতিকিচ্ছাপনে কারণং পকাসেসি.
পঠমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.