১. মুচলিন্দসুত্তৰণ্ণনা
১১. মুচলিন্দৰগ্গস্স পঠমে মুচলিন্দমূলেতি এত্থ মুচলিন্দো ৰুচ্চতি নীপরুক্খো. সো ‘‘নিচুলো’’তিপি ৰুচ্চতি, তস্স সমীপে. কেচি পন ‘‘মুচলোতি তস্স রুক্খস্স নামং, তং ৰনজেট্ঠকতায পন মুচলিন্দোতি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. মহা অকালমেঘোতি অসম্পত্তে ৰস্সকালে উপ্পন্নমহামেঘো. সো হি গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে সকলচক্কৰাল়গব্ভং পূরেন্তো উদপাদি. সত্তাহৰদ্দলিকাতি তস্মিং উপ্পন্নে সত্তাহং অৰিচ্ছিন্নৰুট্ঠিকা অহোসি. সীতৰাতদুদ্দিনীতি সা চ সত্তাহৰদ্দলিকা উদকফুসিতসম্মিস্সেন সীতৰাতেন সমন্ততো পরিব্ভমন্তেন দুসিতদিৰসত্তা দুদ্দিনী নাম অহোসি. মুচলিন্দো নাম নাগরাজাতি তস্সেৰ মুচলিন্দরুক্খস্স সমীপে পোক্খরণিযা হেট্ঠা নাগভৰনং অত্থি, তত্থ নিব্বত্তো মহানুভাৰো নাগরাজা. সকভৰনাতি অত্তনো নাগভৰনতো. সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পরিক্খিপিত্ৰাতি সত্তৰারে অত্তনো সরীরভোগেহি ভগৰতো কাযং পরিৰারেত্ৰা. উপরিমুদ্ধনি মহন্তং ফণং ৰিহচ্চাতি ভগৰতো মুদ্ধপ্পদেসস্স উপরি অত্তনো মহন্তং ফণং পসারেত্ৰা. ‘‘ফণং করিত্ৰা’’তিপি পাঠো, সো এৰত্থো.
তস্স কির নাগরাজস্স এতদহোসি ‘‘ভগৰা চ ময্হং ভৰনসমীপে রুক্খমূলে নিসিন্নো, অযঞ্চ সত্তাহৰদ্দলিকা ৰত্ততি, ৰাসাগারমস্স লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি. সো সত্তরতনমযং পাসাদং নিম্মিনিতুং সক্কোন্তোপি ‘‘এৰং কতে কাযসারো গহিতো ন ভৰিস্সতি, দসবলস্স কাযৰেয্যাৰচ্চং করিস্সামী’’তি মহন্তং অত্তভাৰং কত্ৰা সত্থারং সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পরিক্খিপিত্ৰা উপরি ফণং কত্ৰা ধারেসি. ‘‘পরিক্খেপব্ভন্তরং লোহপাসাদে ভণ্ডাগারগব্ভপ্পমাণং অহোসী’’তি খন্ধকট্ঠকথাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ৫) ৰুত্তং. মজ্ঝিমট্ঠকথাযং পন ‘‘হেট্ঠালোহপাসাদপ্পমাণ’’ন্তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.২৮৪). ‘‘ইচ্ছিতিচ্ছিতেন ইরিযাপথেন সত্থা ৰিহরিস্সতী’’তি কির নাগরাজস্স অজ্ঝাসযো. ভগৰা পন যথানিসিন্নোৰ সত্তাহং ৰীতিনামেসি. তঞ্চ ঠানং সুপিহিতৰাতপানং সুফুসিতঅগ্গল়দ্ৰারং কূটাগারং ৰিয অহোসি. মা ভগৰন্তং সীতন্তিআদি তস্স তথা করিত্ৰা ঠানকারণপরিদীপনং. সো হি ‘‘মা ভগৰন্তং সীতং বাধযিত্থ, মা উণ্হং, মা ডংসাদিসম্ফস্সো বাধযিত্থা’’তি তথা করিত্ৰা অট্ঠাসি.
তত্থ কিঞ্চাপি সত্তাহৰদ্দলিকায উণ্হমেৰ নত্থি, সচে পন অন্তরন্তরা মেঘো ৰিগচ্ছেয্য, উণ্হং ভৰেয্য, তম্পি মা বাধযিত্থাতি এৰং তস্স চিন্তেতুং যুত্তং. কেচি পনেত্থ ৰদন্তি ‘‘উণ্হগ্গহণং ভোগপরিক্খেপস্স ৰিপুলভাৰকরণে কারণকিত্তনং. খুদ্দকে হি তস্মিং ভগৰন্তং নাগস্স সরীরসম্ভূতা উস্মা বাধেয্য, ৰিপুলভাৰকরণেন পন তাদিসং ‘মা উণ্হং বাধযিত্থা’তি তথা করিত্ৰা অট্ঠাসী’’তি.
ৰিদ্ধন্তি উব্বিদ্ধং, মেঘৰিগমেন দূরীভূতন্তি অত্থো. ৰিগতৰলাহকন্তি অপগতমেঘং. দেৰন্তি আকাসং. ৰিদিত্ৰাতি ‘‘ইদানি ৰিগতৰলাহকো আকাসো, নত্থি ভগৰতো সীতাদিউপদ্দৰো’’তি ঞত্ৰা. ৰিনিৰেঠেত্ৰাতি অপনেত্ৰা. সকৰণ্ণন্তি অত্তনো নাগরূপং. পটিসংহরিত্ৰাতি অন্তরধাপেত্ৰা. মাণৰকৰণ্ণন্তি কুমারকরূপং.
এতমত্থন্তি ৰিৰেকসুখপ্পটিসংৰেদিনো যত্থ কত্থচি সুখমেৰ হোতীতি এতমত্থং সব্বাকারেন জানিত্ৰা. ইমং উদানন্তি ইমং ৰিৰেকসুখানুভাৰদীপকং উদানং উদানেসি.
তত্থ সুখো ৰিৰেকোতি নিব্বানসঙ্খাতো উপধিৰিৰেকো সুখো. তুট্ঠস্সাতি চতুমগ্গঞাণসন্তোসেন তুট্ঠস্স. সুতধম্মস্সাতি পকাসিতধম্মস্স ৰিস্সুতধম্মস্স. পস্সতোতি তং ৰিৰেকং, যং ৰা কিঞ্চি পস্সিতব্বং নাম, তং সব্বং অত্তনো ৰীরিযবলাধিগতেন ঞাণচক্খুনা পস্সন্তস্স. অব্যাপজ্জন্তি অকুপ্পনভাৰো, এতেন মেত্তাপুব্বভাগো দস্সিতো. পাণভূতেসু সংযমোতি সত্তেসু চ সংযমো অৰিহিংসনভাৰো সুখোতি অত্থো. এতেন করুণাপুব্বভাগো দস্সিতো.
সুখা ৰিরাগতা লোকেতি ৰিগতরাগতাপি লোকে সুখা. কীদিসী? কামানং সমতিক্কমোতি, যা কামানং সমতিক্কমোতি ৰুচ্চতি, সা ৰিগতরাগতাপি সুখাতি অত্থো, এতেন অনাগামিমগ্গো কথিতো. অস্মিমানস্স যো ৰিনযোতি ইমিনা পন অরহত্তং কথিতং. অরহত্তঞ্হি অস্মিমানস্স পটিপ্পস্সদ্ধিৰিনযোতি ৰুচ্চতি, ইতো পরঞ্চ সুখং নাম নত্থি, তেনাহ ‘‘এতং ৰে পরমং সুখ’’ন্তি. এৰং অরহত্তেন দেসনায কূটং গণ্হীতি.
পঠমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.