২. দুতিযবোধিসুত্তৰণ্ণনা
২. দুতিযে পটিলোমন্তি ‘‘অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তো অৰিজ্জাদিকোযেৰ পচ্চযাকারো অনুপ্পাদনিরোধেন নিরুজ্ঝমানো অত্তনো কত্তব্বকিচ্চস্স অকরণতো পটিলোমোতি ৰুচ্চতি. পৰত্তিযা ৰা ৰিলোমনতো পটিলোমো, অন্ততো পন মজ্ঝতো ৰা পট্ঠায আদিং পাপেত্ৰা অৰুত্তত্তা ইতো অঞ্ঞেনত্থেনেত্থ পটিলোমতা ন যুজ্জতি. পটিলোমন্তি চ ‘‘ৰিসমং চন্দসূরিযা পরিৰত্তন্তী’’তিআদীসু ৰিয ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো. ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতীতি ইমস্মিং অৰিজ্জাদিকে পচ্চযে অসতি মগ্গেন পহীনে ইদং সঙ্খারাদিকং ফলং ন হোতি নপ্পৰত্ততি. ইমস্স নিরোধা ইদং নিরুজ্ঝতীতি ইমস্স অৰিজ্জাদিকস্স পচ্চযস্স নিরোধা মগ্গেন অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদিতত্তা ইদং সঙ্খারাদিকং ফলং নিরুজ্ঝতি, নপ্পৰত্ততীতি অত্থো. ইধাপি যথা ‘‘ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতী’’তি এত্থ ‘‘ইমস্মিং সতিযেৰ, নাসতি, ইমস্স উপ্পাদা এৰ, ন নিরোধা’’তি অন্তোগধনিযমতা দস্সিতা. এৰং ইমস্মিং অসতিযেৰ, ন সতি, ইমস্স নিরোধা এৰ, ন উপ্পাদাতি অন্তোগধনিযমতালক্খণা দস্সিতাতি ৰেদিতব্বং. সেসমেত্থ যং ৰত্তব্বং, তং পঠমবোধিসুত্তৰণ্ণনায ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বং.
এৰং যথা ভগৰা পটিলোমপটিচ্চসমুপ্পাদং মনসি অকাসি, তং সঙ্খেপেন দস্সেত্ৰা ইদানি ৰিত্থারেন দস্সেতুং ‘‘অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অৰিজ্জানিরোধাতি অরিযমগ্গেন অৰিজ্জায অনৰসেসনিরোধা, অনুসযপ্পহানৰসেন অগ্গমগ্গেন অৰিজ্জায অচ্চন্তসমুগ্ঘাটতোতি অত্থো. যদিপি হেট্ঠিমমগ্গেহি পহীযমানা অৰিজ্জা অচ্চন্তসমুগ্ঘাটৰসেনেৰ পহীযতি, তথাপি ন অনৰসেসতো পহীযতি. অপাযগামিনিযা হি অৰিজ্জা পঠমমগ্গেন পহীযতি. তথা সকিদেৰ ইমস্মিং লোকে সব্বত্থ চ অনরিযভূমিযং উপপত্তিপচ্চযভূতা অৰিজ্জা যথাক্কমং দুতিযততিযমগ্গেহি পহীযতি, ন ইতরাতি. অরহত্তমগ্গেনেৰ হি সা অনৰসেসং পহীযতীতি. সঙ্খারনিরোধোতি সঙ্খারানং অনুপ্পাদনিরোধো হোতি. এৰং নিরুদ্ধানং পন সঙ্খারানং নিরোধা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণাদীনঞ্চ নিরোধা নামরূপাদীনি নিরুদ্ধানি এৰ হোন্তীতি দস্সেতুং ‘‘সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো’’তিআদিং ৰত্ৰা ‘‘এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতী’’তি ৰুত্তং. তত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.
অপিচেত্থ কিঞ্চাপি ‘‘অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো, সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো’’তি এত্তাৰতাপি সকলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অনৰসেসতো নিরোধো ৰুত্তো হোতি, তথাপি যথা অনুলোমে যস্স যস্স পচ্চযধম্মস্স অত্থিতায যো যো পচ্চযুপ্পন্নধম্মো ন নিরুজ্ঝতি পৰত্ততি এৰাতি ইমস্স অত্থস্স দস্সনত্থং ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা…পে… সমুদযো হোতী’’তি ৰুত্তং. এৰং তপ্পটিপক্খতো তস্স তস্স পচ্চযধম্মস্স অভাৰে সো সো পচ্চযুপ্পন্নধম্মো নিরুজ্ঝতি নপ্পৰত্ততীতি দস্সনত্থং ইধ ‘‘অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো, সঙ্খারনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো…পে… দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতী’’তি ৰুত্তং, ন পন অনুলোমে ৰিয কালত্তযপরিযাপন্নস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধদস্সনত্থং. অনাগতস্সেৰ হি অরিযমগ্গভাৰনায অসতি উপ্পজ্জনারহস্স দুক্খক্খন্ধস্স অরিযমগ্গভাৰনায নিরোধো ইচ্ছিতোতি অযম্পি ৰিসেসো ৰেদিতব্বো.
এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি য্ৰাযং ‘‘অৰিজ্জানিরোধাদিৰসেন সঙ্খারাদিকস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতী’’তি ৰুত্তো, সব্বাকারেন এতমত্থং ৰিদিত্ৰা. ইমং উদানং উদানেসীতি ইমস্মিং অত্থে ৰিদিতে ‘‘অৰিজ্জানিরোধা সঙ্খারনিরোধো’’তি এৰং পকাসিতস্স অৰিজ্জাদীনং পচ্চযানং খযস্স অৰবোধানুভাৰদীপকং উদানং উদানেসীতি অত্থো.
তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – যস্মা অৰিজ্জাদীনং পচ্চযানং অনুপ্পাদনিরোধসঙ্খাতং খযং অৰেদি অঞ্ঞাসি পটিৰিজ্ঝি, তস্মা এতস্স ৰুত্তনযেন আতাপিনো ঝাযতো ব্রাহ্মণস্স ৰুত্তপ্পকারা বোধিপক্খিযধম্মা চতুসচ্চধম্মা ৰা পাতুভৰন্তি উপ্পজ্জন্তি পকাসেন্তি ৰা. অথ যা পচ্চযনিরোধস্স সম্মা অৰিদিতত্তা উপ্পজ্জেয্যুং পুব্বে ৰুত্তপ্পভেদা কঙ্খা, তা সব্বাপি ৰপযন্তি নিরুজ্ঝন্তীতি. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.
দুতিযবোধিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.