১. পঞ্চসতমত্তাথেরীগাথাৰণ্ণনা
ছক্কনিপাতে যস্স মগ্গং ন জানাসীতিআদিকা পঞ্চসতমত্তানং থেরীনং গাথা. ইমাপি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারা তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তিযো অনুক্কমেন উপচিতৰিমোক্খসম্ভারা হুত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে তত্থ তত্থ কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তা মাতাপিতূহি পতিকুলং আনীতা তত্থ তত্থ পুত্তে লভিত্ৰা ঘরাৰাসং ৰসন্তিযো সমানজাতিকস্স তাদিসস্স কম্মস্স কতত্তা সব্বাৰ মতপুত্তা হুত্ৰা, পুত্তসোকেন অভিভূতা পটাচারায থেরিযা সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসিন্না অত্তনো সোককারণং আরোচেসুং. থেরী তাসং সোকং ৰিনোদেন্তী –
১২৭. ‘‘যস্স মগ্গং ন জানাসি, আগতস্স গতস্স ৰা;
তং কুতো চাগতং সত্তং, মম পুত্তোতি রোদসি.
১২৮. ‘‘মগ্গঞ্চ খোস্স জানাসি, আগতস্স গতস্স ৰা;
ন নং সমনুসোচেসি, এৰংধম্মা হি পাণিনো.
১২৯. ‘‘অযাচিতো ততাগচ্ছি, নানুঞ্ঞাতো ইতো গতো;
কুতোচি নূন আগন্ত্ৰা, ৰসিত্ৰা কতিপাহকং;
ইতোপি অঞ্ঞেন গতো, ততোপঞ্ঞেন গচ্ছতি.
১৩০. ‘‘পেতো মনুস্সরূপেন, সংসরন্তো গমিস্সতি;
যথাগতো তথা গতো, কা তত্থ পরিদেৰনা’’তি. –
ইমাহি চতূহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি.
তা তস্সা ধম্মং সুত্ৰা সঞ্জাতসংৰেগা থেরিযা সন্তিকে পব্বজিংসু. পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তিযো ৰিমুত্তিপরিপাচনীযানং ধম্মানং পরিপাকং গতত্তা ন চিরস্সেৰ সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু. অথ তা অধিগতারহত্তা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উদানৰসেন ‘‘যস্স মগ্গং ন জানাসী’’তিআদিকাহি ওৰাদগাথাহি সদ্ধিং –
১৩১. ‘‘অব্বহী ৰত মে সল্লং, দুদ্দসং হদযস্সিতং;
যা মে সোকপরেতায, পুত্তসোকং ব্যপানুদি.
১৩২. ‘‘সাজ্জ অব্বূল়্হসল্লাহং, নিচ্ছাতা পরিনিব্বুতা;
বুদ্ধং ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ, উপেমি সরণং মুনি’’ন্তি. –
ইমা গাথা ৰিসুং ৰিসুং অভাসিংসু.
তত্থ যস্স মগ্গং ন জানাসি, আগতস্স গতস্স ৰাতি যস্স সত্তস্স ইধ আগতস্স আগতমগ্গং ৰা ইতো গতস্স গতমগ্গং ৰা ত্ৰং ন জানাসি. অনন্তরা অতীতানাগতভৰূপপত্তিযো সন্ধায ৰদতি. তং কুতো চাগতং সত্তন্তি তং এৰং অৰিঞ্ঞাতাগতগতমগ্গং কুতোচি গতিতো আগতমগ্গং আগচ্ছন্তেন অন্তরামগ্গে সব্বেন সব্বং অকতপরিচযসমাগতপুরিসসদিসং সত্তং কেৰলং মমত্তং উপ্পাদেত্ৰা মম পুত্তোতি কুতো কেন কারণেন রোদসি. অপ্পটিকারতো মম পুত্তস্স চ অকাতব্বতো ন এত্থ রোদনকারণং অত্থীতি অধিপ্পাযো.
মগ্গঞ্চ খোস্স জানাসীতি অস্স তৰ পুত্তাভিমতস্স সত্তস্স আগতস্স আগতমগ্গঞ্চ গতস্স গতমগ্গঞ্চ অথ জানেয্যাসি. ন নং সমনুসোচেসীতি এৰম্পি নং ন সমনুসোচেয্যাসি. কস্মা? এৰংধম্মা হি পাণিনো, দিট্ঠধম্মেপি হি সত্তানং সব্বেহি পিযেহি মনাপেহি নানাভাৰা ৰিনাভাৰা তত্থ ৰসৰত্তিতায অভাৰতো, পগেৰ অভিসম্পরাযং.
অযাচিতো ততাগচ্ছীতি ততো পরলোকতো কেনচি অযাচিতো ইধ আগচ্ছি. ‘‘আগতো’’তিপি পাল়ি, সো এৰত্থো. নানুঞ্ঞাতো ইতো গতোতি ইধলোকতো কেনচি অননুঞ্ঞাতো পরলোকং গতো. কুতোচীতি নিরযাদিতো যতো কুতোচি গতিতো. নূনাতি পরিসঙ্কাযং. ৰসিত্ৰা কতিপাহকন্তি কতিপযদিৰসমত্তং ইধ ৰসিত্ৰা. ইতোপি অঞ্ঞেন গতোতি ইতোপি ভৰতো অঞ্ঞেন গতো, ইতো অঞ্ঞম্পি ভৰং পটিসন্ধিৰসেন উপগতো. ততোপঞ্ঞেন গচ্ছতীতি ততোপি ভৰতো অঞ্ঞেন গমিস্সতি, অঞ্ঞমেৰ ভৰং উপগমিস্সতি.
পেতোতি অপেতো তং তং ভৰং উপপজ্জিত্ৰা ততো অপগতো. মনুস্সরূপেনাতি নিদস্সনমত্তমেতং, মনুস্সভাৰেন তিরচ্ছানাদিভাৰেন চাতি অত্থো. সংসরন্তোতি অপরাপরং উপপত্তিৰসেন সংসরন্তো. যথাগতো তথা গতোতি যথা অৰিঞ্ঞাতগতিতো চ অনামন্তেত্ৰা আগতো তথা অৰিঞ্ঞাতগতিকো অননুঞ্ঞাতোৰ গতো. কা তত্থ পরিদেৰনাতি তত্থ তাদিসে অৰসৰত্তিনি যথাকামাৰচরে কা নাম পরিদেৰনা, কিং পরিদেৰিতেন পযোজনন্তি অত্থো. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
এত্থ চ আদিতো চতস্সো গাথা পটাচারায থেরিযা তেসং পঞ্চমত্তানং ইত্থিসতানং সোকৰিনোদনৰসেন ৰিসুং ৰিসুং ভাসিতা. তস্সা ওৰাদে ঠত্ৰা পব্বজিত্ৰা অধিগতৰিসেসাহি তাহি পঞ্চসতমত্তাহি ভিক্খুনীহি ছপি গাথা পচ্চেকং ভাসিতাতি দট্ঠব্বা.
পঞ্চসতা পটাচারাতি পটাচারায থেরিযা সন্তিকে লদ্ধওৰাদতায পটাচারায ৰুত্তং অৰেদিসুন্তি কত্ৰা ‘‘পটাচারা’’তি লদ্ধনামা পঞ্চসতা ভিক্খুনিযো.
পঞ্চসতমত্তাথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.