৬. ছক্কনিপাতো
১. পঞ্চসতমত্তাথেরীগাথাৰণ্ণনা
ছক্কনিপাতে যস্স মগ্গং ন জানাসীতিআদিকা পঞ্চসতমত্তানং থেরীনং গাথা. ইমাপি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারা তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তিযো অনুক্কমেন উপচিতৰিমোক্খসম্ভারা হুত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে তত্থ তত্থ কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তা মাতাপিতূহি পতিকুলং আনীতা তত্থ তত্থ পুত্তে লভিত্ৰা ঘরাৰাসং ৰসন্তিযো সমানজাতিকস্স তাদিসস্স কম্মস্স কতত্তা সব্বাৰ মতপুত্তা হুত্ৰা, পুত্তসোকেন অভিভূতা পটাচারায থেরিযা সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসিন্না অত্তনো সোককারণং আরোচেসুং. থেরী তাসং সোকং ৰিনোদেন্তী –
১২৭. ‘‘যস্স মগ্গং ন জানাসি, আগতস্স গতস্স ৰা;
তং কুতো চাগতং সত্তং, মম পুত্তোতি রোদসি.
১২৮. ‘‘মগ্গঞ্চ খোস্স জানাসি, আগতস্স গতস্স ৰা;
ন নং সমনুসোচেসি, এৰংধম্মা হি পাণিনো.
১২৯. ‘‘অযাচিতো ততাগচ্ছি, নানুঞ্ঞাতো ইতো গতো;
কুতোচি নূন আগন্ত্ৰা, ৰসিত্ৰা কতিপাহকং;
ইতোপি অঞ্ঞেন গতো, ততোপঞ্ঞেন গচ্ছতি.
১৩০. ‘‘পেতো মনুস্সরূপেন, সংসরন্তো গমিস্সতি;
যথাগতো তথা গতো, কা তত্থ পরিদেৰনা’’তি. –
ইমাহি চতূহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি.
তা তস্সা ধম্মং সুত্ৰা সঞ্জাতসংৰেগা থেরিযা সন্তিকে পব্বজিংসু. পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তিযো ৰিমুত্তিপরিপাচনীযানং ধম্মানং পরিপাকং গতত্তা ন চিরস্সেৰ সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু. অথ তা অধিগতারহত্তা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উদানৰসেন ‘‘যস্স মগ্গং ন জানাসী’’তিআদিকাহি ওৰাদগাথাহি সদ্ধিং –
১৩১. ‘‘অব্বহী ৰত মে সল্লং, দুদ্দসং হদযস্সিতং;
যা মে সোকপরেতায, পুত্তসোকং ব্যপানুদি.
১৩২. ‘‘সাজ্জ অব্বূল়্হসল্লাহং, নিচ্ছাতা পরিনিব্বুতা;
বুদ্ধং ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ, উপেমি সরণং মুনি’’ন্তি. –
ইমা গাথা ৰিসুং ৰিসুং অভাসিংসু.
তত্থ যস্স মগ্গং ন জানাসি, আগতস্স গতস্স ৰাতি যস্স সত্তস্স ইধ আগতস্স আগতমগ্গং ৰা ইতো গতস্স গতমগ্গং ৰা ত্ৰং ন জানাসি. অনন্তরা অতীতানাগতভৰূপপত্তিযো সন্ধায ৰদতি. তং কুতো চাগতং সত্তন্তি তং এৰং অৰিঞ্ঞাতাগতগতমগ্গং কুতোচি গতিতো আগতমগ্গং আগচ্ছন্তেন অন্তরামগ্গে সব্বেন সব্বং অকতপরিচযসমাগতপুরিসসদিসং সত্তং কেৰলং মমত্তং উপ্পাদেত্ৰা মম পুত্তোতি কুতো কেন কারণেন রোদসি. অপ্পটিকারতো মম পুত্তস্স চ অকাতব্বতো ন এত্থ রোদনকারণং অত্থীতি অধিপ্পাযো.
মগ্গঞ্চ খোস্স জানাসীতি অস্স তৰ পুত্তাভিমতস্স সত্তস্স আগতস্স আগতমগ্গঞ্চ গতস্স গতমগ্গঞ্চ অথ জানেয্যাসি. ন নং সমনুসোচেসীতি এৰম্পি নং ন সমনুসোচেয্যাসি. কস্মা? এৰংধম্মা হি পাণিনো, দিট্ঠধম্মেপি হি সত্তানং সব্বেহি পিযেহি মনাপেহি নানাভাৰা ৰিনাভাৰা তত্থ ৰসৰত্তিতায অভাৰতো, পগেৰ অভিসম্পরাযং.
অযাচিতো ততাগচ্ছীতি ততো পরলোকতো কেনচি অযাচিতো ইধ আগচ্ছি. ‘‘আগতো’’তিপি পাল়ি, সো এৰত্থো. নানুঞ্ঞাতো ইতো গতোতি ইধলোকতো কেনচি অননুঞ্ঞাতো পরলোকং গতো. কুতোচীতি নিরযাদিতো যতো কুতোচি গতিতো. নূনাতি পরিসঙ্কাযং. ৰসিত্ৰা কতিপাহকন্তি কতিপযদিৰসমত্তং ইধ ৰসিত্ৰা. ইতোপি অঞ্ঞেন গতোতি ইতোপি ভৰতো অঞ্ঞেন গতো, ইতো অঞ্ঞম্পি ভৰং পটিসন্ধিৰসেন উপগতো. ততোপঞ্ঞেন গচ্ছতীতি ততোপি ভৰতো অঞ্ঞেন গমিস্সতি, অঞ্ঞমেৰ ভৰং উপগমিস্সতি.
পেতোতি অপেতো তং তং ভৰং উপপজ্জিত্ৰা ততো অপগতো. মনুস্সরূপেনাতি নিদস্সনমত্তমেতং, মনুস্সভাৰেন তিরচ্ছানাদিভাৰেন চাতি অত্থো. সংসরন্তোতি অপরাপরং উপপত্তিৰসেন সংসরন্তো. যথাগতো তথা গতোতি যথা অৰিঞ্ঞাতগতিতো চ অনামন্তেত্ৰা আগতো তথা অৰিঞ্ঞাতগতিকো অননুঞ্ঞাতোৰ গতো. কা তত্থ পরিদেৰনাতি তত্থ তাদিসে অৰসৰত্তিনি যথাকামাৰচরে কা নাম পরিদেৰনা, কিং পরিদেৰিতেন পযোজনন্তি অত্থো. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
এত্থ চ আদিতো চতস্সো গাথা পটাচারায থেরিযা তেসং পঞ্চমত্তানং ইত্থিসতানং সোকৰিনোদনৰসেন ৰিসুং ৰিসুং ভাসিতা. তস্সা ওৰাদে ঠত্ৰা পব্বজিত্ৰা অধিগতৰিসেসাহি তাহি পঞ্চসতমত্তাহি ভিক্খুনীহি ছপি গাথা পচ্চেকং ভাসিতাতি দট্ঠব্বা.
পঞ্চসতা পটাচারাতি পটাচারায থেরিযা সন্তিকে লদ্ধওৰাদতায পটাচারায ৰুত্তং অৰেদিসুন্তি কত্ৰা ‘‘পটাচারা’’তি লদ্ধনামা পঞ্চসতা ভিক্খুনিযো.
পঞ্চসতমত্তাথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ৰাসেট্ঠীথেরীগাথাৰণ্ণনা
পুত্তসোকেনহং অট্টাতিআদিকা ৰাসেট্ঠিযা থেরিযা গাথা. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারা তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তী অনুক্কমেন সম্ভতৰিমোক্খসম্ভারা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰেসালিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তা মাতাপিতূহি সমানজাতিকস্স কুলপুত্তস্স দিন্না পতিকুলং গন্ত্ৰা তেন সদ্ধিং সুখসংৰাসং ৰসন্তী একং পুত্তং লভিত্ৰা তস্মিং আধাৰিত্ৰা পরিধাৰিত্ৰা ৰিচরণকালে কালং কতে পুত্তসোকেন অট্টিতা উম্মত্তিকা অহোসি. সা ঞাতকেসু সামিকে চ তিকিচ্ছং করোন্তেসু তেসং অজানন্তানংযেৰ পলাযিত্ৰা যতো ততো পরিব্ভমন্তী মিথিলানগরং সম্পত্তা তত্থদ্দস ভগৰন্তং অন্তরৰীথিযং গচ্ছন্তং দন্তং গুত্তং সংযতিন্দ্রিযং নাগং. দিস্ৰান সহ দস্সনেন বুদ্ধানুভাৰতো অপগতুম্মাদা পকতিচিত্তং পটিলভি. অথস্সা সত্থা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেসি. সা তং ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসংৰেগা সত্থারং পব্বজ্জং যাচিত্ৰা সত্থু আণায ভিক্খুনীসু পব্বজিত্ৰা কতপুব্বকিচ্চা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা ঘটেন্তী ৰাযমন্তী পরিপক্কঞাণতায ন চিরস্সেৰ সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উদানৰসেন –
১৩৩. ‘‘পুত্তসোকেনহং অট্টা, খিত্তচিত্তা ৰিসঞ্ঞিনী;
নগ্গা পকিণ্ণকেসী চ, তেন তেন ৰিচারিহং.
১৩৪. ‘‘ৰীথিসঙ্কারকূটেসু, সুসানে রথিযাসু চ;
অচরিং তীণি ৰস্সানি, খুপ্পিপাসা সমপ্পিতা.
১৩৫. ‘‘অথদ্দসাসিং সুগতং, নগরং মিথিলং পতি;
অদন্তানং দমেতারং, সম্বুদ্ধমকুতোভযং.
১৩৬. ‘‘সচিত্তং পটিলদ্ধান, ৰন্দিত্ৰান উপাৰিসিং;
সো মে ধম্মমদেসেসি, অনুকম্পায গোতমো.
১৩৭. ‘‘তস্স ধম্মং সুণিত্ৰান, পব্বজিং অনগারিযং;
যুঞ্জন্তী সত্থুৰচনে, সচ্ছাকাসিং পদং সিৰং.
১৩৮. ‘‘সব্বে সোকা সমুচ্ছিন্না, পহীনা এতদন্তিকা;
পরিঞ্ঞাতা হি মে ৰত্থূ, যতো সোকান সম্ভৰো’’তি. –
ইমা গাথা অভাসি.
তত্থ অট্টাতি অট্টিতা. অযমেৰ ৰা পাঠো, অট্টিতা পীল়িতাতি অত্থো. খিত্তচিত্তাতি সোকুম্মাদেন খিত্তহদযা. ততো এৰ পকতিসঞ্ঞায ৰিগমেন ৰিসঞ্ঞিনী. হিরোত্তপ্পাভাৰতো অপগতৰত্থতায নগ্গা. ৰিধুতকেসতায পকিণ্ণকেসী. তেন তেনাতি গামেন গামং নগরেন নগরং ৰীথিযা ৰীথিং ৰিচরিং অহং.
অথাতি পচ্ছা উম্মাদসংৰত্তনিযস্স কম্মস্স পরিক্খযে. সুগতন্তি সোভনগমনত্তা সুন্দরং ঠানং গতত্তা সম্মা গদত্তা সম্মা চ গতত্তা সুগতং ভগৰন্তং. মিথিলং পতীতি মিথিলাভিমুখং, মিথিলানগরাভিমুখং গচ্ছন্তন্তি অত্থো.
সচিত্তং পটিলদ্ধানাতি বুদ্ধানুভাৰেন উম্মাদং পহায অত্তনো পকতিচিত্তং পটিলভিত্ৰা.
যুঞ্জন্তী সত্থুৰচনেতি সত্থু সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে যোগং করোন্তী ভাৰনং অনুযুঞ্জন্তী. সচ্ছাকাসিং পদং সিৰন্তি সিৰং খেমং চতূহি যোগেহি অনুপদ্দুতং নিব্বানং পদং সচ্ছিঅকাসিং.
এতদন্তিকাতি এতং ইদানি মযা অধিগতং অরহত্তং অন্তো পরিযোসানং এতেসন্তি এতদন্তিকা, সোকা. ন দানি তেসং সম্ভৰো অত্থীতি অত্থো. যতো সোকান সম্ভৰোতি যতো অন্তোনিজ্ঝানলক্খণানং সোকানং সম্ভৰো, তেসং সোকানং পঞ্চুপাদানক্খন্ধসঙ্খাতা ৰত্থূ অধিট্ঠানানি ঞাততীরণপহানপরিঞ্ঞাহি পরিঞ্ঞাতা. তস্মা সোকা এতদন্তিকাতি যোজনা.
ৰাসেট্ঠীথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. খেমাথেরীগাথাৰণ্ণনা
দহরা ত্ৰং রূপৰতীতিআদিকা খেমায থেরিযা গাথা. অযং কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে পরাধীনৰুত্তিকা পরেসং দাসী অহোসি. সা পরেসং ৰেয্যাৰচ্চকরণেন জীৰিকং কপ্পেন্তী একদিৰসং পদুমুত্তরস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গসাৰকং সুজাতত্থেরং পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা তযো মোদকে দত্ৰা তংদিৰসমেৰ অত্তনো কেসে ৰিস্সজ্জেত্ৰা থেরস্স দানং দত্ৰা ‘‘অনাগতে মহাপঞ্ঞা বুদ্ধস্স সাৰিকা ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৰা যাৰজীৰং কুসলকম্মে অপ্পমত্তা হুত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তী অনুক্কমেন ছকামসগ্গে, তেসং তেসং দেৰরাজূনং মহেসিভাৰেন উপপন্না, মনুস্সলোকেপি অনেকৰারং চক্কৰত্তীনং মণ্ডলরাজূনঞ্চ মহেসিভাৰং উপগতা মহাসম্পত্তিযো অনুভৰিত্ৰা ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে মনুস্সলোকে উপ্পজ্জিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা, সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসংৰেগা পব্বজিত্ৰা দসৰস্সসহস্সানি ব্রহ্মচরিযং চরন্তী বহুস্সুতা ধম্মকথিকা হুত্ৰা বহুজনস্স ধম্মকথনাদিনা পঞ্ঞাসংৰত্তনিযকম্মং কত্ৰা ততো চৰিত্ৰা সুগতীসুযেৰ সংসরন্তী ইমস্মিং কপ্পে ভগৰতো চ ককুসন্ধস্স ভগৰতো চ কোণাগমনস্স কালে ৰিভৰসম্পন্নে কুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা মহন্তং সঙ্ঘারামং কারেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিয্যাদেসি.
ভগৰতো পন কস্সপদসবলস্স কালে কিকিস্স কাসিরঞ্ঞো সব্বজেট্ঠিকা সমণী নাম ধীতা হুত্ৰা, সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসংৰেগা অগারেযেৰ ঠিতা, ৰীসতি ৰস্সসহস্সানি কোমারিব্রহ্মচরিযং চরন্তী সমণগুত্তাদীহি অত্তনো ভগিনীহি সদ্ধিং রমণীযং পরিৰেণং কারেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিয্যাদেসি. এৰমেৰ তত্থ তত্থ ভৰে আযতনগতং উল়ারং পুঞ্ঞকম্মং কত্ৰা সুগতীসুযেৰ সংসরিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মদ্দরট্ঠে সাকলনগরে রাজকুলে নিব্বত্তি. খেমাতিস্সা নামং অহোসি, সুৰণ্ণৰণ্ণা কঞ্চনসন্নিভত্তচা. সা ৰযপ্পত্তা বিম্বিসাররঞ্ঞো গেহং গতা. সত্থরি ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তে রূপমত্তা হুত্ৰা ‘‘রূপে দোসং দস্সেতী’’তি সত্থু দস্সনায ন গচ্ছতি.
রাজা মনুস্সেহি ৰেল়ুৰনস্স ৰণ্ণে পকাসাপেত্ৰা দেৰিযা ৰিহারদস্সনায চিত্তং উপ্পাদেসি. অথ দেৰী ‘‘ৰিহারং পস্সিস্সামী’’তি রাজানং পটিপুচ্ছি. রাজা ‘‘ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং অদিস্ৰা আগন্তুং ন লভিস্সসী’’তি ৰত্ৰা পুরিসানং সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘বলক্কারেনপি দেৰিং দসবলং দস্সেথা’’তি. দেৰী ৰিহারং গন্ত্ৰা দিৰসভাগং খেপেত্ৰা নিৰত্তেন্তী সত্থারং অদিস্ৰাৰ গন্তুং আরদ্ধা. অথ নং রাজপুরিসা অনিচ্ছন্তিম্পি সত্থু সন্তিকং নযিংসু. সত্থা তং আগচ্ছন্তিং দিস্ৰা ইদ্ধিযা দেৰচ্ছরাসদিসং ইত্থিং নিম্মিনিত্ৰা তালপণ্ণং গহেত্ৰা বীজযমানং অকাসি. খেমা দেৰী তং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘এৰরূপা নাম দেৰচ্ছরপটিভাগা ইত্থিযো ভগৰতো অৰিদূরে তিট্ঠন্তি, অহং এতাসং পরিচারিকতাযপি নপ্পহোমি, মনম্পি নিক্কারণা পাপচিত্তস্স ৰসেন নট্ঠা’’তি নিমিত্তং গহেত্ৰা তমেৰ ইত্থিং ওলোকযমানা অট্ঠাসি. অথস্সা পস্সন্তিযাৰ সত্থু অধিট্ঠানবলেন সা ইত্থী পঠমৰযং অতিক্কম্ম মজ্ঝিমৰযম্পি অতিক্কম্ম পচ্ছিমৰযং পত্ৰা খণ্ডদন্তা পলিতকেসা ৰলিত্তচা হুত্ৰা সদ্ধিং তালপণ্ণেন পরিৰত্তিত্ৰা পতি. ততো খেমা কতাধিকারত্তা এৰং চিন্তেসি – ‘‘এৰংৰিধম্পি সরীরং ঈদিসং ৰিপত্তিং পাপুণি, ময্হম্পি সরীরং এৰংগতিকমেৰ ভৰিস্সতী’’তি. অথস্সা চিত্তাচারং ঞত্ৰা সত্থা –
‘‘যে রাগরত্তানুপতন্তি সোতং, সযং কতং মক্কটকোৰ জালং;
এতম্পি ছেত্ৰান পরিব্বজন্তি, অনপেক্খিনো কামসুখং পহাযা’’তি. –
গাথমাহ. সা গাথাপরিযোসানে সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণীতি অট্ঠকথাসু আগতং. অপদানে পন ‘‘ইমং গাথং সুত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতা রাজানং অনুজানাপেত্ৰা পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণী’’তি আগতং. তত্থাযং অপদানপাল়ি (অপ. থেরী ২.২.২৮৯-৩৮৩) –
‘‘পদুমুত্তরো নাম জিনো, সব্বধম্মেসু চক্খুমা;
ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.
‘‘তদাহং হংসৰতিযং, জাতা সেট্ঠিকুলে অহুং;
নানারতনপজ্জোতে, মহাসুখসমপ্পিতা.
‘‘উপেত্ৰা তং মহাৰীরং, অস্সোসিং ধম্মদেসনং;
ততো জাতপ্পসাদাহং, উপেমি সরণং জিনং.
‘‘মাতরং পিতরং চাহং, আযাচিত্ৰা ৰিনাযকং;
নিমন্তযিত্ৰা সত্তাহং, ভোজযিং সহসাৰকং.
‘‘অতিক্কন্তে চ সত্তাহে, মহাপঞ্ঞানমুত্তমং;
ভিক্খুনিং এতদগ্গম্হি, ঠপেসি নরসারথি.
‘‘তং সুত্ৰা মুদিতা হুত্ৰা, পুনো তস্স মহেসিনো;
কারং কত্ৰান তং ঠানং, পণিপচ্চ পণীদহিং.
‘‘ততো মম জিনো আহ, সিজ্ঝতং পণিধী তৰ;
সসঙ্ঘে মে কতং কারং, অপ্পমেয্যফলং তযা.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৰো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওরসা ধম্মনিম্মিতা;
এতদগ্গমনুপ্পত্তা, খেমা নাম ভৰিস্সতি.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসূপগা অহং.
‘‘ততো চুতা যামমগং, ততোহং তুসিতং গতা;
ততো চ নিম্মানরতিং, ৰসৰত্তিপুরং ততো.
‘‘যত্থ যত্থূপপজ্জামি, তস্স কম্মস্স ৰাহসা;
তত্থ তত্থেৰ রাজূনং, মহেসিত্তমকারযিং.
‘‘ততো চুতা মনুস্সত্তে, রাজূনং চক্কৰত্তিনং;
মণ্ডলীনঞ্চ রাজূনং, মহেসিত্তমকারযিং.
‘‘সম্পত্তিং অনুভোত্ৰান, দেৰেসু মনুজেসু চ;
সব্বত্থ সুখিতা হুত্ৰা, নেককপ্পেসু সংসরিং.
‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, ৰিপস্সী লোকনাযকো;
উপ্পজ্জি চারুদস্সনো, সব্বধম্মৰিপস্সকো.
‘‘তমহং লোকনাযকং, উপেত্ৰা নরসারথিং;
ধম্মং ভণিতং সুত্ৰান, পব্বজিং অনগারিযং.
‘‘দসৰস্সসহস্সানি, তস্স ৰীরস্স সাসনে;
ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰান, যুত্তযোগা বহুস্সুতা.
‘‘পচ্চযাকারকুসলা, চতুসচ্চৰিসারদা;
নিপুণা চিত্তকথিকা, সত্থুসাসনকারিকা.
‘‘ততো চুতাহং তুসিতং, উপপন্না যসস্সিনী;
অভিভোমি তহিং অঞ্ঞে, ব্রহ্মচারীফলেনহং.
‘‘যত্থ যত্থূপপন্নাহং, মহাভোগা মহদ্ধনা;
মেধাৰিনী সীলৰতী, ৰিনীতপরিসাপি চ.
‘‘ভৰামি তেন কম্মেন, যোগেন জিনসাসনে;
সব্বা সম্পত্তিযো ময্হং, সুলভা মনসো পিযা.
‘‘যোপি মে ভৰতে ভত্তা, যত্থ যত্থ গতাযপি;
ৰিমানেতি ন মং কোচি, পটিপত্তিবলেন মে.
‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্রহ্মবন্ধু মহাযসো;
নামেন কোণাগমনো, উপ্পজ্জি ৰদতং ৰরো.
‘‘তদা হি বারাণসিযং, সুসমিদ্ধকুলপ্পজা;
ধনঞ্জানী সুমেধা চ, অহম্পি চ তযো জনা.
‘‘সঙ্ঘারামমদাসিম্হ, দানসহাযিকা পুরে;
সঙ্ঘস্স চ ৰিহারম্পি, উদ্দিস্স কারিকা মযং.
‘‘ততো চুতা মযং সব্বা, তাৰতিংসূপগা অহুং;
যসসা অগ্গতং পত্তা, মনুস্সেসু তথেৰ চ.
‘‘ইমস্মিংযেৰ কপ্পম্হি, ব্রহ্মবন্ধু মহাযসো;
কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৰদতং ৰরো.
‘‘উপট্ঠাকো মহেসিস্স, তদা আসি নরিস্সরো;
কাসিরাজা কিকী নাম, বারাণসিপুরুত্তমে.
‘‘তস্সাসিং জেট্ঠিকা ধীতা, সমণী ইতি ৰিস্সুতা;
ধম্মং সুত্ৰা জিনগ্গস্স, পব্বজ্জং সমরোচযিং.
‘‘অনুজানি ন নো তাতো, অগারেৰ তদা মযং;
ৰীসৰস্সসহস্সানি, ৰিচরিম্হ অতন্দিতা.
‘‘কোমারিব্রহ্মচরিযং, রাজকঞ্ঞা সুখেধিতা;
বুদ্ধোপট্ঠাননিরতা, মুদিতা সত্ত ধীতরো.
‘‘সমণী সমণগুত্তা চ, ভিক্খুনী ভিক্খুদাযিকা;
ধম্মা চেৰ সুধম্মা চ, সত্তমী সঙ্ঘদাযিকা.
‘‘অহং উপ্পলৰণ্ণা চ, পটাচারা চ কুণ্ডলা;
কিসাগোতমী ধম্মদিন্না, ৰিসাখা হোতি সত্তমী.
‘‘কদাচি সো নরাদিচ্চো, ধম্মং দেসেসি অব্ভুতং;
মহানিদানসুত্তন্তং, সুত্ৰা তং পরিযাপুণিং.
‘‘তেহি কম্মেহি সুকতেহি, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসমগচ্ছহং.
‘‘পচ্ছিমে চ ভৰে দানি, সাকলায পুরুত্তমে;
রঞ্ঞো মদ্দস্স ধীতাম্হি, মনাপা দযিতা পিযা.
‘‘সহ মে জাতমত্তম্হি, খেমং তম্হি পুরে অহু;
ততো খেমাতি নামং মে, গুণতো উপপজ্জথ.
‘‘যদাহং যোব্বনং পত্তা, রূপলাৰঞ্ঞভূসিতা;
তদা অদাসি মং তাতো, বিম্বিসারস্স রাজিনো.
‘‘তস্সাহং সুপ্পিযা আসিং, রূপকেলাযনে রতা;
রূপানং দোসৰাদীতি, ন উপেসিং মহাদযং.
‘‘বিম্বিসারো তদা রাজা, মমানুগ্গহবুদ্ধিযা;
ৰণ্ণযিত্ৰা ৰেল়ুৰনং, গাযকে গাপযী মমং.
‘‘রম্মং ৰেল়ুৰনং যেন, ন দিট্ঠং সুগতালযং;
ন তেন নন্দনং দিট্ঠং, ইতি মঞ্ঞামসে মযং.
‘‘যেন ৰেল়ুৰনং দিট্ঠং, নরনন্দননন্দনং;
সুদিট্ঠং নন্দনং তেন, অমরিন্দসুনন্দনং.
‘‘ৰিহায নন্দনং দেৰা, ওতরিত্ৰা মহীতলং;
রম্মং ৰেল়ুৰনং দিস্ৰা, ন তপ্পন্তি সুৰিম্হিতা.
‘‘রাজপুঞ্ঞেন নিব্বত্তং, বুদ্ধপুঞ্ঞেন ভূসিতং;
কো ৰত্তা তস্স নিস্সেসং, ৰনস্স গুণসঞ্চযং.
‘‘তং সুত্ৰা ৰনসমিদ্ধং, মম সোতমনোহরং;
দট্ঠুকামা তমুয্যানং, রঞ্ঞো আরোচযিং তদা.
‘‘মহতা পরিৰারেন, তদা চ সো মহীপতি;
মং পেসেসি তমুয্যানং, দস্সনায সমুস্সুকং.
‘‘গচ্ছ পস্স মহাভোগে, ৰনং নেত্তরসাযনং;
যং সদা ভাতি সিরিযা, সুগতাভানুরঞ্জিতং.
‘‘যদা চ পিণ্ডায মুনি, গিরিব্বজপুরুত্তমং;
পৰিট্ঠোহং তদাযেৰ, ৰনং দট্ঠুমুপাগমিং.