৪. সুন্দরীনন্দাথেরীগাথাৰণ্ণনা
আতুরং অসুচিন্তিআদিকা সুন্দরীনন্দায থেরিযা গাথা. অযম্পি কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা, সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তী সত্থারং একং ভিক্খুনিং ঝাযিনীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা কুসলং উপচিনন্তী কপ্পসতসহস্সং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সক্যরাজকুলে নিব্বত্তি. নন্দাতিস্সা নামং অকংসু. অপরভাগে রূপসম্পত্তিযা সুন্দরীনন্দা, জনপদকল্যাণীতি চ পঞ্ঞাযিত্থ. সা অম্হাকং ভগৰতি সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা অনুপুব্বেন কপিলৰত্থুং গন্ত্ৰা নন্দকুমারঞ্চ রাহুলকুমারঞ্চ পব্বাজেত্ৰা গতে সুদ্ধোদনমহারাজে চ পরিনিব্বুতে মহাপজাপতিগোতমিযা রাহুলমাতায চ পব্বজিতায চিন্তেসি – ‘‘ময্হং জেট্ঠভাতা চক্কৰত্তিরজ্জং পহায পব্বজিত্ৰা লোকে অগ্গপুগ্গলো বুদ্ধো জাতো, পুত্তোপিস্স রাহুলকুমারো পব্বজি, ভত্তাপি মে নন্দরাজা, মাতাপি মহাপজাপতিগোতমী, ভগিনীপি রাহুলমাতা পব্বজিতা, ইদানাহং গেহে কিং করিস্সামি, পব্বজিস্সামী’’তি ভিক্খুনুপস্সযং গন্ত্ৰা ঞাতিসিনেহেন পব্বজি, নো সদ্ধায. তস্মা পব্বজিত্ৰাপি রূপং নিস্সায উপ্পন্নমদা. ‘‘সত্থা রূপং ৰিৰণ্ণেতি গরহতি, অনেকপরিযাযেন রূপে আদীনৰং দস্সেতী’’তি বুদ্ধুপট্ঠানং ন গচ্ছতীতিআদি সব্বং হেট্ঠা অভিরূপনন্দায ৰত্থুস্মিং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. অযং পন ৰিসেসো – সত্থারা নিম্মিতং ইত্থিরূপং অনুক্কমেন জরাভিভূতং দিস্ৰা অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো মনসিকরোন্তিযা থেরিযা কম্মট্ঠানাভিমুখং চিত্তং অহোসি. তং দিস্ৰা সত্থা তস্সা সপ্পাযৰসেন ধম্মং দেসেন্তো –
৮২. ‘‘আতুরং অসুচিং পূতিং, পস্স নন্দে সমুস্সযং;
অসুভায চিত্তং ভাৰেহি, একগ্গং সুসমাহিতং.
৮৩. ‘‘যথা ইদং তথা এতং, যথা এতং তথা ইদং;
দুগ্গন্ধং পূতিকং ৰাতি, বালানং অভিনন্দিতং.
৮৪. ‘‘এৰমেতং অৰেক্খন্তী, রত্তিন্দিৰমতন্দিতা;
ততো সকায পঞ্ঞায, অভিনিব্বিজ্ঝ দক্খিস’’ন্তি. –
ইমা তিস্সো গাথা অভাসি.
সা দেসনানুসারেন ঞাণং পেসেত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তস্সা উপরিমগ্গত্থায কম্মট্ঠানং আচিক্খন্তো ‘‘নন্দে, ইমস্মিং সরীরে অপ্পমত্তকোপি সারো নত্থি, মংসলোহিতলেপনো জরাদীনং ৰাসভূতো, অট্ঠিপুঞ্জমত্তো এৰায’’ন্তি দস্সেতুং –
‘‘অট্ঠিনং নগরং কতং, মংসলোহিতলেপনং;
যত্থ জরা চ মচ্চু চ, মানো মক্খো চ ওহিতো’’তি. (ধ. প. ১৫০) –
ধম্মপদে ইমং গাথমাহ.
সা দেসনাৰসানে অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থেরী ২.৩.১৬৬-২১৯) –
‘‘পদুমুত্তরো নাম জিনো, সব্বধম্মান পারগূ;
ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.
‘‘ওৰাদকো ৰিঞ্ঞাপকো, তারকো সব্বপাণিনং;
দেসনাকুসলো বুদ্ধো, তারেসি জনতং বহুং.
‘‘অনুকম্পকো কারুণিকো, হিতেসী সব্বপাণিনং;
সম্পত্তে তিত্থিযে সব্বে, পঞ্চসীলে পতিট্ঠপি.
‘‘এৰং নিরাকুলং আসি, সুঞ্ঞতং তিত্থিযেহি চ;
ৰিচিত্তং অরহন্তেহি, ৰসীভূতেহি তাদিভি.
‘‘রতনানট্ঠপঞ্ঞাসং, উগ্গতোৰ মহামুনি;
কঞ্চনগ্ঘিযসঙ্কাসো, বাত্তিংসৰরলক্খণো.
‘‘ৰস্সসতসহস্সানি, আযু ৰিজ্জতি তাৰদে;
তাৰতা তিট্ঠমানো সো, তারেসি জনতং বহুং.
‘‘তদাহং হংসৰতিযং, জাতা সেট্ঠিকুলে অহুং;
নানারতনপজ্জোতে, মহাসুখসমপ্পিতা.
‘‘উপেত্ৰা তং মহাৰীরং, অস্সোসিং ধম্মদেসনং;
অমতং পরমস্সাদং, পরমত্থনিৰেদকং.
‘‘তদা নিমন্তযিত্ৰান, সসঙ্ঘং লোকনাযকং;
দত্ৰা তস্স মহাদানং, পসন্না সেহি পাণিভি.
‘‘ঝাযিনীনং ভিক্খুনীনং, অগ্গট্ঠানমপত্থযিং;
নিপচ্চ সিরসা ধীরং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.
‘‘তদা অদন্তদমকো, তিলোকসরণো পভূ;
ব্যাকাসি নরসারথি, লচ্ছসে তং সুপত্থিতং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৰো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওরসা ধম্মনিম্মিতা;
নন্দাতি নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৰিকা.
‘‘তং সুত্ৰা মুদিতা হুত্ৰা, যাৰজীৰং তদা জিনং;
মেত্তচিত্তা পরিচরিং, পচ্চযেহি ৰিনাযকং.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসমগচ্ছহং.
‘‘ততো চুতা যামমগং, ততোহং তুসিতং গতা;
ততো চ নিম্মানরতিং, ৰসৰত্তিপুরং ততো.
‘‘যত্থ যত্থূপপজ্জামি, তস্স কম্মস্স ৰাহসা;
তত্থ তত্থেৰ রাজূনং, মহেসিত্তমকারযিং.
‘‘ততো চুতা মনুস্সত্তে, রাজানং চক্কৰত্তিনং;
মণ্ডলীনঞ্চ রাজূনং, মহেসিত্তমকারযিং.
‘‘সম্পত্তিং অনুভোত্ৰান, দেৰেসু মনুজেসু চ;
সব্বত্থ সুখিতা হুত্ৰা, নেককপ্পেসু সংসরিং.
‘‘পচ্ছিমে ভৰে সম্পত্তে, সুরম্মে কপিলৰ্হযে;
রঞ্ঞো সুদ্ধোদনস্সাহং, ধীতা আসিং অনিন্দিতা.
‘‘সিরিযা রূপিনিং দিস্ৰা, নন্দিতং আসি তং কুলং;
তেন নন্দাতি মে নামং, সুন্দরং পৰরং অহু.
‘‘যুৰতীনঞ্চ সব্বাসং, কল্যাণীতি চ ৰিস্সুতা;
তস্মিম্পি নগরে রম্মে, ঠপেত্ৰা তং যসোধরং.
‘‘জেট্ঠো ভাতা তিলোকগ্গো, পচ্ছিমো অরহা তথা;
একাকিনী গহট্ঠাহং, মাতরা পরিচোদিতা.
‘‘সাকিযম্হি কুলে জাতা, পুত্তে বুদ্ধানুজা তুৰং;
নন্দেনপি ৰিনা ভূতা, অগারে কিন্নু অচ্ছসি.
‘‘জরাৰসানং যোব্বঞ্ঞং, রূপং অসুচিসম্মতং;
রোগন্তমপিচারোগ্যং, জীৰিতং মরণন্তিকং.
‘‘ইদম্পি তে সুভং রূপং, সসীকন্তং মনোহরং;
ভূসনানং অলঙ্কারং, সিরিসঙ্ঘাটসংনিভং.
‘‘পুঞ্জিতং লোকসারংৰ, নযনানং রসাযনং;
পুঞ্ঞানং কিত্তিজননং, উক্কাককুলনন্দনং.
‘‘ন চিরেনেৰ কালেন, জরা সমধিসেস্সতি;
ৰিহায গেহং কারুঞ্ঞে, চর ধম্মমনিন্দিতে.
‘‘সুত্ৰাহং মাতু ৰচনং, পব্বজিং অনগারিযং;
দেহেন নতু চিত্তেন, রূপযোব্বনলাল়িতা.
‘‘মহতা চ পযত্তেন, ঝানজ্ঝেন পরং মম;
কাতুঞ্চ ৰদতে মাতা, ন চাহং তত্থ উস্সুকা.
‘‘ততো মহাকারুণিকো, দিস্ৰা মং কামলালসং;
নিব্বন্দনত্থং রূপস্মিং, মম চক্খুপথে জিনো.
‘‘সকেন আনুভাৰেন, ইত্থিং মাপেসি সোভিনিং;
দস্সনীযং সুরুচিরং, মমতোপি সুরূপিনিং.
‘‘তমহং ৰিম্হিতা দিস্ৰা, অতিৰিম্হিতদেহিনিং;
চিন্তযিং সফলং মেতি, নেত্তলাভঞ্চ মানুসং.
‘‘তমহং এহি সুভগে, যেনত্থো তং ৰদেহি মে;
কুলং তে নামগোত্তঞ্চ, ৰদ মে যদি তে পিযং.
‘‘ন ৰঞ্চকালো সুভগে, উচ্ছঙ্গে মং নিৰাসয;
সীদন্তীৰ মমঙ্গানি, পসুপ্পযমুহুত্তকং.
‘‘ততো সীসং মমঙ্গে সা, কত্ৰা সযি সুলোচনা;
তস্সা নলাটে পতিতা, লুদ্ধা পরমদারুণা.
‘‘সহ তস্সা নিপাতেন, পিল়কা উপপজ্জথ;
পগ্ঘরিংসু পভিন্না চ, কুণপা পুব্বলোহিতা.
‘‘পভিন্নং ৰদনঞ্চাপি, কুণপং পূতিগন্ধনং;
উদ্ধুমাতং ৰিনিলঞ্চ, পুব্বঞ্চাপি সরীরকং.
‘‘সা পৰেদিতসব্বঙ্গী, নিস্সসন্তী মুহুং মুহুং;
ৰেদযন্তী সকং দুক্খং, করুণং পরিদেৰযি.
‘‘দুক্খেন দুক্খিতা হোমি, ফুসযন্তি চ ৰেদনা;
মহাদুক্খে নিমুগ্গম্হি, সরণং হোহি মে সখী.
‘‘কুহিং ৰদনসোতং তে, কুহিং তে তুঙ্গনাসিকা;
তম্ববিম্বৰরোট্ঠন্তে, ৰদনং তে কুহিং গতং.
‘‘কুহিং সসীনিভং ৰণ্ণং, কম্বুগীৰা কুহিং গতা;
দোল়া লোলাৰ তে কণ্ণা, ৰেৰণ্ণং সমুপাগতা.
‘‘মকুল়খারকাকারা, কলিকাৰ পযোধরা;
পভিন্না পূতিকুণপা, দুট্ঠগন্ধিত্তমাগতা.
‘‘ৰেদিমজ্ঝাৰ সুস্সোণী, সূনাৰ নীতকিব্বিসা;
জাতা অমজ্ঝভরিতা, অহো রূপমসস্সতং.
‘‘সব্বং সরীরসঞ্জাতং, পূতিগন্ধং ভযানকং;
সুসানমিৰ বীভচ্ছং, রমন্তে যত্থ বালিসা.
‘‘তদা মহাকারুণিকো, ভাতা মে লোকনাযকো;
দিস্ৰা সংৰিগ্গচিত্তং মং, ইমা গাথা অভাসথ.
‘‘আতুরং কুণপং পূতিং, পস্স নন্দে সমুস্সযং;
অসুভায চিত্তং ভাৰেহি, একগ্গং সুসমাহিতং.
‘‘যথা ইদং তথা এতং, যথা এতং তথা ইদং;
দুগ্গন্ধং পূতিকং ৰাতি, বালানং অভিনন্দিতং.
‘‘এৰমেতং অৰেক্খন্তী, রত্তিন্দিৰমতন্দিতা;
ততো সকায পঞ্ঞায, অভিনিব্বিজ্ঝ দক্খিসং.
‘‘ততোহং অতিসংৰিগ্গা, সুত্ৰা গাথা সুভাসিতা;
তত্রট্ঠিতাৰহং সন্তী, অরহত্তমপাপুণিং.
‘‘যত্থ যত্থ নিসিন্নাহং, সদা ঝানপরাযণা;
জিনো তস্মিং গুণে তুট্ঠো, এতদগ্গে ঠপেসি মং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উদানৰসেন ‘‘আতুরং অসুচি’’ন্তিআদিনা সত্থারা দেসিতাহি তীহি গাথাহি সদ্ধিং –
৮৫. ‘‘তস্সা মে অপ্পমত্তায, ৰিচিনন্তিযা যোনিসো;
যথাভূতং অযং কাযো, দিট্ঠো সন্তরবাহিরো.
৮৬. ‘‘অথ নিব্বিন্দহং কাযে, অজ্ঝত্তঞ্চ ৰিরজ্জহং;
অপ্পমত্তা ৰিসংযুত্তা, উপসন্তাম্হি নিব্বুতা’’তি. –
ইমা দ্ৰে গাথা অভাসি.
তত্থ এৰমেতং অৰেক্খন্তী…পে… দক্খিসন্তি এতং আতুরাদিসভাৰং কাযং এৰং ‘‘যথা ইদং তথা এত’’ন্তিআদিনা ৰুত্তপ্পকারেন রত্তিন্দিৰং সব্বকালং অতন্দিতা হুত্ৰা পরতো ঘোসহেতুকং সুতমযঞাণং মুঞ্চিত্ৰা, ততো তংনিমিত্তং অত্তনি সম্ভূতত্তা সকাযভাৰনামযায পঞ্ঞায যাথাৰতো ঘনৰিনিব্ভোগকরণেন অভিনিব্বিজ্ঝ, কথং নু খো দক্খিসং পস্সিস্সন্তি আভোগপুরেচারিকেন পুব্বভাগঞাণচক্খুনা অৰেক্খন্তী ৰিচিনন্তীতি অত্থো.
তেনাহ ‘‘তস্সা মে অপ্পমত্তাযা’’তিআদি. তস্সত্থো – তস্সা মে সতিঅৰিপ্পৰাসেন অপ্পমত্তায যোনিসো উপাযেন অনিচ্চাদিৰসেন ৰিপস্সনাপঞ্ঞায ৰিচিনন্তিযা ৰীমংসন্তিযা, অযং খন্ধপঞ্চকসঙ্খাতো কাযো সসন্তানপরসন্তানৰিভাগতো সন্তরবাহিরো যথাভূতং দিট্ঠো.
অথ তথা দস্সনতো পচ্ছা নিব্বিন্দহং কাযে ৰিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায অত্তভাৰে নিব্বিন্দিং, ৰিসেসতোৰ অজ্ঝত্তসন্তানে ৰিরজ্জি ৰিরাগং আপজ্জিং, অহং যথাভূতায অপ্পমাদপটিপত্তিযা মত্থকপ্পত্তিযা অপ্পমত্তা সব্বসো সংযোজনানং সমুচ্ছিন্নত্তা ৰিসংযুত্তা উপসন্তা চ নিব্বুতা চ অম্হীতি.
সুন্দরীনন্দাথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.