৫. পঞ্চকনিপাতো
১. অঞ্ঞতরাথেরীগাথাৰণ্ণনা
পঞ্চকনিপাতে পণ্ণৰীসতি ৰস্সানীতিআদিকা অঞ্ঞতরায থেরিযা গাথা. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারা তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে দেৰদহনগরে মহাপজাপতিগোতমিযা ধাতী হুত্ৰা ৰড্ঢেসি. নামগোত্ততো পন অপঞ্ঞাতা অহোসি. সা মহাপজাপতিগোতমিযা পব্বজিতকালে সযম্পি পব্বজিত্ৰা পঞ্চৰীসতি সংৰচ্ছরানি কামরাগেন উপদ্দুতা অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পি কালং চিত্তেকগ্গতং অলভন্তী বাহা পগ্গয্হ কন্দমানা ধম্মদিন্নাথেরিযা সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা কামেহি ৰিনিৰত্তিতমানসা কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ভাৰনমনুযঞ্জন্তী ন চিরস্সেৰ ছল়ভিঞ্ঞা হুত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উদানৰসেন –
৬৭. ‘‘পণ্ণৰীসতি ৰস্সানি, যতো পব্বজিতা অহং;
নাচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পি, চিত্তস্সূপসমজ্ঝগং.
৬৮. ‘‘অলদ্ধা চেতসো সন্তিং, কামরাগেনৰস্সুতা;
বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তী, ৰিহারং পাৰিসিং অহং.
৬৯. ‘‘সা ভিক্খুনিং উপাগচ্ছিং, যা মে সদ্ধাযিকা অহু;
সা মে ধম্মমদেসেসি, খন্ধাযতনধাতুযো.
৭০. ‘‘তস্সা ধম্মং সুণিত্ৰান, একমন্তে উপাৰিসিং;
পুব্বেনিৰাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৰিসোধিতং.
৭১. ‘‘চেতোপরিচ্চঞাণঞ্চ, সোতধাতু ৰিসোধিতা;
ইদ্ধীপি মে সচ্ছিকতা, পত্তো মে আসৰক্খযো;
ছল়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. –
ইমা গাথা অভাসি.
তত্থ নাচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পীতি অচ্ছরাঘটিতমত্তম্পি খণং অঙ্গুলিফোটনমত্তম্পি কালন্তি অত্থো. চিত্তস্সূপসমজ্ঝগন্তি চিত্তস্স উপসমং চিত্তেকগ্গং ন অজ্ঝগন্তি যোজনা, ন পটিলভিন্তি অত্থো.
কামরাগেনৰস্সুতাতি কামগুণসঙ্খাতেসু ৰত্থুকামেসু দল়্হতরাভিনিৰেসিতায বহলেন ছন্দরাগেন তিন্তচিত্তা.
ভিক্খুনিন্তি ধম্মদিন্নত্থেরিং সন্ধায ৰদতি.
চেতোপরিচ্চঞাণঞ্চাতি চেতোপরিযঞাণঞ্চ ৰিসোধিতন্তি সম্বন্ধো, অধিগতন্তি অত্থো. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
অঞ্ঞতরাথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ৰিমলাথেরীগাথাৰণ্ণনা
মত্তা ৰণ্ণেন রূপেনাতিআদিকা ৰিমলায থেরিযা গাথা. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারা তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰেসালিযং অঞ্ঞতরায রূপূপজীৰিনিযা ইত্থিযা ধীতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. ৰিমলাতিস্সা নামং অহোসি. সা ৰযপ্পত্তা তথেৰ জীৰিকং কপ্পেন্তী একদিৰসং আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং ৰেসালিযং পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা পটিবদ্ধচিত্তা হুত্ৰা থেরস্স ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা থেরং উদ্দিস্স পলোভনকম্মং কাতুং আরভি. ‘‘তিত্থিযেহি উয্যোজিতা তথা অকাসী’’তি কেচি ৰদন্তি. থেরো তস্সা অসুভৰিভাৰনমুখেন সন্তজ্জনং কত্ৰা ওৰাদমদাসি. তং হেট্ঠা থেরগাথায আগতমেৰ, তথা পন থেরেন ওৰাদে দিন্নে সা সংৰেগজাতা হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা সাসনে পটিলদ্ধসদ্ধা উপাসিকা হুত্ৰা অপরভাগে ভিক্খুনীসু পব্বজিত্ৰা ঘটেন্তী ৰাযমন্তী হেতুসম্পন্নতায ন চিরস্সেৰ অরহত্তং পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উদানৰসেন –
৭২. ‘‘মত্তা ৰণ্ণেন রূপেন, সোভগ্গেন যসেন চ;
যোব্বনেন চুপত্থদ্ধা, অঞ্ঞাসমতিমঞ্ঞিহং.
৭৩. ‘‘ৰিভূসেত্ৰা ইমং কাযং, সুচিত্তং বাললাপনং;
অট্ঠাসিং ৰেসিদ্ৰারম্হি, লুদ্দো পাসমিৰোড্ডিয.
৭৪. ‘‘পিল়ন্ধনং ৰিদংসেন্তী, গুয্হং পকাসিকং বহুং;
অকাসিং ৰিৰিধং মাযং, উজ্ঝগ্ঘন্তী বহুং জনং.
৭৫. ‘‘সাজ্জ পিণ্ডং চরিত্ৰান, মুণ্ডা সঙ্ঘাটিপারুতা;
নিসিন্না রুক্খমূলম্হি, অৰিতক্কস্স লাভিনী.
৭৬. ‘‘সব্বে যোগা সমুচ্ছিন্না, যে দিব্বা যে চ মানুসা;
খেপেত্ৰা আসৰে সব্বে, সীতিভূতাম্হি নিব্বুতা’’তি. –
ইমা গাথা অভাসি.
তত্থ মত্তা ৰণ্ণেন রূপেনাতি গুণৰণ্ণেন চেৰ রূপসম্পত্তিযা চ. সোভগ্গেনাতি সুভগভাৰেন. যসেনাতি পরিৰারসম্পত্তিযা. মত্তা ৰণ্ণমদরূপমদসোভগ্গমদপরিৰারমদৰসেন মদং আপন্নাতি অত্থো. যোব্বনেন চুপত্থদ্ধাতি যোব্বনমদেন উপরূপরি থদ্ধা যোব্বননিমিত্তেন অহঙ্কারেন উপত্থদ্ধচিত্তা অনুপসন্তমানসা. অঞ্ঞাসমতিমঞ্ঞিহন্তি অঞ্ঞা ইত্থিযো অত্তনো ৰণ্ণাদিগুণেহি সব্বথাপি অতিক্কমিত্ৰা মঞ্ঞিং অহং. অঞ্ঞাসং ৰা ইত্থীনং ৰণ্ণাদিগুণে অতিমঞ্ঞিং অতিক্কমিত্ৰা অমঞ্ঞিং অৰমানং অকাসিং.
ৰিভূসিত্ৰা ইমং কাযং, সুচিত্তং বাললাপনন্তি ইমং নানাৰিধঅসুচিভরিতং জেগুচ্ছং অহং মমাতি বালানং লাপনতো ৰাচনতো বাললাপনং মম কাযং ছৰিরাগকরণকেসট্ঠপনাদিনা সুচিত্তং ৰত্থাভরণেহি ৰিভূসিত্ৰা সুমণ্ডিতপসাদিতং কত্ৰা. অট্ঠাসিং ৰেসিদ্ৰারম্হি, লুদ্দো পাসমিৰোড্ডিযাতি মিগলুদ্দো ৰিয মিগানং বন্ধনত্থায দণ্ডৰাকুরাদিমিগপাসং, মারস্স পাসভূতং যথাৰুত্তং মম কাযং ৰেসিদ্ৰারম্হি ৰেসিযা ঘরদ্ৰারে ওড্ডিযিত্ৰা অট্ঠাসিং.
পিল়ন্ধনং ৰিদংসেন্তী, গুয্হং পকাসিকং বহুন্তি ঊরুজঘনথনদস্সনাদিকং গুয্হঞ্চেৰ পাদজাণুসিরাদিকং পকাসঞ্চাতি গুয্হং পকাসিকঞ্চ বহুং নানপ্পকারং পিল়ন্ধনং আভরণং দস্সেন্তী. অকাসিং ৰিৰিধং মাযং, উজ্ঝগ্ঘন্তী বহুং জনন্তি যোব্বনমদমত্তং বহুং বালজনং ৰিপ্পলম্ভেতুং হসন্তী গন্ধমালাৰত্থাভরণাদীহি সরীরসভাৰপটিচ্ছাদনেন হসৰিলাসভাৰাদীহি তেহি চ ৰিৰিধং নানপ্পকারং ৰঞ্চনং অকাসিং.
সাজ্জ পিণ্ডং চরিত্ৰান…পে… অৰিতক্কস্স লাভিনীতি সা অহং এৰং পমাদৰিহারিনী সমানা অজ্জ ইদানি অয্যস্স মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স ওৰাদে ঠত্ৰা সাসনে পব্বজিত্ৰা মুণ্ডা সঙ্ঘাটিপারুতা হুত্ৰা পিণ্ডং চরিত্ৰান ভিক্খাহারং ভুঞ্জিত্ৰা নিসিন্না রুক্খমূলম্হি রুক্খমূলে ৰিৰিত্তাসনে নিসিন্না দুতিযজ্ঝানপাদকস্স অগ্গফলস্স অধিগমেন অৰিতক্কস্স লাভিনী অম্হীতি যোজনা.
সব্বে যোগাতি কামযোগাদযো চত্তারোপি যোগা. সমুচ্ছিন্নাতি পঠমমগ্গাদিনা যথারহং সম্মদেৰ উচ্ছিন্না পহীনা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
ৰিমলাথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. সীহাথেরীগাথাৰণ্ণনা
অযোনিসো মনসিকারাতিআদিকা সীহায থেরিযা গাথা. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারা তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰেসালিযং সীহসেনাপতিনো ভগিনিযা ধীতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. তস্সা ‘‘মাতুলস্স নামং করোমা’’তি সীহাতি নামং অকংসু. সা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা একদিৰসং সত্থারা সীহস্স সেনাপতিনো ধম্মে দেসিযমানে তং ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধা মাতাপিতরো অনুজানাপেত্ৰা পব্বজি. পব্বজিত্ৰা চ ৰিপস্সনং আরভিত্ৰাপি বহিদ্ধা পুথুত্তারম্মণে ৰিধাৰন্তং চিত্তং নিৰত্তেতুং অসক্কোন্তী সত্ত সংৰচ্ছরানি মিচ্ছাৰিতক্কেহি বাধীযমানা চিত্তস্সাদং অলভন্তী ‘‘কিং মে ইমিনা পাপজীৰিতেন, উব্বন্ধিত্ৰা মরিস্সামী’’তি পাসং গহেত্ৰা রুক্খসাখাযং লগ্গিত্ৰা তং অত্তনো কণ্ঠে পটিমুঞ্চন্তী পুব্বাচিণ্ণৰসেন ৰিপস্সনায চিত্তং অভিনীহরি, অন্তিমভৰিকতায পাসস্স বন্ধনং গীৰট্ঠানে অহোসি, ঞাণস্স পরিপাকং গতত্তা সা তাৰদেৰ ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. অরহত্তং পত্তসমকালমেৰ চ পাসবন্ধো গীৰতো মুচ্চিত্ৰা ৰিনিৰত্তি. সা অরহত্তে পতিট্ঠিতা উদানৰসেন –
৭৭. ‘‘অযোনিসো মনসিকারা, কামরাগেন অট্টিতা;
অহোসিং উদ্ধতা পুব্বে, চিত্তে অৰসৰত্তিনী.
৭৮. ‘‘পরিযুট্ঠিতা ক্লেসেহি, সুভসঞ্ঞানুৰত্তিনী;
সমং চিত্তস্স ন লভিং, রাগচিত্তৰসানুগা.
৭৯. ‘‘কিসা পণ্ডু ৰিৰণ্ণা চ, সত্ত ৰস্সানি চারিহং;
নাহং দিৰা ৰা রত্তিং ৰা, সুখং ৰিন্দিং সুদুক্খিতা.
৮০. ‘‘ততো রজ্জুং গহেত্ৰান, পাৰিসিং ৰনমন্তরং;
ৰরং মে ইধ উব্বন্ধং, যঞ্চ হীনং পুনাচরে.
৮১. ‘‘দল়্হপাসং করিত্ৰান, রুক্খসাখায বন্ধিয;
পক্খিপিং পাসং গীৰাযং, অথ চিত্তং ৰিমুচ্চি মে’’তি. –
ইমা গাথা অভাসি.
তত্থ অযোনিসো মনসিকারাতি অনুপাযমনসিকারেন, অসুভে সুভন্তি ৰিপল্লাসগ্গাহেন. কামরাগেন অট্টিতাতি কামগুণেসু ছন্দরাগেন পীল়িতা. অহোসিং উদ্ধতা পুব্বে, চিত্তে অৰসৰত্তিনীতি পুব্বে মম চিত্তে ময্হং ৰসে অৰত্তমানে উদ্ধতা নানারম্মণে ৰিক্খিত্তচিত্তা অসমাহিতা অহোসিং.
পরিযুট্ঠিতা ক্লেসেহি, সুভসঞ্ঞানুৰত্তিনীতি পরিযুট্ঠানপত্তেহি কামরাগাদিকিলেসেহি অভিভূতা রূপাদীসু সুভন্তি পৰত্তায কামসঞ্ঞায অনুৰত্তনসীলা. সমং চিত্তস্স ন লভিং, রাগচিত্তৰসানুগাতি কামরাগসম্পযুত্তচিত্তস্স ৰসং অনুগচ্ছন্তী ঈসকম্পি চিত্তস্স সমং চেতোসমথং চিত্তেকগ্গতং ন লভিং.
কিসা পণ্ডু ৰিৰণ্ণা চাতি এৰং উক্কণ্ঠিতভাৰেন কিসা ধমনিসন্থতগত্তা উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতা ততো এৰ ৰিৰণ্ণা ৰিগতছৰিৰণ্ণা চ হুত্ৰা. সত্ত ৰস্সানীতি সত্ত সংৰচ্ছরানি. চারিহন্তি চরিং অহং. নাহং দিৰা ৰা রত্তিং ৰা, সুখং ৰিন্দিং সুদুক্খিতাতি এৰমহং সত্তসু সংৰচ্ছরেসু কিলেসদুক্খেন দুক্খিতা একদাপি দিৰা ৰা রত্তিং ৰা সমণসুখং ন পটিলভিং.
ততোতি কিলেসপরিযুট্ঠানেন সমণসুখালাভভাৰতো. রজ্জুং গহেত্ৰান পাৰিসিং, ৰনমন্তরন্তি পাসরজ্জুং আদায ৰনন্তরং পাৰিসিং. কিমত্থং পাৰিসীতি চে আহ – ‘‘ৰরং মে ইধ উব্বন্ধং, যঞ্চ হীনং পুনাচরে’’তি যদহং সমণধম্মং কাতুং অসক্কোন্তী হীনং গিহিভাৰং পুন আচরে আচরেয্যং অনুতিট্ঠেয্যং, ততো সতগুণেন সহস্সগুণেন ইমস্মিং ৰনন্তরে উব্বন্ধং বন্ধিত্ৰা মরণং মে ৰরং সেট্ঠন্তি অত্থো. অথ চিত্তং ৰিমুচ্চি মেতি যদা রুক্খসাখায বন্ধপাসং গীৰাযং পক্খিপি, অথ তদনন্তরমেৰ ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনামগ্গেন ঘটিতত্তা মগ্গপটিপাটিযা সব্বাসৰেহি মম চিত্তং ৰিমুচ্চি ৰিমুত্তং অহোসীতি.
সীহাথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. সুন্দরীনন্দাথেরীগাথাৰণ্ণনা
আতুরং অসুচিন্তিআদিকা সুন্দরীনন্দায থেরিযা গাথা. অযম্পি কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা, সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তী সত্থারং একং ভিক্খুনিং ঝাযিনীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা কুসলং উপচিনন্তী কপ্পসতসহস্সং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সক্যরাজকুলে নিব্বত্তি. নন্দাতিস্সা নামং অকংসু. অপরভাগে রূপসম্পত্তিযা সুন্দরীনন্দা, জনপদকল্যাণীতি চ পঞ্ঞাযিত্থ. সা অম্হাকং ভগৰতি সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা অনুপুব্বেন কপিলৰত্থুং গন্ত্ৰা নন্দকুমারঞ্চ রাহুলকুমারঞ্চ পব্বাজেত্ৰা গতে সুদ্ধোদনমহারাজে চ পরিনিব্বুতে মহাপজাপতিগোতমিযা রাহুলমাতায চ পব্বজিতায চিন্তেসি – ‘‘ময্হং জেট্ঠভাতা চক্কৰত্তিরজ্জং পহায পব্বজিত্ৰা লোকে অগ্গপুগ্গলো বুদ্ধো জাতো, পুত্তোপিস্স রাহুলকুমারো পব্বজি, ভত্তাপি মে নন্দরাজা, মাতাপি মহাপজাপতিগোতমী, ভগিনীপি রাহুলমাতা পব্বজিতা, ইদানাহং গেহে কিং করিস্সামি, পব্বজিস্সামী’’তি ভিক্খুনুপস্সযং গন্ত্ৰা ঞাতিসিনেহেন পব্বজি, নো সদ্ধায. তস্মা পব্বজিত্ৰাপি রূপং নিস্সায উপ্পন্নমদা. ‘‘সত্থা রূপং ৰিৰণ্ণেতি গরহতি, অনেকপরিযাযেন রূপে আদীনৰং দস্সেতী’’তি বুদ্ধুপট্ঠানং ন গচ্ছতীতিআদি সব্বং হেট্ঠা অভিরূপনন্দায ৰত্থুস্মিং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. অযং পন ৰিসেসো – সত্থারা নিম্মিতং ইত্থিরূপং অনুক্কমেন জরাভিভূতং দিস্ৰা অনিচ্চতো দুক্খতো অনত্ততো মনসিকরোন্তিযা থেরিযা কম্মট্ঠানাভিমুখং চিত্তং অহোসি. তং দিস্ৰা সত্থা তস্সা সপ্পাযৰসেন ধম্মং দেসেন্তো –
৮২. ‘‘আতুরং অসুচিং পূতিং, পস্স নন্দে সমুস্সযং;
অসুভায চিত্তং ভাৰেহি, একগ্গং সুসমাহিতং.
৮৩. ‘‘যথা ইদং তথা এতং, যথা এতং তথা ইদং;
দুগ্গন্ধং পূতিকং ৰাতি, বালানং অভিনন্দিতং.
৮৪. ‘‘এৰমেতং অৰেক্খন্তী, রত্তিন্দিৰমতন্দিতা;
ততো সকায পঞ্ঞায, অভিনিব্বিজ্ঝ দক্খিস’’ন্তি. –
ইমা তিস্সো গাথা অভাসি.
সা দেসনানুসারেন ঞাণং পেসেত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তস্সা উপরিমগ্গত্থায কম্মট্ঠানং আচিক্খন্তো ‘‘নন্দে, ইমস্মিং সরীরে অপ্পমত্তকোপি সারো নত্থি, মংসলোহিতলেপনো জরাদীনং ৰাসভূতো, অট্ঠিপুঞ্জমত্তো এৰায’’ন্তি দস্সেতুং –
‘‘অট্ঠিনং নগরং কতং, মংসলোহিতলেপনং;
যত্থ জরা চ মচ্চু চ, মানো মক্খো চ ওহিতো’’তি. (ধ. প. ১৫০) –
ধম্মপদে ইমং গাথমাহ.
সা দেসনাৰসানে অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থেরী ২.৩.১৬৬-২১৯) –
‘‘পদুমুত্তরো নাম জিনো, সব্বধম্মান পারগূ;
ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.
‘‘ওৰাদকো ৰিঞ্ঞাপকো, তারকো সব্বপাণিনং;
দেসনাকুসলো বুদ্ধো, তারেসি জনতং বহুং.
‘‘অনুকম্পকো কারুণিকো, হিতেসী সব্বপাণিনং;
সম্পত্তে তিত্থিযে সব্বে, পঞ্চসীলে পতিট্ঠপি.
‘‘এৰং নিরাকুলং আসি, সুঞ্ঞতং তিত্থিযেহি চ;
ৰিচিত্তং অরহন্তেহি, ৰসীভূতেহি তাদিভি.
‘‘রতনানট্ঠপঞ্ঞাসং, উগ্গতোৰ মহামুনি;
কঞ্চনগ্ঘিযসঙ্কাসো, বাত্তিংসৰরলক্খণো.
‘‘ৰস্সসতসহস্সানি, আযু ৰিজ্জতি তাৰদে;
তাৰতা তিট্ঠমানো সো, তারেসি জনতং বহুং.
‘‘তদাহং হংসৰতিযং, জাতা সেট্ঠিকুলে অহুং;
নানারতনপজ্জোতে, মহাসুখসমপ্পিতা.
‘‘উপেত্ৰা তং মহাৰীরং, অস্সোসিং ধম্মদেসনং;
অমতং পরমস্সাদং, পরমত্থনিৰেদকং.
‘‘তদা নিমন্তযিত্ৰান, সসঙ্ঘং লোকনাযকং;
দত্ৰা তস্স মহাদানং, পসন্না সেহি পাণিভি.
‘‘ঝাযিনীনং ভিক্খুনীনং, অগ্গট্ঠানমপত্থযিং;
নিপচ্চ সিরসা ধীরং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.
‘‘তদা অদন্তদমকো, তিলোকসরণো পভূ;
ব্যাকাসি নরসারথি, লচ্ছসে তং সুপত্থিতং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৰো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওরসা ধম্মনিম্মিতা;
নন্দাতি নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৰিকা.
‘‘তং সুত্ৰা মুদিতা হুত্ৰা, যাৰজীৰং তদা জিনং;
মেত্তচিত্তা পরিচরিং, পচ্চযেহি ৰিনাযকং.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসমগচ্ছহং.
‘‘ততো চুতা যামমগং, ততোহং তুসিতং গতা;
ততো চ নিম্মানরতিং, ৰসৰত্তিপুরং ততো.
‘‘যত্থ যত্থূপপজ্জামি, তস্স কম্মস্স ৰাহসা;
তত্থ তত্থেৰ রাজূনং, মহেসিত্তমকারযিং.
‘‘ততো চুতা মনুস্সত্তে, রাজানং চক্কৰত্তিনং;
মণ্ডলীনঞ্চ রাজূনং, মহেসিত্তমকারযিং.
‘‘সম্পত্তিং অনুভোত্ৰান, দেৰেসু মনুজেসু চ;
সব্বত্থ সুখিতা হুত্ৰা, নেককপ্পেসু সংসরিং.
‘‘পচ্ছিমে ভৰে সম্পত্তে, সুরম্মে কপিলৰ্হযে;
রঞ্ঞো সুদ্ধোদনস্সাহং, ধীতা আসিং অনিন্দিতা.
‘‘সিরিযা রূপিনিং দিস্ৰা, নন্দিতং আসি তং কুলং;
তেন নন্দাতি মে নামং, সুন্দরং পৰরং অহু.
‘‘যুৰতীনঞ্চ সব্বাসং, কল্যাণীতি চ ৰিস্সুতা;
তস্মিম্পি নগরে রম্মে, ঠপেত্ৰা তং যসোধরং.
‘‘জেট্ঠো ভাতা তিলোকগ্গো, পচ্ছিমো অরহা তথা;
একাকিনী গহট্ঠাহং, মাতরা পরিচোদিতা.
‘‘সাকিযম্হি কুলে জাতা, পুত্তে বুদ্ধানুজা তুৰং;
নন্দেনপি ৰিনা ভূতা, অগারে কিন্নু অচ্ছসি.
‘‘জরাৰসানং যোব্বঞ্ঞং, রূপং অসুচিসম্মতং;
রোগন্তমপিচারোগ্যং, জীৰিতং মরণন্তিকং.
‘‘ইদম্পি তে সুভং রূপং, সসীকন্তং মনোহরং;
ভূসনানং অলঙ্কারং, সিরিসঙ্ঘাটসংনিভং.
‘‘পুঞ্জিতং লোকসারংৰ, নযনানং রসাযনং;
পুঞ্ঞানং কিত্তিজননং, উক্কাককুলনন্দনং.
‘‘ন চিরেনেৰ কালেন, জরা সমধিসেস্সতি;
ৰিহায গেহং কারুঞ্ঞে, চর ধম্মমনিন্দিতে.
‘‘সুত্ৰাহং মাতু ৰচনং, পব্বজিং অনগারিযং;
দেহেন নতু চিত্তেন, রূপযোব্বনলাল়িতা.
‘‘মহতা চ পযত্তেন, ঝানজ্ঝেন পরং মম;
কাতুঞ্চ ৰদতে মাতা, ন চাহং তত্থ উস্সুকা.
‘‘ততো মহাকারুণিকো, দিস্ৰা মং কামলালসং;
নিব্বন্দনত্থং রূপস্মিং, মম চক্খুপথে জিনো.
‘‘সকেন আনুভাৰেন, ইত্থিং মাপেসি সোভিনিং;
দস্সনীযং সুরুচিরং, মমতোপি সুরূপিনিং.
‘‘তমহং ৰিম্হিতা দিস্ৰা, অতিৰিম্হিতদেহিনিং;
চিন্তযিং সফলং মেতি, নেত্তলাভঞ্চ মানুসং.
‘‘তমহং এহি সুভগে, যেনত্থো তং ৰদেহি মে;
কুলং তে নামগোত্তঞ্চ, ৰদ মে যদি তে পিযং.
‘‘ন ৰঞ্চকালো সুভগে, উচ্ছঙ্গে মং নিৰাসয;
সীদন্তীৰ মমঙ্গানি, পসুপ্পযমুহুত্তকং.
‘‘ততো সীসং মমঙ্গে সা, কত্ৰা সযি সুলোচনা;
তস্সা নলাটে পতিতা, লুদ্ধা পরমদারুণা.
‘‘সহ তস্সা নিপাতেন, পিল়কা উপপজ্জথ;
পগ্ঘরিংসু পভিন্না চ, কুণপা পুব্বলোহিতা.
‘‘পভিন্নং ৰদনঞ্চাপি, কুণপং পূতিগন্ধনং;
উদ্ধুমাতং ৰিনিলঞ্চ, পুব্বঞ্চাপি সরীরকং.
‘‘সা পৰেদিতসব্বঙ্গী, নিস্সসন্তী মুহুং মুহুং;
ৰেদযন্তী সকং দুক্খং, করুণং পরিদেৰযি.
‘‘দুক্খেন দুক্খিতা হোমি, ফুসযন্তি চ ৰেদনা;