১০. পটাচারাথেরীগাথাৰণ্ণনা
নঙ্গলেহি কসং খেত্তন্তিআদিকা পটাচারায থেরিযা গাথা. অযম্পি পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা, একদিৰসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তী সত্থারং একং ভিক্খুনিং ৰিনযধরানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা, অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সা যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তী কস্সপবুদ্ধকালে কিকিস্স কাসিরঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৰা সত্তন্নং ভগিনীনং অব্ভন্তরা হুত্ৰা ৰীসতি ৰস্সসহস্সানি ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স পরিৰেণং অকাসি. সা ততো চুতা দেৰলোকে নিব্বত্তা, একং বুদ্ধন্তরং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং সেট্ঠিগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তা অত্তনো গেহে একেন কম্মকারেন সদ্ধিং কিলেসসন্থৰং অকাসি. তং মাতাপিতরো সমজাতিকস্স কুমারস্স দাতুং দিৰসং সণ্ঠপেসুং. তং ঞত্ৰা সা হত্থসারং গহেত্ৰা তেন কতসন্থৰেন পুরিসেন সদ্ধিং অগ্গদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা একস্মিং গামকে ৰসন্তী গব্ভিনী অহোসি. সা পরিপক্কে গব্ভে ‘‘কিং ইধ অনাথৰাসেন, কুলগেহং গচ্ছাম, সামী’’তি ৰত্ৰা তস্মিং ‘‘অজ্জ গচ্ছাম, স্ৰে গচ্ছামা’’তি কালক্খেপং করোন্তে ‘‘নাযং বালো মং নেস্সতী’’তি তস্মিং বহি গতে গেহে পটিসামেতব্বং পটিসামেত্ৰা ‘‘কুলঘরং গতাতি ময্হং সামিকস্স কথেথা’’তি পটিৰিস্সকঘরৰাসীনং আচিক্খিত্ৰা ‘‘একিকাৰ কুলঘরং গমিস্সামী’’তি মগ্গং পটিপজ্জি. সো আগন্ত্ৰা গেহে তং অপস্সন্তো পটিৰিস্সকে পুচ্ছিত্ৰা ‘‘কুলঘরং গতা’’তি সুত্ৰা ‘‘মং নিস্সায কুলধীতা অনাথা জাতা’’তি পদানুপদং গন্ত্ৰা সম্পাপুণি. তস্সা অন্তরামগ্গে এৰ গব্ভৰুট্ঠানং অহোসি. সা পসুতকালতো পট্ঠায পটিপ্পস্সদ্ধগমনুস্সুক্কা সামিকং গহেত্ৰা নিৰত্তি. দুতিযৰারম্পি গব্ভিনী অহোসীতিআদি সব্বং পুরিমনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং.
অযং পন ৰিসেসো – যদা তস্সা অন্তরামগ্গে কম্মজৰাতা চলিংসু, তদা মহাঅকালমেঘো উদপাদি. সমন্ততো ৰিজ্জুলতাহি আদিত্তং ৰিয মেঘথনিতেহি ভিজ্জমানং ৰিয চ উদকধারানিপাতনিরন্তরং নভং অহোসি. সা তং দিস্ৰা, ‘‘সামি, মে অনোৰস্সকং ঠানং জানাহী’’তি আহ. সো ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো একং তিণসঞ্ছন্নং গুম্বং দিস্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা হত্থগতায ৰাসিযা তস্মিং গুম্বে দণ্ডকে ছিন্দিতুকামো তিণেহি সঞ্ছাদিতৰম্মিকসীসন্তে উট্ঠিতরুক্খদণ্ডকং ছিন্দি. তাৰদেৰ চ নং ততো ৰম্মিকতো নিক্খমিত্ৰা ঘোরৰিসো আসীৰিসো ডংসি. সো তত্থেৰ পতিত্ৰা কালমকাসি. সা মহাদুক্খং অনুভৰন্তী তস্স আগমনং ওলোকেন্তী দ্ৰেপি দারকে ৰাতৰুট্ঠিং অসহমানে ৰিরৰন্তে উরন্তরে কত্ৰা, দ্ৰীহি জাণুকেহি দ্ৰীহি হত্থেহি চ ভূমিং উপ্পীল়েত্ৰা যথাঠিতাৰ রত্তিং ৰীতিনামেত্ৰা ৰিভাতায রত্তিযা মংসপেসিৰণ্ণং একং পুত্তং পিলোতিকচুম্বটকে নিপজ্জাপেত্ৰা হত্থেহি উরেহি চ পরিগ্গহেত্ৰা, ইতরং ‘‘এহি, তাত, পিতা তে ইতো গতো’’তি ৰত্ৰা সামিকেন গতমগ্গেন গচ্ছন্তী তং ৰম্মিকসমীপে কালঙ্কতং নিসিন্নং দিস্ৰা ‘‘মং নিস্সায মম সামিকো মতো’’তি রোদন্তী পরিদেৰন্তী সকলরত্তিং দেৰেন ৰুট্ঠত্তা জণ্ণুকপ্পমাণং থনপ্পমাণং উদকং সৰন্তিং অন্তরামগ্গে নদিং পত্ৰা, অত্তনো মন্দবুদ্ধিতায দুব্বলতায চ দ্ৰীহি দারকেহি সদ্ধিং উদকং ওতরিতুং অৰিসহন্তী জেট্ঠপুত্তং ওরিমতীরে ঠপেত্ৰা ইতরং আদায পরতীরং গন্ত্ৰা সাখাভঙ্গং অত্থরিত্ৰা তত্থ পিলোতিকচুম্বটকে নিপজ্জাপেত্ৰা ‘‘ইতরস্স সন্তিকং গমিস্সামী’’তি বালপুত্তকং পহাতুং অসক্কোন্তী পুনপ্পুনং নিৰত্তিত্ৰা ওলোকযমানা নদিং ওতরতি.
অথস্সা নদীমজ্ঝং গতকালে একো সেনো তং দারকং দিস্ৰা ‘‘মংসপেসী’’তি সঞ্ঞায আকাসতো ভস্সি. সা তং দিস্ৰা উভো হত্থে উক্খিপিত্ৰা ‘‘সূসূ’’তি তিক্খত্তুং মহাসদ্দং নিচ্ছারেসি. সেনো দূরভাৰেন তং অনাদিযন্তো কুমারং গহেত্ৰা ৰেহাসং উপ্পতি. ওরিমতীরে ঠিতো পুত্তো উভো হত্থে উক্খিপিত্ৰা মহাসদ্দং নিচ্ছারযমানং দিস্ৰা ‘‘মং সন্ধায ৰদতী’’তি সঞ্ঞায ৰেগেন উদকে পতি. ইতি বালপুত্তকো সেনেন, জেট্ঠপুত্তকো উদকেন হতো. সা ‘‘একো মে পুত্তো সেনেন গহিতো, একো উদকেন ৰূল়্হো, পন্থে মে পতি মতো’’তি রোদন্তী পরিদেৰন্তী গচ্ছন্তী সাৰত্থিতো আগচ্ছন্তং একং পুরিসং দিস্ৰা পুচ্ছি – ‘‘কত্থ ৰাসিকোসি, তাতা’’তি? ‘‘সাৰত্থিৰাসিকোম্হি, অম্মা’’তি. ‘‘সাৰত্থিযং অসুকৰীথিযং অসুককুলং নাম অত্থি, তং জানাসি, তাতা’’তি? ‘‘জানামি, অম্ম, তং পন মা পুচ্ছি, অঞ্ঞং পুচ্ছা’’তি. ‘‘অঞ্ঞেন মে পযোজনং নত্থি, তদেৰ পুচ্ছামি, তাতা’’তি. ‘‘অম্ম, ত্ৰং অত্তনো অনাচিক্খিতুং ন দেসি, অজ্জ তে সব্বরত্তিং দেৰো ৰস্সন্তো দিট্ঠো’’তি? ‘‘দিট্ঠো মে, তাত, ময্হমেৰ সো সব্বরত্তিং ৰুট্ঠো, তং কারণং পচ্ছা কথেস্সামি, এতস্মিং তাৰ মে সেট্ঠিগেহে পৰত্তিং কথেহী’’তি. ‘‘অম্ম, অজ্জ রত্তিযং সেট্ঠি চ ভরিযা চ সেট্ঠিপুত্তো চাতি তযোপি জনে অৰত্থরমানং গেহং পতি, তে একচিতকাযং ঝাযন্তি, স্ৰাযং ধূমো পঞ্ঞাযতি, অম্মা’’তি. সা তস্মিং খণে নিৰত্থৰত্থম্পি পতমানং ন সঞ্জানি. সোকুম্মত্তত্তং পত্ৰা জাতরূপেনেৰ –
‘‘উভো পুত্তা কালঙ্কতা, পন্থে ময্হং পতী মতো;
মাতা পিতা চ ভাতা চ, একচিতম্হি ডয্হরে’’তি. (অপ. থেরী ২.২.৪৯৮) –
ৰিলপন্তী পরিব্ভমতি.
ততো পট্ঠায তস্সা নিৰাসনমত্তেনপি পটেন অচরণতো পতিতাচারত্তা পটাচারাত্ৰেৰ সমঞ্ঞা অহোসি. তং দিস্ৰা মনুস্সা ‘‘গচ্ছ, উম্মত্তিকে’’তি কেচি কচৰরং মত্থকে খিপন্তি, অঞ্ঞে পংসুং ওকিরন্তি, অপরে লেড্ডুং খিপন্তি. সত্থা জেতৰনে মহাপরিসামজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো তং তথা পরিব্ভমন্তিং দিস্ৰা ঞাণপরিপাকঞ্চ ওলোকেত্ৰা যথা ৰিহারাভিমুখী আগচ্ছতি, তথা অকাসি. পরিসা তং দিস্ৰা ‘‘ইমিস্সা উম্মত্তিকায ইতো আগন্তুং মাদত্থা’’তি আহ. ‘‘ভগৰা মা নং ৰারযিত্থা’’তি ৰত্ৰা অৰিদূরট্ঠানং আগতকালে ‘‘সতিং পটিলভ ভগিনী’’তি আহ. সা তাৰদেৰ বুদ্ধানুভাৰেন সতিং পটিলভিত্ৰা নিৰত্থৰত্থস্স পতিতভাৰং সল্লক্খেত্ৰা হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা উক্কুটিকং উপনিসজ্জায নিসীদি. একো পুরিসো উত্তরসাটকং খিপি. সা তং নিৰাসেত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অৰস্সযো মে হোথ, একং মে পুত্তং সেনো গণ্হি, একো উদকেন ৰূল়্হো, পন্থে পতি মতো, মাতাপিতরো ভাতা চ গেহেন অৰত্থটা মতা একচিতকস্মিং ঝাযন্তী’’তি সা সোককারণং আচিক্খি. সত্থা ‘‘পটাচারে, মা চিন্তযি, তৰ অৰস্সযো ভৰিতুং সমত্থস্সেৰ সন্তিকং আগতাসি. যথা হি ত্ৰং ইদানি পুত্তাদীনং মরণনিমিত্তং অস্সূনি পৰত্তেসি, এৰং অনমতগ্গে সংসারে পুত্তাদীনং মরণহেতু পৰত্তিতং অস্সু চতুন্নং মহাসমুদ্দানং উদকতো বহুতর’’ন্তি দস্সেন্তো –
‘‘চতূসু সমুদ্দেসু জলং পরিত্তকং, ততো বহুং অস্সুজলং অনপ্পকং;
দুক্খেন ফুট্ঠস্স নরস্স সোচনা, কিং কারণা অম্ম তুৰং পমজ্জসী’’তি. (ধ. প. অট্ঠ. ১.১১২ পটাচারাথেরীৰত্থু) –
গাথং অভাসি.
এৰং সত্থরি অনমতগ্গপরিযাযকথং (সং. নি. ২.১২৫-১২৬) কথেন্তে তস্সা সোকো তনুতরভাৰং অগমাসি. অথ নং তনুভূতসোকং ঞত্ৰা ‘‘পটাচারে, পুত্তাদযো নাম পরলোকং গচ্ছন্তস্স তাণং ৰা লেণং ৰা সরণং ৰা ভৰিতুং ন সক্কোন্তী’’তি ৰিজ্জমানাপি তে ন সন্তি এৰ, তস্মা পণ্ডিতেন অত্তনো সীলং ৰিসোধেত্ৰা নিব্বানগামিমগ্গোযেৰ সাধেতব্বোতি দস্সেন্তো –
‘‘ন সন্তি পুত্তা তাণায, ন পিতা নাপি বন্ধৰা;
অন্তকেনাধিপন্নস্স, নত্থি ঞাতীসু তাণতা.
‘‘এতমত্থৰসং ঞত্ৰা, পণ্ডিতো সীলসংৰুতো;
নিব্বানগমনং মগ্গং, খিপ্পমেৰ ৰিসোধযে’’তি. (ধ. প. ২৮৮-২৮৯) –
ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি. দেসনাৰসানে পটাচারা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিত্ৰা সত্থারং পব্বজ্জং যাচি. সত্থা তং ভিক্খুনীনং সন্তিকং নেত্ৰা পব্বাজেসি. সা লদ্ধূপসম্পদা উপরিমগ্গত্থায ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তী একদিৰসং ঘটেন উদকং আদায পাদে ধোৰন্তী উদকং আসিঞ্চি. তং থোকং ঠানং গন্ত্ৰা পচ্ছিজ্জি, দুতিযৰারং আসিত্তং ততো দূরং অগমাসি, ততিযৰারং আসিত্তং ততোপি দূরতরং অগমাসি. সা তদেৰ আরম্মণং গহেত্ৰা তযো ৰযে পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ‘‘মযা পঠমং আসিত্তউদকং ৰিয ইমে সত্তা পঠমৰযেপি মরন্তি, ততো দূরং গতং দুতিযৰারং আসিত্তং উদকং ৰিয মজ্ঝিমৰযেপি, ততো দূরতরং গতং ততিযৰারং আসিত্তং উদকং ৰিয পচ্ছিমৰযেপি মরন্তিযেৰা’’তি চিন্তেসি. সত্থা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৰ ওভাসং ফরিত্ৰা তস্সা সম্মুখে ঠত্ৰা কথেন্তো ৰিয ‘‘এৰমেতং, পটাচারে, সব্বেপিমে সত্তা মরণধম্মা, তস্মা পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযব্বযং অপস্সন্তস্স ৰস্সসতং জীৰতো তং পস্সন্তস্স একাহম্পি একক্খণম্পি জীৰিতং সেয্যো’’তি ইমমত্থং দস্সেন্তো –
‘‘যো চ ৰস্সসতং জীৰে, অপস্সং উদযব্বযং;
একাহং জীৰিতং সেয্যো, পস্সতো উদযব্বয’’ন্তি. (ধ. প. ১১৩) –
গাথমাহ. গাথাপরিযোসানে পটাচারা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থেরী ২.২.৪৬৮-৫১১) –
‘‘পদুমুত্তরো নাম জিনো, সব্বধম্মান পারগূ;
ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.
‘‘তদাহং হংসৰতিযং, জাতা সেট্ঠিকুলে অহুং;
নানারতনপজ্জোতে, মহাসুখসমপ্পিতা.
‘‘উপেত্ৰা তং মহাৰীরং, অস্সোসিং ধম্মদেসনং;
ততো জাতপসাদাহং, উপেসিং সরণং জিনং.
‘‘ততো ৰিনযধারীনং, অগ্গং ৰণ্ণেসি নাযকো;
ভিক্খুনিং লজ্জিনিং তাদিং, কপ্পাকপ্পৰিসারদং.
‘‘তদা মুদিতচিত্তাহং, তং ঠানমভিকঙ্খিনী;
নিমন্তেত্ৰা দসবলং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.
‘‘ভোজযিত্ৰান সত্তাহং, দদিত্ৰাৰ তিচীৰরং;
নিপচ্চ সিরসা পাদে, ইদং ৰচনমব্রৰিং.
‘‘যা তযা ৰণ্ণিতা ৰীর, ইতো অট্ঠমকে মুনি;
তাদিসাহং ভৰিস্সামি, যদি সিজ্ঝতি নাযক.
‘‘তদা অৰোচ মং সত্থা, ভদ্দে মা ভাযি অস্সস;
অনাগতম্হি অদ্ধানে, লচ্ছসে তং মনোরথং.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৰো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওরসা ধম্মনিম্মিতা;
পটাচারাতি নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৰিকা.
‘‘তদাহং মুদিতা হুত্ৰা, যাৰজীৰং তদা জিনং;
মেত্তচিত্তা পরিচরিং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসমগচ্ছহং.
‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্রহ্মবন্ধু মহাযসো;
কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৰদতং ৰরো.
‘‘উপট্ঠাকো মহেসিস্স, তদা আসি নরিস্সরো;
কাসিরাজা কিকী নাম, বারাণসিপুরুত্তমে.
‘‘তস্সাসিং ততিযা ধীতা, ভিক্খুনী ইতি ৰিস্সুতা;
ধম্মং সুত্ৰা জিনগ্গস্স, পব্বজ্জং সমরোচযিং.
‘‘অনুজানি ন নো তাতো, অগারেৰ তদা মযং;
ৰীসৰস্সসহস্সানি, ৰিচরিম্হ অতন্দিতা.
‘‘কোমারিব্রহ্মচরিযং, রাজকঞ্ঞা সুখেধিতা;
বুদ্ধোপট্ঠাননিরতা, মুদিতা সত্তধীতরো.
‘‘সমণী সমণগুত্তা চ, ভিক্খুনী ভিক্খুদাযিকা;
ধম্মা চেৰ সুধম্মা চ, সত্তমী সঙ্ঘদাযিকা.
‘‘অহং উপ্পলৰণ্ণা চ, খেমা ভদ্দা চ ভিক্খুনী;
কিসাগোতমী ধম্মদিন্না, ৰিসাখা হোতি সত্তমী.
‘‘তেহি কম্মেহি সুকতেহি, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসমগচ্ছহং.
‘‘পচ্ছিমে চ ভৰে দানি, জাতা সেট্ঠিকুলে অহং;
সাৰত্থিযং পুরৰরে, ইদ্ধে ফীতে মহদ্ধনে.
‘‘যদা চ যোব্বনূপেতা, ৰিতক্কৰসগা অহং;
নরং জারপতিং দিস্ৰা, তেন সদ্ধিং অগচ্ছহং.
‘‘একপুত্তপসূতাহং, দুতিযো কুচ্ছিযা মম;
তদাহং মাতাপিতরো, ওক্খামীতি সুনিচ্ছিতা.
‘‘নারোচেসিং পতিং ময্হং, তদা তম্হি পৰাসিতে;
একিকা নিগ্গতা গেহা, গন্তুং সাৰত্থিমুত্তমং.
‘‘ততো মে সামি আগন্ত্ৰা, সম্ভাৰেসি পথে মমং;
তদা মে কম্মজা ৰাতা, উপ্পন্না অতিদারুণা.
‘‘উট্ঠিতো চ মহামেঘো, পসূতিসমযে মম;
দব্বত্থায তদা গন্ত্ৰা, সামি সপ্পেন মারিতো.
‘‘তদা ৰিজাতদুক্খেন, অনাথা কপণা অহং;
কুন্নদিং পূরিতং দিস্ৰা, গচ্ছন্তী সকুলালযং.
‘‘বালং আদায অতরিং, পারকূলে চ এককং;
সাযেত্ৰা বালকং পুত্তং, ইতরং তরণাযহং.
‘‘নিৰত্তা উক্কুসো হাসি, তরুণং ৰিলপন্তকং;
ইতরঞ্চ ৰহী সোতো, সাহং সোকসমপ্পিতা.
‘‘সাৰত্থিনগরং গন্ত্ৰা, অস্সোসিং সজনে মতে;
তদা অৰোচং সোকট্টা, মহাসোকসমপ্পিতা.
‘‘উভো পুত্তা কালঙ্কতা, পন্থে ময্হং পতী মতো;
মাতা পিতা চ ভাতা চ, একচিতম্হি ডয্হরে.
‘‘তদা কিসা চ পণ্ডু চ, অনাথা দীনমানসা;
ইতো ততো ভমন্তীহং, অদ্দসং নরসারথিং.
‘‘ততো অৰোচ মং সত্থা, পুত্তে মা সোচি অস্সস;
অত্তানং তে গৰেসস্সু, কিং নিরত্থং ৰিহঞ্ঞসি.
‘‘ন সন্তি পুত্তা তাণায, ন ঞাতী নাপি বন্ধৰা;
অন্তকেনাধিপন্নস্স, নত্থি ঞাতীসু তাণতা.
‘‘তং সুত্ৰা মুনিনো ৰাক্যং, পঠমং ফলমজ্ঝগং;
পব্বজিত্ৰান নচিরং, অরহত্তমপাপুণিং.
‘‘ইদ্ধীসু চ ৰসী হোমি, দিব্বায সোতধাতুযা;
পরচিত্তানি জানামি, সত্থুসাসনকারিকা.
‘‘পুব্বেনিৰাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৰিসোধিতং;
খেপেত্ৰা আসৰে সব্বে, ৰিসুদ্ধাসিং সুনিম্মলা.
‘‘ততোহং ৰিনযং সব্বং, সন্তিকে সব্বদস্সিনো;
উগ্গহিং সব্বৰিত্থারং, ব্যাহরিঞ্চ যথাতথং.
‘‘জিনো তস্মিং গুণে তুট্ঠো, এতদগ্গে ঠপেসি মং;
অগ্গা ৰিনযধারীনং, পটাচারাৰ একিকা.
‘‘পরিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;
ওহিতো গরুকো ভারো, ভৰনেত্তি সমূহতা.
‘‘যস্সত্থায পব্বজিতা, অগারস্মানগারিযং;
সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা সেক্খকালে অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উপরিৰিসেসস্স নিব্বত্তিতাকারং ৰিভাৰেন্তী উদানৰসেন –
১১২. ‘‘নঙ্গলেহি কসং খেত্তং, বীজানি পৰপং ছমা;
পুত্তদারানি পোসেন্তা, ধনং ৰিন্দন্তি মাণৰা.
১১৩. ‘‘কিমহং সীলসম্পন্না, সত্থুসাসনকারিকা;
নিব্বানং নাধিগচ্ছামি, অকুসীতা অনুদ্ধতা.
১১৪. ‘‘পাদে পক্খালযিত্ৰান, উদকেসু করোমহং;
পাদোদকঞ্চ দিস্ৰান, থলতো নিন্নমাগতং.
১১৫. ‘‘ততো চিত্তং সমাধেসিং, অস্সং ভদ্রংৰজানিযং;
ততো দীপং গহেত্ৰান, ৰিহারং পাৰিসিং অহং;
সেয্যং ওলোকযিত্ৰান, মঞ্চকম্হি উপাৰিসিং.
১১৬. ‘‘ততো সূচিং গহেত্ৰান, ৰট্টিং ওকস্সযামহং;
পদীপস্সেৰ নিব্বানং, ৰিমোক্খো অহু চেতসো’’তি. – ইমা গাথা অভাসি;
তত্থ কসন্তি কসন্তা কসিকম্মং করোন্তা. বহুত্থে হি ইদং একৰচনং. পৰপন্তি বীজানি ৰপন্তা. ছমাতি ছমাযং. ভুম্মত্থে হি ইদং পচ্চত্তৰচনং. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – ইমে মাণৰা সত্তা নঙ্গলেহি ফালেহি খেত্তং কসন্তা যথাধিপ্পাযং খেত্তভূমিযং পুব্বণ্ণাপরণ্ণভেদানি বীজানি ৰপন্তা তংহেতু তংনিমিত্তং অত্তানং পুত্তদারাদীনি পোসেন্তা হুত্ৰা ধনং পটিলভন্তি. এৰং ইমস্মিং লোকে যোনিসো পযুত্তো পচ্চত্তপুরিসকারো নাম সফলো সউদযো.
তত্থ কিমহং সীলসম্পন্না, সত্থুসাসনকারিকা. নিব্বানং নাধিগচ্ছামি, অকুসীতা অনুদ্ধতাতি অহং সুৰিসুদ্ধসীলা আরদ্ধৰীরিযতায অকুসীতা অজ্ঝত্তং সুসমাহিতচিত্ততায অনুদ্ধতা চ হুত্ৰা চতুসচ্চকম্মট্ঠানভাৰনাসঙ্খাতং সত্থু সাসনং করোন্তী কস্মা নিব্বানং নাধিগচ্ছামি, অধিগমিস্সামি এৰাতি.
এৰং পন চিন্তেত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তী একদিৰসং পাদধোৰনউদকে নিমিত্তং গণ্হি. তেনাহ ‘‘পাদে পক্খালযিত্ৰানা’’তিআদি. তস্সত্থো – অহং পাদে ধোৰন্তী পাদপক্খালনহেতু তিক্খত্তুং আসিত্তেসু উদকেসু থলতো নিন্নমাগতং পাদোদকং দিস্ৰা নিমিত্তং করোমি.
‘‘যথা ইদং উদকং খযধম্মং ৰযধম্মং, এৰং সত্তানং আযুসঙ্খারা’’তি এৰং অনিচ্চলক্খণং, তদনুসারেন দুক্খলক্খণং, অনত্তলক্খণঞ্চ উপধারেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেন্তী ততো চিত্তং সমাধেসিং, অস্সং ভদ্রংৰজানিযন্তি যথা অস্সং ভদ্রং আজানিযং কুসলো সারথি সুখেন সারেতি, এৰং ময্হং চিত্তং সুখেনেৰ সমাধেসিং, ৰিপস্সনাসমাধিনা সমাহিতং অকাসিং. এৰং পন ৰিপস্সনং ৰড্ঢেন্তী উতুসপ্পাযনিজিগিসায ওৰরকং পৰিসন্তী অন্ধকারৰিধমনত্থং দীপং গহেত্ৰা গব্ভং পৰিসিত্ৰা দীপং ঠপেত্ৰা মঞ্চকে নিসিন্নমত্তাৰ দীপং ৰিজ্ঝাপেতুং অগ্গল়সূচিযা দীপৰট্টিং আকড্ঢিং, তাৰদেৰ উতুসপ্পাযলাভেন তস্সা চিত্তং সমাহিতং অহোসি, ৰিপস্সনাৰীথিং ওতরি, মগ্গেন ঘট্টেসি. ততো মগ্গপটিপাটিযা সব্বসো আসৰানং খযো অহোসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ততো দীপং গহেত্ৰান…পে… ৰিমোক্খো অহু চেতসো’’তি. তত্থ সেয্যং ওলোকযিত্ৰানাতি দীপালোকেন সেয্যং পস্সিত্ৰা.
সূচিন্তি অগ্গল়সূচিং. ৰট্টিং ওকস্সযামীতি দীপং ৰিজ্ঝাপেতুং তেলাভিমুখং দীপৰট্টিং আকড্ঢেমি. ৰিমোক্খোতি কিলেসেহি ৰিমোক্খো. সো পন যস্মা পরমত্থতো চিত্তস্স সন্ততি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘চেতসো’’তি. যথা পন ৰট্টিতেলাদিকে পচ্চযে সতি উপ্পজ্জনারহো পদীপো তদভাৰে অনুপ্পজ্জনতো নিব্বুতোতি ৰুচ্চতি, এৰং কিলেসাদিপচ্চযে সতি উপ্পজ্জনারহং চিত্তং তদভাৰে অনুপ্পজ্জনতো ৰিমুত্তন্তি ৰুচ্চতীতি আহ – ‘‘পদীপস্সেৰ নিব্বানং, ৰিমোক্খো অহু চেতসো’’তি.
পটাচারাথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.