২. উত্তমাথেরীগাথাৰণ্ণনা

চতুক্খত্তুং পঞ্চক্খত্তুন্তিআদিকা উত্তমায থেরিযা গাথা. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারা তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তী ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে বন্ধুমতীনগরে অঞ্ঞতরস্স কুটুম্বিকস্স গেহে ঘরদাসী হুত্ৰা নিব্বত্তি. সা ৰযপ্পত্তা অত্তনো অয্যকানং ৰেয্যাৰচ্চং করোন্তী জীৰতি. তেন চ সমযেন বন্ধুমরাজা পুণ্ণমীদিৰসে উপোসথিকো হুত্ৰা পুরেভত্তং দানানি দত্ৰা পচ্ছাভত্তং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণাতি. অথ মহাজনা যথা রাজা পটিপজ্জতি, তথেৰ পুণ্ণমীদিৰসে উপোসথঙ্গানি সমাদায ৰত্তন্তি. অথস্সা দাসিযা এতদহোসি – ‘‘এতরহি খো মহারাজা মহাজনা চ উপোসথঙ্গানি সমাদায ৰত্তন্তি, যংনূনাহং উপোসথদিৰসেসু উপোসথসীলং সমাদায ৰত্তেয্য’’ন্তি. সা তথা করোন্তী সুপরিসুদ্ধং উপোসথসীলং রক্খিত্ৰা তাৰতিংসেসু নিব্বত্তা অপরাপরং সুগতীসুযেৰ সংসরন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা পটাচারায থেরিযা সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা তং মত্থকং পাপেতুং নাসক্খি. পটাচারা থেরী তস্সা চিত্তাচারং ঞত্ৰা ওৰাদমদাসি. সা তস্সা ওৰাদে ঠত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থেরী ২.২.১-২১) –

‘‘নগরে বন্ধুমতিযা, বন্ধুমা নাম খত্তিযো;

দিৰসে পুণ্ণমায সো, উপৰসি উপোসথং.

‘‘অহং তেন সমযেন, কুম্ভদাসী অহং তহিং;

দিস্ৰা সরাজকং সেনং, এৰাহং চিন্তযিং তদা.

‘‘রাজাপি রজ্জং ছড্ডেত্ৰা, উপৰসি উপোসথং;

সফলং নূন তং কম্মং, জনকাযো পমোদিতো.

‘‘যোনিসো পচ্চৰেক্খিত্ৰা, দুগ্গচ্চঞ্চ দলিদ্দতং;

মানসং সম্পহংসিত্ৰা, উপৰসিং উপোসথং.

‘‘অহং উপোসথং কত্ৰা, সম্মাসম্বুদ্ধসাসনে;

তেন কম্মেন সুকতেন, তাৰতিংসমগচ্ছহং.

‘‘তত্থ মে সুকতং ব্যম্হং, উব্ভযোজনমুগ্গতং;

কূটাগারৰরূপেতং, মহাসনসুভূসিতং.

‘‘অচ্ছরা সতসহস্সা, উপতিট্ঠন্তি মং সদা;

অঞ্ঞে দেৰে অতিক্কম্ম, অতিরোচামি সব্বদা.

‘‘চতুসট্ঠিদেৰরাজূনং, মহেসিত্তমকারযিং;

তেসট্ঠিচক্কৰত্তীনং, মহেসিত্তমকারযিং.

‘‘সুৰণ্ণৰণ্ণা হুত্ৰান, ভৰেসু সংসরামহং;

সব্বত্থ পৰরা হোমি, উপোসথস্সিদং ফলং.

‘‘হত্থিযানং অস্সযানং, রথযানঞ্চ সীৰিকং;

লভামি সব্বমেৰেতং, উপোসথস্সিদং ফলং.

‘‘সোণ্ণমযং রূপিমযং, অথোপি ফলিকামযং;

লোহিতঙ্গমযঞ্চেৰ, সব্বং পটিলভামহং.

‘‘কোসেয্যকম্বলিযানি, খোমকপ্পাসিকানি চ;

মহগ্ঘানি চ ৰত্থানি, সব্বং পটিলভামহং.

‘‘অন্নং পানং খাদনীযং, ৰত্থসেনাসনানি চ;

সব্বমেতং পটিলভে, উপোসথস্সিদং ফলং.

‘‘ৰরগন্ধঞ্চ মালঞ্চ, চুণ্ণকঞ্চ ৰিলেপনং;

সব্বমেতং পটিলভে, উপোসথস্সিদং ফলং.

‘‘কূটাগারঞ্চ পাসাদং, মণ্ডপং হম্মিযং গুহং;

সব্বমেতং পটিলভে, উপোসথস্সিদং ফলং.

‘‘জাতিযা সত্তৰস্সাহং, পব্বজিং অনগারিযং;

অড্ঢমাসে অসম্পত্তে, অরহত্তমপাপুণিং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং, ভৰা সব্বে সমূহতা;

সব্বাসৰপরিক্খীণা, নত্থি দানি পুনব্ভৰো.

‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, যং কম্মমকরিং তদা;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, উপোসথস্সিদং ফলং.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উদানৰসেন –

৪২. ‘‘চতুক্খত্তুং পঞ্চক্খত্তুং, ৰিহারা উপনিক্খমিং;

অলদ্ধা চেতসো সন্তিং, চিত্তে অৰসৰত্তিনী.

৪৩. ‘‘সা ভিক্খুনিং উপাগচ্ছিং, যা মে সদ্ধাযিকা অহু;

সা মে ধম্মমদেসেসি, খন্ধাযতনধাতুযো.

৪৪. ‘‘তস্সা ধম্মং সুণিত্ৰান, যথা মং অনুসাসি সা;

সত্তাহং একপল্লঙ্কেন, নিসীদিং পীতিসুখসমপ্পিতা;

অট্ঠমিযা পাদে পসারেসিং, তমোখন্ধং পদালিযা’’তি. –

ইমা গাথা অভাসি.

তত্থ সা ভিক্খুনিং উপাগচ্ছিং , যা মে সদ্ধাযিকা অহূতি যা মযা সদ্ধাতব্বা সদ্ধেয্যৰচনা অহোসি, তং ভিক্খুনিং সাহং উপগচ্ছিং উপসঙ্কমিং, পটাচারাথেরিং সদ্ধায ৰদতি. ‘‘সা ভিক্খুনী উপগচ্ছি, যা মে সাধযিকা’’তিপি পাঠো. সা পটাচারা ভিক্খুনী অনুকম্পায মং উপগচ্ছি, যা ময্হং সদত্থস্স সাধিকাতি অত্থো. সা মে ধম্মমদেসেসি, খন্ধাযতনধাতুযোতি সা পটাচারা থেরী ‘‘ইমে পঞ্চক্খন্ধা, ইমানি দ্ৰাদসাযতনানি, ইমা অট্ঠারস ধাতুযো’’তি খন্ধাদিকে ৰিভজিত্ৰা দস্সেন্তী ময্হং ধম্মং দেসেসি.

তস্সা ধম্মং সুণিত্ৰানাতি তস্সা পটিসম্ভিদাপ্পত্তায থেরিযা সন্তিকে খন্ধাদিৰিভাগপুব্বঙ্গমং অরিযমগ্গং পাপেত্ৰা দেসিতসণ্হসুখুমৰিপস্সনাধম্মং সুত্ৰা. যথা মং অনুসাসি সাতি সা থেরী যথা মং অনুসাসি ওৰদি, তথা পটিপজ্জন্তী পটিপত্তিং মত্থকং পাপেত্ৰাপি সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসীদিং. কথং? পীতিসুখসমপ্পিতাতি ঝানমযেন পীতিসুখেন সমঙ্গীভূতা. অট্ঠমিযা পাদে পসারেসিং, তমোখন্ধং পদালিযাতি অনৰসেসং মোহক্খন্ধং অগ্গমগ্গেন পদালেত্ৰা অট্ঠমে দিৰসে পল্লঙ্কং ভিন্দন্তী পাদে পসারেসিং. ইদমেৰ চস্সা অঞ্ঞাব্যাকরণং অহোসি.

উত্তমাথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.