২. রোহিনীথেরীগাথাৰণ্ণনা
সমণাতি ভোতি সুপীতিআদিকা রোহিনিযা থেরিযা গাথা. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারা তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তী ইতো একনৰুতিকপ্পে ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা, একদিৰসং বন্ধুমতীনগরে ভগৰন্তং পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা পত্তং গহেত্ৰা পূৰস্স পূরেত্ৰা ভগৰতো দত্ৰা পীতিসোমনস্সজাতা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দি. সা তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তী অনুক্কমেন উপচিতৰিমোক্খসম্ভারা হুত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ৰেসালিযং মহাৰিভৰস্স ব্রাহ্মণস্স গেহে নিব্বত্তিত্ৰা রোহিনীতি লদ্ধনামা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা, সত্থরি ৰেসালিযং ৰিহরন্তে ৰিহারং গন্তৰা ধম্মং সুত্ৰা সোতাপন্না হুত্ৰা মাতাপিতূনং ধম্মং দেসেত্ৰা সাসনে পসাদং উপ্পাদেত্ৰা তে অনুজানাপেত্ৰা সযং পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তী ন চিরস্সেৰ সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং –
‘‘নগরে বন্ধুমতিযা, ৰিপস্সিস্স মহেসিনো;
পিণ্ডায ৰিচরন্তস্স, পূৰেদাসিমহং তদা.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৰা, তাৰতিংসমগচ্ছহং.
‘‘ছত্তিংসদেৰরাজূনং, মহেসিত্তমকারযিং;
পঞ্ঞাসচক্কৰত্তীনং, মহেসিত্তমকারযিং.
‘‘মনসা পত্থিতা নাম, সব্বা ময্হং সমিজ্ঝথ;
সম্পত্তিং অনুভোত্ৰান, দেৰেসু মনুজেসু চ.
‘‘পচ্ছিমে ভৰসম্পত্তে, জাতো ৰিপ্পকুলে অহং;
রোহিনী নাম নামেন, ঞাতকেহি পিযাযিতা.
‘‘ভিক্খূনং সন্তিকং গন্ত্ৰা, ধম্মং সুত্ৰা যথাতথং;
সংৰিগ্গমানসা হুত্ৰা, পব্বজিং অনগারিযং.
‘‘যোনিসো পদহন্তীনং, অরহত্তমপাপুণিং;
একনৰুতিতো কপ্পে, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, পূৰদানস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পুব্বে সোতাপন্নকালে পিতরা অত্তনা চ ৰচনপটিৰচনৰসেন ৰুত্তগাথা উদানৰসেন ভাসন্তী –
২৭১. ‘‘সমণাতি ভোতি সুপি, সমণাতি পবুজ্ঝসি;
সমণানেৰ কিত্তেসি, সমণী নূন ভৰিস্সসি.
২৭২. ‘‘ৰিপুলং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, সমণানং পৰেচ্ছসি;
রোহিনী দানি পুচ্ছামি, কেন তে সমণা পিযা.
২৭৩. ‘‘অকম্মকামা অলসা, পরদত্তূপজীৰিনো;
আসংসুকা সাদুকামা, কেন তে সমণা পিযা.
২৭৪. ‘‘চিরস্সং ৰত মং তাত, সমণানং পরিপুচ্ছসি;
তেসং তে কিত্তযিস্সামি, পঞ্ঞাসীলপরক্কমং.
২৭৫. ‘‘কম্মকামা অনলসা, কম্মসেট্ঠস্স কারকা;
রাগং দোসং পজহন্তি, তেন মে সমণা পিযা.
২৭৬. ‘‘তীণি পাপস্স মূলানি, ধুনন্তি সুচিকারিনো;
সব্বং পাপং পহীনেসং, তেন মে সমণা পিযা.
২৭৭. ‘‘কাযকম্মং সুচি নেসং, ৰচীকম্মঞ্চ তাদিসং;
মনোকম্মং সুচি নেসং, তেন মে সমণা পিযা.
২৭৮. ‘‘ৰিমলা সঙ্খমুত্তাৰ, সুদ্ধা সন্তরবাহিরা;
পুণ্ণা সুক্কান ধম্মানং, তেন মে সমণা পিযা.
২৭৯. ‘‘বহুস্সুতা ধম্মধরা, অরিযা ধম্মজীৰিনো;
অত্থং ধম্মঞ্চ দেসেন্তি, তেন মে সমণা পিযা.
২৮০. ‘‘বহুস্সুতা ধম্মধরা, অরিযা ধম্মজীৰিনো;
একগ্গচিত্তা সতিমন্তো, তেন মে সমণা পিযা.
২৮১. ‘‘দূরঙ্গমা সতিমন্তো, মন্তভাণী অনুদ্ধতা;
দুক্খস্সন্তং পজানন্তি, তেন মে সমণা পিযা.
২৮২. ‘‘যস্মা গামা পক্কমন্তি, ন ৰিলোকেন্তি কিঞ্চনং;
অনপেক্খাৰ গচ্ছন্তি, তেন মে সমণা পিযা.
২৮৩. ‘‘ন তে সং কোট্ঠে ওপেন্তি, ন কুম্ভিং ন খল়োপিযং;
পরিনিট্ঠিতমেসানা, তেন মে সমণা পিযা.
২৮৪. ‘‘ন তে হিরঞ্ঞং গণ্হন্তি, ন সুৰণ্ণং ন রূপিযং;
পচ্চুপ্পন্নেন যাপেন্তি, তেন মে সমণা পিযা.
২৮৫. ‘‘নানাকুলা পব্বজিতা, নানাজনপদেহি চ;
অঞ্ঞমঞ্ঞং পিহযন্তি, তেন মে সমণা পিযা.
২৮৬. ‘‘অত্থায ৰত নো ভোতি, কুলে জাতাসি রোহিনী;
সদ্ধা বুদ্ধে চ ধম্মে চ, সঙ্ঘে চ তিব্বগারৰা.
২৮৭. ‘‘তুৰঞ্হেতং পজানাসি, পুঞ্ঞক্খেত্তং অনুত্তরং;
অম্হম্পি এতে সমণা, পটিগ্গণ্হন্তি দক্খিণং.
২৮৮. ‘‘পতিট্ঠিতো হেত্থ যঞ্ঞো, ৰিপুলো নো ভৰিস্সতি;
সচে ভাযসি দুক্খস্স, সচে তে দুক্খমপ্পিযং.
২৮৯. ‘‘উপেহি সরণং বুদ্ধং, ধম্মং সঙ্ঘঞ্চ তাদিনং;
সমাদিযাহি সীলানি, তং তে অত্থায হেহিতি.
২৯০. ‘‘উপেমি সরণং বুদ্ধং, ধম্মং সঙ্ঘঞ্চ তাদিনং;
সমাদিযামি সীলানি, তং মে অত্থায হেহিতি.
২৯১. ‘‘ব্রহ্মবন্ধু পুরে আসিং, সো ইদানিম্হি ব্রাহ্মণো;
তেৰিজ্জো সোত্তিযো চম্হি, ৰেদগূ চম্হি ন্হাতকো’’তি. –
ইমা গাথা পচ্চুদাহাসি.
তত্থ আদিতো তিস্সো গাথা অত্তনো ধীতু ভিক্খূসু সম্মুতিং অনিচ্ছন্তেন ৰুত্তা. তত্থ সমণাতি ভোতি সুপীতি ভোতি ত্ৰং সুপনকালেপি ‘‘সমণা সমণা’’তি কিত্তেন্তী সমণপটিবদ্ধংযেৰ কথং কথেন্তী সুপসি. সমণাতি পবুজ্ঝসীতি সুপনতো উট্ঠহন্তীপি ‘‘সমণা’’ইচ্চেৰং ৰত্ৰা পবুজ্ঝসি নিদ্দায ৰুট্ঠাসি. সমণানেৰ কিত্তেসীতি সব্বকালম্পি সমণে এৰ সমণানমেৰ ৰা গুণে কিত্তেসি অভিত্থৰসি. সমণী নূন ভৰিস্সসীতি গিহিরূপেন ঠিতাপি চিত্তেন সমণী এৰ মঞ্ঞে ভৰিস্সসি. অথ ৰা সমণী নূন ভৰিস্সসীতি ইদানি গিহিরূপেন ঠিতাপি ন চিরেনেৰ সমণী এৰ মঞ্ঞে ভৰিস্সসি সমণেসু এৰ নিন্নপোণভাৰতো.
পৰেচ্ছসীতি দেসি. রোহিনী দানি পুচ্ছামীতি, অম্ম রোহিনি, তং অহং ইদানি পুচ্ছামীতি ব্রাহ্মণো অত্তনো ধীতরং পুচ্ছন্তো আহ. কেন তে সমণা পিযাতি, অম্ম রোহিনি, ত্ৰং সযন্তীপি পবুজ্ঝন্তীপি অঞ্ঞদাপি সমণানমেৰ গুণে কিত্তযসি, কেন নাম কারণেন তুয্হং সমণা পিযাযিতব্বা জাতাতি অত্থো.
ইদানি ব্রাহ্মণো সমণেসু দোসং ধীতু আচিক্খন্তো ‘‘অকম্মকামা’’তি গাথমাহ. তত্থ অকম্মকামাতি ন কম্মকামা, অত্তনো পরেসঞ্চ অত্থাৰহং কিঞ্চি কম্মং ন কাতুকামা. অলসাতি কুসীতা. পরদত্তূপজীৰিনোতি পরেহি দিন্নেনেৰ উপজীৰনসীলা. আসংসুকাতি ততো এৰ ঘাসচ্ছাদনাদীনং আসীসনকা. সাদুকামাতি সাদুং মধুরমেৰ আহারং ইচ্ছনকা. সব্বমেতং ব্রাহ্মণো সমণানং গুণে অজানন্তো অত্তনাৰ পরিকপ্পিতং দোসমাহ.
তং সুত্ৰা রোহিনী ‘‘লদ্ধো দানি মে ওকাসো অয্যানং গুণে কথেতু’’ন্তি তুট্ঠমানসা ভিক্খূনং গুণে কিত্তেতুকামা পঠমং তাৰ তেসং কিত্তনে সোমনস্সং পৰেদেন্তী ‘‘চীরস্সং ৰত মং, তাতা’’তি গাথমাহ. তত্থ চিরস্সং ৰতাতি চিরেন ৰত. তাতাতি পিতরং আলপতি. সমণানন্তি সমণে সমণানং ৰা ময্হং পিযাযিতব্বং পরিপুচ্ছসি. তেসন্তি সমণানং. পঞ্ঞাসীলপরক্কমন্তি পঞ্ঞঞ্চ সীলঞ্চ উস্সাহঞ্চ.
কিত্তযিস্সামীতি কথযিস্সামি. পটিজানেত্ৰা তে কিত্তেন্তী ‘‘অকম্মকামা অলসা’’তি তেন ৰুত্তং দোসং তাৰ নিব্বেঠেত্ৰা তপ্পটিপক্খভূতং গুণং দস্সেতুং ‘‘কম্মকামা’’তিআদিমাহ. তত্থ কম্মকামাতি ৰত্তপটিৰত্তাদিভেদং কম্মং সমণকিচ্চং পরিপূরণৰসেন কামেন্তি ইচ্ছন্তীতি কম্মকামা. তত্থ যুত্তপ্পযুত্তা হুত্ৰা উট্ঠায সমুট্ঠায ৰাযমনতো ন অলসাতি অনলসা. তং পন কম্মং সেট্ঠং উত্তমং নিব্বানাৰহমেৰ করোন্তীতি কম্মসেট্ঠস্স কারকা. করোন্তা পন তং পটিপত্তিযা অনৰজ্জভাৰতো রাগং দোসং পজহন্তি, যথা রাগদোসা পহীযন্তি, এৰং সমণা কম্মং করোন্তি. তেন মে সমণা পিযাতি তেন যথাৰুত্তেন সম্মাপটিপজ্জনেন ময্হং সমণা পিযাযিতব্বাতি অত্থো.
তীণি পাপস্স মূলানীতি লোভদোসমোহসঙ্খাতানি অকুসলস্স তীণি মূলানি. ধুনন্তীতি নিগ্ঘাতেন্তি, পজহন্তীতি অত্থো. সুচিকারিনোতি অনৰজ্জকম্মকারিনো. সব্বং পাপং পহীনেসন্তি অগ্গমগ্গাধিগমেন এসং সব্বম্পি পাপং পহীনং.
এৰং ‘‘সমণা সুচিকারিনো’’তি সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘কাযকম্ম’’ন্তি গাথমাহ. তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
ৰিমলা সঙ্খমুত্তাৰাতি সুধোতসঙ্খা ৰিয মুত্তা ৰিয চ ৰিগতমলা রাগাদিমলরহিতা. সুদ্ধা সন্তরবাহিরাতি সন্তরঞ্চ বাহিরঞ্চ সন্তরবাহিরং. ততো সন্তরবাহিরতো সুদ্ধা, সুদ্ধাসযপযোগাতি অত্থো. পুণ্ণা সুক্কান ধম্মানন্তি একন্তসুক্কেহি অনৰজ্জধম্মেহি পরিপুণ্ণা, অসেখেহি সীলক্খন্ধাদীহি সমন্নাগতাতি অত্থো.
সুত্তগেয্যাদিবহুং সুতং এতেসং, সুতেন ৰা উপ্পন্নাতি বহুস্সুতা, পরিযত্তিবাহুসচ্চেন পটিৰেধবাহুসচ্চেন চ সমন্নাগতাতি অত্থো. তমেৰ দুৰিধম্পি ধম্মং ধারেন্তীতি ধম্মধরা. সত্তানং আচারসমাচারসিক্খাপদেন অরীযন্তীতি অরিযা. ধম্মেন ঞাযেন জীৰন্তীতি ধম্মজীৰিনো. অত্থং ধম্মঞ্চ দেসেন্তীতি ভাসিতত্থঞ্চ দেসনাধম্মঞ্চ কথেন্তি পকাসেন্তি. অথ ৰা অত্থতো অনপেতং ধম্মতো অনপেতঞ্চ দেসেন্তি আচিক্খন্তি.
একগ্গচিত্তাতি সমাহিতচিত্তা. সতিমন্তোতি উপট্ঠিতসতিনো.
দূরঙ্গমাতি অরঞ্ঞগতা, মনুস্সূপচারং মুঞ্চিত্ৰা দূরং গচ্ছন্তা, ইদ্ধানুভাৰেন ৰা যথারুচিতং দূরং ঠানং গচ্ছন্তীতি দূরঙ্গমা. মন্তা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, তায ভণনসীলতায মন্তভাণী. ন উদ্ধতাতি অনুদ্ধতা, উদ্ধচ্চরহিতা ৰূপসন্তচিত্তা. দুক্খস্সন্তং পজানন্তীতি ৰট্টদুক্খস্স পরিযন্তভূতং নিব্বানং পটিৰিজ্ঝন্তি.
ন ৰিলোকেন্তি কিঞ্চনন্তি যতো গামতো পক্কমন্তি, তস্মিং গামে কঞ্চি সত্তং ৰা সঙ্খারং ৰা অপেক্খাৰসেন ন ওলোকেন্তি, অথ খো পন অনপেক্খাৰ গচ্ছন্তি পক্কমন্তি.
ন তে সং কোট্ঠে ওপেন্তীতি তে সমণা সং অত্তনো সন্তকং সাপতেয্যং কোট্ঠে ন ওপেন্তি ন পটিসামেত্ৰা ঠপেন্তি তাদিসস্স পরিগ্গহস্স অভাৰতো. কুম্ভিন্তি কুম্ভিযং. খল়োপিযন্তি পচ্ছিযং. পরিনিট্ঠিতমেসানাতি পরকুলেসু পরেসং অত্থায সিদ্ধমেৰ ঘাসং পরিযেসন্তা.
হিরঞ্ঞন্তি কহাপণং. রূপিযন্তি রজতং. পচ্চুপ্পন্নেন যাপেন্তীতি অতীতং অননুসোচন্তা অনাগতঞ্চ অপচ্চাসীসন্তা পচ্চুপ্পন্নেন যাপেন্তি অত্তভাৰং পৰত্তেন্তি.
অঞ্ঞমঞ্ঞং পিহযন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিং মেত্তিং করোন্তি. ‘‘পিহাযন্তি’’পি পাঠো, সো এৰ অত্থো.
এৰং সো ব্রাহ্মণো ধীতুযা সন্তিকে ভিক্খূনং গুণে সুত্ৰা পসন্নমানসো ধীতরং পসংসন্তো ‘‘অত্থায ৰতা’’তিআদিমাহ.
অম্হম্পীতি অম্হাকম্পি. দক্খিণন্তি দেয্যধম্মং.
এত্থাতি এতেসু সমণেসু. যঞ্ঞোতি দানধম্মো. ৰিপুলোতি ৰিপুলফলো. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
এৰং ব্রাহ্মণো সরণেসু সীলেসু চ পতিট্ঠিতো অপরভাগে সঞ্জাতসংৰেগো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তে পতিট্ঠায অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উদানেন্তো ‘‘ব্রহ্মবন্ধূ’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ.
রোহিনীথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.