৩. মহাপন্থকত্থেরগাথাৰণ্ণনা

যদা পঠমমদ্দক্খিন্তিআদিকা আযস্মতো মহাপন্থকত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে ৰিভৰসম্পন্নো কুটুম্বিযো হুত্ৰা একদিৰসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা সযম্পি তং ঠানন্তরং পত্থেন্তো বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সত্তাহং মহাদানং পৰত্তেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, যং ভিক্খুং তুম্হে ইতো সত্তদিৰসমত্থকে – ‘সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলানং অযং মম সাসনে অগ্গো’তি এতদগ্গে ঠপযিত্থ, অহম্পি ইমস্স অধিকারকম্মস্স বলেন সো ভিক্খু ৰিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. কনিট্ঠভাতা পনস্স তথেৰ ভগৰতি অধিকারকম্মং কত্ৰা মনোমযস্স কাযস্সাভিনিম্মানং চেতোৰিৰট্টকোসল্লন্তি দ্ৰিন্নং অঙ্গানং ৰসেন ৰুত্তনযেনেৰ পণিধানং অকাসি. ভগৰা দ্ৰিন্নম্পি পত্থনং অনন্তরাযেন সমিজ্ঝনভাৰং দিস্ৰা ‘‘অনাগতে কপ্পসতসহস্সমত্থকে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে তুম্হাকং পত্থনা সমিজ্ঝিস্সতী’’তি ব্যাকাসি.

তে উভোপি জনা তত্থ যাৰজীৰং পুঞ্ঞানি কত্ৰা ততো চুতো দেৰলোকে নিব্বত্তিংসু. তত্থ মহাপন্থকস্স অন্তরাকতং কল্যাণধম্মং ন কথীযতি. চূল়পন্থকো পন কস্সপস্স ভগৰতো সাসনে পব্বজিত্ৰা ৰীসতি ৰস্সসহস্সানি ওদাতকসিণকম্মং কত্ৰা দেৰপুরে নিব্বত্তি. অপদানে পন ‘‘চূল়পন্থকো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে তাপসো হুত্ৰা হিমৰন্তে ৰসন্তো তত্থ ভগৰন্তং দিস্ৰা পুপ্ফচ্ছত্তেন পূজং অকাসী’’তি আগতং. তেসং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তানংযেৰ কপ্পসতসহস্সং অতিক্কন্তং. অথ অম্হাকং সত্থা অভিসম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো রাজগহং উপনিস্সায ৰেল়ুৰনে মহাৰিহারে ৰিহরতি.

তেন চ সমযেন রাজগহে ধনসেট্ঠিস্স ধীতা অত্তনো দাসেন সদ্ধিং সন্থৰং কত্ৰা ঞাতকেহি ভীতা হত্থসারং গহেত্ৰা তেন সদ্ধিং পলাযিত্ৰা অঞ্ঞত্থ ৰসন্তী তং পটিচ্চ গব্ভং লভিত্ৰা পরিপক্কগব্ভা ‘‘ঞাতিঘরং গন্ত্ৰা ৰিজাযিস্সামী’’তি গচ্ছন্তী অন্তরামগ্গেযেৰ পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা সামিনা নিৰত্তিতা পুব্বে ৰসিতট্ঠানে ৰসন্তী পুত্তস্স পন্থে জাতত্তা পন্থকোতি, নামং অকাসি. তস্মিং আধাৰিত্ৰা ৰিধাৰিত্ৰা ৰিচরণকালে তমেৰ পটিচ্চ দুতিযং গব্ভং পটিলভিত্ৰা পরিপক্কগব্ভা পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ অন্তরামগ্গে পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা সামিনা নিৰত্তিতা জেট্ঠপুত্তস্স মহাপন্থকোতি কনিট্ঠস্স চূল়পন্থকোতি নামং কত্ৰা যথাৰসিতট্ঠানেযেৰ ৰসন্তী অনুক্কমেন দারকেসু ৰড্ঢন্তেসু তেহি, ‘‘অম্ম, অয্যককুলং নো দস্সেহী’’তি নিবুন্ধিযমানা দারকে মাতাপিতূনং সন্তিকং পেসেসি. ততো পট্ঠায দারকা ধনসেট্ঠিনো গেহে ৰড্ঢন্তি. তেসু চূল়পন্থকো অতিদহরো. মহাপন্থকো পন অয্যকেন সদ্ধিং ভগৰতো সন্তিকং গতো সত্থারং দিস্ৰা সহ দস্সনেন পটিলদ্ধসদ্ধো ধম্মং সুত্ৰা উপনিস্সযসম্পন্নতায পব্বজিতুকামো হুত্ৰা পিতামহং আপুচ্ছি. সো সত্থু তমত্থং আরোচেত্ৰা তং পব্বাজেসি. সো পব্বজিত্ৰা বহুং বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হিত্ৰা পরিপুণ্ণৰস্সো উপসম্পজ্জিত্ৰা যোনিসোমনসিকারে কম্মং করোন্তো ৰিসেসতো চতুন্নং অরূপজ্ঝানানং লাভী হুত্ৰা ততো ৰুট্ঠায ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. ইতি সো সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলানং অগ্গো জাতো. সো ঝানসুখেন ফলসুখেন ৰীতিনামেন্তো একদিৰসং অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা অধিগতসম্পত্তিং পটিচ্চ সঞ্জাতসোমনস্সো সীহনাদং নদন্তো –

৫১০. ‘‘যদা পঠমমদ্দক্খিং, সত্থারমকুতোভযং;

ততো মে অহু সংৰেগো, পস্সিত্ৰা পুরিসুত্তমং.

৫১১. ‘‘সিরিং হত্থেহি পাদেহি, যো পণামেয্য আগতং;

এতাদিসং সো সত্থারং, আরাধেত্ৰা ৰিরাধযে.

৫১২. ‘‘তদাহং পুত্তদারঞ্চ, ধনধঞ্ঞঞ্চ ছড্ডযিং;

কেসমস্সূনি ছেদেত্ৰা, পব্বজিং অনগারিযং.

৫১৩. ‘‘সিক্খাসাজীৰসম্পন্নো, ইন্দ্রিযেসু সুসংৰুতো;

নমস্সমানো সম্বুদ্ধং, ৰিহাসিং অপরাজিতো.

৫১৪. ‘‘ততো মে পণিধী আসি, চেতসো অভিপত্থিতো;

ন নিসীদে মুহুত্তম্পি, তণ্হাসল্লে অনূহতে.

৫১৫. ‘‘তস্স মেৰং ৰিহরতো, পস্স ৰীরিযপরক্কমং;

তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং.

৫১৬. ‘‘পুব্বেনিৰাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৰিসোধিতং;

অরহা দক্খিণেয্যোম্হি, ৰিপ্পমুত্তো নিরূপধি.

৫১৭. ‘‘ততো রত্যাৰিৰসানে, সূরিযুগ্গমনং পতি;

সব্বং তণ্হং ৰিসোসেত্ৰা, পল্লঙ্কেন উপাৰিসি’’ন্তি. – ইমা গাথা অভাসি;

তত্থ যদাতি যস্মিং কালে. পঠমন্তি আদিতো. অদ্দক্খিন্তি পস্সিং, সত্থারন্তি, ভগৰন্তং. অকুতোভযন্তি নিব্ভযং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – সব্বেসং ভযহেতূনং বোধিমূলেযেৰ পহীনত্তা কুতোচিপি ভযাভাৰতো অকুতোভযং নিব্ভযং, চতুৰেসারজ্জৰিসারদং দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকপরমত্থেহি ৰেনেয্যানং যথারহমনুসাসনতো সত্থারং সম্মাসম্বুদ্ধং ময্হং পিতামহেন সদ্ধিং গন্ত্ৰা যায ৰেলায সব্বপঠমং পস্সিং, তং পুরিসুত্তমং সদেৰকে লোকে অগ্গপুগ্গলং পস্সিত্ৰা ততো দস্সনহেতু ততো দস্সনতো পচ্ছা ‘‘এত্তকং কালং সত্থারং দট্ঠুং ধম্মঞ্চ সোতুং নালত্থ’’ন্তি ময্হং সংৰেগো অহু সহোত্তপ্পং ঞাণং উপ্পজ্জি. উপ্পন্নসংৰেগো পনাহং এৰং চিন্তেসিন্তি দস্সেতি সিরিং হত্থেহীতি গাথায. তস্সত্থো – যো ৰিভৰত্থিকো পুরিসো ‘‘উপট্ঠাযিকো হুত্ৰা তৰ সন্তিকে ৰসিস্সামী’’তি সৰিগ্গহং সিরিং সযনে উপগতং হত্থেহি চ পাদেহি চ কোট্টেন্তো পণামেয্য নীহরেয্য, সো তথারূপো অলক্খিকপুরিসো এতাদিসং সত্থারং সম্মাসম্বুদ্ধং আরাধেত্ৰা ইমস্মিং নৰমে খণে পটিলভিত্ৰা ৰিরাধযে তস্স ওৰাদাকরণেন তং ৰিরজ্ঝেয্য, অহং পনেৰং ন করোমীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তদাহং…পে… অনগারিয’’ন্তি. তত্থ ছড্ডযিন্তি, পজহিং. ‘‘ছড্ডিয’’ন্তিপি পাঠো. ননু অযং থেরো দারপরিগ্গহং অকত্ৰাৰ পব্বজিতো, সো কস্মা ‘‘পুত্তদারঞ্চ ছড্ডযি’’ন্তি অৰোচাতি? যথা নাম পুরিসো অনিব্বত্তফলমেৰ রুক্খং ছিন্দন্তো অচ্ছিন্নে ততো লদ্ধফলেহি পরিহীনো নাম হোতি. এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.

সিক্খাসাজীৰসমাপন্নোতি যা অধিসীলসিক্খা, তায চ, যত্থ ভিক্খূ সহ জীৰন্তি, একজীৰিকা সভাগৰুত্তিনো হোন্তি, তেন ভগৰতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদসঙ্খাতেন সাজীৰেন চ সমন্নাগতো সিক্খনভাৰেন সমঙ্গীভূতো, সিক্খং পরিপূরেন্তো সাজীৰঞ্চ অৰীতিক্কমন্তো হুত্ৰা তদুভযং সম্পাদেন্তোতি অত্থো. তেন সুৰিসুদ্ধে পাতিমোক্খে সীলে পতিট্ঠিতভাৰং দস্সেতি. ইন্দ্রিযেসু সুসংৰুতোতি মনচ্ছট্ঠেসু ইন্দ্রিযেসু সুট্ঠু সংৰুতো. রূপাদিৰিসযেসু উপ্পজ্জনকানং অভিজ্ঝাদীনং পৰত্তিনিৰারণৰসেন সতিকৰাটেন সুপিহিতচক্খাদিদ্ৰারোতি অত্থো. এৰং পাতিমোক্খসংৰরইন্দ্রিযসংৰরসীলসম্পত্তিদস্সনেন ইতরসীলম্পি অত্থতো দস্সিতমেৰ হোতীতি থেরো অত্তনো চতুপারিসুদ্ধিসীলসম্পদং দস্সেত্ৰা ‘‘নমস্সমানো সম্বুদ্ধ’’ন্তি ইমিনা বুদ্ধানুস্সতিভাৰনানুযোগমাহ. ৰিহাসিং অপরাজিতোতি কিলেসমারাদীহি অপরাজিতো এৰ হুত্ৰা ৰিহরিং, যাৰ অরহত্তপ্পত্তি, তাৰ তেহি অনভিভূতো, অঞ্ঞদত্থু তে অভিভৰন্তো এৰ ৰিহাসিন্তি অত্থো.

ততোতি তস্মা, যস্মা সুৰিসুদ্ধসীলো সত্থরি অভিপ্পসন্নো কিলেসাভিভৰনপটিপত্তিযঞ্চ ঠিতো, তস্মা. পণিধীতি পণিধানং. ততো ৰা চিত্তাভিনীহারো. আসীতি অহোসি. চেতসো অভিপত্থিতোতি, মম চিত্তেন ইচ্ছিতো. কীদিসো পন সোতি আহ ‘‘ন নিসীদে মুহুত্তম্পি, তণ্হাসল্লে অনূহতে’’তি. ‘‘অগ্গমগ্গসণ্ডাসেন মম হদযতো তণ্হাসল্লে অনুদ্ধটে মুহুত্তম্পি ন নিসীদে, নিসজ্জং ন কপ্পেয্য’’ন্তি এৰং মে চিত্তাভিনীহারো অহোসীতি অত্থো.

এৰং পন চিত্তং অধিট্ঠায ভাৰনং ভাৰযিত্ৰা ঠানচঙ্কমেহেৰ রত্তিং ৰীতিনামেন্তো অরূপসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ঝানঙ্গমুখেন ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং সচ্ছাকাসি. তেন ৰুত্তং ‘‘তস্স মে’’তিআদি. নিরূপধীতি কিলেসুপধিআদীনং অভাৰেন নিরুপধি. রত্যাৰিৰসানেতি রত্তিভাগস্স ৰিগমনে ৰিভাতায রত্তিযা. সূরিযুগ্গমনং পতীতি সূরিযুগ্গমনং লক্খণং কত্ৰা. সব্বং তণ্হন্তি কামতণ্হাদিভেদং সব্বং তণ্হাসোতং অগ্গমগ্গেন ৰিসোসেত্ৰা সুক্খাপেত্ৰা ‘‘তণ্হাসল্লে অনূহতে ন নিসীদে’’তি, পটিঞ্ঞায মোচিতত্তা. পল্লঙ্কেন উপাৰিসিন্তি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসীদিন্তি. সেসং উত্তানত্থমেৰ.

মহাপন্থকত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অট্ঠকনিপাতৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.