১০. ধম্মিকত্থেরগাথাৰণ্ণনা
ধম্মো হৰেতিআদিকা আযস্মতো ধম্মিকত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সিখিস্স ভগৰতো কালে মিগলুদ্দকো হুত্ৰা একদিৰসং অরঞ্ঞাযতনে দেৰপরিসায সত্থু ধম্মং দেসেন্তস্স ‘‘ধম্মো এসো ৰুচ্চতী’’তি দেসনায নিমিত্তং গণ্হি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কোসলরট্ঠে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ধম্মিকোতি লদ্ধনামো ৰযপ্পত্তো জেতৰনপটিগ্গহণে লদ্ধপ্পসাদো পব্বজিত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং গামকাৰাসে আৰাসিকো হুত্ৰা ৰিহরন্তো আগন্তুকানং ভিক্খূনং ৰত্তাৰত্তেসু উজ্ঝানবহুলো অক্খমো অহোসি. তেন ভিক্খূ তং ৰিহারং ছড্ডেত্ৰা পক্কমিংসু. সো এককোৰ অহোসি. ৰিহারসামিকো উপাসকো তং কারণং সুত্ৰা ভগৰতো তং পৰত্তিং আরোচেসি. সত্থা তং ভিক্খুং পক্কোসেত্ৰা তমত্থং পুচ্ছিত্ৰা তেন ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি ৰুত্তে – ‘‘নাযং ইদানেৰ অক্খমো, পুব্বেপি অক্খমো অহোসী’’তি ৰত্ৰা ভিক্খূহি যাচিতো রুক্খধম্মং (জা. ১.১.৭৪) কথেত্ৰা উপরি তস্স ওৰাদং দেন্তো –
৩০৩. ‘‘ধম্মো হৰে রক্খতি ধম্মচারিং, ধম্মো সুচিণ্ণো সুখমাৰহাতি;
এসানিসংসো ধম্মে সুচিণ্ণে, ন দুগ্গতিং গচ্ছতি ধম্মচারী.
৩০৪. ‘‘ন হি ধম্মো অধম্মো চ, উভো সমৰিপাকিনো;
অধম্মো নিরযং নেতি, ধম্মো পাপেতি সুগ্গতিং.
৩০৫. ‘‘তস্মা হি ধম্মেসু করেয্য ছন্দং, ইতি মোদমানো সুগতেন তাদিনা;
ধম্মে ঠিতা সুগতৰরস্স সাৰকা, নীযন্তি ধীরা সরণৰরগ্গগামিনো.
৩০৬. ‘‘ৰিপ্ফোটিতো গণ্ডমূলো, তণ্হাজালো সমূহতো;
সো খীণসংসারো ন চত্থি কিঞ্চনং,
চন্দো যথা দোসিনা পুণ্ণমাসিয’’ন্তি. – চতস্সো গাথা অভাসি;
তত্থ ধম্মোতি লোকিযলোকুত্তরো সুচরিতধম্মো. রক্খতীতি অপাযদুক্খতো রক্খতি, সংসারদুক্খতো চ ৰিৰট্টূপনিস্সযভূতো রক্খতিযেৰ. ধম্মচারিন্তি তং ধম্মং চরন্তং পটিপজ্জন্তং. সুচিণ্ণোতি সুট্ঠু চিণ্ণো কম্মফলানি সদ্দহিত্ৰা সক্কচ্চং চিত্তীকত্ৰা উপচিতো. সুখন্তি লোকিযলোকুত্তরসুখং. তত্থ লোকিযং তাৰ কামাৰচরাদিভেদো ধম্মো যথাসকং সুখং দিট্ঠে ৰা ধম্মে উপপজ্জে ৰা অপরে ৰা পরিযাযে আৰহতি নিপ্ফাদেতি, ইতরং পন ৰিৰট্টূপনিস্সযে ঠত্ৰা চিণ্ণো পরম্পরায আৰহতীতি ৰত্তুং ৰট্টতি অনুপনিস্সযস্স তদভাৰতো. এসানিসংসো ধম্মে সুচিণ্ণে, ন দুগ্গতিং গচ্ছতি ধম্মচারীতি ধম্মচারী পুগ্গলো ধম্মে সুচিণ্ণে তংনিমিত্তং দুগ্গতিং ন গচ্ছতীতি এসো ধম্মে সুচিণ্ণে আনিসংসো উদ্রযোতি অত্থো.
যস্মা ধম্মেনেৰ সুগতিগমনং, অধম্মেনেৰ চ দুগ্গতিগমনং, তস্মা ‘‘ধম্মো অধম্মো’’তি ইমে অঞ্ঞমঞ্ঞং অসংকিণ্ণফলাতি দস্সেতুং ‘‘ন হি ধম্মো’’তিআদিনা দুতিযং গাথমাহ. তত্থ অধম্মোতি ধম্মপটিপক্খো দুচ্চরিতং. সমৰিপাকিনোতি সদিসৰিপাকা সমানফলা.
তস্মাতি যস্মা ধম্মাধম্মানং অযং যথাৰুত্তো ৰিপাকভেদো, তস্মা. ছন্দন্তি কত্তুকম্যতাছন্দং. ইতি মোদমানো সুগতেন তাদিনাতি ইতি এৰং ৰুত্তপ্পকারেন ওৰাদদানেন সুগতেন সম্মগ্গতেন সম্মাপটিপন্নেন ইট্ঠাদীসু তাদিভাৰপ্পত্তিযা তাদিনামৰতা হেতুভূতেন মোদমানো তুট্ঠিং আপজ্জমানো ধম্মেসু ছন্দং করেয্যাতি যোজনা. এত্তাৰতা ৰট্টং দস্সেত্ৰা ইদানি ৰিৰট্টং দস্সেন্তো ‘‘ধম্মে ঠিতা’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো – যস্মা সুগতস্স ৰরস্স সুগতেসু চ ৰরস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাৰকা তস্স ধম্মে ঠিতা ধীরা অতিৰিয অগ্গভূতসরণগামিনো তেনেৰ সরণগমনসঙ্খাতে ধম্মে ঠিতভাৰেন সকলৰট্টদুক্খতোপি নীযন্তি নিস্সরন্তি, তস্মা হি ধম্মেসু করেয্য ছন্দন্তি.
এৰং সত্থারা তীহি গাথাহি ধম্মে দেসিতে দেসনানুসারেন যথানিসিন্নোৰ ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৫২.৪৪-৫০) –
‘‘মিগলুদ্দো পুরে আসিং, অরঞ্ঞে ৰিপিনে অহং;
অদ্দসং ৰিরজং বুদ্ধং, দেৰসঙ্ঘপুরক্খতং.
‘‘চতুসচ্চং পকাসেন্তং, দেসেন্তং অমতং পদং;
অস্সোসিং মধুরং ধম্মং, সিখিনো লোকবন্ধুনো.
‘‘ঘোসে চিত্তং পসাদেসিং, অসমপ্পটিপুগ্গলে;
তত্থ চিত্তং পসাদেত্ৰা, উত্তরিং দুত্তরং ভৰং.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং সঞ্ঞমলভিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, ঘোসসঞ্ঞাযিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
তথা অরহত্তে পতিট্ঠিতো. অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনা অধিগতং ৰিসেসং সত্থু নিৰেদেন্তো চরিমগাথায অঞ্ঞং ব্যাকাসি.
তত্থ ৰিপ্ফোটিতোতি ৰিধুতো, মগ্গঞাণেন পটিনিস্সট্ঠোতি অত্থো. গণ্ডমূলোতি অৰিজ্জা. সা হি গণ্ডতি সৰতি. ‘‘গণ্ডোতি খো, ভিক্খু, পঞ্চন্নেতং উপাদানক্খন্ধানং অধিৰচন’’ন্তি (সং. নি. ৪.১০৩; অ. নি. ৬.২৩; ৮.৫৬; ৯.১৫; চূল়নি. খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেস ১৩৭) এৰং সত্থারা ৰুত্তস্স দুক্খমূলযোগতো, কিলেসাসুচিপগ্ঘরণতো, উপ্পাদজরাভঙ্গেহি উদ্ধুমাতপক্কপভিজ্জনতো চ, গণ্ডাভিধানস্স উপাদানক্খন্ধপঞ্চকস্স মূলং কারণং তণ্হাজালো সমূহতোতি তণ্হাসঙ্খাতো জালো মগ্গেন সমুগ্ঘাটিতো. সো খীণসংসারো ন চত্থি কিঞ্চনন্তি সো অহং এৰং পহীনতণ্হাৰিজ্জতায পরিক্খীণসংসারো পহীনভৰমূলত্তা এৰ ন চত্থি, ন চ উপলব্ভতি রাগাদিকিঞ্চনং. চন্দো যথা দোসিনা পুণ্ণমাসিযন্তি যথা নাম চন্দো অব্ভমহিকাদিদোসরহিতো পুণ্ণমাসিযং পরিপুণ্ণকালে এৰং অহম্পি অরহত্তাধিগমেন অপেতরাগাদিকিঞ্চনো পরিপুণ্ণধম্মকোট্ঠাসো অহোসিন্তি.
ধম্মিকত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.