৪. মোঘরাজত্থেরগাথাৰণ্ণনা
ছৰিপাপক চিত্তভদ্দকাতি আযস্মতো মোঘরাজত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং লূখচীৰরধরানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা তং ঠানন্তরং আকঙ্খন্তো পণিধানং কত্ৰা তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি করোন্তো অত্থদস্সিস্স ভগৰতো কালে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ব্রাহ্মণানং ৰিজ্জাসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো ব্রাহ্মণমাণৰে ৰিজ্জাসিপ্পানি সিক্খাপেন্তো একদিৰসং অত্থদস্সিং ভগৰন্তং ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতং গচ্ছন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা সিরসি অঞ্জলিং কত্ৰা ‘‘যাৰতা রূপিনো সত্তা’’তিআদিনা ছহি গাথাহি অভিত্থৰিত্ৰা ভাজনং পূরেত্ৰা মধুং উপনামেসি. সত্থা মধুং পটিগ্গহেত্ৰা অনুমোদনং অকাসি.
সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপস্স ভগৰতো কালে কট্ঠৰাহনস্স নাম রঞ্ঞো অমচ্চো হুত্ৰা তেন সত্থু আনযনত্থং পুরিসসহস্সেন পেসিতো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰীসতিৰস্সসহস্সানি সমণধম্মং কত্ৰা ততো চুতো একং বুদ্ধন্তরং সুগতীসুযেৰ পরিৰত্তেন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা মোঘরাজাতি লদ্ধনামো বাৰরীব্রাহ্মণস্স সন্তিকে উগ্গহিতসিপ্পো সংৰেগজাতো তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা তাপসসহস্সপরিৰারো অজিতাদীহি সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং পেসিতো তেসং পন্নরসমো হুত্ৰা পঞ্হে পুচ্ছিত্ৰা পঞ্হৰিস্সজ্জনপরিযোসানে অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.৪.৬৪-৮৩) –
‘‘অত্থদস্সী তু ভগৰা, সযম্ভূ অপরাজিতো;
ভিক্খুসঙ্ঘপরিব্যূল়্হো, রথিযং পটিপজ্জথ.
‘‘সিস্সেহি সম্পরিৰুতো, ঘরম্হা অভিনিক্খমিং;
নিক্খমিত্ৰানহং তত্থ, অদ্দসং লোকনাযকং.
‘‘অভিৰাদিয সম্বুদ্ধং, সিরে কত্ৰান অঞ্জলিং;
সকং চিত্তং পসাদেত্ৰা, সন্থৰিং লোকনাযকং.
‘‘যাৰতা রূপিনো সত্তা, অরূপী ৰা অসঞ্ঞিনো;
সব্বে তে তৰ ঞাণম্হি, অন্তো হোন্তি সমোগধা.
‘‘সুখুমচ্ছিকজালেন, উদকং যো পরিক্খিপে;
যে কেচি উদকে পাণা, অন্তোজালে ভৰন্তি তে.
‘‘যেসঞ্চ চেতনা অত্থি, রূপিনো চ অরূপিনো;
সব্বে তে তৰ ঞাণম্হি, অন্তো হোন্তি সমোগধা.
‘‘সমুদ্ধরসিমং লোকং, অন্ধকারসমাকুলং;
তৰ ধম্মং সুণিত্ৰান, কঙ্খাসোতং তরন্তি তে.
‘‘অৰিজ্জানিৰুতে লোকে, অন্ধকারেন ওত্থটে;
তৰ ঞাণম্হি জোতন্তে, অন্ধকারা পধংসিতা.
‘‘তুৰং চক্খূসি সব্বেসং, মহাতমপনূদনো;
তৰ ধম্মং সুণিত্ৰান, নিব্বাযতি বহুজ্জনো.
‘‘পুটকং পূরযিত্ৰান, মধুখুদ্দমনেল়কং;
উভো হত্থেহি পগ্গয্হ, উপনেসিং মহেসিনো.
‘‘পটিগ্গণ্হি মহাৰীরো, সহত্থেন মহা ইসি;
ভুঞ্জিত্ৰা তঞ্চ সব্বঞ্ঞূ, ৰেহাসং নভমুগ্গমি.
‘‘অন্তলিক্খে ঠিতো সত্থা, অত্থদস্সী নরাসভো;
মম চিত্তং পসাদেন্তো, ইমা গাথা অভাসথ.
‘‘যেনিদং থৰিতং ঞাণং, বুদ্ধসেট্ঠো চ থোমিতো;
তেন চিত্তপ্পসাদেন, দুগ্গতিং সো ন গচ্ছতি.
‘‘চতুদ্দসঞ্চ খত্তুং সো, দেৰরজ্জং করিস্সতি;
পথব্যা রজ্জং অট্ঠসতং, ৰসুধং আৰসিস্সতি.
‘‘পঞ্চেৰ সতক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী ভৰিস্সতি;
পদেসরজ্জং অসঙ্খেয্যং, মহিযা কারযিস্সতি.
‘‘অজ্ঝাযকো মন্তধরো, তিণ্ণং ৰেদান পারগূ;
গোতমস্স ভগৰতো, সাসনে পব্বজিস্সতি.
‘‘গম্ভীরং নিপুণং অত্থং, ঞাণেন ৰিচিনিস্সতি;
মোঘরাজাতি নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৰকো.
‘‘তীহি ৰিজ্জাহি সম্পন্নং, কতকিচ্চমনাসৰং;
গোতমো সত্থৰাহগ্গো, এতদগ্গে ঠপেস্সতি.
‘‘হিত্ৰা মানুসকং যোগং, ছেত্ৰান ভৰবন্ধনং;
সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, ৰিহরামি অনাসৰো.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পন পত্ৰা সত্থলূখং সুত্তলূখং রজনলূখন্তি ৰিসেসেন তিৰিধেনপি লূখেন সমন্নাগতং পংসুকূলং ধারেসি. তেন নং সত্থা লূখচীৰরধরানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. অপরভাগে পুরিমকম্মপ্পচ্চযা পরিহারস্স অকরণতো থেরস্স সরীরে দদ্দুপীল়কাদীনি উপ্পজ্জিত্ৰা ৰড্ঢিংসু. সো ‘‘সেনাসনং দুস্সতী’’তি হেমন্তেপি মগধক্খেত্তেসু পলালসন্থারানি অত্থরিত্ৰা সেতি. তং একদিৰসং উপট্ঠানং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নং সত্থা পটিসন্থারৰসেন ‘‘ছৰিপাপকা’’তিআদিনা পঠমগাথায পুচ্ছি.
২০৭. তত্থ ছৰিপাপকাতি দদ্দুকচ্ছুপীল়কাহি ভিন্নচ্ছৰিভাৰতো হীনচ্ছৰিক দুট্ঠচ্ছৰিক. চিত্তভদ্দকাতি অনৰসেসকিলেসপ্পহানেন ব্রহ্মৰিহারসেৰনায চ ভদ্দচিত্ত সুন্দরচিত্ত. মোঘরাজাতি তস্স আলপনং. সততং সমাহিতোতি অগ্গফলসমাধিনা নিচ্চকালং অভিণ্হং সমাহিতমানসো. হেমন্তিকসীতকালরত্তিযোতি হেমন্তসমযে সীতকালরত্তিযো. অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৰচনং. ‘‘হেমন্তিকা সীতকালরত্তিযো’’তিপি পাল়ি. তত্থ হেমন্তিকাতি হেমন্তোগধা হেমন্তপরিযাপন্নাতি অত্থো. ভিক্খু ত্ৰং সীতি ভিক্খু কো ত্ৰং অসি, এৰংভূতো পরেসু তৰ সেনাসনং কত্ৰা অদেন্তেসু সঙ্ঘিকঞ্চ সেনাসনং অপৰিসন্তো. কথং করিস্সসীতি যথাৰুত্তে সীতকালে কথং অত্তভাৰং পৰত্তেসীতি সত্থা পুচ্ছি. এৰং পন পুট্ঠো থেরো সত্থু তমত্থং কথেন্তো –
২০৮. ‘‘সম্পন্নসস্সা মগধা, কেৰলা ইতি মে সুতং;
পলালচ্ছন্নকো সেয্যং, যথঞ্ঞে সুখজীৰিনো’’তি. – গাথমাহ;
তত্থ সম্পন্নসস্সাতি নিপ্ফন্নসস্সা. মগধাতি মগধরট্ঠং ৰদতি. মগধা নাম জানপদিনো রাজকুমারা, তেসং নিৰাসো একোপি জনপদো রুল়্হীৰসেন ‘‘মগধা’’ত্ৰেৰ বহুৰচনেন ৰুচ্চতি. কেৰলাতি অনৰসেসা. ইতি মে সুতন্তি এৰং মযা সুতং. তত্থ যো অদিট্ঠো পদেসো, তস্স ৰসেন সুতন্তি ৰুত্তং. তেন এদিসে কালে মগধেসু যত্থ কত্থচি মযা ৰসিতুং সক্কাতি দস্সেতি. পলালচ্ছন্নকো সেয্যং, যথঞ্ঞে সুখজীৰিনোতি যথা অঞ্ঞে সুখজীৰিনো ভিক্খূ সেনাসনসপ্পাযং লদ্ধা সুন্দরেহি অত্থরণপাৰুরণেহি সুখেন সযন্তি, এৰং অহম্পি পলালসন্থারমেৰ হেট্ঠা সন্থরিত্ৰা উপরি তিরিযঞ্চ পলালচ্ছদনেনেৰ ছাদিতসরীরতায পলালচ্ছন্নকো সেয্যং সযিং, সেয্যং কপ্পেসিন্তি অত্তনো যথালাভসন্তোসং ৰিভাৰেতি.
মোঘরাজত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.