৭. (অপর)-গোতমত্থেরগাথাৰণ্ণনা

ৰিজানেয্য সকং অত্থন্তিআদিকা আযস্মতো অপরস্স গোতমত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনিত্ৰা অম্হাকং ভগৰতো উপ্পত্তিতো পুরেতরমেৰ সাৰত্থিযং উদিচ্চব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ হুত্ৰা, ৰাদমগ্গং উগ্গহেত্ৰা অত্তনো ৰাদস্স উপরি উত্তরিং ৰদন্তং অলভন্তো তেহি তেহি ৰিগ্গাহিককথং অনুযুত্তো ৰিচরতি. অথ অম্হাকং ভগৰা লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো অনুপুব্বেন যসাদিকে ৰেনেয্যে ৰিনেত্ৰা অনাথপিণ্ডিকস্স অভিযাচনায সাৰত্থিং উপগচ্ছি. তদা সত্থু জেতৰনপটিগ্গহে পটিলদ্ধসদ্ধো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পব্বজ্জং যাচি. সত্থা অঞ্ঞতরং পিণ্ডচারিকং ভিক্খুং আণাপেসি – ‘‘ভিক্খু, ইমং পব্বাজেহী’’তি. সো তেন পব্বাজিযমানো খুরগ্গেযেৰ অরহত্তং পাপুণিত্ৰা কোসলজনপদং গন্ত্ৰা তত্থ চিরং ৰসিত্ৰা পুন সাৰত্থিং পচ্চাগমি. তং বহূ ঞাতকা ব্রাহ্মণমহাসালা উপসঙ্কমিত্ৰা পযিরুপাসিত্ৰা নিসিন্না ‘‘ইমস্মিং লোকে বহূ সমণব্রাহ্মণা সংসারে সুদ্ধিৰাদা, তেসু কতমেসং নু খো ৰাদো নিয্যানিকো, কথং পটিপজ্জন্তো সংসারতো সুজ্ঝতী’’তি পুচ্ছিংসু. থেরো তেসং তমত্থং পকাসেন্তো –

৫৮৭. ‘‘ৰিজানেয্য সকং অত্থং, অৰলোকেয্যাথ পাৰচনং;

যঞ্চেত্থ অস্স পতিরূপং, সামঞ্ঞং অজ্ঝূপগতস্স.

৫৮৮. ‘‘মিত্তং ইধ চ কল্যাণং, সিক্খা ৰিপুলং সমাদানং;

সুস্সূসা চ গরূনং, এতং সমণস্স পতিরূপং.

৫৮৯. ‘‘বুদ্ধেসু সগারৰতা, ধম্মে অপচিতি যথাভূতং;

সঙ্ঘে চ চিত্তীকারো, এতং সমণস্স পতিরূপং.

৫৯০. ‘‘আচারগোচরে যুত্তো, আজীৰো সোধিতো অগারয্হো;

চিত্তস্স চ সণ্ঠপনং, এতং সমণস্স পতিরূপং.

৫৯১. ‘‘চারিত্তং অথ ৰারিত্তং, ইরিযাপথিযং পসাদনিযং;

অধিচিত্তে চ আযোগো, এতং সমণস্স পতিরূপং.

৫৯২. ‘‘আরঞ্ঞকানি সেনাসনানি, পন্তানি অপ্পসদ্দানি;

ভজিতব্বানি মুনিনা, এতং সমণস্স পতিরূপং.

৫৯৩. ‘‘সীলঞ্চ বাহুসচ্চঞ্চ, ধম্মানং পৰিচযো যথাভূতং;

সচ্চানং অভিসমযো, এতং সমণস্স পতিরূপং.

৫৯৪. ‘‘ভাৰেয্য চ অনিচ্চন্তি, অনত্তসঞ্ঞং অসুভসঞ্ঞঞ্চ;

লোকম্হি চ অনভিরতিং, এতং সমণস্স পতিরূপং.

৫৯৫. ‘‘ভাৰেয্য চ বোজ্ঝঙ্গে, ইদ্ধিপাদানি ইন্দ্রিযানি বলানি;

অট্ঠঙ্গমগ্গমরিযং, এতং সমণস্স পতিরূপং.

৫৯৬. ‘‘তণ্হং পজহেয্য মুনি, সমূলকে আসৰে পদালেয্য;

ৰিহরেয্য ৰিপ্পমুত্তো, এতং সমণস্স পতিরূপ’’ন্তি. –

ইমা গাথা অভাসি.

তত্থ ৰিজানেয্য সকং অত্থন্তি, ৰিঞ্ঞূজাতিকো পুরিসো অত্তনো অত্থং যাথাৰতো ৰিচারেত্ৰা জানেয্য. ৰিচারেন্তো চ অৰলোকেয্যাথ পাৰচনং ইধ লোকে পুথুসমণব্রাহ্মণেহি সম্মাসম্বুদ্ধেন চ পৰুত্তং পাৰচনং, সমযো. তত্থ যং নিয্যানিকং, তং ওলোকেয্য পঞ্ঞাচক্খুনা পস্সেয্য. ইমে হি নানাতিত্থিযা সমণব্রাহ্মণা অনিচ্চে ‘‘নিচ্চ’’ন্তি, অনত্তনি ‘‘অত্তা’’তি, অসুদ্ধিমগ্গঞ্চ ‘‘সুদ্ধিমগ্গো’’তি মিচ্ছাভিনিৰেসিনো অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ ৰিরুদ্ধৰাদা, তস্মা নেসং ৰাদো অনিয্যানিকো. সম্মাসম্বুদ্ধো পন ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা, সব্বে ধম্মা অনত্তা, সন্তং নিব্বান’’ন্তি সযম্ভূঞাণেন যথাভূতং অব্ভঞ্ঞায পৰেদেতি, তস্মা ‘‘তস্স ৰাদো নিয্যানিকো’’তি সত্থু সাসনমহন্ততং ওলোকেয্যাতি অত্থো. যঞ্চেত্থ অস্স পতিরূপং, সামঞ্ঞং অজ্ঝূপগতস্সাতি, সামঞ্ঞং সমণভাৰং পব্বজ্জং উপগতস্স কুলপুত্তস্স যং এত্থ সাসনে পব্বজিতভাৰে ৰা পতিরূপং যুত্তরূপং সারুপ্পং অস্স সিযা, তম্পি অপলোকেয্য.

কিং পন তন্তি আহ ‘‘মিত্তং ইধ চ কল্যাণ’’ন্তিআদি. ইমস্মিং সাসনে কল্যাণমিত্তং সেৰিযমানং সমণস্স পতিরূপন্তি যোজনা. এস নযো ইতরেসুপি. কল্যাণমিত্তঞ্হি নিস্সায অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৰেতি, সুদ্ধমত্তানং পরিহরতি. সিক্খা ৰিপুলং সমাদানন্তি ৰিপুলং সিক্খাসমাদানং, মহতিযা নিব্বানাৰহায অধিসীলাদিসিক্খায অনুট্ঠানন্তি অত্থো. সুস্সূসা চ গরূনন্তি গরূনং আচরিযুপজ্ঝাযাদীনং কল্যাণমিত্তানং ওৰাদস্স সোতুকম্যতা পারিচরিযা চ. এতন্তি কল্যাণমিত্তসেৰনাদি.

বুদ্ধেসু সগারৰতাতি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেসু ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা’’তি গারৰযোগো গরুচিত্তীকারো. ধম্মে অপচিতি যথাভূতন্তি অরিযধম্মে যাথাৰতো অপচাযনং আদরেন অভিপূজনং. সঙ্ঘেতি অরিযসঙ্ঘে. চিত্তীকারোতি সক্কারো সম্মাননং. এতন্তি রতনত্তযগরুকরণং.

আচারগোচরে যুত্তোতি কাযিকৰাচসিকৰীতিক্কমনসঙ্খাতং অনাচারং, পিণ্ডপাতাদীনং অত্থায উপসঙ্কমিতুং অযুত্তট্ঠানভূতং ৰেসিযাদিঅগোচরঞ্চ পহায কাযিকৰাচসিকঅৰীতিক্কমনসঙ্খাতেন আচারেন পিণ্ডপাতাদীনং অত্থায উপসঙ্কমিতুং যুত্তট্ঠানভূতেন গোচরেন চ যুত্তো সম্পন্নো, সম্পন্নআচারগোচরোতি অত্থো. আজীৰো সোধিতোতি ৰেল়ুদানাদিং বুদ্ধপটিকুট্ঠং অনেসনং পহায অনৰজ্জুপ্পাদে পচ্চযে সেৰন্তস্স আজীৰো সোধিতো হোতি সুৰিসুদ্ধো, সোধিতত্তা এৰ অগারয্হো ৰিঞ্ঞূহি. চিত্তস্স চ সণ্ঠপনন্তি যথা চক্খাদিদ্ৰারেহি রূপাদিআরম্মণেসু অভিজ্ঝাদযো নপ্পৰত্তন্তি, এৰং দিট্ঠে দিট্ঠমত্তাদিৰসেন চিত্তস্স সম্মা ঠপনং. এতন্তি আচারগোচরসম্পত্তি আজীৰপারিসুদ্ধি ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতাতি এতং তযং.

চারিত্তন্তি চরিত্ৰা পরিপূরেতব্বসীলং. ৰারিত্তন্তি ৰিরতিযা অকরণেন পরিপূরেতব্বসীলং. ইরিযাপথিযং পসাদনিযন্তি পরেসং পসাদাৰহং আকপ্পসম্পত্তিনিমিত্তং ইরিযাপথনিস্সিতং সম্পজঞ্ঞং. অধিচিত্তে চ আযোগোতি সমথৰিপস্সনাসু অনুযোগো ভাৰনা.

আরঞ্ঞকানীতি অরঞ্ঞে পরিযাপন্নানি. পন্তানীতি ৰিৰিত্তানি.

সীলন্তি চতুপারিসুদ্ধিসীলং. হেট্ঠা হি ভিন্দিত্ৰা ৰুত্তং, ইধ অভিন্দিত্ৰা ৰদতি. বাহুসচ্চন্তি বহুস্সুতভাৰো. সো হি ভাৰনানুযোগস্স বহুকারো, বোজ্ঝঙ্গকোসল্লঅনুত্তরসীতিভাৰঅধিচিত্তযুত্ততাদীসু সম্মা পৰিচযবহুলস্স সমথৰিপস্সনানুযোগো সম্পজ্জতি. ধম্মানং পৰিচযো যথাভূতন্তি রূপারূপধম্মানং অৰিপরীতসলক্খণতো সামঞ্ঞলক্খণতো চ পরিৰীমংসা. ইমিনা অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনমাহ. সচ্চানং অভিসমযোতি দুক্খাদীনং অরিযসচ্চানং পরিঞ্ঞাভিসমযাদিৰসেন পটিৰেধো.

স্ৰাযং সচ্চাভিসমযো যথা হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘ভাৰেয্যা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ভাৰেয্য চ অনিচ্চন্তি ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তিআদিনা (ধ. প. ২৭৭) অৰিভাগতো ‘‘যং কিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্ন’’ন্তিআদিনা (ৰিভ. ২; সং. নি. ৩.৪৯) ৰিভাগতো ৰা সব্বসঙ্খারেসু অনিচ্চসঞ্ঞং ভাৰেয্য উপ্পাদেয্য চেৰ ৰড্ঢেয্য চাতি অত্থো. অনত্তসঞ্ঞন্তি, ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি পৰত্তং অনত্তসঞ্ঞঞ্চ ভাৰেয্যাতি যোজনা. এৰং সেসেসুপি. অসুভসঞ্ঞন্তি, করজকাযে সব্বস্মিম্পি ৰা তেভূমকসঙ্খারে কিলেসাসুচিপগ্ঘরণতো ‘‘অসুভা’’তি পৰত্তসঞ্ঞং. দুক্খসঞ্ঞাপরিৰারা হি অযং, এতেনেৰ চেত্থ দুক্খসঞ্ঞাপি গহিতাতি ৰেদিতব্বং. লোকম্হি চ অনভিরতিন্তি সব্বলোকে তেভূমকেসু সঙ্খারেসু অনাভিরতিসঞ্ঞং. এতেন আদীনৰানুপস্সনং নিব্বিদানুপস্সনঞ্চ ৰদতি.

এৰং পন ৰিপস্সনাভাৰনং অনুযুত্তো তং উস্সুক্কাপেন্তো ইমে ধম্মে ৰড্ঢেয্যাতি দস্সেন্তো ‘‘ভাৰেয্য চ বোজ্ঝঙ্গে’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – বোধিযা সতিআদিসত্তৰিধধম্মসামগ্গিযা, বোধিস্স ৰা তংসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা, সতিআদযো ধম্মা. তে সতিআদিকে সত্তবোজ্ঝঙ্গে, ছন্দআদীনি চত্তারি ইদ্ধিপাদানি, সদ্ধাদীনি পঞ্চিন্দ্রিযানি, সদ্ধাদীনিযেৰ পঞ্চ বলানি, সম্মাদিট্ঠিআদীনং ৰসেন অট্ঠঙ্গঅরিযমগ্গঞ্চ. চ-সদ্দেন সতিপট্ঠানানি সম্মপ্পধানানি চ গহিতানীতি সব্বেপি সত্ততিংসপ্পভেদে বোধিপক্খিযধম্মে ভাৰেয্য উপ্পাদেয্য চেৰ ৰড্ঢেয্য চ. তত্থ যদেতেসং পঠমমগ্গক্খণে উপ্পাদনং, উপরিমগ্গক্খণে চ ৰড্ঢনং, এতং সমণস্স ভিক্খুনো সারুপ্পন্তি.

এৰং বোধিপক্খিযসত্ততিংসধম্মে ভাৰেন্তো যথা মগ্গসচ্চং ভাৰনাভিসমযৰসেন অভিসমেতি, এৰং সমুদযসচ্চং পহানাভিসমযৰসেন, নিরোধসচ্চং সচ্ছিকিরিযাভিসমযৰসেন অভিসমেতীতি দস্সেন্তো ‘‘তণ্হং পজহেয্যা’’তি ওসানগাথমাহ. তত্থ তণ্হং পজহেয্যাতি, কামতণ্হাদিপভেদং সব্বং তণ্হং অরিযমগ্গেন অনৰসেসতো সমুচ্ছিন্দেয্য, মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং, তেন সমন্নাগতত্তা মুনি. সমূলকে আসৰে পদালেয্যাতি কামরাগানুসযাদিসমূলকে কামাসৰাদিকে সব্বেপি আসৰে ভিন্দেয্য সমুচ্ছিন্দেয্য. ৰিহরেয্য ৰিপ্পমুত্তোতি এৰং সব্বসো কিলেসানং পহীনত্তা সব্বধি ৰিমুত্তো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গং নিরোধং নিব্বানং সচ্ছিকত্ৰা ৰিহরেয্য. এতন্তি যদেতং ৰিহরণং, এতং সমণস্স সমিতপাপস্স ভিক্খুনো পতিরূপং সারুপ্পন্তি অত্থো.

এৰং থেরো সমণসারুপ্পপটিপত্তিকিত্তনমুখেন সাসনস্স নিয্যানিকভাৰং তব্বিলোমতো বাহিরকসমযস্স অনিয্যানিকতঞ্চ ৰিভাৰেসি. তং সুত্ৰা তে ব্রাহ্মণমহাসালা সাসনে অভিপ্পসন্না সরণাদীসু পতিট্ঠহিংসু.

(অপর)-গোতমত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দসকনিপাতৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.