৬. ৰঙ্গন্তপুত্তউপসেনত্থেরগাথাৰণ্ণনা

ৰিৰিত্তং অপ্পনিগ্ঘোসন্তিআদিকা আযস্মতো উপসেনত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণমানো সত্থারং একং ভিক্খুং সমন্তপাসাদিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা সত্থু অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে নালকগামে রূপসারীব্রাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, উপসেনোতিস্স নামং অহোসি. সো ৰযপ্পত্তো তযো ৰেদে উগ্গহেত্ৰা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা উপসম্পদায একৰস্সিকো ‘‘অরিযগব্ভং ৰড্ঢেমী’’তি একং কুলপুত্তং অত্তনো সন্তিকে উপসম্পাদেত্ৰা তেন সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং গতো. সত্থারা চস্স তস্স অৰস্সিকস্স ভিক্খুনো সদ্ধিৰিহারিকভাৰং সুত্ৰা, ‘‘অতিলহুং খো ত্ৰং, মোঘপুরিস, বাহুল্লায আৰত্তো’’তি (মহাৰ. ৭৫) গরহিতো. ‘‘ইদানাহং যদিপি পরিসং নিস্সায সত্থারা গরহিতো, পরিসংযেৰ পন নিস্সায সত্থু পাসংসোপি ভৰিস্সামী’’তি ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ১.২.৮৬-৯৬) –

‘‘পদুমুত্তরং ভগৰন্তং, লোকজেট্ঠং নরাসভং;

পব্ভারম্হি নিসীদন্তং, উপগচ্ছিং নরুত্তমং.

‘‘কণিকারপুপ্ফং দিস্ৰা, ৰণ্টে ছেত্ৰানহং তদা;

অলঙ্করিত্ৰা ছত্তম্হি, বুদ্ধস্স অভিরোপযিং.

‘‘পিণ্ডপাতঞ্চ পাদাসিং, পরমন্নং সুভোজনং;

বুদ্ধেন নৰমে তত্থ, সমণে অট্ঠ ভোজযিং.

‘‘অনুমোদি মহাৰীরো, সযম্ভূ অগ্গপুগ্গলো;

ইমিনা ছত্তদানেন, পরমন্নপৰেচ্ছনা.

‘‘তেন চিত্তপ্পসাদেন, সম্পত্তিমনুভোস্সসি;

ছত্তিংসক্খত্তুং দেৰিন্দো, দেৰরজ্জং করিস্সতি.

‘‘একৰীসতিক্খত্তুঞ্চ, চক্কৰত্তী ভৰিস্সতি;

পদেসরজ্জং ৰিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৰো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.

‘‘সাসনে দিব্বমানম্হি, মনুস্সত্তং গমিস্সতি;

তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওরসো ধম্মনিম্মিতো.

‘‘উপসেনোতি নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৰকো;

সমন্তপাসাদিকত্তা, অগ্গট্ঠানে ঠপেস্সতি.

‘‘চরিমং ৰত্ততে ময্হং, ভৰা সব্বে সমূহতা;

ধারেমি অন্তিমং দেহং, জেত্ৰা মারং সৰাহনং.

‘‘পটিসম্ভিদা চতস্সো…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা সযম্পি সব্বে ধুতঙ্গধম্মে সমাদায ৰত্ততি, অঞ্ঞেপি তদত্থায সমাদপেতি, তেন নং ভগৰা সমন্তপাসাদিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. সো অপরেন সমযেন কোসম্বিযং কলহে উপ্পন্নে ভিক্খুসঙ্ঘে চ দ্ৰিধাভূতে একেন ভিক্খুনা তং কলহং পরিৰজ্জিতুকামেন ‘‘এতরহি খো কলহো উপ্পন্নো, সঙ্ঘো দ্ৰিধাভূতো, কথং নু খো মযা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি পুট্ঠো ৰিৰেকৰাসতো পট্ঠায তস্স পটিপত্তিং কথেন্তো –

৫৭৭. ‘‘ৰিৰিত্তং অপ্পনিগ্ঘোসং, ৰাল়মিগনিসেৰিতং;

সেৰে সেনাসনং ভিক্খু, পটিসল্লানকারণা.

৫৭৮. ‘‘সঙ্কারপুঞ্জা আহত্ৰা, সুসানা রথিযাহি চ;

ততো সঙ্ঘাটিকং কত্ৰা, লূখং ধারেয্য চীৰরং.

৫৭৯. ‘‘নীচং মনং করিত্ৰান, সপদানং কুলা কুলং;

পিণ্ডিকায চরে ভিক্খু, গুত্তদ্ৰারো সুসংৰুতো.

৫৮০. ‘‘লূখেনপি ৰা সন্তুস্সে, নাঞ্ঞং পত্থে রসং বহুং;

রসেসু অনুগিদ্ধস্স, ঝানে ন রমতী মনো.

৫৮১. ‘‘অপ্পিচ্ছো চেৰ সন্তুট্ঠো, পৰিৰিত্তো ৰসে মুনি;

অসংসট্ঠো গহট্ঠেহি, অনাগারেহি চূভযং.

৫৮২. ‘‘যথা জল়ো ৰ মূগো ৰ, অত্তানং দস্সযে তথা;

নাতিৰেলং সম্ভাসেয্য, সঙ্ঘমজ্ঝম্হি পণ্ডিতো.

৫৮৩. ‘‘ন সো উপৰদে কঞ্চি, উপঘাতং ৰিৰজ্জযে;

সংৰুতো পাতিমোক্খস্মিং, মত্তঞ্ঞূ চস্স ভোজনে.

৫৮৪. ‘‘সুগ্গহীতনিমিত্তস্স, চিত্তস্সুপ্পাদকোৰিদো.

সমথং অনুযুঞ্জেয্য, কালেন চ ৰিপস্সনং.

৫৮৫. ‘‘ৰীরিযসাতচ্চসম্পন্নো, যুত্তযোগো সদা সিযা;

ন চ অপ্পত্ৰা দুক্খন্তং, ৰিস্সাসং এয্য পণ্ডিতো.

৫৮৬. ‘‘এৰং ৰিহরমানস্স, সুদ্ধিকামস্স ভিক্খুনো;

খীযন্তি আসৰা সব্বে, নিব্বুতিঞ্চাধিগচ্ছতী’’তি. –

ইমা গাথা অভাসি.

তত্থ ৰিৰিত্তন্তি, জনৰিৰিত্তং সুঞ্ঞং অরঞ্ঞাদিং. অপ্পনিগ্ঘোসন্তি, নিস্সদ্দং সদ্দসঙ্ঘট্টনরহিতং. ৰাল়মিগনিসেৰিতন্তি, সীহব্যগ্ঘদীপিৰাল়মিগেহি চরিতং. ইমিনাপি জনৰিৰেকংযেৰ দস্সেতি পন্তসেনাসনভাৰদীপনতো. সেনাসনন্তি, সযিতুং আসযিতুঞ্চ যুত্তভাৰেন ৰসনট্ঠানং ইধ সেনাসনন্তি অধিপ্পেতং. পটিসল্লানকারণাতি, পটিসল্লাননিমিত্তং, নানারম্মণতো নিৰত্তেত্ৰা কম্মট্ঠানেযেৰ চিত্তস্স পটি পটি সম্মদেৰ অল্লীযনত্থং.

এৰং ভাৰনানুরূপং সেনাসনং নিদ্দিসন্তো সেনাসনে সন্তোসং দস্সেত্ৰা ইদানি চীৰরাদীসুপি তং দস্সেতুং ‘‘সংকারপুঞ্জা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সংকারপুঞ্জাতি সংকারানং পুঞ্জং সংকারপুঞ্জং, ততো কচৰরট্ঠানা. আহত্ৰাতি আহরিত্ৰা. ততোতি তথা আহটচোল়ক্খণ্ডেহি. করণে হি ইদং নিস্সক্কৰচনং লূখন্তি সত্থলূখরজনলূখাদিনা লূখং অৰণ্ণামট্ঠং. ধারেয্যাতি নিৰাসনাদিৰসেন পরিহরেয্য, এতেন চীৰরসন্তোসং ৰদতি.

নীচ মনং করিত্ৰানাতি ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৰে, জীৰিকান’’ন্তিআদিকং (ইতিৰু. ৯১; সং. নি. ৩.৮০) সুগতোৰাদং অনুস্সরিত্ৰা নিহতমানদপ্পং চিত্তং কত্ৰা. সপদানন্তি ঘরেসু অৰখণ্ডরহিতং; অনুঘরন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘কুলা কুল’’ন্তি. কুলা কুলন্তি কুলতো কুলং, কুলানুপুব্বিযা ঘরপটিপাটিযাতি অত্থো. পিণ্ডিকাযাতি মিস্সকভিক্খায, ইমিনা পিণ্ডপাতসন্তোসং ৰদতি. গুত্তদ্ৰারোতি সুপিহিতচক্খাদিদ্ৰারো. সুসংৰুতোতি হত্থকুক্কুচ্চাদীনং অভাৰেন সুট্ঠু সংৰুতো.

লূখেনপি ৰাতি অপিসদ্দো সমুচ্চযে, ৰা-সদ্দো ৰিকপ্পে. উভযেনপি লূখেনপি অপ্পেনপি যেন কেনচি সুলভেন ইতরীতরেন সন্তুস্সে সমং সম্মা তুস্সেয্য. তেনাহ ‘‘নাঞ্ঞং পত্থে রসং বহু’’ন্তি. নাঞ্ঞং পত্থে রসং বহুন্তি অত্তনা যথালদ্ধতো অঞ্ঞং মধুরাদিরসং বহুং পণীতঞ্চ ন পত্থেয্য ন পিহেয্য, ইমিনা গিলানপচ্চযেপি সন্তোসো দস্সিতো হোতি. রসেসু গেধৰারণত্থং পন কারণং ৰদন্তো রসেসু অনুগিদ্ধস্স, ঝানে ন রমতী মনো’’তি আহ. ইন্দ্রিযসংৰরম্পি অপরিপূরেন্তস্স কুতো ৰিক্খিত্তচিত্তসমাধানন্তি অধিপ্পাযো.

এৰং চতূসু পচ্চযেসু সল্লেখপটিপত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি অৰসিট্ঠকথাৰত্থূনি দস্সেতুং ‘‘অপ্পিচ্ছো চেৰা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ অপ্পিচ্ছোতি, অনিচ্ছো চতূসু পচ্চযেসু ইচ্ছারহিতো, তেন চতুব্বিধপচ্চযেসু তণ্হুপ্পাদৰিক্খম্ভনমাহ. সন্তুট্ঠোতি, চতূসু পচ্চযেসু যথালাভসন্তোসাদিনা সন্তুট্ঠো. যো হি –

‘‘অতীতং নানুসোচেয্য, নপ্পজপ্পেয্যনাগতং;

পচ্চুপ্পন্নেন যাপেয্য, সো ‘সন্তুট্ঠো’তি পৰুচ্চতী’’তি.

পৰিৰিত্তোতি গণসঙ্গণিকং পহায কাযেন পৰিৰিত্তো ৰূপকট্ঠো. চিত্তৰিৰেকাদিকে হি পরতো ৰক্খতি. ৰসেতি সব্বত্থ যোজেতব্বং. মোনেয্যধম্মসমন্নাগমেন মুনি. অসংসট্ঠোতি দস্সনসৰনসমুল্লপনসম্ভোগকাযসংসগ্গানং অভাৰেন অসংসট্ঠো যথাৰুত্তসংসগ্গরহিতো. উভযন্তি, গহট্ঠেহি অনাগারেহি চাতি উভযেহিপি অসংসট্ঠো. করণে হি ইদং পচ্চত্তৰচনং.

অত্তানং দস্সযে তথাতি অজল়ো অমূগোপি সমানো যথা জল়ো ৰা মূগো ৰা, তথা অত্তানং দস্সেয্য, এতেন পাগব্বিযপ্পহানমাহ. জল়ো ৰ মূগো ৰাতি চ গাথাসুখত্থং রস্সত্তং কতং, সমুচ্চযত্থো চ ৰাসদ্দো. নাতিৰেলং সম্ভাসেয্যাতি অতিৰেলং অতিক্কন্তপমাণং ন ভাসেয্য, মত্তভাণী অস্সাতি অত্থো. সঙ্ঘমজ্ঝম্হীতি ভিক্খুসঙ্ঘে, জনসমূহে ৰা.

ন সো উপৰদে কঞ্চীতি সো যথাৰুত্তপটিপত্তিকো ভিক্খু হীনং ৰা মজ্ঝিমং ৰা উক্কট্ঠং ৰা যংকিঞ্চি ন ৰাচায উপৰদেয্য. উপঘাতং ৰিৰজ্জযেতি কাযেন উপঘাতং পরিৰিহেঠনং ৰজ্জেয্য. সংৰুতো পাতিমোক্খস্মিন্তি পাতিমোক্খম্হি পাতিমোক্খসংৰরসীলে সংৰুতো অস্স, পাতিমোক্খসংৰরেন পিহিতকাযৰাচো সিযাতি অত্থো. মত্তঞ্ঞূ চস্স ভোজনেতি পরিযেসনপটিগ্গহণপরিভোগৰিস্সজ্জনেসু ভোজনে পমাণঞ্ঞূ সিযা.

সুগ্গহীতনিমিত্তস্সাতি ‘‘এৰং মে মনসি করোতো চিত্তং সমাহিতং অহোসী’’তি তদাকারং সল্লক্খেন্তো সুট্ঠু গহিতসমাধিনিমিত্তো অস্স. ‘‘সুগ্গহীতনিমিত্তো সো’’তিপি পাঠো, সো যোগীতি অত্থো. চিত্তস্সুপ্পাদকোৰিদোতি এৰং ভাৰযতো চিত্তং লীনং হোতি, ‘‘এৰং উদ্ধত’’ন্তি লীনস্স উদ্ধতস্স চ চিত্তস্স উপ্পত্তিকারণে কুসলো অস্স. লীনে হি চিত্তে ধম্মৰিচযৰীরিযপীতিসম্বোজ্ঝঙ্গা ভাৰেতব্বা, উদ্ধতে পস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গা. সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো পন সব্বত্থ ইচ্ছিতব্বো. তেনাহ ভগৰা – ‘‘যস্মিঞ্চ খো, ভিক্খৰে, সমযে লীনং চিত্তং হোতি, কালো তস্মিং সমযে ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনাযা’’তিআদি (সং. নি. ৫.২৩৪). সমথং অনুযুঞ্জেয্যাতি সমথভাৰনং ভাৰেয্য, অনুপ্পন্নং সমাধিং উপ্পাদেয্য, উপ্পন্নঞ্চ যাৰ ৰসীভাৰপ্পত্তি, তাৰ ৰড্ঢেয্য ব্যূহেয্যাতি অত্থো. কালেন চ ৰিপস্সনন্তি যথালদ্ধং সমাধিং নিকন্তিযা অপরিযাদানেন হানভাগিযং ঠিতিভাগিযং ৰা অকত্ৰা নিব্বেধভাগিযংৰ কত্ৰা কালেন ৰিপস্সনঞ্চ অনুযুঞ্জেয্য. অথ ৰা কালেন চ ৰিপস্সনন্তি সমথং অনুযুঞ্জন্তো তস্স থিরীভূতকালে সঙ্কোচং অনাপজ্জিত্ৰা অরিযমগ্গাধিগমায ৰিপস্সনং অনুযুঞ্জেয্য. যথাহ –

‘‘অথ ৰা সমাধিলাভেন, ৰিৰিত্তসযনেন ৰা;

ভিক্খু ৰিস্সাসমাপাদি, অপ্পত্তো আসৰক্খয’’ন্তি. (ধ. প. ২৭১-২৭২);

তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰীরিযসাতচ্চসম্পন্নো’’তিআদি. সততভাৰো সাতচ্চং, ৰীরিযস্স সাতচ্চং, তেন সম্পন্নো সমন্নাগতো, সততপৰত্তৰীরিযো, নিচ্চপগ্গহিতৰীরিযোতি অত্থো. যুত্তযোগো সদা সিযাতি সব্বকালং ভাৰনানুযুত্তো সিযা. দুক্খন্তন্তি ৰট্টদুক্খস্স অন্তং পরিযোসানং নিরোধং নিব্বানং অপ্পত্ৰা ৰিস্সাসং ন এয্য ন গচ্ছেয্য. ‘‘অহং পরিসুদ্ধসীলো ঝানলাভী অভিঞ্ঞালাভী ৰিপস্সনং মত্থকং পাপেত্ৰা ঠিতো’’তি ৰা ৰিস্সট্ঠো ন ভৰেয্যাতি অত্থো.

এৰং ৰিহরমানস্সাতি, এৰং ৰিৰিত্তসেনাসনসেৰনাদিনা ৰিপস্সনাৰসেন যুত্তযোগতাপরিযোসানেন ৰিধিনা ৰিহরন্তস্স. সুদ্ধিকামস্সাতি, ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিং অচ্চন্তৰিসুদ্ধিং নিব্বানং অরহত্তঞ্চ ইচ্ছন্তস্স. সংসারে ভযস্স ইক্খতো ভিক্খুনো, কামাসৰাদযো সব্বে আসৰা খীযন্তি খযং অব্ভত্থং গচ্ছন্তি, তেসং খযগমনেনেৰ সউপাদিসেসঅনুপাদিসেসপভেদং দুৰিধম্পি নিব্বানং অধিগচ্ছতি পাপুণাতি.

এৰং থেরো তস্স ভিক্খুনো ওৰাদদানাপদেসেন অত্তনা তথাপটিপন্নভাৰং দীপেন্তো অঞ্ঞং ব্যাকাসি.

ৰঙ্গন্তপুত্তউপসেনত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.