৩. মহাকপ্পিনত্থেরগাথাৰণ্ণনা
অনাগতং যো পটিকচ্চ পস্সতীতিআদিকা আযস্মতো মহাকপ্পিনত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে কুলঘরে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং ভিক্খুওৰাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা তজ্জং অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি.
সো তত্থ যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে বারাণসিযং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো পুরিসসহস্সগণজেট্ঠকো হুত্ৰা গব্ভসহস্সপটিমণ্ডিতং মহন্তং পরিৰেণং কারাপেসি. তে সব্বেপি জনা যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা তং উপাসকং জেট্ঠকং কত্ৰা সপুত্তদারা দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং দেৰমনুস্সেসু সংসরিংসু. তেসু গণজেট্ঠকো অম্হাকং সত্থু নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ পচ্চন্তদেসে কুক্কুটনামকে নগরে রাজগেহে নিব্বত্তি, তস্স কপ্পিনোতি নামং অহোসি. সেসপুরিসা তস্মিংযেৰ নগরে অমচ্চকুলে নিব্বত্তিংসু. কপ্পিনকুমারো পিতু অচ্চযেন ছত্তং উস্সাপেত্ৰা মহাকপ্পিনরাজা নাম জাতো. সো সুতৰিত্তকতায পাতোৰ চতূহি দ্ৰারেহি সীঘং দূতে পেসেসি – ‘‘যত্থ বহুস্সুতে পস্সথ, ততো নিৰত্তিত্ৰা ময্হং আরোচেথা’’তি.
তেন চ সমযেন অম্হাকং সত্থা লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা সাৰত্থিং উপনিস্সায ৰিহরতি. তস্মিং কালে সাৰত্থিৰাসিনো ৰাণিজা সাৰত্থিযং উট্ঠানকভণ্ডং গহেত্ৰা তং নগরং গন্ত্ৰা ভণ্ডং পটিসামেত্ৰা ‘‘রাজানং পস্সিস্সামা’’তি পণ্ণাকারহত্থা রঞ্ঞো আরোচাপেসুং. তে রাজা পক্কোসাপেত্ৰা নিয্যাদিতপণ্ণাকারে ৰন্দিত্ৰা ঠিতে ‘‘কুতো আগতত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সাৰত্থিতো, দেৰা’’তি. ‘‘কচ্চি ৰো রট্ঠং সুভিক্খং, ধম্মিকো রাজা’’তি? ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘কীদিসো ধম্মো তুম্হাকং দেসে ইদানি পৰত্ততী’’তি? ‘‘তং, দেৰ, ন সক্কা উচ্ছিট্ঠমুখেহি কথেতু’’ন্তি. রাজা সুৰণ্ণভিঙ্গারেন উদকং দাপেসি. তে মুখং ৰিক্খালেত্ৰা দসবলাভিমুখা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা, ‘‘দেৰ, অম্হাকং দেসে বুদ্ধরতনং নাম উপ্পন্ন’’ন্তি আহংসু. রঞ্ঞো ‘‘বুদ্ধো’’তি ৰচনে সুতমত্তেযেৰ সকলসরীরং ফরমানা পীতি উপ্পজ্জি. ততো ‘‘বুদ্ধোতি, তাতা, ৰদেথা’’তি আহ. ‘‘বুদ্ধোতি, দেৰ, ৰদামা’’তি. এৰং তিক্খত্তুং ৰদাপেত্ৰা ‘‘বুদ্ধোতি পদং অপরিমাণ’’ন্তি তস্মিংযেৰ পদে পসন্নো সতসহস্সং দত্ৰা ‘‘অপরং ৰদেথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘দেৰ, লোকে ধম্মরতনং নাম উপ্পন্ন’’ন্তি. তম্পি সুত্ৰা তথেৰ সতসহস্সং দত্ৰা ‘‘অপরং ৰদেথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘দেৰ, সঙ্ঘরতনং নাম উপ্পন্ন’’ন্তি. তম্পি সুত্ৰা তথেৰ সতসহস্সং দত্ৰা ‘‘বুদ্ধস্স ভগৰতো সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি ততোৰ নিক্খমি. অমচ্চাপি তথেৰ নিক্খমিংসু. সো অমচ্চসহস্সেন সদ্ধিং গঙ্গাতীরং পত্ৰা ‘‘সচে সত্থা সম্মাসম্বুদ্ধো, ইমেসং অস্সানং খুরমত্তম্পি মা তেমেতূ’’তি সচ্চাধিট্ঠানং কত্ৰা উদকপিট্ঠেনেৰ পূরং গঙ্গানদিং অতিক্কমিত্ৰা অপরম্পি অড্ঢযোজনৰিত্থারং নদিং তথেৰ অতিক্কমিত্ৰা ততিযং চন্দভাগং নাম মহানদিং পত্ৰা তম্পি তায এৰ সচ্চকিরিযায অতিক্কমি.
সত্থাপি তংদিৰসং পচ্চূসসমযংযেৰ মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায লোকং ৰোলোকেন্তো ‘‘অজ্জ মহাকপ্পিনো তিযোজনসতিকং রজ্জং পহায অমচ্চসহস্সপরিৰারো মম সন্তিকে পব্বজিতুং আগমিস্সতী’’তি দিস্ৰা ‘‘মযা তেসং পচ্চুগ্গমনং কাতুং যুত্ত’’ন্তি পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো সাৰত্থিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সযমেৰ আকাসেন গন্ত্ৰা চন্দভাগায নদিযা তীরে তেসং উত্তরণতিত্থস্সাভিমুখট্ঠানে মহানিগ্রোধমূলে পল্লঙ্কেন নিসিন্নো ছব্বণ্ণবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেসি. তে তেন তিত্থেন উত্তরন্তা বুদ্ধরস্মিযো ইতো চিতো চ ৰিধাৰন্তিযো ওলোকেন্তো ভগৰন্তং দিস্ৰা ‘‘যং সত্থারং উদ্দিস্স মযং আগতা, অদ্ধা সো এসো’’তি দস্সনেনেৰ নিট্ঠং গন্ত্ৰা দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওনমিত্ৰা পরমনিপচ্চাকারং করোন্তা ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু. রাজা ভগৰতো গোপ্ফকেসু গহেত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন. সত্থা তেসং ধম্মং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে সদ্ধিং পরিসায অরহত্তে পতিট্ঠাসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৫৪.৬৬-১০৭) –
‘‘পদুমুত্তরো নাম জিনো, সব্বধম্মান পারগূ;
উদিতো অজটাকাসে, রৰীৰ সরদম্বরে.
‘‘ৰচনাভায বোধেতি, ৰেনেয্যপদুমানি সো;
কিলেসপঙ্কং সোসেতি, মতিরংসীহি নাযকো.
‘‘তিত্থিযানং যসে হন্তি, খজ্জোতাভা যথা রৰি;
সচ্চত্থাভং পকাসেতি, রতনংৰ দিৰাকরো.
‘‘গুণানং আযতিভূতো, রতনানংৰ সাগরো;
পজ্জুন্নোরিৰ ভূতানি, ধম্মমেঘেন ৰস্সতি.
‘‘অক্খদস্সো তদা আসিং, নগরে হংসসৰ্হযে;
উপেচ্চ ধম্মমস্সোসিং, জলজুত্তমনামিনো.
‘‘ওৰাদকস্স ভিক্খূনং, সাৰকস্স কতাৰিনো;
গুণং পকাসযন্তস্স, তপ্পযন্তস্স মে মনং.
‘‘সুত্ৰা পতীতো সুমনো, নিমন্তেত্ৰা তথাগতং;
সসিস্সং ভোজযিত্ৰান, তং ঠানমভিপত্থযিং.
‘‘তদা হংসসমভাগো, হংসদুন্দুভিনিস্সনো;
পস্সথেতং মহামত্তং, ৰিনিচ্ছযৰিসারদং.
‘‘পতিতং পাদমূলে মে, সমুগ্গততনূরুহং;
জীমূতৰণ্ণং পীণংসং, পসন্ননযনাননং.
‘‘পরিৰারেন মহতা, রাজযুত্তং মহাযসং;
এসো কতাৰিনো ঠানং, পত্থেতি মুদিতাসযো.
‘‘ইমিনা পণিপাতেন, চাগেন পণিধীহি চ;
কপ্পসতসহস্সানি, নুপপজ্জতি দুগ্গতিং.
‘‘দেৰেসু দেৰসোভগ্গং, মনুস্সেসু মহন্ততং;
অনুভোত্ৰান সেসেন, নিব্বানং পাপুণিস্সতি.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৰো;
গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.
‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদো, ওরসো ধম্মনিম্মিতো;
কপ্পিনো নাম নামেন, হেস্সতি সত্থু সাৰকো.
‘‘ততোহং সুকতং কারং, কত্ৰান জিনসাসনে;
জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তুসিতং অগমাসহং.
‘‘দেৰমানুসরজ্জানি, সতসো অনুসাসিয;
বারাণসিযমাসন্নে, জাতো কেণিযজাতিযং.
‘‘সহস্সপরিৰারেন, সপজাপতিকো অহং;
পঞ্চপচ্চেকবুদ্ধানং, সতানি সমুপট্ঠহিং.
‘‘তেমাসং ভোজযিত্ৰান, পচ্ছাদম্হ তিচীৰরং;
ততো চুতা মযং সব্বে, অহুম্হ তিদসূপগা.
‘‘পুনো সব্বে মনুস্সত্তং, অগমিম্হ ততো চুতা;
কুক্কুটম্হি পুরে জাতা, হিমৰন্তস্স পস্সতো.
‘‘কপ্পিনো নামহং আসিং, রাজপুত্তো মহাযসো;
সেসামচ্চকুলে জাতা, মমেৰ পরিৰারযুং.
‘‘মহারজ্জসুখং পত্তো, সব্বকামসমিদ্ধিমা;
ৰাণিজেহি সমক্খাতং, বুদ্ধুপ্পাদমহং সুণিং.
‘‘বুদ্ধো লোকে সমুপ্পন্নো, অসমো একপুগ্গলো;
সো পকাসেতি সদ্ধম্মং, অমতং সুখমুত্তমং.
‘‘সুযুত্তা তস্স সিস্সা চ, সুমুত্তা চ অনাসৰা;
সুত্ৰা নেসং সুৰচনং, সক্করিত্ৰান ৰাণিজে.
‘‘পহায রজ্জং সামচ্চো, নিক্খমিং বুদ্ধমামকো;
নদিং দিস্ৰা মহাচন্দং, পূরিতং সমতিত্তিকং.
‘‘অপ্পতিট্ঠং অনালম্বং, দুত্তরং সীঘৰাহিনিং;
গুণং সরিত্ৰা বুদ্ধস্স, সোত্থিনা সমতিক্কমিং.
‘‘ভৰসোতং সচে বুদ্ধো, তিণ্ণো লোকন্তগূ ৰিদূ;
এতেন সচ্চৰজ্জেন, গমনং মে সমিজ্ঝতু.
‘‘যদি সন্তিগমো মগ্গো, মোক্খো চচ্চন্তিকং সুখং;
এতেন সচ্চৰজ্জেন, গমনং মে সমিজ্ঝতু.
‘‘সঙ্ঘো চে তিণ্ণকন্তারো, পুঞ্ঞক্খেত্তো অনুত্তরো;
এতেন সচ্চৰজ্জেন, গমনং মে সমিজ্ঝতু.
‘‘সহ কতে সচ্চৰরে, মগ্গা অপগতং জলং;
ততো সুখেন উত্তিণ্ণো, নদীতীরে মনোরমে.
‘‘নিসিন্নং অদ্দসং বুদ্ধং, উদেন্তংৰ পভঙ্করং;
জলন্তং হেমসেলংৰ, দীপরুক্খংৰ জোতিতং.
‘‘সসিংৰ তারাসহিতং, সাৰকেহি পুরক্খতং;
ৰাসৰং ৰিয ৰস্সন্তং, দেসনাজলদন্তরং.
‘‘ৰন্দিত্ৰান সহামচ্চো, একমন্তমুপাৰিসিং;
ততো নো আসযং ঞত্ৰা, বুদ্ধো ধম্মমদেসযি.
‘‘সুত্ৰান ধম্মং ৰিমলং, অৰোচুম্হ মযং জিনং;
পব্বাজেহি মহাৰীর, নিব্বিন্দাম্হ মযং ভৰে.
‘‘স্ৰক্খাতো ভিক্খৰে ধম্মো, দুক্খন্তকরণায ৰো;
চরথ ব্রহ্মচরিযং, ইচ্চাহ মুনিসত্তমো.
‘‘সহ ৰাচায সব্বেপি, ভিক্খুৰেসধরা মযং;
অহুম্হ উপসম্পন্না, সোতাপন্না চ সাসনে.
‘‘ততো জেতৰনং গন্ত্ৰা, অনুসাসি ৰিনাযকো;
অনুসিট্ঠো জিনেনাহং, অরহত্তমপাপুণিং.
‘‘ততো ভিক্খুসহস্সানি, অনুসাসিমহং তদা;
মমানুসাসনকরা, তেপি আসুং অনাসৰা.
‘‘জিনো তস্মিং গুণে তুট্ঠো, এতদগ্গে ঠপেসি মং;
ভিক্খুওৰাদকানগ্গো, কপ্পিনোতি মহাজনে.
‘‘সতসহস্সে কতং কম্মং, ফলং দস্সেসি মে ইধ;
পমুত্তো সরৰেগোৰ, কিলেসে ঝাপযিং মম.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পত্ৰা পন তে সব্বেৰ সত্থারং পব্বজ্জং যাচিংসু. সত্থা তে ‘‘এথ, ভিক্খৰো’’তি আহ. সা এৰ তেসং পব্বজ্জা উপসম্পদা চ অহোসি. সত্থা তং ভিক্খুসহস্সং আদায আকাসেন জেতৰনং অগমাসি. অথেকদিৰসং ভগৰা তস্সন্তেৰাসিকে ভিক্খূ আহ – ‘‘কচ্চি, ভিক্খৰে, কপ্পিনো ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতী’’তি? ‘‘ন, ভগৰা, দেসেতি. অপ্পোস্সুক্কো দিট্ঠধম্মসুখৰিহারমনুযুত্তো ৰিহরতি, ওৰাদমত্তম্পি ন দেতী’’তি. সত্থা থেরং পক্কোসাপেত্ৰা – ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, কপ্পিন, অন্তেৰাসিকানং ওৰাদমত্তম্পি ন দেসী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৰা’’তি. ‘‘ব্রাহ্মণ, মা এৰং করি, অজ্জ পট্ঠায উপগতানং ধম্মং দেসেহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেরো সত্থু ৰচনং সিরসা সম্পটিচ্ছিত্ৰা একোৰাদেনেৰ সমণসহস্সং অরহত্তে পতিট্ঠাপেসি. তেন নং সত্থা পটিপাটিযা অত্তনো সাৰকে থেরে ঠানন্তরে ঠপেন্তো ভিক্খুওৰাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. অথেকদিৰসং থেরো ভিক্খুনিযো ওৰদন্তো –
৫৪৭. ‘‘অনাগতং যো পটিকচ্চ পস্সতি, হিতঞ্চ অত্থং অহিতঞ্চ তং দ্ৰযং;
ৰিদ্দেসিনো তস্স হিতেসিনো ৰা, রন্ধং ন পস্সন্তি সমেক্খমানা.
৫৪৮. ‘‘আনাপানসতী যস্স, পরিপুণ্ণা সুভাৰিতা;
অনুপুব্বং পরিচিতা, যথা বুদ্ধেন দেসিতা;
সোমং লোকং পভাসেতি, অব্ভা মুত্তোৰ চন্দিমা.
৫৪৯. ‘‘ওদাতং ৰত মে চিত্তং, অপ্পমাণং সুভাৰিতং;
নিব্বিদ্ধং পগ্গহীতঞ্চ, সব্বা ওভাসতে দিসা.
৫৫০. ‘‘জীৰতে ৰাপি সপ্পঞ্ঞো, অপি ৰিত্তপরিক্খযো;
পঞ্ঞায চ অলাভেন, ৰিত্তৰাপি ন জীৰতি.
৫৫১. ‘‘পঞ্ঞা সুতৰিনিচ্ছিনী, পঞ্ঞা কিত্তিসিলোকৰদ্ধনী;
পঞ্ঞাসহিতো নরো ইধ, অপি দুক্খেসু সুখানি ৰিন্দতি.
৫৫২. ‘‘নাযং অজ্জতনো ধম্মো, নচ্ছেরো নপি অব্ভুতো;
যত্থ জাযেথ মীযেথ, তত্থ কিং ৰিয অব্ভুতং.
৫৫৩. ‘‘অনন্তরঞ্হি জাতস্স, জীৰিতা মরণং ধুৰং;
জাতা জাতা মরন্তীধ, এৰং ধম্মা হি পাণিনো.
৫৫৪. ‘‘ন হেতদত্থায মতস্স হোতি, যং জীৰিতত্থং পরপোরিসানং;
মতম্হি রুণ্ণং ন যসো ন লোক্যং, ন ৰণ্ণিতং সমণব্রাহ্মণেহি.
৫৫৫. ‘‘চক্খুং সরীরং উপহন্তি তেন, নিহীযতি ৰণ্ণবলং মতী চ;
আনন্দিনো তস্স দিসা ভৰন্তি, হিতেসিনো নাস্স সুখী ভৰন্তি.
৫৫৬. ‘‘তস্মা হি ইচ্ছেয্য কুলে ৰসন্তে, মেধাৰিনো চেৰ বহুস্সুতে চ;
যেসঞ্হি পঞ্ঞাৰিভৰেন কিচ্চং, তরন্তি নাৰায নদিংৰ পুণ্ণ’’ন্তি. –
ইমা গাথা অভাসি.
তত্থ অনাগতন্তি ন আগতং, অৰিন্দন্তি, অত্থো. পটিকচ্চাতি পুতেতরংযেৰ. পস্সতীতি ওলোকেতি. অত্থন্তি কিচ্চং. তং দ্ৰযন্তি হিতাহিতং. ৰিদ্দেসিনোতি অমিত্তা. হিতেসিনোতি মিত্তা. রন্ধন্তি ছিদ্দং. সমেক্খমানাতি গৰেসন্তা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যো পুগ্গলো অত্তনো হিতাৰহং অহিতাৰহং তদুভযঞ্চ অত্থং কিচ্চং অনাগতং অসম্পত্তং পুরেতরংযেৰ পঞ্ঞাচক্খুনা অহং ৰিয পস্সতি ৰীমংসতি ৰিচারেতি, তস্স অমিত্তা ৰা অহিতজ্ঝাসযেন মিত্তা ৰা হিতজ্ঝাসযেন রন্ধং গৰেসন্তা ন পস্সন্তি, তাদিসো পঞ্ঞৰা পুগ্গলো অচ্ছিদ্দৰুত্তি, তস্মা তুম্হেহি তথারূপেহি ভৰিতব্বন্তি.
ইদানি আনাপানসতিভাৰনায গুণং দস্সেন্তো তত্থ তানি যোজেতুং ‘‘আনাপানসতী যস্সা’’তি দুতিযং গাথমাহ. তত্থ আনন্তি অস্সাসো. অপানন্তি পস্সাসো. অস্সাসপস্সাসনিমিত্তারম্মণা সতি আনাপানসতি. সতিসীসেন চেত্থ তংসম্পযুত্তসমাধিভাৰনা অধিপ্পেতা. যস্সাতি, যস্স যোগিনো. পরিপুণ্ণা সুভাৰিতাতি চতুন্নং সতিপট্ঠানানং সোল়সন্নঞ্চ আকারানং পারিপূরিযা সব্বসো পুণ্ণা সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং ৰিজ্জাৰিমুত্তীনঞ্চ পারিপূরিযা সুট্ঠু ভাৰিতা ৰড্ঢিতা. অনুপুব্বং পরিচিতা, যথা বুদ্ধেন দেসিতাতি ‘‘সো সতোৰ অস্সসতী’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৩৭৪; ম. নি. ১.১০৭) যথা ভগৰতা দেসিতা, তথা অনুপুব্বং অনুক্কমেন পরিচিতা আসেৰিতা ভাৰিতা. সোমং লোকং পভাসেতি, অব্ভা মুত্তোৰ চন্দিমাতি সো যোগাৰচরো যথা অব্ভাদিউপক্কিলেসা ৰিমুত্তো চন্দো চন্দালোকেন ইমং ওকাসলোকং পভাসেতি, এৰং অৰিজ্জাদিউপক্কিলেসৰিমুত্তো ঞাণালোকেন অত্তসন্তানপতিতং পরসন্তানপতিতঞ্চ সঙ্খারলোকং পভাসেতি পকাসেতি. তস্মা তুম্হেহি আনাপানসতিভাৰনা ভাৰেতব্বাতি অধিপ্পাযো.
ইদানি অত্তানং নিদস্সনং কত্ৰা ভাৰনাভিযোগস্স সফলতং দস্সেন্তো ‘‘ওদাতং ৰত মে চিত্ত’’ন্তি ততিযং গাথমাহ. তস্সত্থো – নীৰরণমলৰিগমতো ওদাতং সুদ্ধং ৰত মম চিত্তং. যথা পমাণকরা রাগাদযো পহীনা, অপ্পমাণঞ্চ নিব্বানং পচ্চক্খং কতং অহোসি, তথা ভাৰিতত্তা অপ্পমাণং সুভাৰিতং, ততো এৰ চতুসচ্চং নিব্বিদ্ধং পটিৰিজ্ঝিতং, সকলসংকিলেসপক্খতো পগ্গহিতঞ্চ হুত্ৰা দুক্খাদিকা পুব্বন্তাদিকা চ দিসা ওভাসতে তত্থ ৰিতিণ্ণকঙ্খত্তা সব্বধম্মেসু ৰিগতসম্মোহত্তা চ. তস্মা তুম্হেহিপি এৰং চিত্তং ভাৰেতব্বন্তি দস্সেতি.
যথা ভাৰনামযা পঞ্ঞা চিত্তমলৰিসোধনাদিনা পুরিসস্স বহুপকারা, এৰং ইতরাপীতি দস্সেন্তো ‘‘জীৰতে ৰাপি সপ্পঞ্ঞো’’তি চতুত্থগাথমাহ. তস্সত্থো – পরিক্খীণধনোপি সপ্পঞ্ঞজাতিকো ইতরীতরসন্তোসেন সন্তুট্ঠো অনৰজ্জায জীৰিকায জীৰতিযেৰ. তস্স হি জীৰিতং জীৰিতং নাম. তেনাহ ভগৰা – ‘‘পঞ্ঞাজীৰিং জীৰিতমাহু সেট্ঠ’’ন্তি (সং. নি. ১.৭৩, ২৪৬; সু. নি. ১৮৪). দুম্মেধপুগ্গলো পন পঞ্ঞায অলাভেন দিট্ঠধম্মিকং সম্পরাযিকঞ্চ অত্থং ৰিরাধেন্তো ৰিত্তৰাপি ন জীৰতি, গরহাদিপ্পত্তিযা জীৰন্তো নাম ন তস্স হোতি, অনুপাযঞ্ঞুতায ৰা যথাধিগতং ধনং নাসেন্তো জীৰিতম্পি সন্ধারেতুং ন সক্কোতিযেৰ, তস্মা পারিহারিযপঞ্ঞাপি তুম্হেহি অপ্পমত্তেহি সম্পাদেতব্বাতি অধিপ্পাযো.
ইদানি পঞ্ঞায আনিসংসে দস্সেতুং ‘‘পঞ্ঞা সুতৰিনিচ্ছিনী’’তি পঞ্চমং গাথমাহ. তত্থ পঞ্ঞা সুতৰিনিচ্ছিনীতি পঞ্ঞা নামেসা সুতস্স ৰিনিচ্ছযিনী, যথাসুতে সোতপথমাগতে অত্থে ‘‘অযং অকুসলো, অযং কুসলো, অযং সাৰজ্জো, অযং অনৰজ্জো’’তিআদিনা ৰিনিচ্ছযজননী. কিত্তিসিলোকৰদ্ধনীতি কিত্তিযা সম্মুখা পসংসায সিলোকস্স পত্থটযসভাৰস্স ৰদ্ধনী, পঞ্ঞৰতোযেৰ হি কিত্তিআদযো ৰিঞ্ঞূনং পাসংসভাৰতো. পঞ্ঞাসহিতোতি পারিহারিযপঞ্ঞায, ৰিপস্সনাপঞ্ঞায চ যুত্তো. অপি দুক্খেসু সুখানি ৰিন্দতীতি একন্তদুক্খসভাৰেসু খন্ধাযতনাদীসু সম্মাপটিপত্তিযা যথাভূতসভাৰাৰবোধেন নিরামিসানিপি সুখানি পটিলভতি.
ইদানি তাসং ভিক্খুনীনং অনিচ্চতাপটিসংযুত্তং ধীরভাৰাৰহং ধম্মং কথেন্তো ‘‘নাযং অজ্জতনো ধম্মো’’তিআদিনা সেসগাথা অভাসি. তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – য্ৰাযং সত্তানং জাযনমীযনসভাৰো, অযং ধম্মো অজ্জতনো অধুনাগতো ন হোতি, অভিণ্হপৰত্তিকতায ন অচ্ছরিযো, অব্ভুতপুব্বতাভাৰতো নাপি অব্ভুতো. তস্মা যত্থ জাযেথ মীযেথ, যস্মিং লোকে সত্তো জাযেয্য, সো একংসেন মীযেথ, তত্থ কিং ৰিয? কিং নাম অব্ভুতং সিযা? সভাৰিকত্তা মরণস্স – ন হি খণিকমরণস্স কিঞ্চি কারণং অত্থি. যতো অনন্তরঞ্হি জাতস্স, জীৰিতা মরণং ধুৰং জাতস্স জাতিসমনন্তরং জীৰিততো মরণং একন্তিকং উপ্পন্নানং খন্ধানং একংসেন ভিজ্জনতো. যো পনেত্থ জীৰতীতি লোকৰোহারো, সো তদুপাদানস্স অনেকপচ্চযাযত্ততায অনেকন্তিকো, যস্মা এতদেৰং, তস্মা জাতা মরন্তীধ, এৰংধম্মা হি পাণিনোতি অযং সত্তানং পকতি, যদিদং জাতানং মরণন্তি জাতিযা মরণানুবন্ধনতং আহ.
ইদানি যস্মা তাসু ভিক্খুনীসু কাচি সোকবন্ধিতচিত্তাপি অত্থি, তস্মা তাসং সোকৰিনোদনং কাতুং ‘‘ন হেতদত্থাযাতিআদি ৰুত্তং. তত্থ ন হেতদত্থায মতস্স হোতীতি যং মতস্স জীৰিতত্থং জীৰিতনিমিত্তং পরপোরিসানং পরপুগ্গলানং রুণ্ণং, এতং তস্স মতস্স সত্তস্স জীৰিতত্থং তাৰ তিট্ঠতু, কস্সচিপি অত্থায ন হোতি, যে পন রুদন্তি, তেসম্পি মতম্হি মতপুগ্গলনিমিত্তং রুণ্ণং, ন যসো ন লোক্যং যসাৰহং ৰিসুদ্ধাৰহঞ্চ ন হোতি. ন ৰণ্ণিতং সমণব্রাহ্মণেহীতি ৰিঞ্ঞুপ্পসট্ঠম্পি ন হোতি, অথ খো ৰিঞ্ঞুগরহিতমেৰাতি অত্থো.
ন কেৰলমেতেৰ যে রুদতো আদীনৰা, অথ খো ইমেপীতি দস্সেন্তো ‘‘চক্খুং সরীরং উপহন্তী’’তি গাথং ৰত্ৰা ততো পরং সোকাদিঅনত্থপটিবাহনত্থং কল্যাণমিত্তপযিরুপাসনাযং তা নিযোজেন্তো ‘‘তস্মা’’তিআদিনা ওসানগাথমাহ. তত্থ তস্মাতি যস্মা রুণ্ণং রুদন্তস্স পুগ্গলস্স চক্খুং সরীরঞ্চ উপহন্তি ৰিবাধতি, তেন রুণ্ণেন ৰণ্ণো বলং মতি চ নিহীযতি পরিহাযতি, তস্স রুদন্তস্স পুগ্গলস্স দিসা সপত্তা আনন্দিনো পমোদৰন্তো পীতিৰন্তো ভৰন্তি. হিতেসিনো মিত্তা দুক্খী দুক্খিতা ভৰন্তি তস্মা ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতত্তা মেধাৰিনো দিট্ঠধম্মিকাদিঅত্থসন্নিস্সিতস্স বাহুসচ্চস্স পারিপূরিযা বহুস্সুতে, অত্তনো কুলে ৰসন্তে ইচ্ছেয্য পাটিকঙ্খেয্য কুলূপকে করেয্য. যেসন্তি যেসং মেধাৰীনং বহুস্সুতানং পণ্ডিতানং পঞ্ঞাৰিভৰেন পঞ্ঞাবলেন যথা মহোঘস্স পুণ্ণং নদিং নাৰায তরন্তি, এৰং কুলপুত্তা অত্তনো অত্থকিচ্চং তরন্তি পারং পাপুণন্তি. তে ইচ্ছেয্য কুলে ৰসন্তেতি যোজনা.
এৰং থেরো তাসং ভিক্খুনীনং ধম্মং কথেত্ৰা ৰিস্সজ্জেসি. তা থেরস্স ওৰাদে ঠত্ৰা সোকং ৰিনোদেত্ৰা যোনিসো পটিপজ্জন্তিযো সদত্থং পরিপূরেসুং.
মহাকপ্পিনত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.